Cumhurbal<anl1g1 
Politil<a I<urullart 
Faaliyetler ve Hedefler 


Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları 
Faaliyetler ve Hedefler


İletişim
Kızılırmak Mahallesi Mevlana Bulv. No:144 Çankaya
Ankara/TÜRKİYE
T +90 312 590 20 00  |  webinfo@iletisim.gov.tr
Prestij Grafik Rek. ve Mat. San. ve Tic. Ltd. Şti.
T 0 212 489 40 63, İstanbul
Matbaa Sertifika No: 45590
Baskı
Yayıncı Sertifika No: 45482
1. Baskı, İstanbul, 2023 
© 2023 CUMHURBAŞKANLIĞI İLETİŞİM BAŞKANLIĞI YAYINLARI
Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları 
Faaliyetler ve Hedefler
ISBN: 978-625-7377-46-1


Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları 
Faaliyetler ve Hedefler


İ Ç İ N D E K İ L E R
TAKDİM 
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan	
9
GİRİŞ  
11
1. BİLİM, TEKNOLOJİ VE YENİLİK POLİTİKALARI KURULU 
19
1.1.	 Kurul Hakkında	
21
1.2. Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
23
1.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
58
2. EĞİTİM VE ÖĞRETİM POLİTİKALARI KURULU 
63
2.1.	Kurul Hakkında	
65
2.2. Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
67
2.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
88
3. EKONOMİ POLİTİKALARI KURULU 
91
3.1. Kurul Hakkında	
93
3.2.Ekonomi Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
95
3.3 Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
108
4. GÜVENLİK VE DIŞ POLİTİKALAR KURULU 
111
4.1. Kurul Hakkında	
113
4.2. Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulunun Faaliyetleri	
115
4.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
131
Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları Faaliyetler ve Hedefler


5. HUKUK POLİTİKALARI KURULU 
135
5.1. Kurul Hakkında	
137
5.2. Hukuk Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
139
5.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
155
6. KÜLTÜR VE SANAT POLİTİKALARI KURULU 
171
6.1. Kurul Hakkında	
173
6.2. Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
176
6.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
192
7. SAĞLIK VE GIDA POLİTİKALARI KURULU 
195
7.1. Kurul Hakkında	
197
7.2. Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
199
7.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
218
8. SOSYAL POLİTİKALAR KURULU 
221
8.1. Kurul Hakkında	
223
8.2. Sosyal Politikalar Kurulunun Faaliyetleri	
224
8.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
239
9. YEREL YÖNETİM POLİTİKALARI KURULU 
247
9.1.Kurul Hakkında	
249
9.2. Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun Faaliyetleri	
250
9.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu	
274


Cumhurbaşkanlığı 
Politika Kurulları 
Faaliyetler ve Hedefler


8  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


TAKDİM  |  9 
T A K D İ M
U
zun ve zorlu mücadeleler neticesinde aziz milletimizin 
takdiriyle ülkemize kazandırdığımız Cumhurbaşkanlığı 
Hükümet Sisteminin en yenilikçi unsurlarından biri Po-
litika Kurullarıdır. Kurulların ihdasıyla birlikte ilk kez 
yürütme içinde icra ve politika üretme işlevleri birbirinden ayrılmış-
tır. Yürütmenin politika üretme kapasitesi artırılarak, daha aktif ve 
öncü bir rol oynamasının önü açılmıştır. 
Bu Kurullara, politika ve strateji önerileri geliştirmek, kamu kurum 
ve kuruluşlarına görüş bildirmek, izleme ve raporlama yapmak gibi 
son derece önemli görevler tevdi ettik. Kurulların işlevlerinden birisi 
de istişarî zeminde devlet ve millet buluşmasını sağlamaktır. Gün-
demdeki konularla ilgili kamunun, toplumdaki tüm paydaşlarla, 
yani üç yüz atmış derece bakış açısıyla, ortak çalışmalar yapmasını 
mümkün kıldık. Politika Kurullarının bu vasfının katılımcı ve müza-
kereci demokrasi açısından kritik rol oynadığını görüyoruz.
Kurullarımız, özellikle politika ve strateji önerileri geliştirirken top-
lumun birikiminden ve konunun uzmanlarından her mecrada yarar-
lanmamıza katkı sağladı. Toplumsal talepleri görmemizi kolaylaş-
tıran Politika Kurulları sayesinde, Cumhuriyet tarihimizde ilk kez 
meslek örgütleri, sivil toplum kuruluşları, akademik çevreler, düşün-
ce kuruluşları ve hatta bireyler yürütmeye doğrudan önerileriyle yön 
verme imkânına kavuştu.
2018 yılı Ekim ayından itibaren göreve başlayan Politika Kurulları, 
dört yılı aşan zaman içerisinde mevzuattaki görevleri çerçevesinde 


10  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
birçok çalışmaya imza attı. Koronavirüs salgını ve yaşanan diğer 
krizler sebebiyle çalışmaların bir kısmı icraî alana aktarılamadıysa 
da önemli bir fikrî müktesebat oluştu. Önümüzdeki dönemde bunlar-
dan ziyadesiyle faydalanılacaktır. 
Elinizdeki bu eser, Politika Kurullarının, Cumhurbaşkanlığı Hükü-
met Sistemi’nin birinci döneminde bugüne kadar yaptıkları çalışma-
ların genel hatlarıyla bir hasılasını içeriyor. Ayrıca her Kurul, Türkiye 
Yüzyılı bağlamında kendi mecrası ve görev alanı çerçevesinde temel 
yaklaşımları ve vizyoner bakışları dikkatinize sunuyor. 
Millete hesap verme tasavvurumuzun yeni bir nişanesi olarak gör-
düğüm bu eserin ülkemiz için hayırlara vesile olmasını diliyorum. 
Değerli fikirleriyle, tenkit ve teklifleriyle, ufkumuzu açan değerlen-
dirmeleriyle Kurullarımıza katkı veren herkese teşekkür ediyorum. 


GİRİŞ |  11 
K
amu politikası, birçok faktörün ve aktörün etkisiyle oluştu-
rulmakta ve şekillenmektedir. Bu yönüyle kamu politikası 
kavramı, farklı bakış açılarıyla ele alınıp tanımlanmakta-
dır. Kamu politikası, en genel ifadeyle ülkelerin yönetim 
şekline de bağlı olarak, belirli bir toplumsal talep doğrultusunda or-
taya çıkan kamusal sorunların çözümü için yasama, yürütme ve yar-
gı organlarından oluşan resmî otoritelerin nispeten planlı ve amaca 
dayalı olarak geliştirdikleri eylem biçimleri ya da eylemsizlikler ola-
rak ortaya konulan uygulamaları tanımlamaktadır.
Kamu politikaları toplumsal sorunların çözümü noktasında kamu 
yönetimi disiplini altında siyasi karar alma ve yönetimsel uygulama-
ya dönük süreçlerden oluşmaktadır. Bu bağlamda, kamu politikaları 
toplumun ortak kaynakları ile toplumun hangi ortak ihtiyaçlarının 
karşılanacağının belirlenmesiyle ilgilenmektedir. İhtiyaç duyulan 
kamu politikalarının ulusal düzeyde oluşturulması için bir dizi ak-
törün birlikte çalışması gerekmektedir. Kamu politikalarının oluştu-
rulmasından sorumlu olan aktörler ve onların politika yapımı süre-
cindeki rolleri -diğer faktörlerin yanında- devletin üniter veya federal 
yapıya sahip olmasına, başkanlık veya parlamenter hükümet siste-
mine dayanmasına bağlı olarak da farklılaşmaktadır.
Devlet ile toplum arasında nitelikli bir iletişimin kurulması, politika 
yapım ve uygulamalarının da başarılı olmasını sağlayacaktır. Nite-
kim toplum ile devlet arasındaki bu iletişimin sağlanması ve kamu 
G İ R İ Ş 


12  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
politikalarının hayata geçirilebilmesi için gücünü hukuktan alan 
çeşitli uygulamalar geliştirilmiştir. Bunların kullanımında resmi ve 
gayri resmi birçok politika aktörü doğrudan veya dolaylı bir şekilde 
rol oynamaktadır. Ancak politika yapım süreci açısından değerlendi-
rildiğinde toplumsal talepler doğrultusunda uygulamaya konulacak 
kamu politikalarının belirlenmesinde ve uygulanmasında en güçlü 
aktörler şüphesiz devleti oluşturan erkler olacaktır. Bu bağlamda 
kamu politikalarının hedefine ulaşması için oluşturulma ve uygu-
lanma sürecinde bu erklerin koordineli ve eş zamanlı hareket etmele-
ri büyük önem taşımaktadır.
Türkiye’de bu süreçte rol alan önemli aktörler yürütme organı, ya-
sama organı, bürokrasi, siyasi partiler, sivil toplum kuruluşları ile 
vatandaşların talep ve beklentileridir. Bu aktörlere Cumhurbaşkan-
lığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte politika kurulları ve ofisler de 
eklenmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne 2017 yılında yapılan referan-
dum ile geçilmiş ve bu yeni yönetim sistemi 2018 yılında gerçekleş-
tirilen Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile uygulanmıştır. Seçimlerden 
kısa bir süre sonra çıkarılan 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî 
Gazetede yayımlanan 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hak-
kında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile de kamu politikasında rol 
alacak aktörler şekillenmiş ve bu yeni aktörler ortaya çıkmıştır. Cum-
hurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde merkezî yönetim yapısı; ofisler, 
politika kurulları, bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar olmak üzere dört 
yapıdan oluşmuştur. 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişle birlikte Türk kamu 
yönetimi sisteminde politika kurulları ve ofisler yeni kamu politikası 
aktörleri olarak yerini almıştır. Ofisler, politika ön araştırma ve ha-
zırlık; politika kurulları, politika geliştirme ve oluşturma ve bakan-
lıklar ise, politika uygulama ile görevlendirilmişlerdir.


GİRİŞ |  13 
ÖZEL
KALEM
İDARİ İŞLER
BAŞKANLIĞI
CUMHURBAŞKANI
YARDIMCILIĞI
FİNANS 
OFİSİ
İNSAN KAYNAKLARI  
OFİSİ
ADALET BAKANLIĞI
İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞI
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
SAĞLIK BAKANLIĞI
ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI
AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
TARIM VE ORMAN  
BAKANLIĞI
SANAYİ VE TEKNOLOJİ 
BAKANLIĞI
TİCARET BAKANLIĞI
DİJİTAL DÖNÜŞÜM  
OFİSİ
YATIRIM  
OFİSİ
YEREL YÖNETİM POLİTİKALARI KURULU
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
SAĞLIK VE GIDA POLİTİKALARI KURULU
KÜLTÜR VE SANAT POLİTİKALARI KURULU
HUKUK POLİTİKALARI KURULU
GÜVENLİK VE DIŞ POLİTİKALAR KURULU
EKONOMİ POLİTİKALARI KURULU
EĞİTİM VE ÖĞRETİM POLİTİKALARI KURULU
BİLİM, TEKNOLOJİ VE YENİLİK POLİTİKALARI KURULU
DEVLET ARŞİVLERİ
BAŞKANLIĞI
DEVLET DENETLEME
KURULU
DİYANET İŞLERİ
BAŞKANLIĞI
İLETİŞİM
BAŞKANLIĞI
MİLLİ 
GÜVENLİK 
KURULU 
GENEL 
SEKRETERLİĞİ
MİLLİ İSTİHBARAT  
TEŞKİLATI
BAŞKANLIĞI
MİLLİ SARAYLAR İDARESİ  
BAŞKANLIĞI
SAVUNMA SANAYİ  
BAŞKANLIĞI
STRATEJİ VE BÜTÇE  
BAŞKANLIĞI
TÜRKİYE VARLIK FONU
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı


14  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Cumhurbaşkanlığı teşkilat yapısı içerisinde de yer alan politika ku-
rullarının ülke uygulamalarında çoğunlukla danışma ve tavsiye ni-
teliğinde yapılar şeklinde tasarlandığı görülmektedir. Bundan dolayı 
kurmay bir birim olarak çalışmaktadırlar. Cumhurbaşkanı ile doğ-
rudan çalışma, bürokrasiyi azaltma, bakanlıklar ile çalışma ve poli-
tika oluşturma ya da geliştirme sürecine ilgili paydaşların katılımını 
sağlama gibi avantajlara sahip olduğu için Cumhurbaşkanının etkin 
bir şekilde kamu politikası oluşturmasında önemli aktörlerden birisi 
olmuştur. Hangi alanlarda politika kurulu kurulduğuna ve görev ve 
yetkilerinin neler olduğuna 1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 
ile yer verilmiştir.
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin dördüncü kısmında 


GİRİŞ |  15 
Cumhurbaşkanlığı Politika Kurullarının oluşumu, kurulların genel 
görev ve yetkileri ile her bir kurulun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 20. maddesinde kurulla-
rın oluşumuna yer verilerek dokuz politika kurulu oluşturulmuştur.
MADDE 20- (1) Cumhurbaşkanlığı bünyesinde aşağıda yer alan 
kurullar kurulmuştur.
a)	 Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu
b)	 Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu
c)	 Ekonomi Politikaları Kurulu
d)	 Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu
e)	 Hukuk Politikaları Kurulu
f)	 Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu
g)	 Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu
h)	 Sosyal Politikalar Kurulu.
i)	 Yerel Yönetim Politikaları Kurulu
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 21. maddesinde Kurul 
Başkanı, başkanvekilleri ve üyeleri düzenlenmiştir.
MADDE 21- (1) Cumhurbaşkanı, kurulların başkanıdır.
(2) Kurullar en az üç üyeden oluşur. Kurul üyeleri Cumhurbaşka-
nınca atanır. Cumhurbaşkanı kurul üyelerinden birini başkanve-
kili olarak görevlendirir.
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 22. maddesinde kurulla-
rın genel görev ve yetkileri düzenlenmiştir. 
MADDE 22- (1) Kurulların genel görev ve yetkileri şunlardır:
a)	 Cumhurbaşkanınca alınacak kararlar ve oluşturulacak politi-
kalarla ilgili öneriler geliştirmek.
b)	 Geliştirilen politika ve strateji önerilerinden Cumhurbaşka-
nınca uygun görülenler hakkında gerekli çalışmaları yapmak.


16  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
c)	 Küresel rekabetin getirdiği ani değişimlere karşı strateji ve po-
litika önerileri geliştirmek.
d.	 Görev alanlarına giren konularda kamu kurum ve kuruluşları-
na görüş vermek.
e.	 Görev alanlarına giren konularda Bakanlıklar, kurum ve ku-
ruluşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında uzman 
kişiler ve ilgili diğer ilgililerin görüşünü alarak uygulanan 
politikaları ve gelişmeleri izlemek, yapılan çalışmalarla ilgili 
Cumhurbaşkanına rapor sunmak.
4 10/1/2019 tarihli ve 30651 sayılı Resmî Gazete’de yayım-
lanan 27 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 5 inci 
maddesi ile bu fıkraya “Cumhurbaşkanlığı” ibaresinden 
sonra gelmek üzere “merkez teşkilatı” ibaresi eklenmiştir.
f.	 Cumhurbaşkanı programına uygunluk açısından, bakanlıklar 
ile kurum ve kuruluşların uygulamalarını izlemek ve Cumhur-
başkanına rapor sunmak.
g.	 Bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör tem-
silcileri, alanında uzman kişiler ve ilgili diğer ilgililerin davet 
edilmesi suretiyle genişletilmiş kurul toplantıları yapmak.
h.	 Görev alanlarına giren konularda talep, ihtiyaç ve etki analizi 
yapmak ve/veya yaptırtmak.
i.	 Cumhurbaşkanınca verilen diğer görevleri yapmak.
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 23. maddesinde Bilim, 
Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun, 24. maddesinde Eğitim 
ve Öğretim Politikaları Kurulunun, 25. maddesinde Ekonomi Politi-
kaları Kurulunun, 26. maddesinde Güvenlik ve Dış Politikalar Kuru-
lunun, 27. maddesinde Hukuk Politikaları Kurulunun, 28. maddesin-
de Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun, 29. maddesinde Sağlık ve 
Gıda Politikaları Kurulunun, 30. maddesinde Sosyal Politikalar Ku-
rulunun, 31. maddesinde Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun görev 
ve yetkileri düzenlenmiştir.
Yeni hükümet sisteminde kurmay birimler olarak Cumhurbaşkanlığı 
Politika Kurulları ve Cumhurbaşkanlığı Ofislerinin ön plana çıktığı 


GİRİŞ |  17 
görülmektedir. Bu nedenle bu yapıların daha detaylı incelenmesi, bü-
yük önem taşımaktadır.
Cumhurbaşkanlığı Politika Kurullarının görev ve yetkilerine ba-
kıldığında belirlenen alanlara göre kamu politikaları oluşturma, 
geliştirme ve önerme konusunda önemli bir role sahip olduğu gö-
rülmektedir. Özetle; Politika kurulları, en az üç üyeden oluşmakta 
ve Cumhurbaşkanı tarafından atanacak olan kurul üyelerinden bir 
tanesi de başkan vekili olarak görevlendirilmektedir. Cumhurbaşka-
nının atama yetkisine binaen oluşturulan dokuz politika kurulu için 
en az üç üye atanabilmektedir. Politika kurullarının bütçe ve perso-
nel ihtiyacı ise Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı tarafından 
karşılanmaktadır ve kurulların görev ve yetkileri de aynı kararname 
ile düzenlenmiştir.
Politika kurulları Cumhurbaşkanının gündeminde olan konularda 
öneriler oluşturacak ve Cumhurbaşkanı tarafından uygun görülen 
önerilerin hayata geçirilmesi için çalışacaktır. Ayrıca, politikaların 
uygulanmasında bakanlıkların çalışmalarını takip edecek ve Cum-
hurbaşkanına geri bildirimde bulunacaktır. Bu husus politika kurul-
larının kamu politikası oluşturma sürecinde etkin bir aktör olduğunu 
göstermektedir. Kurullar politika oluşturma sürecinin daha sağlıklı 
işleyebilmesi için analiz yapabilecek veya yaptırabilecektir. Ayrıca 
politika kurulları çalışma alanları ile ilgili konularda resmî-gayri 
resmî politika aktörleriyle toplantı düzenleyebileceklerdir.


18  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  19 
01
Bilim, Teknoloji ve 
Yenilik Politikaları Kurulu


20  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  21 
1.1.  Kurul Hakkında 
Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu Üyeleri
Prof. Dr. Hasan Mandal (Başkanvekili)
Prof. Dr. Mehmet Çelik
Mehmet Ali Yalçındağ
Dr. Osman Coşkun
Çalışmalarıyla kurula önemli katkılar sağlayan ve Aralık 2021 tari-
hinde vefat eden kurul üyelerinden Prof. Dr. Şaban Teoman Duralı’yı 
rahmetle ve minnetle anıyoruz.
Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun Görev ve 
Yetkileri
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 23. maddesinde Bilim, 
Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzen-
lenmiştir.
MADDE 23- (1) Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun gö-
rev ve yetkileri şunlardır:
a)	 Bölgesel ve küresel rekabette mukayeseli üstünlük kazandıracak 
alanları tespit edip bu alanlara yönelik tavsiyelerde bulunmak,
01
Bilim, Teknoloji ve 
Yenilik Politikaları Kurulu


22  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
b)	 Türkiye’nin hedefleri doğrultusunda bilim ve teknoloji alanın-
da politika önerilerinde bulunmak,
c)	 Bilgi toplumuna ilişkin hedef ve strateji tavsiyelerinde bulun-
mak,
d)	 Ar-Ge çalışmalarının özendirilmesi, teşvik edilmesi ve sonuç-
ların ürünleştirilmesi için politika önerilerinde bulunmak,
e)	 Bilim ve teknoloji alanındaki araştırma ve geliştirme politika-
larının ekonomik kalkınma, sosyal gelişme ve millî güvenlik 
hedefleri doğrultusunda tespit edilmesi, yönlendirilmesi ve 
koordinasyonunun sağlanması amacıyla altyapı, insan kayna-
ğı ve diğer tüm kaynakların geliştirilmesine yönelik araştırma-
lar yaparak öneriler oluşturmak,
f)	 Stratejik önemi haiz teknoloji alanlarını belirlemek için araş-
tırmalar yapmak ve bu alanlara ilişkin öneriler oluşturmak,
g)	 Teknolojik dönüşüm alanlarını tespit ederek orta ve uzun va-
deli millî teknoloji politika önerileri oluşturmak,
h)	 Girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması için araştırmalar 
yapmak ve öneriler oluşturmak,
i)	 Sanayimizin ithalat bağımlılığını azaltacak, rekabet gücünü 
artıracak programların hayata geçirilmesi ile sanayi ürünleri 
güvenliği ve denetimi politikasının ve endüstri bölgeleri kuru-
lacak alanların belirlenmesi amacıyla çalışmalar yürütmek,
j)	 Serbest bölgelerde yapılan faaliyetleri değerlendirmek, bu böl-
gelerin geliştirilmesine ve sorunların çözümüne ilişkin strate-
jileri belirlemek ve önerilerde bulunmak,
k)	 Araştırma altyapılarıyla ilgili genel strateji çalışmaları yap-
mak ve bu konuda öncelikleri değerlendirmek,
l)	 İnternet ortamının ekonomik, ticari ve sosyal hayat ile bilim, 
eğitim ve kültür alanında etkin, yaygın, kolay erişilebilir ola-
rak kullanımını teşvik edecek politika ve strateji önerileri ha-
zırlamak.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  23 
1.2. Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun 	
	
	
Faaliyetleri
Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu 
(BTYPK), ilk toplantısını icra ettiği 18 Kasım 2018 tarihinden 26 Ocak 
2023 tarihine kadar olan süreçte toplamda 135 kurul toplantısı ger-
çekleştirmiştir. Toplantılarda; üniversitelerden, kamu kurumların-
dan, özel sektörden ve sivil toplum kuruluşlarından alanında uzman 
kişiler ile ortak çalışmalar yürütülmüş, araştırma geliştirme (Ar-Ge) 
ve yenilik ekosisteminin etkinleştirilmesine yönelik istişare toplan-
tıları düzenli olarak icra edilmiştir.
Kurul tarafından üniversitelerden, kamu kurumlarından, özel sektör-
den ve sivil toplum kuruluşlarından toplamda 884 alanında uzman 
kişinin katkılarıyla politika önerileri raporları ve teknoloji yol hari-
taları hazırlanmış ve Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Er-
doğan’ın tensiplerine arz edilmiştir. İçeriğinde toplamda 273 ihtiyaç 
maddesi, 494 bilimsel teknolojik ve destekleyici çözüm önerisi ve 196 
politika önerisi yer alan Politika Önerileri Raporları ile 20 ilaç etkin 
maddesi (Biyoteknolojik İlaç Teknoloji Yol Haritası özelinde), 153 kri-
tik ürün, 52 sektörel uygulama ve 45 teknolojik hedef yer alan Tekno-
loji Yol Haritaları aşağıda ayrı ayrı listelenmiştir. 
Politika Önerileri Raporları
1.	 Diğer Ülkelerin Politika Kurulları ile İş Süreçleri Örneklerinin 
İncelenmesi
2.	 Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları ve Stratejileri Çerçevesi 
“Çığır Açıcı Stratejik Yaklaşım”
3.	 Türkiye’nin Odaklanacağı Öncelikli Teknoloji Alanlarının Be-
lirlenmesi
4.	 Teknolojik ve Yenilikçi Girişimlerin Finansman Kaynakları-
nın Çeşitlendirilmesi ve Etkin Hâle Getirilmesi
5.	 Üniversite Sanayi İş Birliğinin Geliştirilmesi
6.	 Gıda Arz Güvenliği


24  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
7.	 Biyogüvenlik
8.	 Siber Güvenlik
9.	 Tıbbi Cihaz
10.	 İlaç ve Aşı
11.	 5G ve Ötesi Yeni Nesil İletişim Teknolojileri
12.	 Atık Geri Dönüşüm ve Atıktan Enerji Üretim Teknolojileri
13.	 Hidrojen Teknolojileri
14.	 Yeni Nesil Nükleer Teknolojiler
15.	 Enerji Depolama Teknolojileri
16.	 Kenevir Teknolojileri
17.	  Deprem Teknolojileri
18.	 Temel Bilimler
19.	Sosyal Bilimler
Teknoloji Yol Haritaları
1.	 Yapay Zekâ
2.	 Biyoteknolojik İlaç
3.	 İleri Fonksiyonel Malzeme
4.	 Büyük Veri ve Bulut Bilişim
5.	 Motor
6.	 Siber Güvenlik
Politika Önerileri Raporları
Kurul; üniversiteden, kamu kurumlarından, özel sektörden ve sivil 
toplum kuruluşlarından alanında uzman kişilerden oluşturulan ça-
lışma grupları vasıtasıyla Politika Önerileri Raporları hazırlamakta-
dır. Raporlarda; çalışma grubu üyelerinin katkılarıyla, öncelikle her 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  25 
bir alan bazında durum tespiti yapılmakta, akabinde Türkiye’nin 
konuyla ilgili ihtiyaçları, tespit edilen ihtiyaçlara yönelik bilimsel, 
teknolojik ve destekleyici çözüm önerileri ve bu çözümlerin hayata 
geçirilmesine ilişkin politika önerileri belirlenmektedir. Bugüne ka-
dar tamamlanmış olan raporların detaylı açıklamaları ve içlerinde 
yer alan önemli bazı politika önerileri aşağıda sunulmaktadır.
1.Diğer Ülkelerin Politika Kurulları ile İş Süreçleri  
Örneklerinin İncelenmesi
Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun (BTYPK) etkin bir 
işleyiş yapısına sahip olabilmesine yönelik uygun modelin oluştu-
rulması amacıyla yürütülen analiz çalışmasının sonuçlarını içeren 
raporda, öncelikle uluslararası ülke örnekleri dikkate alınarak ülke-
lerin bilim, teknoloji ve yenilik ekosistemi yönetişim yapıları irdelen-
miştir. Çalışma kapsamında, çoğunluğu G20 ülkeleri olmak üzere, 
Küresel Rekabetçilik Endeksi ve Küresel Yenilik Endeksi’nde bilim, 
teknoloji ve yenilik (BTY) alanında öne çıkan 20 gelişmiş ya da ge-
lişmekte olan ülke göz önünde bulundurulmuştur. BTY ekosistem-


26  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
lerinde rolleri olan aktörler dört farklı grup tanımlanarak haritalan-
dırılmıştır. Bu gruplar; Politika Yapıcı, Politika Uygulayıcı, Danışma 
ve Araştırma Yapıcı yapılarıdır. Bu haritalama neticesinde, BTY po-
litika yapma süreçlerindeki kurumsal yapıların (üst kurullar ve poli-
tika yapmaya katkı sağlayan yapılar ayrıntılı olmak üzere), politika 
üretme sistematikleri ve mekanizmaları incelenmiştir. Ek olarak, 
öncelikli alanlarının nasıl belirlendiğine dair yönetişim modelleri 
araştırılmıştır.
Raporda, Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin çok katmanlı ve döngüsel 
yönetimini başarı ile uygulayan ve kurul üyeleri tarafından uygun 
görülen iki ülke olan Japonya ve Güney Kore örneklerinin detaylı in-
celemesi yapılmış; Türkiye bilim, teknoloji ve yenilik ekosisteminin 
yönetişim yapısına ilişkin mevcut durum Cumhurbaşkanlığı Karar-
nameleri çerçevesinde incelenmiş ve Türkiye’de bilim, teknoloji ve 
yenilik politikaları geliştirme sistemi ve kurumların rolleri irdelen-
miştir. Ülke örneklerine ilişkin analiz sonuçları ve Cumhurbaşkan-
lığı Politika Kurullarının mevzuata dayalı görevleri ve kullanabile-
cekleri araçları göz önünde bulundurularak BTYPK’nın yönetişimi ve 
çalışma yapısına ilişkin öneri geliştirilmiş ve BTYPK’nın bu kapsamda 
önümüzdeki döneme ilişkin planlamalarını içeren yol haritası ile ön-
görülen çıktılara ilişkin özet bilgi sunulmuştur.
2. Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları ve  
Stratejileri Çerçevesi “Çığır Açıcı Stratejik Yaklaşım”
Türkiye, son 20 yılda, bilim, teknoloji ve yenilik alanında önemli 
bir ivme yakalamıştır. Millî gelirimizin hızlı bir şekilde arttığı bu 
dönemde, Ar-Ge harcamasının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) 
içindeki oranı 2001-2021 döneminde yüzde 0,52’den yüzde 1,40’a 
yükselmiştir. Özel sektörün toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı, 
2001 yılında yüzde 33,7 iken 2021 yılında yüzde 61,3’e yükselmiştir. 
2001 yılında 27.698 olan tam zaman eşdeğer (TZE) Ar-Ge personeli 
sayısı 2021 yılında 221.811’e, aynı dönemde 5.607 olan özel sektörün 
TZE Ar-Ge personeli sayısı ise 149.569’a ulaşmıştır.
Gerçekleşen rakamlar göstermektedir ki, özellikle 2012 yılından iti-
baren, özel sektör hem kendi imkân ve kabiliyetini hem de devletin 
sağladığı teşvik ve destekleri kullanarak Ar-Ge harcamalarını artır-


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  27 
makta, Türkiye’nin teknolojik ve ekonomik gelişimindeki rolünü pe-
kiştirmekte ve nitelikli insan kaynağı istihdamında öncü olmaktadır.
Özellikle 2021 yılında imalat sanayinde gerçekleştirilen 35 milyar 
613 milyon TL’lik Ar-Ge harcamasının %46,3’ünün yüksek teknolo-
ji ve %39,6’sının orta yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler 
tarafından gerçekleştirildiği düşünüldüğünde, uygulanan politikala-
rın ve verilen destek ve teşviklerin ne kadar doğru kanalize edildiği 
ve Türkiye’nin 2053 ve 2071 hedeflerine adım adım yaklaştığı görül-
mektedir.
Bu sonuçlar ışığında Türkiye’nin Ar-Ge ve yenilik ekosistemine ba-
kıldığında, kapasite oluşturma anlamında çok önemli bir mesafe 
alındığı görülmekle birlikte; oluşan bu kapasitenin etkin ve verimli 
kullanımı, yenilikçi ve katma değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesi, 
üretilip müşteri ile buluşturulması aşamalarının geliştirilmesi ge-
rekliliği gözlenmektedir. Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri yapan kurum 
ve kuruluşların kendi bünyelerinde sahip olduğu bilgi birikimi ve 
teknolojik yetkinliklerinin, iş birliği oluşumlarıyla ve yenilikçi ürün 
hedefleriyle en hızlı biçimde ulusal ölçekte faydaya dönüştürülmesi, 
yani ekonomiye yüksek katma değer olarak dönmesi gerekmektedir. 
Bu hususta ise özel sektörün liderliğinin sağlanması oldukça önem 
arz etmektedir.
Kurula tevdi edilen “Ulusal Bilim, Teknoloji ve Yenilik Stratejisi ve 
Eylem Planı’nın Hazırlanması” görevine istinaden gerçekleştirilen ve 
önümüzdeki döneme ilişkin Türkiye Bilim, Teknoloji ve Yenilik Poli-
tikaları ve Stratejileri’nin çerçevesini oluşturan bu raporda, Ar-Ge ve 
yenilik ekosisteminde yürütülen faaliyetler sonucu yaratılması bek-
lenen etki boyutu birincil düzeyde önceliklendirilmiştir. Özellikle, 
ekonomik katma değer yaratmaya odaklanan çığır atlatıcı bir strate-
jik yaklaşımın gerekli olduğu benimsenmiştir.
Raporda, Türkiye Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları ve Stratejile-
ri’nin çerçevesine ilişkin öneri; politika öncelikleri, stratejik hedefler 
ve performans göstergeleri olarak sunulmaktadır. Bilim, Teknoloji ve 
Yenilik Politikaları ve Stratejileri çalışmasına eş zamanlı olarak Ar-
Ge ve yenilik ekosistemindeki darboğazların tespit edilerek ortaya 
konulması ve çözümler geliştirilmesi açısından yürütülen bir analiz 


28  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
çalışması da yapılmış olup çalışma sonuçları Ar-Ge ve yenilik eko-
sisteminin etkinleştirilmesi için kullanılan politika araçları olarak 
değerlendirilmektedir.
Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 5 adet politika önerisi ve 
her bir politika önerisinin içerisinde ayrı ayrı yer alan toplam 21 adet 
stratejik hedef bulunmakta olup bazı politika önerileri ve stratejik 
hedefler aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Ar-Ge ve yenilik faaliyet çıktılarının sosyo-ekonomik etkileri 
güçlendirilmeli.
• Türkiye’nin ekonomik göstergelerinin iyileştirilmesinde 
kaldıraç rolü üstlenilmesi.
• Yüksek ve orta-yüksek teknolojili imalattaki ve bilgi yoğun 
faaliyetlerdeki istihdamda artış.
»
»
Bilim, teknoloji ve yenilikçilik aracılığıyla Türkiye’nin kritik 
sektörlerde dışa bağımlılığının azaltılması sağlanmalı.
• İthalat bağımlılığını azaltmaya katkı sağlayacak alanların 
belirlenmesi ve bu alanlarda yerlileştirme.
• Acil ihtiyaçların, Ar-Ge ve yenilik yoluyla karşılanması. 
»
»
Altyapılar nitelikli bilgi üretimini destekleyecek şekilde iyileş-
tirilmeli.
• Araştırma altyapılarının paylaşımı ve ortak kullanımı.
• Dijitalleşme ve açık veri/açık bilime yönelik iyileştirmeler.
3. Türkiye’nin Odaklanacağı Öncelikli Teknoloji Alanlarının 
Belirlenmesi
Kurula tevdi edilen “Türkiye’nin Odaklanacağı Öncelikli Teknoloji 
Alanlarının Belirlenmesi” görevine istinaden; araştırmalara, verile-
re ve uzman görüşlerine dayalı bir dizi analizden oluşan çalışmalar 
yapılmıştır. Söz konusu çalışma, 12 Eylül 2019 tarihinde, Cumhur-
başkanlığı BTYPK üyelerinin koordinasyonunda Cumhurbaşkanlı-
ğı Külliyesi’nde düzenlenen istişare toplantısında; bakanlıklardan 
bakan yardımcısı, başkanlıklardan ve sivil toplum kuruluşlarından 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  29 
başkan ve başkan yardımcısı düzeyinde 50’ye yakın üst düzey bü-
rokratın görüş ve değerlendirmesine sunulmuştur.
Çığır açıcı stratejik yaklaşım doğrultusunda hazırlanan bu raporda; 
Türkiye’de Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin ortak bir vizyon doğrultu-
sunda yönlendirileceği öncelikli teknoloji alanlarının ortaya konul-
masına yönelik nicel ve nitel analizler yapılmıştır. Bu analizler; ulus-
lararası teknolojik öngörü çalışmaları, gelişmiş ve gelişmekte olan 
ülkelerde odaklanılan teknoloji alanları ile Türkiye’nin çeşitli poli-
tika belgelerinde yer alan ve ülke ihtiyaçları ve güvenliği açısından 
kritik önemi haiz olan teknoloji alanları dikkate alınarak belirlenen 
27 teknoloji alanı üzerinden gerçekleştirilmiştir (Şekil 1).
Şekil 1: Analize Tabi Tutulan 27 Teknoloji Alanı
Yapay Zeka ve
Makine Öğrenmesi
Yönlendirilmiş ve 
Yoğun Enerji
Teknolojileri
Bilgi Güvenliği
Biyoenerji
Nesnelerin İnterneti
İtki ve 
Güç Sistemleri
Büyük Veri ve
Veri Analitiği
Görünmezlik
Teknolojileri
KBRN Savunma
Teknolojileri
Motor Teknolojileri
Bulut Bilişim
(Sanallaştırma ve
Süperhesaplama dahil)
Genişbant Teknolojileri
(Kablolu/Kablosuz IT ve 
IP teknolojileri dahil)
Biyomedikal
Ekipman
Eklemeli İmalat
Güç Elektroniği
Kuantum 
Teknolojileri
Robot, Mekatronik
ve Otomasyon
Blokzincir 
Teknolojileri
Kömür (Karbon 
tutma ve depolama
özelinde)
Modelleme ve 
Simülasyon
Teknolojileri
İleri Fonksiyonel
Malzeme ve Enerwjik
Malzeme Teknolojileri
Tarım ve Hayvan
Biyoteknolojisi
CO2
Biyoteknolojik
İlaç
Enerji Depolama
Güneş Enerjisi
Rüzgar Enerjisi
Mikro-Nano-Optik
Elektromekanik
Sistemler


30  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Küresel eğilimler ve ulusal ihtiyaçlar açısından ön plana çıkan tek-
noloji alanları, etki ve yapılabilirlik olmak üzere iki temel boyutta 
nicel olarak analiz edilmiştir. Teknoloji alanları etki boyutunda; eko-
nomik etki, toplumsal fayda etkisi ve ulusal güvenlik etkisi olmak 
üzere üç alt boyutta değerlendirilmiştir. Yapılabilirlik boyutunda ise 
uluslararası yayınlar üzerinden akademik bilgi birikimi, özel sektör 
proje yetkinliği, araştırma altyapıları, Türkiye’deki patent birikimi, 
nitelikli insan kaynağı, finansmana erişim kolaylığı ve ilgili teknolo-
jilerin Türkiye’deki teknolojik hazırlık seviyesini içeren alt boyutlar-
da değerlendirilmiştir. Nitel analizler ise alanlarında yetkin akade-
misyenler ve aktif olarak Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri gerçekleştiren 
özel sektör kuruluşlarından uzmanların katılımıyla yapılan Delfi 
yöntemi ile ortaya konulmuştur.
Sonuç olarak, analize tabi tutulan 27 teknoloji alanı yaratacakları 
etki ve Türkiye’de yapılabilirlikleri boyutlarında değerlendirilerek; 
Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal kalkınmasına Ar-Ge ve yenilik 
faaliyetleriyle en etkin şekilde katkı sağlayacak teknoloji alanları 
birbirlerine kıyasla ortaya konulmuştur. Çalışma sonucunda, “ileri 
fonksiyonel malzeme ve enerjetik malzeme teknolojileri, motor tek-
nolojileri, biyoteknolojik ilaç, nesnelerin interneti, enerji depolama, 
robotik, mekatronik ve otomasyon, yapay zekâ ve makine öğrenmesi, 
büyük veri ve veri analitiği, bilgi güvenliği, geniş bant teknolojileri ve 
mikro/nano ve opto elektronik teknolojileri” hem yapılabilirlik hem de 
etki açısından ön plana çıkan alanlar olmuştur. Bununla birlikte, her 
bir teknoloji alanı için alt boyutlarda yapılan kapsamlı analizlerin, 
iyileştirmeye yönelik ihtiyaç duyulan müdahale alanlarının belirlen-
mesinde yol gösterici olacağı değerlendirilmektedir.
4. Teknolojik ve Yenilikçi Girişimlerin Finansman 
Kaynaklarının Çeşitlendirilmesi ve Etkin Hâle Getirilmesi
Türkiye’de Ar-Ge ve yenilik yatırımlarına yönelik birçok finansal des-
tek ve teşvik kaynağı mevcuttur. Bununla birlikte, küresel endeksler-
de konu ile ilgili göstergelerdeki karşılaştırmalara göre Türkiye’nin 
finansman kaynakları açısından göreceli olarak daha iyi bir noktada 
olması gerektiği öngörülmektedir. Bu gerekçeyle Kurula tevdi edilen 
“Teknoloji Finansman Kaynaklarının Çeşitlendirilmesi ve Etkinleş-
tirilmesi” görevine istinaden teknoloji gelişim ekosisteminin önemli 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  31 
öğelerinden biri olan Ar-Ge ve yenilik yatırımlarında finansmana 
erişimin etkinleştirilmesi, kaynakların çeşitlendirilmesi ve alternatif 
yöntemlerin ortaya konması, sanayinin Ar-Ge harcamalarına katılı-
mının artırılması, yabancı teknoloji yatırımcılarının çekilmesi, ban-
ka ve özel finans kuruluşlarının ekosisteme katılımının sağlanması 
sayesinde ürünleşme ve ticarileşme açısından hızlı bir ilerlemenin 
kaydedilmesi amaçlarıyla politika önerileri geliştirilmiştir. 
Raporda, konu hakkında özel sektörde faaliyet gösteren yenilikçi 
şirket kurucuları, melek yatırımcılar ve fon yöneticileri ile yapılan 
görüşmelerden ve literatürün taranması sonucunda derlenen bilgi-
lerden hareketle gelişen yeni ihtiyaçlara göre küresel örnekler ve Tür-
kiye’deki para piyasaları ve aktörlerinin kamu kurumları ile iş birliği 
içindeki mevcut uygulamaları incelenmiş olup Türkiye’de mevcut 
olmayan veya regülasyon olarak hazır olsa bile pratikte uygulama 
imkânı bulamamış alternatif finansman kaynaklarına ilişkin öneri-
ler oluşturulmuştur. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 6 adet 
politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Kamu kaynakları ile kamu paydaşlarının bizzat girişim serma-
yesi fonları kurmasının sağlanması.
»
»
SPAC’ların aynı anda birçok borsaya (örnek; NASDAQ) eşza-
manlı olarak kote olması için mevzuatın düzenlenmesi.
»
»
Türkiye’de teknoloji alanında faaliyet gösteren girişim şirket-
lerine melek yatırımcıların katılımının artırılması amacıyla 
SAFE hukuki sistemin ticaret hukuku mevzuatına kazandırıl-
ması.
5. Üniversite Sanayi İş Birliğinin Geliştirilmesi
Bilginin kaynağı olan üniversiteler ile bilginin uygulamaya geçirile-
rek ekonomik değere çevrilme aracı olan sanayi arasındaki iş birlik-
lerine dair geçmişten günümüze birçok faaliyet gerçekleştirilmiştir. 
Her ülke kendi coğrafyasına, kültürüne ve çalışma prensiplerine göre 
yöntemler geliştirmeye ve bu yöntemlerin iyileştirilmesi üzerine ça-
lışmıştır.
Türkiye’de yükseköğretimde yatay bir büyüme gerçekleştirilmiş 
olup üniversitelerde dönüştürücü ve öncü rol oynayarak atılacak di-


32  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
key adımlarla akademik olarak sanayi merkezli sorunlara birlikte 
çözüm üretilmesinin de sağlanması için politikalar geliştirilmiştir. 
Bu birlikte geliştirme yaklaşımı sonucunda, eğitim etkin bir şekilde 
yaygınlaştırılarak bilimsel gelişim sağlanacak, kilit teknolojilerin 
geliştirilmesi ve millîleştirilmesiyle de ihracatta ve üretimde katma 
değerin artması ve böylelikle cari açığın kapanması ile toplum refa-
hının yükselmesi temin edilecektir.
Yapılan tespit ve analizler sonucunda Türkiye’de Üniversite–Sanayi 
iş birliğinin canlandırılması ve endüstriyel büyümeye doğrudan katkı 
sağlar seviyeye getirilmesi için temelde üç aşamalı gelişim hedeflen-
mektedir. Birinci aşamada teşvik sistemlerinde sağlanan reformla 
üniversite ve özel sektör kuruluşları arasında aktif, gönüllülük esa-
sına dayalı ve sürdürülebilir bir bilgi paylaşım sistemi oluşturulması 
hedeflenmiştir. İkinci aşamada iş birliğini geliştirmek üzere ihtiyaç 
duyulan yasal ve finansal düzenlemelerin yapılması, üçüncü aşama-
da ise üniversitelerin sanayinin beklentilerine uygun olarak eğitim 
ve araştırma yetkinliklerinin artırılması, sanayi firmalarının öz kay-
naklı Ar-Ge programlarında filiz firma ve üniversitelerin etkin ola-
rak yer alacağı teknoloji stratejilerine sahip olmaları hedeflenmiştir.
Bu çerçevede, Türkiye’de üniversite–sanayi iş birliğinin geliştirilme-
sine yönelik politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı açıkla-
malarıyla birlikte 10 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağı-
da sunulmaktadır.
»
»
Üniversite ve sanayinin ortak çalışmasını sağlayacak ekosis-
tem ve yasal zemin oluşturulmalı. 
»
»
Kısa ve uzun dönemde ekonomik değer yaratan insan kaynağı 
ve teknolojik gelişim hayata geçirilmeli.
»
»
Sanayinin, bölgesinde yer alan üniversitelerdeki bilgi biriki-
minden azami düzeyde faydalanması sağlanmalı.
»
»
Kritik sektörlerdeki ortak Ar-Ge’ye dayalı milli teknolojilerin 
gelişmesi desteklenmeli.
»
»
Üniversite-Sanayi iş birliğinin iyi işleyebilmesi için üniversite-
lerin bu konuda mali özerkliği sağlanmalı.
»
»
Akademik girişimcilik özendirilmeli.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  33 
»
»
Toplumun yenilikçi çalışmalardan en üst düzeyde faydalan-
ması ve yeniliğin sosyo-ekonomik etkilerinin artırılması sağ-
lanmalı.
6.Gıda Arz Güvenliği
Gıda Arz Güvenliği; bilimsel olarak gıda güvencesi (food security) 
ve gıda güvenliği (food safety) kavramlarını içine almaktadır. Gıda 
güvencesi, tüketicinin gıdaya erişim hakkını garanti altına alınması; 
gıda güvenliği ise gıdanın tarladan/çiftlikten sofraya tüketici sağlı-
ğına zararlı etkenler açısından güvenli hale getirilmesidir. Bu kav-
ramlar hep birlikte değerlendirildiğinde, gıda arz güvenliği konusu; 
tedarik zincirinin temel bileşenleri olan birincil üretim, gıda sanayi 
üretimi, taşıma, depolama, perakende ve tüketimi kapsayan birçok 
aşamadan meydana gelmektedir. Diğer bir ifade ile gıda arz güvenliği 
konusu, tarladan/çiftlikten çatala (farm-to-fork) yani birincil üretim-
den son tüketiciye kadar faaliyet alanlarının tamamını kapsamakta-
dır. Böylece birincil üretimden tüketiciye kadar gıda arzının güvenli 
bir şekilde sağlanması hedeflenmektedir.
COVID-19 salgını ile birlikte ilk gündeme gelen konulardan biri de 
ülkelerin gıda arz zincirlerinde herhangi bir kopma yaşanmadan bi-
reylerin güvenilir gıdalara erişiminin sorunsuz bir şekilde sağlanabi-
lirliği olmuştur. Salgından diğer ülkeler gibi etkilenmiş olmasına rağ-
men Türkiye, birçok ülkeden daha hızlı bir şekilde tedbirler alarak, 
en az etkilenen ülkeler arasında yer almayı başarmıştır. Bu başarının 
elde edilmesindeki en büyük etkenler; hükümetin hızlı karar alma ve 
yönetim tecrübesine sahip olması ve sağlıktaki güçlü altyapı ve başa-
rılı yönetim ile güçlü tarımsal ve gıda üretim altyapısına sahip olun-
masıdır. Türkiye, sanayileşen bir ülke olsa da tarımsal üretim ve gıda 
imalatı potansiyelinin yüksekliği sayesinde salgın sürecinde de ken-
di kendine yeten bir ülke olma yolundaki potansiyelini göstermiştir.
Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından, 15 Ni-
san 2020’de yapılan Kabine Toplantısı sonrasında, COVID-19 süreci 
ve sonrasında kritik öneme sahip olduğu vurgulanarak Türkiye’nin 
imkân ve kabiliyetlerinin artırılmasına yönelik talimat verdiği üç 
alandan biri Gıda Arz Güvenliği olmuş ve bu talimat kapsamında 
Kurul bünyesinde ve Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu ile iş birliği 
içinde Türkiye’nin gıda arzı konusunda “kendi kendine yeten” ve 


34  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
“güçlenen” bir konumda olmasını sağlayacak politika önerileri geliş-
tirilmiştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 25 adet politika 
önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Gıda tedarik zinciri kısaltılmalı ve etkinleştirilmeli.
»
»
Tarımda ve gıda sanayinde kritik girdilerde dışa bağımlılık bi-
tirilmeli. 
»
»
Tarım ve gıdada Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri güçlendirilmeli. 
»
»
Akıllı tarım, hassas tarım ve tarımda dijital uygulamalarla il-
gili teknolojiler yaygınlaştırılmalı.
»
»
Daha rekabetçi, mukayeseli üstünlüğü olan ürünlerle ihracat 
artırılmalı.
»
»
Tarım ve gıdada döngüsel ekonomi mekanizmalarıyla sıfır 
atık-sıfır israf hedeflenmeli.
»
»
“Tek Sağlık” kavramı hayata geçirilmeli ve ilgili tarafların bu 
yaklaşıma uygun hareket etmesi sağlanmalı. 
7.Biyogüvenlik
Biyogüvenlik, en basit tabirle insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre 
ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla bilimsel ve teknolojik geliş-
meler çerçevesinde, modern biyoteknolojik uygulamalar sonrasında 
elde edilen genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar (GDO) ve bun-
ların ürünlerinin kullanımından kaynaklanacak her türlü tehlikenin 
önlenmesi için alınması gereken politik, teknolojik ve işlevsel tedbir-
lerin tamamı olarak tanımlanabilir. Ancak son yıllarda ülkemizde ve 
dünyada biyolojik ajanlar (her türlü patojen mikroorganizma, zararlı 
bitki, hayvan ve mantarlar) veya bunların bileşenlerinin başta insan 
(sivil ve askeri) sağlığı olmak üzere, tarım, hayvancılık ve çevre üze-
rinde yol açtıkları ciddi olumsuzluklar, Biyogüvenlik kavramının sa-
dece GDO ve ürünlerinin kullanımı ile sınırlı olmayacak kadar geniş 
ve önemli olduğunu göstermiştir.
Biyolojik ajanların kitlesel imha amacıyla silah olarak savaşlarda 
kullanılması yüzyıllardır bilinen bir sorun olarak karşımızda durur-
ken, 11 Eylül 2001 sonrasında şarbon sporlarının insanları öldürmek 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  35 
amacıyla kullanılması terörizme yeni bir biçim kazandırmış ve biyo-
terörizm kavramını ortaya çıkarmıştır. Diğer taraftan, son yıllarda 
yaşanan SARS, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Kuş Gribi, Domuz Gribi, 
MERS, EBOLA, Zika Virüs salgınları pek çok hastalık etkeni biyolojik 
ajanın hayatımızı ne kadar kolay, şiddetli ve tehlikeli olarak etkileye-
bileceğini göstermiştir. Özellikle COVID-19 pandemisi biyogüvenlik 
alanında dünyanın yeterince hazırlıklı olmadığını açıkça göstermiş-
tir. Bununla birlikte, biyogüvenlik zafiyeti nedeniyle meydana gele-
bilecek tehlikeli sonuçların tarım ve hayvancılık, gıda, turizm, eko-
nomi ve ulaşım gibi birçok alanı dolaylı olarak etkileyebileceğini de 
göstermiştir.
Türkiye’de biyogüvenlik kavramı, genetik yapısı değiştirilmiş orga-
nizmalar (GDO) ve bunların ürünlerinden kaynaklanacak tehlike-
lerin izlenmesi, düzenlenmesi ve engellenmesini kapsayacak şekil-
de dar bir kapsamda ele alınmaktadır. Ancak biyogüvenlik, sadece 
GDO’lar ve bunların ürünlerinden doğacak risklerle sınırlandırıla-
mayacak kadar önemli ve geniş bir kavramdır. Bazı farklılıklar gö-
rülmekle birlikte, birçok ülkede biyogüvenlik kavramı insan, hay-
van, bitki ve çevre sağlığını ve biyoçeşitliliği etkileyebilecek her türlü 
biyolojik tehdidi içerecek şekilde geniş bir kapsamda değerlendiril-
mekte ve buna göre politika ve programlar uygulanmaktadır.
Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından, 15 Ni-
san 2020’de yapılan Kabine Toplantısı sonrasında, COVID-19 süreci 
ve sonrasında kritik öneme sahip olduğu vurgulanarak Türkiye’nin 
imkân ve kabiliyetlerinin artırılmasına yönelik talimat verdiği üç 
alandan bir diğeri de Biyogüvenlik olmuş ve bu talimat kapsamında, 
biyogüvenlik konusunun çok bileşenli (insan, bitki, hayvan ve çevre), 
çok katmanlı (tespit, teşhis, tedavi, koruma/önleme) ve çok yönlü (bi-
yogüvenlik, biyoemniyet, biyosavunma) yapısı benimsenerek Kurul 
bünyesinde politika önerileri geliştirilmiştir.
Raporda, sahip olduğu stratejik önem sebebiyle biyogüvenlik kavra-
mı; biyoemniyet, biyosavunma, biyorisk ve biyoterorizm gibi ilişkili 
kavramları da içerecek şekilde her türlü biyolojik tehdidin insan, hay-
van, bitki, çevre ve biyoçeşitlilik üzerinde oluşturabileceği risklerin 
belirlenmesi, kontrolü ve engellenmesine yönelik tedbirleri ve düzen-
lemeleri içine alacak şekilde geniş bir kapsamda değerlendirilmiştir. 
Doğal patojenik veya modifiye edilmiş tüm patojenik mikroorganiz-


36  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
malar, parazitler, istilacı zararlı hayvan ve bitki türleri ve bunların 
toksinleri gibi ürünler tehlike oluşturabilecek olası biyolojik riskler 
olarak kabul edilmiştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 9 
adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Millî Biyogüvenlik Envanteri oluşturulmalı.
»
»
Millî Biyogüvenlik Altyapısı güçlendirilmeli.
»
»
Yerli ve Millî Biyogüvenlik Çözümleri Seferberliği başlatılmalı.
»
»
Biyogüvenlik alanında nitelikli insan kaynağı yetiştirilmeli.
»
»
Millî Biyogüvenlik Teknolojileri Yol Haritası hazırlanarak ge-
rekli Ar-Ge ve Ür-Ge çalışmaları önceliklendirilmeli.
»
»
“Tespit-Uyarı-Değerlendirme-Danışma-Acil Müdahale” aşa-
malarının hepsini ulusal çapta bütünsel bir bakış açısıyla ele 
alan Ulusal Biyogüvenlik Müdahale Sistemi geliştirilmeli.
8.Sibergüvenlik
Dijital teknolojilerin gelişimi, her alanda hızlı bir değişimi tetikle-
mektedir. Bu eğilimlere örnek olarak; akıllı sistemler, nesnelerin in-
terneti, veri miktarındaki ve veri trafik akışındaki artış, büyük veri 
ve verinin depolandığı sistemlerin buluta taşınması, akıllı görüntü-
leme teknolojileri, sosyal ağlar ve kişisel bilgilerin siber tehditlere 
açık hale gelmesi, bağlantı çeşitliliğinin artması, 5G ve ötesi mobil 
ve yakınsayan ağ teknolojilerin gelişmesi, güvenlik teknolojilerinin 
kullanılabilirliğinin artması (biyometrik doğrulama, sürekli kimlik 
doğrulama, finansal teknolojiler ve sanal para, vb.) verilebilir. Ayrıca 
iletişim altyapısı, günümüz dijital çağın omurgası durumundadır ve 
bu dönemde sağlık, eğitim, imalat ve hizmet sektörlerinin en kritik 
bileşeni haline gelmiştir. Bu eğilimler, siber tehditlerin artışını, do-
layısıyla siber güvenlik teknolojilerinin gelişmesini de doğrudan et-
kilemektedir. Günümüzde dijital çağın getirdiği en önemli problem-
lerden biri olarak siber saldırıların gelişmişliği ve sıklığının artması 
görülmektedir. Bireysel ya da kurumsal olarak sektör fark etmeksi-
zin her alanda siber saldırıların/tehditlerin arttığı ve ciddi boyut-
larda maddi ve maddi olmayan kayıpların yaşandığı görülmektedir. 
Örneğin, dijital dönüşümle beraber sadece Avrupa’da yılda ortalama 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  37 
265 milyar avroya mâl olan siber suçlar ile mücadele etmek için siber 
güvenlik, odaklanılması gereken konuların başında görülmektedir. 
2018 yılında fidye yazılım kaynaklı saldırıların ABD iş dünyasına 
maliyeti 8 milyar dolar, sağlık sektöründeki zararı 25 milyar dolar 
olmuştur.
Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından, 15 Ni-
san 2020’de yapılan Kabine Toplantısı sonrasında, COVID-19 süreci 
ve sonrasında kritik öneme sahip olduğu vurgulanarak Türkiye’nin 
imkân ve kabiliyetlerinin artırılmasına yönelik talimat verdiği üç 
alandan bir diğeri ise Sibergüvenlik olmuş ve bu talimat kapsamında 
Kurul bünyesinde politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı 
açıklamalarıyla birlikte 15 adet politika önerisi mevcut olup bazıları 
aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Ulusal siber istihbarat ağı ve tehdit izleme sistemleri güçlen-
dirilmeli.
»
»
Siber Güvenlik ekonomisinin sürdürülebilir büyümesinin sağ-
lanması için yerli siber güvenlik üreticilerine rekabet avantajı 
sağlanmalı. 
»
»
Siber Güvenlik alanında “birlikte geliştirme” yaklaşımı çerçe-
vesinde iş birlikleri ve kümelenmeler desteklenmeli.
»
»
“Yerli ve Millî Siber Güvenlik Çözümleri Seferberliği” başlatıl-
malı.


38  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Yerli ve millî Siber Güvenlik çözümlerinin geliştirilmesine yö-
nelik araştırma ve üretim altyapılarının kapasitesi güçlendiril-
meli. 
»
»
Siber Güvenlik alanında Türkiye’yi geleceğe taşıyacak nitelikli 
insan kaynağının yetiştirilmesi/kazanılması sağlanmalı.
»
»
Dijital hizmet ve uygulama kaynaklı ulusal güvenlik riskleri 
bertaraf edilmeli.
9.Tıbbi Cihaz
Tıbbi Cihaz kavramsal olarak; hastalığın tanı teşhis süreçlerinde ve 
tedavinin takip edilmesi süreçlerinde aktif olarak kullanılan araç, 
gereç, cihaz ve malzemeler olarak tanımlanabilir. Başka bir tanım-
da ise; asli fonksiyonunu farmakolojik, immünolojik veya metabolik 
etkiler ile sağlamayan fakat fonksiyonu yerine getirirken bu etkiler 
tarafından desteklenebilen sistemler/cihazlar/ürünler olarak tanım-
lanmaktadır.  Tanımlardan da anlaşılacağı üzere tıbbi cihazlar; in-
san vücudunda ilaç gibi bir sonuç üretmeyen ancak tedavi sürecinin 
planlanması, takip edilmesi veya yaşam konforunun desteklenmesi 
için kullanılan sistemler/ürünler olarak ifade edilebilir.
Süregelen ve önümüzdeki dönemlerde de devam etmesi beklenen 
tıbbi cihaz teknolojisinin; insan sağlığını koruma ve tedavi yöntem-
lerine yeni bakış açıları kazandırarak, biyomalzeme, biyomekanik, 
biyoelektronik teknolojileri ve nanoteknoloji ile doku mühendisli-
ği alanındaki gelişmelerin ışığında, hızlı ve erken teşhis, hastalığın 
seyrine yönelik daha iyi öngörüm, yan etkilerden arındırılmış daha 
etkili tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine ve böylelikle teşhis/tanı/
tedavi/önleyici ve bireysel tıp alanında ileri gelişmelere öncülük ede-
ceği beklenmektedir.
Tıbbi cihazlar endüstrisinde sektör tarafından benimsenen strateji-
ler arasında; iş birlikleri ve ortaklıklar yoluyla ürün portföylerinin 
geliştirilmesi ve birleşme ve devralma yoluyla coğrafi olarak operas-
yonların genişletilmesi yer almaktadır. Tıbbi cihaz endüstrisi tüm 
dünyada yaygın olarak düzenlenmiş olup benzersiz büyüme fırsat-
ları sunmaktadır. Son yıllarda sıkça tekrarlanan viral epidemi ve 
pandemiler (İspanyol gribi, Ebola, AIDS ve COVID-19 gibi) nedeniyle 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  39 
ölümcül salgınların tespiti için gelişmiş in vitro tanı tıbbi cihazları ve 
salgınların yayılmasının önlenmesinde önemi anlaşılan hastane ve 
hijyen malzemeleri, bu ürünlere yönelik pazar talebini büyük ölçüde 
değiştirmiştir. Bununla birlikte Dünya Sağlık Örgütü (WHO) uluslara 
ve bölgelere tıbbi cihazlar açısından kaliteli, etkin ve güvenilir hiz-
metlerin sağlanması konusunda tıbbi cihazların en iyi imalat uygu-
lamalarını takip etmeleri için yönergeler sağlamıştır. Daha iyi sağlık 
tedavisi ve tesisleri sağlamak için yenilikçi teknolojilerin mevcut sağ-
lık teknolojileri ile iş birliği, sağlık endüstrisinin başlıca önceliğidir. 
Sağlık sektöründe büyük verilerin toplanmasının ve analiz edilme-
sinin, küresel ölçekte bu verilerin kullanımı için yeni medikal yazı-
lımların, tıbbi cihaz pazarı için yakın gelecekte umut verici fırsatlar 
sunacağı düşünülmektedir. Dijital dönüşüm hizmetlerindeki kolay-
lıklar ve küresel ölçekli sağlık sektöründeki Ar-Ge yatırımların art-
ması, ilaç, veri analizi ve hizmetleri gibi önemli sektörlerin iş birliği, 
sağlık endüstrisinin gelişiminde geniş bir alana sahiptir ve sonunda 
tıbbi cihaz pazarının büyümesine neden olacaktır.
Türkiye’de son yıllarda sektöre yönelik önemli yasal, kurumsal ve 
teknolojik gelişmeler yaşanmakla birlikte çoğunlukla üretim, Ar-
Ge temelli olmak yerine montaja yönelik ve teknolojik içeriği düşük 
ürünleri kapsamakta, geliştirilen tıbbı cihazın stratejik alt bileşen-
lerinde dışa bağımlılık devam etmekte, katma değeri yüksek tıbbi 
cihazların ülkemizde üretimi kısıtlı miktarlarda yapılabilmektedir. 
Bunun nedenlerinin; cihaz geliştirme sürecinin uzun olması, pahalı 
klinik testler ve validasyon çalışmaları, yerli pazarın bazı ürünler-
de üretim maliyetlerini karşılayacak kadar büyük olmaması ve/veya 
yoğun rekabet nedeniyle risklerin artması, yerli üreticilerin dünya 
pazarına açılmasında tecrübe eksiklikleri ve yurtdışından kalitesi 
düşük olmasına rağmen daha ucuza benzer ürünlerin getirilmesinin 
olduğu belirtilmektedir.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde ve Sağlık ve Gıda Politikaları Kuru-
lu ile iş birliği içerisinde, Türkiye’nin “Tıbbi Cihaz” alanında yerli ve 
milli ürün yelpazesinin geliştirilmesi ve ihracat potansiyelinin artı-
rılması amacıyla politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı 
açıklamalarıyla birlikte 12 adet politika önerisi mevcut olup bazıları 
aşağıda sunulmaktadır.


40  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
İlaç, aşı ve tıbbi cihaz sektörlerinde, kurumlar arası eşgüdüm 
ve koordinasyonu sağlayarak tıbbi cihazların üretiminin yer-
lileştirilmesi ve sertifikasyon süreçlerinde firmalara gerekli 
desteği sağlayacak, Cumhurbaşkanlığına bağlı “Sağlık Sanayi 
Başkanlığı” kurumsal bir üst yapı olarak oluşturulmalı.
»
»
Piyasada millî ve yerli tıbbi cihaz üreticilerine rekabet avantajı 
sağlanmasına ilişkin düzenleme ve uygulamalar geliştirilmeli.
»
»
Tıbbi cihaz ekosistemi paydaşları arasındaki teknolojik bilgi 
birikimi aktarımı güçlendirilmeli, pazara yönelik ürün geliş-
tirme odaklı iş birlikleri artırılmalı.
»
»
Üniversiteler ve araştırma merkezlerinin çalışmalarının ticari-
leşmesi için teknoloji aktarımı faaliyetlerinin teşvik edilmesi 
ve önceliklendirilmesi sağlanmalı.
»
»
Çok disiplinli çalışmalar teşvik edilmeli ve sektöre temel bi-
limlerin katkısının artırılması sağlanmalı.
»
»
Sağlıkta dijital dönüşüme hizmet edecek teknolojilerin yerli ve 
millî imkânlar ile geliştirilmesi sağlanmalı. 
10.İlaç ve Aşı
İlaç sanayi, imalat sanayi içerisinde en yüksek katma değere sahip 
sektörler arasındadır. İlaç Ar-Ge harcamaları uzun süreç ve yüksek 
maliyet gerektirmektedir. Bir molekülün beşerî ilaca dönüşmesi or-
talama 10-15 yılı bulabilmekte ve araştırma aşamasından itibaren 
ilacın pazara sürülmesi yüksek yatırım tutarları gerektirmektedir. 
Dünya ilaç sektörü son yıllarda hızlı bir büyüme süreci içerisine gir-
miş olup; 2019 yılında küresel Ar-Ge harcamalarının %15’ini tek ba-
şına gerçekleştirmiştir. Bu Ar-Ge ve yenilik odaklı büyüme seyrinin 
artarak devam edeceği ve 2019 yılında yaklaşık 186 milyar dolar olan 
küresel ilaç Ar-Ge harcamalarının 2024 yılında 204 milyar dolar se-
viyesine ulaşacağı beklenmektedir.
İlaç endüstrisi son yıllarda herkesin üretebildiği kimyasal küçük mo-
leküller yerine, “kişiye özel ilaç” tanımı ile yeni teknolojiler kullana-
rak yüksek maliyetli ürünlere yönelmiştir. Özellikle son yıllarda, bi-
yoteknolojik ilaçların dünya ilaç pazarındaki payı kademeli olarak 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  41 
artmaktadır. 2020 yılında dünya ilaç pazarının yaklaşık %28’ini bi-
yoteknolojik ilaçlar oluşturmuş olup; bu payın ilerleyen süreçte art-
maya devam ederek 2024 yılında %31’e ulaşacağı öngörülmektedir.
Dünyadaki gelişmelere paralel olarak, Türkiye’de de biyoteknolojik 
ilaçların üretimine geçilmesi zorunlu gözükmektedir. Bununla bir-
likte, özellikle uzun yıllara dayanan bir üretim kültürümüzün bulun-
duğu konvansiyonel ilaç alanına oranla, biyoteknoloji alanında biri-
kimimiz çok daha azdır ve yetkinliklerimizin hızla geliştirilmesine 
ihtiyaç bulunmaktadır.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde ve Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu 
ile iş birliği içinde, Türkiye’de yenilikçi teknolojilerle üretilmiş yerli 
ve milli ilaç ve aşı çalışmalarını ivmelendirmek, sektördeki ithalat 
bağımlılığını azaltıp ihracat potansiyelini artırmak gibi amaçlara 
hizmet edecek politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda, Türkiye’de 
koruyucu hekimlik ve tedavi amacıyla kullanılan tüm ilaç, aşı, tıbbi 
ürün ve destek tedavilerin geliştirilme ve üretilme süreçleri ile akılcı 
kullanımlarına yönelik tüm düzenlemeleri ve geri ödeme süreçlerini 


42  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
kapsayan bir değerlendirme yapılmıştır. Raporda detaylı açıklama-
larıyla birlikte 13 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda 
sunulmaktadır.
»
»
Sağlık alanında ülkenin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ic-
racı nitelikte olan, kurumlar arası stratejik koordinasyonu 
sağlayan, sağlık alanının kendi dinamiklerine göre oluşturul-
muş, sanayiyi sevk ve idare edecek; Cumhurbaşkanlığına bağlı 
“Sağlık Sanayii Başkanlığı” oluşturulmalı.  
»
»
İlaç ve aşı üretiminde kullanılan kimyasal ve biyolojik ham-
maddelerin ve hammadde başlangıç maddelerinin üretimini 
teşvik edecek önlemler alınmalı. 
»
»
İlaç ve aşı sektöründe kullanılan GMP (Good Manufacturing Pra-
ctices – İyi Üretim Uygulamaları) uyumlu makine ve teçhizat ile 
sarf malzemelerinin ülke içinde üretilmesi teşvik edilmeli. 
»
»
Uluslararası tanınırlığı olan GMP normlarından ödün verme-
den yerli ilaç ve aşı üretimini sağlayacak ve teşvik edecek yön-
temler geliştirilmeli.	
»
»
Yerli ilaç sanayi tarafından yapılacak olan ve araştırmacılar 
tarafından geliştirilen ilaç ve aşı geliştirilmesi sürecindeki faz 
çalışmaları ve klinik araştırmalar teşvik edilmeli.
»
»
Türkiye’de Ar-Ge ihtiyaçlarını karşılayacak yüksek güvenlik-
li (BSL-3, BSL-4) laboratuvarlarının kurulması, sürdürülmesi, 
denetlenmesi ve ortak kullanımının teşviki çerçevesinde ge-
rekli düzenlemeler yapılmalı.
»
»
Ar-Ge ve üretim aşamalarında farklı disiplinlerle çalışabilecek 
yetişmiş insan gücü artırılmalı ve etkin kullanımı sağlanmalı.
11. 5G ve Ötesi Yeni Nesil İletişim Teknolojileri
Mobil iletişim teknolojileri sektörü, küresel GSYİH’ye %4,7 büyük-
lükte bir katkı vermekle birlikte, diğer sektörlerin gelişiminin güçlü 
bir telekomünikasyon altyapısına bağlı olması nedeniyle dijital dö-
nüşüm, ekonomik kalkınma ve sosyal refahın artırılması açısından 
kritik bir noktadadır. Günümüzde gündemde olan 5G teknolojisi 
dikey sektörler olarak adlandırılan sanayi, otomotiv, enerji, sağlık, 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  43 
tarım gibi birçok alanda dijital dönüşümü hızlandırarak yenilikçi 
uygulamaların geliştirilmesi ve kullanılmasında etken olacaktır. Bu 
durum aynı zamanda yapay zekâ, makine öğrenmesi, büyük veri ve 
nesnelerin interneti (IoT) gibi yenilikçi uygulamaların gelişimini de 
hızlandırarak sürdürülebilir kalkınmada anahtar bir rol oynayacak-
tır. Akıllı şehir/ev/fabrika, dağıtık sensörler, otonom araçlar, uzaktan 
ameliyat, artırılmış gerçeklik, gelişmiş endüstriyel robot gibi uygula-
malar bu teknoloji üzerine kurulacaktır. Kurumsal dünyada ise ya-
pay zekâ ve robotik teknolojilerinin sanayideki uygulamaları akıllı 
fabrikaları inşa edecektir. Telekomünikasyon hizmetlerine göre di-


44  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
key sektör konumunda bulunan bu alanlar için geliştirilmek istenen 
birtakım uygulamaların talep ettiği gecikme süresi, şebekeye bağla-
nacak cihaz sayısı ve ulaşılacak veri hızı ile ilgili gereksinimler, mev-
cut 4.5G hücresel iletişim sistemlerinden ziyade 5G teknolojisinin 
oluşumuna ihtiyaç duymaktadır. 
Dikey sektör uygulamalarının yanı sıra kamu güvenliği, afet yönetimi 
ve askeri haberleşme uygulamaları için dünya genelinde 5G teknolo-
jilerinin öne çıkması 5G’de siber güvenlik konusunu kritik hale getir-
miştir. Kablolu ve kablosuz genişbant ana taşıyıcı (backhaul) ve erişim 
teknolojileri, yazılım tabanlı çekirdek ağ teknolojileri, dikey sektör 
uygulamaları ve siber güvenlik çözümleri 5G ve ötesi yeni nesil ileti-
şim teknolojileri kapsamında öne çıkan konulardır. Yeni nesil tekno-
lojilerin fırsat eşitleyici gücüyle başta engelli vatandaşlar olmak üzere 
toplumun genel hayat kalitesinin ve sosyal refahın artırılması, kamu 
hizmetlerinde verimlilik ve etkin yönetişimin sağlanması 5G kapsa-
mında öne çıkan diğer konulardır. 5G ve ötesi teknolojiler kullanılarak 
sağlıktan tarıma, ulaştırmadan eğitime, endüstriden kritik altyapılara 
geniş yelpazede dikey sektör uygulamaları geliştirilmektedir.
Bu gelişmelerden hareketle Kurul bünyesinde, ülkemizin teknolojik 
bağımsızlığının sağlanmasının yanı sıra ekonomik kalkınma ve gü-
venli iletişim açısından yeni nesil iletişim teknolojilerinin ülkemizde 
üretilebilmesi, katma değeri yüksek yerli ve milli ürünlerin geliştiril-
mesi, patentlerin alınması ve dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik 
kamu politikalarının oluşturulması amacıyla politika önerileri oluş-
turulmuştur. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 14 adet politi-
ka önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
5G ve ötesi iletişim altyapılarının kurulumunda kritik teknolo-
jilerin ve ürünlerin yerli ve millî olarak geliştirilmesine yönelik 
yol haritası oluşturulmalı.
»
»
Elektronik haberleşme sektöründe yerli ve millî ekosistemin 
güçlendirilmesine ve katkı oranının artırılmasına yönelik yer-
lilik/millîlik kriterleri belirlenmeli ve denetlenmeli.
»
»
Haberleşme ürünleri kapsamında ihracat potansiyeli yüksek 
yerli ürünlerin küresel boyutta markalaşması desteklenmeli.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  45 
»
»
Yerli ürünlerin ulusal ve uluslararası rekabet gücünü artırma-
ya yönelik tedbirler alınmalı.
»
»
5G ve ötesi teknolojilerine yönelik standartlara etki eden pa-
tentlere sahip teknolojiler geliştirilmeli.
12. Atık Geri Dönüşüm ve Atıktan Enerji Üretim Teknolojileri
Entegre atık yönetim sistemi; atığın önlenmesini, en aza indirgenme-
sini, maddesel ve enerji geri kazanımı ile atığın azami derecede kay-
nağa dönüştürülmesini, depolanmak suretiyle bertaraf edilen atık 
miktarının azaltılmasını, böylece sıfır atık yaklaşımının güçlendiril-
mesini ve döngüsel ekonominin tesisini hedeflemektedir. Bu hedefle-
rin bütüncül anlamda uygulanması, sürdürülebilir bir atık yönetimi 
için vazgeçilmez unsurlardır.
Atık geri dönüşümü ve atıktan enerji üretimi konusu, atık çeşitliliği-
nin fazla olması nedeni ile oldukça geniş bir yelpazede yer almakta-


46  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
dır. Öncelikli olarak atık yönetim sistemlerinin çevresel olarak etkin, 
ekonomik olarak katlanılabilir ve sosyal olarak kabul edilebilir bir 
sistem olması gerekmektedir.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde, Türkiye’de güçlü ve sürdürülebilir 
bir atık yönetimini, sıfır atık sürecinin gelişimini, atık sektörüne yö-
nelik teknoloji gelişimini ve Yeşil Mutabakat ve Döngüsel Ekonomi 
hedef ve yükümlülüklerine uyumu sağlayacak politika önerileri ge-
liştirilmiştir.
Rapor, atıkların maddesel geri kazanımını (geri dönüşümü), ikincil 
ham madde, uç ürün ve yenilikçi malzemelerin üretilmesini, madde-
sel geri kazanımı ekonomik veya mümkün olmayan atıkların enerji 
vb. olarak başka şekillerde geri kazanımını, bu amaçla geliştirilmesi 
gereken tümleşik atık yönetimi kapsamında yapılması gerekenleri 
kapsamaktadır.
Yönetişim noktasında ise katı atıkların geneli dikkate alınırken, çö-
züm ve politika önerilerinde maddesel ve enerji geri kazanıma konu 
olan katı atıklar odak noktasına alınmıştır. Bu bağlamda belediye 
atıkları, sanayi atıkları, tarım, gıda, hayvancılık ve orman atıkları 
çalışmanın merkezinde yer almıştır. Ulusal Sıfır Atık çalışmaları ile 
sürdürülebilir kalkınma hedefleri, iklim değişikliği, AB Yeşil Muta-
bakat Belgesi gibi küresel ve bölgesel eğilimler de incelenmiştir. Gi-
derek önem kazanan nadir elementlere erişim çerçevesinde batarya, 
elektrikli ve elektronik atıkların geri kazanımı ayrıca değerlendiril-
miştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 9 adet politika öneri-
si mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Ulusal atık yönetimi mevzuatına ilişkin bütüncül bir düzen-
leyici etki analizi yapılarak “Ulusal Atık Önleme, Azaltma ve 
Geri Kazanım Strateji Belgesi” hazırlanmalı.
»
»
Dijital teknolojilerle desteklenmiş, güncel ve dinamik bir “Bü-
tünleşik Atık Yönetimi Veri tabanı” kurulmalı.
»
»
Küresel ölçekte rekabetçi, yenilikçi, yerli ve millî atık geri kaza-
nım teknolojilerinin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesine yöne-
lik teknoloji geliştirme yol haritası ve uygulama planı hazırlan-
malı, bütünsel bir çerçevede hayata geçirilmeli.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  47 
13. Hidrojen Teknolojileri
Dünya nüfusunun giderek artması ve teknolojinin hızla gelişmesiyle 
enerji kaynaklarına olan ihtiyaç katlanarak artmaktadır. Artan ener-
ji talebi ise başlıca fosil yakıtlardan karşılanmaktadır. Ancak bu ya-
kıtların çevreye vermiş oldukları küresel ısınma ve hava kirliliği gibi 
geri dönüşü olmayan zararları mevcuttur.
Çevresel kaygılar ve karbonsuzlaşma politikaları, sürdürülebilir eko-
sistem, yenilenebilir elektrik üretim payının artması gibi nedenlerle 
hidrojen teknolojilerine duyulan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır. 
2050 yılında tamamen karbondan arınma hedefleri doğrultusun-
da birçok ülke hidrojen ekonomisine geçiş için stratejik planlarını 
ve politikalarını belirlemektedir. Ayrıca fosil enerji kaynaklarının 
dağılımı bölgesel eşitsizlik göstermekteyken, hidrojen yenilenebilir 
enerji kaynaklarının olduğu her yerde suyun elektrolizi yoluyla üreti-
lebilmektedir. Bu durum da etkin rüzgâr, güneş ve hidroelektrik gibi 
yenilenebilir ve temiz enerji kaynaklarına sahip olan Türkiye’yi te-
miz hidrojen üretimi açısından birçok ülkeye göre oldukça avantajlı 
duruma getirmektedir. Bununla birlikte, petrol ürünleri, doğal gaz ve 
kömürün enerji sektöründe uzun yıllar daha ana oyuncular olarak 
kalacağı öngörülmekte ve hidrojen teknolojilerinin gelişen koşullara 
uyum sağlaması için öncelikle mevcut teknolojilerle birlikte kullanıl-
ması (doğal gaz sistemlerine hidrojen katılması gibi) ve fosil yakıtlar-
dan sera gazları salmadan üretilmesi de değerlendirilmektedir.
Hidrojenin kimyasal enerjisinden doğrudan elektrik enerjisi üreten 
yakıt pilleri, yüksek verime ve güç yoğunluğuna ek olarak; sessiz 
olma, modüler yapılı olma, şebekeden bağımsız elektrik üretme, ya-
kıt esnekliği ve çevre dostu olma gibi üstünlüklere sahip olduğun-
dan, ulaşım araçlarından evsel ve endüstriyel uygulamalara kadar 
geniş bir kullanım potansiyeli bulunmaktadır. Ayrıca, yüksek enerji 
yoğunluğu ve düşük ısıl ize sahip olma gibi özellikleriyle savunma 
sektöründe de oldukça çekici hale gelmekte ve kullanımı her geçen 
gün artmaktadır. Yakıt pillerinin uzay alanında kullanımları da de-
vam etmekte olup bunun en güncel örneklerinden biri olarak NASA 
tarafından Mars’a gönderilen Perseverance isimli araçta katı oksit 
elektrolizör sisteminin kullanılmasıdır. Bu gelişmeler kapsamında, 
hidrojen ekosisteminin oluşması ve her geçen gün gelişim gösteren 


48  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
hidrojen teknolojilerinde geride kalmamak adına ülkemizin gelecek 
vizyonunu ortaya koyan “Hidrojen Stratejisi” hazırlanması son dere-
ce elzemdir.
Hidrojen değer zincirinin üretim/dönüşüm, saflaştırma, depolama, 
iletim/dağıtım ve tüketim/kullanım halkalarında katma değeri yük-
sek ileri teknolojilerin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Bu alanlarda 
araştırma, geliştirme ve üretim ekosisteminin oluşturulması ve sür-
dürülmesi için gereken kaynakların ve kurumsal koşulların sağlan-
ması gerekmektedir. Sağlayacağı stratejik avantajlar nedeniyle, te-
miz hidrojen üretim ve kullanım teknolojilerinin yerli ve millî olarak 
geliştirilmesi, Türkiye’nin güçlü ve bağımsız sanayi, enerji ve savun-
ma hedeflerine hizmet edecektir.
Bu gelişmelere kayıtsız kalmamak adına Kurul bünyesinde, Tür-
kiye’nin hidrojen ve hidrojen teknolojileri ihracatı gerçekleştirerek 
rekabetçi bir konuma ulaşmasını ve enerji güvenliğini/çeşitliliğini 
sağlayacak politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı açıkla-
malarıyla birlikte 11 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağı-
da sunulmaktadır.
»
»
Yeşil hidrojen üretimine yönelik yerli ve milli elektrolizör ile 
yakıt pili sistemleri geliştirilmeli; üretimi sağlanmalı.
»
»
Hidrojen iletim, dağıtım ve depolama altyapısı ve dolum istas-
yonları kurulmalı ve yaygınlaştırılmalı.
»
»
Türkiye linyitlerinden ve organik atıklardan hidrojen ve sente-
tik gaz üretimi için çalışmalar yapılmalı.
»
»
Zengin bor kaynaklarımızı kullanan hidrojen üretimi ve depo-
lama teknolojilerinin desteklenmesi ve geliştirilmesi sağlan-
malı.
»
»
Hidrojen teknolojileri konularında nitelikli insan gücü yetişti-
rilmeli ve istihdamda sürekliliği sağlanmalı.
»
»
Savunma, havacılık ve uzay uygulamalarındaki hidrojen tek-
nolojileri teşvik edilmeli ve önceliklendirilmeli.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  49 
14. Yeni Nesil Nükleer Teknolojiler
Küresel ekonomik büyüme ve dünya nüfusundaki artış, enerjiye olan 
ihtiyacı ve talebi artırmaktadır. Toplumların elektrik kullanım sevi-
yeleri arttıkça fosil yakıt kullanımı nedeniyle karbon salımının yük-
sek seviyelere ulaşması, dünyayı küresel ısınma ve iklim değişikliği 
tehlikesiyle karşı karşıya bırakmakta ve ülkeleri yenilenebilir enerji 
kaynaklarına ve nükleer enerjiye yöneltmektedir. Günümüzde, dün-
ya elektriğinin yaklaşık yüzde 60’ı kömür, petrol ve doğal gaz gibi 
dünyada belirli bir rezerve sahip olan ve yenilenebilir olmayan fosil 
yakıtlardan sağlanmaktadır.
2022 yılı sonu itibarıyla dünyada faaliyette olan 422 nükleer reak-
tör dünya elektriğinin yaklaşık %10’unu üretmektedir. Güneş enerjisi 
ve diğer yenilenebilir enerji kaynakları ilerleme kaydetmeye devam 
etse de hiçbiri enerji açığını kapatmak için yeterli olamamaktadır. Bu 
bağlamda dünyanın artan nüfusu ve teknolojik gelişmelerle büyüyen 
enerji ihtiyacı ve gittikçe azalan enerji kaynakları, nükleer enerjiyi 
vazgeçilmez bir seçenek haline getirmektedir.
Türkiye’de yıllık enerji talep artışı, gayri safi millî hasılanın artışı-
na paralel olarak, %7-8 civarında olup, Türkiye bu alanda dünyada 
Çin’den sonra ikinci sırada, Avrupa’da ise birinci sırada yer almakta-
dır. Türkiye’nin 2022 Kasım itibarıyla elektrik kurulu gücünün kay-
naklara göre dağılımı ise; %30,5’i hidrolik enerji, %24,4’ü doğal gaz, 
%21,1’i kömür, %11,0’ı rüzgâr, %9,0’ı güneş, %1,6’sı jeotermal ve %2,4’ü 
ise diğer kaynaklar olarak gerçekleşmiştir.
Rüzgâr, güneş, jeotermal gibi yenilenebilir enerji kaynakları; değiş-
ken enerji arzı, enerji dağıtım ağı kısıtları ve yüksek enerji depola-
ma maliyetleri gibi dezavantajları beraberinde getirmektedir. Diğer 
taraftan, nükleer enerji santralleri ise kesintisiz, uzun süreli elektrik 
enerjisi üretebilen, yüksek yük faktörüne sahip bir temel santral gö-
revini sağlayabilecek niteliktedir. Elektrik enerjisi üretiminde dışa 
bağımlılık nedeni ile ortaya çıkan cari açığın kapatılabilmesi için 
Türkiye’nin enerji politikaları içerisine, nükleer enerji üretim tekno-
lojilerinin ivedilikle dâhil edilmesi stratejik açıdan önemlidir.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde, ülkemizin enerjide geleceğini şe-
killendirecek, enerjide dışa bağımlılığını azaltacak, nükleer enerji 


50  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
teknolojilerini ülkemize kazandırarak enerji çeşitliliğini ve enerji arz 
güvenliğini sağlayacak politika önerileri geliştirilmiştir.
Raporda; mevcut toryum yataklarımızdan elde edilecek toryum tuz-
larının yakıt olarak kullanılabileceği, IV. nesil reaktör teknolojileri 
içinde en olgun ve ticarileşmeye en yakın olarak görülen Ergimiş Tuz 
Reaktör (ETR) teknolojileri değerlendirilmiş, ülkemizde bu teknolo-
jilerin üretimine yönelik yol haritası hazırlanmış; alternatif olarak 
nükleer enerjiden elektrik enerjisi üretilmesi için düşük ilk yatırım 
sermayesi gerektiren, ileri nükleer teknolojilerin kullanıldığı, düşük 
güçlü Küçük Modüler Reaktör (KMR) teknolojilerinin (BSR temelli 
tümleşik KMR) araştırılmasının uygun olacağı vurgusu yapılmış ve 
politika önerilerinde bu teknolojilere ilişkin olarak da önerilerde bu-
lunulmuştur. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 9 adet politika 
önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
IV. nesil reaktör teknolojilerinden toryum esaslı yerli/millî Er-
gimiş Tuz Reaktör (ETR) teknolojileri geliştirilmeli.
»
»
İleri III. ve III+ teknolojilere dayalı KMR teknolojilerinin, araş-
tırma ve üretim imkânlarının incelenmesi çalışmalarına baş-
lanmalı.
»
»
Mevcut nükleer teknoloji araştırma altyapılarının kapasiteleri 
güçlendirilmeli ve yenileri kurulmalı.
»
»
Nükleer enerji programı oluşturulmalı.
»
»
Nükleer Enerji Enstitüsü kurulmalı.
15. Enerji Depolama Teknolojileri
Dünya genelinde gelişen teknolojiye ve kalkınmaya bağlı olarak elekt-
rik enerjisine olan talep sürekli artış göstermekte ve enerji arz-talep 
yönetimi hayati önem taşımaktadır. Çevresel nedenler ve getirilen 
düzenlemelere bağlı olarak yenilenebilir kaynaklardan enerji üret-
me eğilimi artmaktadır. Yenilenebilir enerji, üretim teknolojilerinde 
yaşanan gelişmelerin sonucu olarak üretim maliyetlerinin düşme-
siyle yaygınlaşmaktadır. Türkiye’nin elektrik üretimi toplam kurulu 
gücünde yenilenebilir enerji kaynaklarının payı her geçen gün art-
maktadır. Ancak üretilen enerjinin şebekeye verilmesi aşamasında 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  51 
sürekliliğin sağlanması ve arz-talep dalgalanmasının yönetilmesi 
gerekmektedir. Talebin düşük, arzın yüksek olduğu durumlarda 
enerjinin depolanması, olası talep artışına bağlı olarak depolanan bu 
enerjinin şebekeye takviye edilmesiyle şebeke arz-talep dengelenme-
si sağlanmaktadır.
Enerji depolama teknolojilerindeki gelişim, şebeke enerjisinin depo-
lanması yanında tüketici elektroniği, mobil sistemler ve otomotiv 
başta olmak üzere birçok sektörü etkilemektedir. Küresel enerji depo-
lama kapasitesinin 2030 yılına kadar her yıl kümülatif %31 oranında 
büyüyeceği ve 2030’da 741 GWh değerine ulaşacağı öngörülmektedir.
Küresel ısınma ve buna bağlı olası olumsuz senaryolar nedeniyle ye-
nilenebilir enerji kaynaklarına talebin arttığı, bunun sonucu olarak 
büyük kapasiteli enerji depolama sistemlerinin önem kazandığı gö-
rülmektedir. Enerjinin etkin kullanımının sağlanması, şebeke ener-
jisinin yönetilmesi, gelecek nesil sistemlerinin enerji depolamaya 
şiddetli derecede bağlı olması ve etkin enerji depolamanın enerjideki 
cari açığın üzerine olumlu etkilerinden dolayı, Türkiye’de enerji de-
polamanın tüm bileşenleri ile kontrol edilmesi ve gelecek planlanma-
sının yapılması gerekmektedir.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde, Türkiye’nin enerji depolama tekno-
lojileri alanında yerelde ihtiyaçlarını karşılayan ve uluslararası alan-
da rekabet gücü kazandıracak politika önerileri geliştirilmiştir. Ra-
porda detaylı açıklamalarıyla birlikte 8 adet politika önerisi mevcut 
olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Bütünleşik “Akıllı Şebeke” yapısı planlanmalı, projelendiril-
meli ve gerçekleştirilmeli.
»
»
Enerji depolama sistemleri, bileşenleri ve ilgili madenlerden 
üretime yönelik destekleyici düzenlemeler yapılmalı.
»
»
Enerji depolama sistemleri için geri dönüşüm/kazanım düzen-
lemeleri ve çalışmaları yapılmalı.
»
»
Enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesine yönelik olarak 
Ar-Ge ve Ür-Ge altyapıları güçlendirilmeli.
»
»
Enerji depolama alanında sürdürülebilir nitelikli insan gücü 
yetiştirilmeli.


52  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
16. Kenevir Teknolojileri
Dünyanın kadim bitkilerinden biri olan kenevir, 20. yüzyılın ortala-
rından itibaren yeni bir boyut kazanmış; 21. yüzyılla birlikte kene-
vir esaslı ürünler çeşitlenmeye, kenevire dayalı ekonomi büyümeye 
başlamıştır. Kenevir bitkisi, kökünden tohumuna kadar tüm kısım-
ları endüstriyel ve medikal amaçlarla katma değere dönüştürülebi-
len kıymetli bir bitkidir. Bu kapsamda bitkinin her bir bölümüne ait 
kullanım alanlarının ayrı ayrı ele alınması ve sektörel bazlı üretim/
kullanım stratejilerinin belirlemesi önem arz etmektedir. Gelişmekte 
olan kenevir ekonomisinden pay alması gereken ülkelerden biri de 
şüphesiz ki, Türkiye’dir.
Kenevir, Türkiye’de de uzun yıllardan beri bilinen bir bitki olmasına 
rağmen, son 50 yıldır ciddi bir gerilemeye maruz kalmış ve adeta yok 
olmaya yüz tuttuğu bir anda, Türkiye’nin sahip olduğu insan kay-
nağından, doğal koşullarının elverişliliğinden ve güçlü sanayisinden 
esinlenerek, 2019 yılında, Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatıyla 
yeniden bir uyanışla ele alınmaya başlamıştır.
Bu gelişmeler ışığında Kurul bünyesinde, Türkiye’nin potansiyeli 
dikkate alınarak; dünya kenevir pazarındaki gelişmeler, kenevir ala-
nında oluşan yeni eğilimler ve Türkiye’nin uluslararası rekabette ye-
rini alabilmesi için nelerin yapılması gerektiği hususları irdelenmiş 
ve politika önerileri geliştirilmiştir.
Bu raporda; Kenevir Tarımı, Kenevir Sanayisi, Medikal Kenevir ve 
Kenevir Mevzuatı konuları ele alınmıştır. Raporda detaylı açıklama-
larıyla birlikte 8 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda 
sunulmaktadır.
»
»
Kaliteli ve yüksek katma değerli ürünler ile Türkiye, uluslara-
rası pazarlarda rekabetçi konuma getirilmeli.
»
»
Kenevir tarımını, çeşit ıslahını, sanayisini ve ürün yelpazesini 
geliştirmeye yönelik inovatif Ar-Ge çalışmaları desteklenmeli.
»
»
COVID-19 pandemisiyle, ileriye dönük olası başka salgınlarla 
ve diğer bazı hastalıklarla (Alzheimer, ALS, AIDS, MS, Kanser 
vb.) mücadeleyi hedef alan kenevir preparatları geliştirilmeli; 
Kenevir esaslı “yerli ve milli ilaç” hedefi belirlenmeli.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  53 
»
»
Kenevir tarımının ve kenevire dayalı sanayinin rekabetçi or-
tamda sürdürülebilirliği için tarımsal üretim düzenlenmeli 
ve teşvik edilmeli; üretim ve sanayiye yönelik dengeli bir yapı 
oluşturulmalı.
17. Deprem Teknolojileri
Deprem; dünyada büyük alanları tehdit eden, ne zaman olacağı tam 
olarak kestirilemeyen ve bu sebeple de teknolojik ve toplumsal açıdan 
hazırlıklı olunmadığı durumlarda çok büyük can ve mal kayıpları ile 
yıkıcı etkileri bulunan doğa olaylarının başında gelir. Bulunduğu je-
olojik konum itibarıyla Türkiye’nin % 92’si deprem tehdidi altında 
bulunmakta ve nüfusunun çok yüksek bir oranı da (% 95) deprem 
tehlikesi yüksek bölgelerde yaşamaktadır. Ayrıca, en yüksek deprem 
riskine sahip yerlerin bir kısmının aynı zamanda Türkiye’nin en kri-
tik sanayi, teknoloji, eğitim, sağlık, savunma, yönetim, finans, lojis-
tik, yerel ve uluslararası ulaşım ve turizm bölgeleri içerisinde olması 
da dikkate değerdir.
Bu çerçevede Kurul bünyesinde, Türkiye’de deprem sebebiyle meyda-
na gelebilecek can ve mal kayıplarını ve bunların sosyolojik, ekono-
mik, psikolojik, çevresel, politik ve millî güvenliğe etkilerini azalta-
bilmek ve yenilikçi deprem teknolojilerini ülkemize kazandırabilmek 
adına politika önerileri geliştirilmiştir. Raporda deprem teknolojileri, 
deprem öncesine yönelik teknolojiler ve deprem esnasına ve hemen 
sonrasına yönelik teknolojiler olarak iki ana başlığa ayrılmış ve ül-
kemizde kentleşme stratejileri, yerleşim kararları, inşaat modelleri, 
mimari tasarımlar ve planlamalarda bilim ve teknoloji tabanlı yön-
tem ve çalışmalardan azami şekilde faydalanılmasının yanı sıra dep-
remin risk ve etkilerinin anlaşılmasına yönelik araştırmaların elzem 
olduğu değerlendirilmiştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 
9 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Deprem teknolojileri kapsamında, yerli ve millî ürün/hizmet 
çeşitliliğini artırmak amacıyla Ar-Ge ve Ür-Ge projeleri teşvik 
edilmeli.
»
»
Deprem teknolojileri alanında nitelikli insan kaynağı artırıl-
malı, üniversiteler bünyesinde “Deprem Teknolojileri Enstitü-
leri” kurulmalı.


54  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Ulusal mevcut sismik ve GNSS ağ kapasitesi geliştirilmeli, ye-
nilikçi teknolojilerle donatılmış “Ulusal Deprem ve Tsunami 
Erken Uyarı Sistemi” kurulmalı.
»
»
Deprem riskinin belirlenmesi maksadıyla ileri teknolojik sis-
temler geliştirilerek yerel, güvenilir ve sürekli güncellenecek 
“Akıllı Kent Bilgi Sistemleri ve Kentsel Deprem İzleme Ağı” oluş-
turulmalı.
18. Temel Bilimler
Temel bilimlerin; teorik ve matematiksel yöntemlerle, gözlem ve de-
neylerle doğanın gizemlerinin anlaşılması yönünde temel gerçeklerin 
ortaya konulduğu ve yeni bilgilerin üretildiği bir uğraş alanı olduğu 
bilinmektedir. İnsana doğanın işleyişiyle ilgili en zor soruları sordu-
ran da zaman zaman bu sorulara yanıt bulduran da bu meraktır. 115 
yıl önce Albert Einstein tarafından açıklanan Görelilik Teorisi ve fo-
toelektrik etki olmasaydı ne GPS diye bir şey olacaktı ne de güneş 
enerjisinden yararlanılabilecekti. Bu ve buna benzer tüm teknolojik 
gelişmelerin ortaya çıkmaları temel bilimcilerin onlarca ve yüzlerce 
yıl önce sordukları “Ne, neden ve nasıl?” sorularına cevap arama ça-
balarının sonucudur. Yüzyıllar boyunca devam eden bu değerli me-
rak, insanların yoğun çabalarıyla bilinmeyenlerin bilinenlere dönü-
şümünü sağlamış ve insanlığa sunmuştur.
Tarih boyunca toplumlar, sürdürülebilir bir yaşama kavuşmak ve 
daha güçlü ve bağımsız olabilmek için sürekli arayış içinde olmuş-
lardır. Dünyanın değişik coğrafyalarında ve değişik medeniyetlerin-
de temel bilim alanlarında önemli keşifler yapılmıştır. Özellikle 20. 
yüzyılın ilk çeyreğinden başlayarak hızlanan bilim ve teknolojideki 
gelişmelerin temelinde ise doğa bilimleri alanında 19. yüzyıl boyun-
ca yapılan araştırma sonuçlarının yattığı görülür. Elektrikli araba-
lardan cep telefonlarına, radarlardan aşılara kadar akla gelebilecek 
hemen hemen tüm teknolojik gelişmeler temel bilimlere dayanmak-
tadır. Kısacası, tüm buluşların oluşumunun altyapısında temel bi-
limler vardır. Temel bilimlerin ürettiği bilgilerin pratik sonuçlarını 
önceden kestirmek oldukça güçtür. Ayrıca bu bilgiler pratik sonuçlar 
amacıyla üretilmemektedir. Öte yandan temel bilimlerin ortaya koy-
duğu buluşların pratik sonuçları dünyayı ve insanlığın yaşam biçimi-


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  55 
ni inanılmaz derecede değiştirmiştir. Örneğin Prof. Dr. Aziz Sancar 
bir hücrenin moleküler düzeyde nasıl yaşadığını uzun yıllar merak 
etmiş ve sonuç olarak morötesi ışınlardan zarar gören DNA için hüc-
rede var olan temel bir onarım mekanizmasını keşfederek ana vatanı 
Türkiye’yi ve bütün Türk Dünyası’nı onurlandırmıştır.
İnsanlık, Sanayi Devriminden bu yana teknolojide olağanüstü geliş-
melere tanık olmaktadır. Günümüzde öğrenme hızını artıran beyin 
cihazları, hasar gören dokuları onaran çipler, kanser tedavisinde 
yapay zekânın kullanımı, bilim insanlarının başarıyla sürdürdük-
leri çalışmalardan sadece birkaçıdır. Heyecan veren bu gelişmelerle 
eş zamanlı olarak 2019 Aralık ayında Çin’in Wuhan kentinde ortaya 
çıkan bir virüs, bu çabaların yeterli olmadığını ve insanların daha ya-
pacak çok işinin olduğunu hepimize bir kez daha hatırlatmıştır.
Bu kapsamda Kurul bünyesinde, Türkiye’de bilim ve teknoloji üreti-
minde dünyanın önde gelen ülkeleri arasına girmesi açısından kritik 
öneme sahip olan temel bilimlerin geliştirilmesi amacıyla politika 
önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 6 
adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Büyük ölçekli “Araştırma Enstitüleri/Merkezleri” kurulmalı 
veya mevcut araştırma merkezleri bu amaca yönelik geliştiril-
meli.
»
»
Özel sektörün temel bilimlere yatırım yapmasını cazip kılacak 
teşvik/destek programları geliştirilmeli ve sürdürülebilirliği 
sağlanmalı.
»
»
Eğitim programları, okul öncesi dönemden lisansüstü düzeye 
kadar, temel bilimler perspektifi ve yenilikçi yaklaşımlar göz 
önüne alınarak geliştirilmeli.
19. Sosyal Bilimler
İnsanlık tarihinde yaşanan her gelişmenin sosyal hayata yansıyan 
sonuçları bulunmaktadır. Dinî, iktisadi, siyasi, demografik, teknik 
vb. bütün değişimlerin toplumlara farklı etkileri olmuştur. Dolayı-
sıyla, sosyal ve beşerî bilimler, insanlığın değişiminin bir ürünüdür. 
Sosyal bilimlerde üretilen bilgi, toplumların sorunlarını tespit et-


56  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
menin yanında değişim ve gelişmelerine dair öngörülerde bulunma 
imkânı da sağlamaktadır. Bununla birlikte bu bilim grubunun bir 
toplumun kendi milli ve manevi gerçekliğinden uzak bir şekilde bilgi 
üretme ve kendi toplumlarına yabancılaşmaya kaynaklık etme du-
rumları da vardır. Bu nedenle sosyal bilimlerin ciddiye alınması ve 
gelişmesi, her şeyden önce önemli bir mesele olarak kabul edilmek 
durumundadır. Bu durum ise toplumun kendi gerçekliğini keşfede-
rek ve geleneğe dayanarak düşünce üretmek ile mümkün olabilecek-
tir. Başka toplumlarda üretilmiş teoriler, bir tecrübe olması açısından 
bilinmeli, ancak hazır reçetelermiş gibi kabul edilmemelidir.
Sosyal bilimler, bir milletin kimliğini oluşturmada önemli işlevler 
görebilir. Aynı zamanda yakın gelecekte yaşanacak gelişmelerin top-
luma etkileriyle ilgili sorunları tespit etme ve daha olumlu bir süreç 
olarak yaşanması konusunda da adım atmaya imkân sağlayabilir. 
Özellikle yakın dönemde Türkiye’de ve dünyada pek çok yeni gelişme 
yaşandığı/yaşanacağı düşünüldüğünde bütün bu değişimlerin toplu-
ma nasıl yansıyacağı, yeni nesiller açısından hangi sonuçları ortaya 
çıkaracağı gibi sorular, sosyal bilimlerin verilere dayalı bilgi üretme 
ve gelecekçi bir bakış açısına sahip olmasını zorunlu kılmaktadır.
Bu açılardan Kurul bünyesinde, Türkiye’de sosyal bilim alanlarının 
etkinliği ile eğitim ve araştırma ekosisteminin güncel sorunlara ce-
vap verme yetkinliğinin artırılması, Türkiye’nin kendi kadim gelene-
ğine bağlı olarak bölgesinde bir güç hâline gelebilmesi amacıyla poli-
tika önerileri geliştirilmiştir. Raporda detaylı açıklamalarıyla birlikte 
6 adet politika önerisi mevcut olup bazıları aşağıda sunulmaktadır.
»
»
Sosyal bilimler araştırmalarının; kamu, özel sektör ve sivil top-
lum kuruluşlarınca desteklenmesi teşvik edilmeli, araştırma 
öncelikleri belirlenmeli.
»
»
Sosyal bilimlerde her türlü verinin kayıt altına alınacağı ve 
ilgili tüm paydaşların kullanımına sunulacak “dijital arşiv ve 
kayıt merkezi” oluşturulmalı.
»
»
 “Sosyal İnovasyon” merkezleri ve “SosyoPark” modelleri ku-
rulmalı.


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  57 
Politika Önerileri Raporlarının Etkileri
Kurul tarafından hazırlanan söz konusu 19 politika önerileri raporu-
nun icraya etkileri olmuştur. Bunlardan:
»
»
Çığır açıcı stratejik yaklaşım ve teknoloji alanı önceliklendir-
me çalışmalarının etkilerini “11. Kalkınma Planı’nda”, 
»
»
Biyogüvenlik politika önerileri raporunun etkilerini “Kimya-
sal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehdit ve Tehlikelere Dair 
Görev Yönetmeliği’nde”,
»
»
Gıda arz güvenliği, siber güvenlik, ilaç ve aşı, tıbbi cihaz, yeni 
nesil nükleer teknolojiler, hidrojen teknolojileri, enerji depo-
lama teknolojileri, atık geri dönüşüm ve atıktan enerji üretim 
teknolojileri ile 5G ve ötesi yeni nesil iletişim teknolojileri poli-
tika raporlarının etkilerini “Ekonomi Reform Paketi’nde”, 
»
»
ÜSİ politika önerileri raporunun etkilerini ise “ÜSİ Eylem Pla-
nı’nda”,
»
»
Hidrojen Teknolojileri Politika Önerileri Raporunun etkilerini 
ise “Türkiye Hidrojen Teknolojileri Stratejisi ve Yol Haritası”n-
da görmekteyiz.
Teknoloji Yol Haritaları
Kurul bünyesinde hazırlanan “Türkiye’nin Odaklanacağı Öncelikli 
Teknoloji Alanlarının Belirlenmesi” çalışmasında, küresel eğilimler 
ve ulusal ihtiyaçlar açısından ön plana çıkan teknoloji alanları, etki 
ve yapılabilirlik olmak üzere iki temel boyutta kapsamlı olarak ana-
liz edilmişti ve analize tabi tutulan 27 teknoloji alanı yaratacakları 
etki ve Türkiye’de yapılabilirlikleri boyutlarında değerlendirilerek; 
Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal kalkınmasına Ar-Ge ve yenilik 
faaliyetleriyle en etkin şekilde katkı sağlayacak teknoloji alanları, 
birbirlerine kıyasla ortaya konulmuştu. Bu çalışmanın devamı nite-
liğinde, Kurul bünyesinde hem yapılabilirlik hem etki açısından ön 
plana çıkan; Yapay Zekâ, Biyoteknolojik İlaç, İleri Fonksiyonel Malze-
me, Büyük Veri ve Bulut Bilişim, Motor ve Siber Güvenlik alanları için 
ayrı ayrı ve kapsamlı Teknoloji Yol Haritaları hazırlanmıştır.


58  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
1.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Dünyanın yeni ve hayatî meydan okumalarla karşı karşıya olduğu 
bu dönemde, Cumhuriyet’in yeni yüzyılına her alanda güçlü bir baş-
langıç yapmak amacıyla hayata geçirilen Türkiye Yüzyılı vizyonu; 
Türkiye’ye çığır açıcı yeni ufuklar sunmaktadır. Şüphesiz ki özellikle 
kalkınmanın, bilimin, dijitalin, sürdürülebilirliğin, verimliliğin ve 
başarının yüzyılı olarak hayata geçirilen bu vizyon, Türkiye’yi bölge-
sel ve küresel anlamda hak ettiği yerin çok daha ötesine taşıyacaktır. 
Bu vizyondan hareketle Kurul bünyesinde çalışmaları başlatılan ve 
önümüzdeki dönemde yürütülecek çalışmalar aşağıda sunulmakta-
dır.
Türkiye “Vizyon 2035” Teknoloji Öngörüsü Çalışması
Türkiye Yüzyılı vizyonundan hareketle 2035 yılında Türkiye’de eko-
nomik ve sosyal faydayı en yükseğe çıkartabilecek stratejik gelişim 
alanlarının ve yükselen teknolojilerin belirleneceği ve uzun vadede 
geleceğin belirsizliğini azaltmak ve bugünden Türkiye için arzu edi-
len geleceği şekillendirebilmek için atılacak adımlara önemli katkılar 
sunacak “Vizyon 2035 Teknoloji Öngörüsü” çalışması başlatılmıştır.
Ön çalışma olarak, önümüzdeki 15 yıl içerisinde dünyada ekonomik 
ve toplumsal değişime yönelik mevcut eğilimlerin belirlenmesi için 
ufuk taraması çalışması yapılmıştır. Bu kapsamda 16 uluslararası 
kuruluşun öngörü özelindeki 45 raporunda yer alan ana eğilimler ve 
oluşturmaları beklenen dönüşümler teknoloji perspektifinden ince-
lenmiştir.
Referans raporlarda yer alan 569 ana eğilimden Türkiye’nin ihtiyaç-
ları ve hedefleri dikkate alınarak yapılan ileri konsolidasyonla 23 ni-
hai küresel ana eğilim belirlenmiştir. Söz konusu 23 ana eğilim; 76 alt 
eğilimi ve teknolojik/toplumsal yansımaları içerecek şekilde detaylı 
olarak raporda yer almaktadır. Ana eğilimler 7 ana başlıkta Ekono-
mik, Teknolojik, Toplum ve Sosyal Değişim, Jeopolitik, Savunma ve 
Güvenlik, Sağlık ve Gıda ile Çevre, Enerji ve Doğal Kaynaklar olarak 
gruplandırılmıştır.
Çalışmanın devamında; belirlenen eğilimlerin Türkiye’ye getireceği 
fırsatların en üst düzeye çıkarılması ve risklerin en aza indirilmesi 


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  59 
amacıyla, teknolojik ilerleme temelinde gelecek senaryolarının oluş-
turulması ve bu senaryolara dayanarak uygulamaya yönelik politika 
önerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Hedef 2053 Net Sıfır Emisyon “Ar-Ge ve Yenilik” Atılımı
Uluslararası kuruluşlar tarafından önümüzdeki 5-10 yıllık dönemde 
en büyük tehdit olarak iklim değişikliği ve beraberinde getireceği 
yangınlar, seller, depremler, toprak kaymaları gibi aşırı hava olayları, 
kuraklık, biyoçeşitlilik kaybı ve doğal kaynakların azalması gösteril-
mektedir. İklim değişikliğinin etkileri tüm ülkelerin enerji, su ve gıda 
arz güvenliğini tehdit etmektedir. Bu etkilerin vatandaşlar üzerinde-
ki sosyal etkileri de dikkate alındığında iklim değişikliği, ivedilikle 
üzerinde çalışılması ve aksiyon alınması gereken bir alan olarak or-
taya çıkmaktadır. Bu çerçevede tüm ülkeler, küresel olarak gelişen bu 
zorlukların yıkıcı etkilerini bertaraf etme ve küresel ısınmayı sınırla-
ma amacıyla yoğun çalışmalar içindedir.
Öte yandan, iklim değişikliği ile mücadele ve uyuma yönelik “yeşil” 
teknolojilerin yanı sıra; yapay zekâ, otonomi, bulut bilişim ve büyük 
veri analitiği gibi dijital teknolojiler tüm sektörlerde iş modellerini 
dönüştürmektedir. Dünya Ekonomik Forumu’nun son yıllık toplantı-
sında, dijital teknolojilerin yalnızca enerji, malzeme ve mobilite sek-
törlerindeki uygulamalarıyla sera gazı emisyonlarının 2050 yılına 


60  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
kadar yüzde 20 azaltılabileceği açıklanmıştır. Bu doğrultuda, Avru-
pa Birliği’nin 2022-2024 Avrupa Araştırma Alanı Politika Gündemi 
içerisinde yeşil ve dijital dönüşümün birlikte ele alınması ana önce-
liklerden birisi olarak yer almıştır. Gittikçe daha da yükselen yeşil 
ve dijital dönüşümün eş zamanlı olarak tüm sistemleri etkilediği ve 
“İkili Dönüşüm” olarak adlandırılan bir dönemden geçilmektedir.
Türkiye açısından yeşil kalkınma devrimi olarak tanımlanan “2053 
Net Sıfır Emisyon” hedefi Eylül 2021 tarihinde açıklanmış ve yeşil dö-
nüşüm ve büyüme yolunda önemli bir adım atılmıştır. Aynı zaman-
da, 28 Ekim 2022’de kamuoyuna duyurulan Türkiye Yüzyılı Vizyonu 
da 2053 Net Sıfır Emisyon hedefine ulaşılması noktasında önemli bir 
dönüm noktasıdır.
Tüm bu gelişmeler ışığında Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon he-
define yönelik bilim, teknoloji ve yenilik alanında atılacak adımların 
değerlendirildiği Hedef 2053 Net Sıfır Emisyon “Ar-Ge ve Yenilik Atı-
lımı” Koordinasyon Toplantısı’nın ilki, Sayın Cumhurbaşkanımızın 
başkanlığında ve Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu ev 
sahipliğinde, 12 Ocak 2023 tarihinde Çankaya Köşkünde düzenlen-
miştir. Toplantıda, 2053 yılında Türkiye’nin net sıfır emisyona ulaş-
ma vizyonu çerçevesinde; tüm ulusal çabaların bir araya gelerek güç 
birliğinin tesis edilmesi, Türkiye’nin yeşil kalkınmasına yönelik ihti-
yaçlarına cevap verecek çığır açıcı teknolojilerin yerli olarak gelişti-
rilmesi, küresel risklerin bertaraf edilmesi ve fırsatların yakalanması 
ve Türkiye’nin kurulmakta olan bu yeni dünya düzeninde rolünün 
güçlendirilmesi hedefiyle “Ar-Ge ve Yenilik Atılımı” başlatılmıştır.
“2053 Net Sıfır Emisyon” hedefine yönelik belirlenecek çığır açıcı 
teknoloji alanlarında ülke çapında eşgüdümü sağlayarak, teknoloji 
tabanlı ulusal girişimlerin (TOGG, COVID-19 Türkiye Platformu gibi) 
başlatılması karara bağlanmış olup belirlenecek teknoloji tabanlı 
ulusal girişimler ile yeşil dönüşümde ihtiyaç duyulan geleceğin tek-
nolojileri tabanlı çözümlerin yerli ve millî olarak geliştirilmesi, Tür-
kiye’nin küresel düzlemde öncü rol almasını sağlayacak orta ve uzun 
vadeli ortak hedefler doğrultusunda tüm ekosistem aktörlerinin bir 
araya gelerek eşgüdüm içinde hareket etmesi hedeflenmektedir.
“Koordinasyon Toplantılarının” belirli periyotlarla devamlı olarak 
yapılması kararlaştırılmış olup 2053 net sıfır emisyon hedefine yö-


BILIM, TEKNOLOJI VE YENILIK POLITIKALARI KURULU |  61 
nelik, çığır açıcı teknolojilerde farklı zaman boyutlarına ilişkin ülke-
mizin hedefleri belirlenecek ve belirlenen hedeflere yönelik AR-GE 
ve yenilik faaliyetlerinin ortak planlanması ve takip edilmesi sağla-
nacaktır.


62  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  63 
02
Eğitim ve Öğretim 
Politikaları Kurulu


64  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  65 
2.1.Kurul Hakkında
Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu Üyeleri
Prof. Dr. Yavuz Atar (Başkanvekili) 
Prof. Dr. Abdullah Atalar 
Prof. Dr. Ahmet Cevdet Acar 
Ahmet Gündoğdu 
Doç. Dr. Kemal Şamlıoğlu 
Selçuk Pehlivanoğlu 
Prof. Dr. Tuncay Döğeroğlu 
Prof. Dr. Umran S. İnan 
Kurulun Görev ve Sorumlulukları
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 24. maddesinde Eğitim 
ve Öğretim Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir. 
MADDE 24- (1) Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun görev ve 
yetkileri şunlardır:
02
Eğitim ve
Öğretim Politikaları Kurulu


66  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
a)	 Türkiye’nin hedefleri doğrultusunda eğitim ve öğretim faali-
yetleri ile ilgili politika önerilerinde bulunmak,
b)	 Yükseköğretim strateji ve amaçlarının belirlenmesi ve gelişti-
rilmesi ile ilgili politika önerilerinde bulunmak,
c)	 Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin uygulanmasına yönelik çalış-
maları izlemek, ihtiyaç analizi geliştirerek faaliyetlerin gelişti-
rilmesi için politika önerileri oluşturmak,
d)	 Kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile millî ve toplumsal değerlere 
dayalı bir eğitim sistemi oluşturmak amacıyla politika önerile-
ri geliştirmek,
e)	 Üniversitelerde açılacak fakülte ve bölümlerle ilgili ihtiyaç 
analizi yaparak stratejik planlamayla ilgili öneriler sunmak,
f)	 Ülkenin iş gücü planlamasını dikkate alarak eğitim ve öğretim 
konusunda politika önerileri oluşturmak,
g)	 Avrupa Birliği eğitim ve gençlik programlarının uygulanması 
ile ilgili genel politikaların belirlenmesi, izlenmesi ve değerlen-
dirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak,
h)	 Mesleki ve teknik eğitim programlarının uygulandığı her tür 
ve derecedeki örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi, mesleki ve tek-
nik eğitim okul ve kurumları ile işletmelerde yapılacak mesleki 
eğitimin; planlanması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi ko-
nularında politika önerileri geliştirmek.
Kurul bu kapsamda, 2018 yılından bu yana çocukların ve gençlerin 
ilmen olduğu kadar bedensel, ruhsal, sanatsal, sosyal ve kültürel 
olarak da çok yönlü ve sağlıklı gelişimlerini desteklemek ve böyle-
likle her açıdan donanımlı nesillerin yetiştirilmesine katkı sunmak 
amacıyla bilimsel bir perspektifle eğitim ve öğretim alanında politi-
ka önerileri hazırlamaktadır. Bunların yanı sıra ülkemizde eğitim ve 
öğretim alanında gerçekleştirilen faaliyetlere yönelik izleme ve de-
ğerlendirme raporları oluşturmaktadır. Bütün bu çalışmaları gerçek-
leştirirken pek çok paydaş ile iş birliği yaparak inceleme konusuyla il-
gili yazılı ve/veya sözlü olarak görüşlere başvurmakta; konuya ilişkin 
tüm tarafların bakış açılarını derinlemesine ele almaktadır. 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  67 
2.2. Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun Faaliyetleri 
Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu, eğitim öğretim alanıyla ilgili 
mevcut sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmanın yanı sıra eğitim 
sisteminin çağın gerektirdiği biçimde dönüşümünü sağlamaya yöne-
lik ve geleceğe dönük perspektifle kapsamlı politika geliştirme çalış-
maları gerçekleştirmektedir. Bu çalışmalar büyük çoğunlukla politi-
ka öneri belgeleri biçiminde düzenlenmektedir. Bu kapsamda Kurul 
tarafından hazırlanan ve sunulan politika öneri belgeleri şunlardır: 
1.	 Eğitimin Temel Felsefesine İlişkin Politika Belgesi
2. 	 Yükseköğretim Reformu Politika Belgesi
3. 	 Öğrencilere 21. Yüzyıl Yetkinliklerinin Kazandırılmasına İlişkin 
Politika Belgesi
4. 	Okulların Pedagojik Bir Perspektifle, Öğrencilerin Bilişsel, Duy-
gusal ve Gelişimsel Özellikleriyle Uyumlu Olarak Yeniden Yapı-
lanmasına İlişkin Politika Belgesi
5. 	 Değerler Eğitimi Politika Belgesi
6. 	Din Eğitimi ve Öğretimine İlişkin Politika Belgesi 
7. 	 Ortaöğretim ve Yükseköğretime Geçiş Sisteminin Temel Prensip-
lerine İlişkin Politika Belgesi
8. 	Mesleki ve Teknik Eğitim Politika Belgesi
9. 	 Meslek Yüksekokullarının Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Po-
litika Belgesi 
10. 	Yükseköğretim Kademesinde Açık ve Uzaktan Eğitim-Öğretimin 
Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Politika Belgesi
11. 	Eğitimde İnsan Kaynakları Yönetimine İlişkin Politika Belgesi 
12. 	Öğretmenlik Mesleği ve Eğitim Kurumu Yöneticiliğinin Temel 
Prensiplerine İlişkin Politika Belgesi
13. 	Öğretmen ve Eğitim Kurumu Yöneticilerinin Mesleki Gelişimine 
İlişkin Politika Belgesi 


68  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
14. 	Eğitimde Rehberlik ve Denetime İlişkin Politika Belgesi 
15. 	Eğitimde Ölçme ve Değerlendirmeye İlişkin Politika Belgesi 
16. 	Özel Okullar Politika Belgesi
17. 	Özel Yetenekliler Politika Belgesi 
18. 	Yabancı Dil Eğitimi ve Yabancı Dilde Öğretime İlişkin Politika 
Belgesi
Söz konusu politika belgelerinin mahiyetine ve içeriğine ilişkin özet 
bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
1. Eğitimin Temel Felsefesine İlişkin Politika Belgesi 
Osmanlı Devleti’nin son döneminden başlayarak Cumhuriyet tarihi 
boyunca “Nasıl bir eğitim?” sorusuna cevap aranmıştır. Bu soruya 
verilen cevaplar farklı olsa da bunların ekseriyetinin ortak noktası, 
bir bütün olarak eğitim olgusunun değil bunun cüzi unsurları ile sı-
nırlı kalmasıdır. Dolayısıyla Türk millî eğitimine ilişkin tartışmalar, 
felsefî bir düzlemde ve bütünlüklü olarak gerçekleştirilememiştir. Bu 
durum çağın gerektirdiği nitelikleri haiz, temelinde insan olan, bü-
tüncül, tutarlı, özgün ve millî bir eğitim politikası geliştirme nokta-
sında kapsamlı bir felsefe tartışmasını zorunlu kılmaktadır. 
Kurul, bu anlayıştan hareketle yaptığı çalışmada; güçlü bir felsefeye 
dayanan, sistemin merkezine insanı koyan, bireylerin sahip olduğu 
ilgi ve yetenekler doğrultusunda gelişimlerini destekleyen, çağın ge-
rektirdiği becerileri kazandırmaya dönük, millî, manevî ve ahlakî 
değerler ile akıl ve ilim temelli bir eğitim anlayışının geliştirilmesine 
yönelik politika önerileri oluşturmaktadır. 
2. Yükseköğretim Reformu Politika Belgesi 
Günümüzde yaşanan hızlı değişim ve artan rekabet, modern top-
lumlar için bu gelişmelere ayak uydurabilme çabasını doğurmuş, bu 
bağlamda yüksek nitelikli insan gücünü anahtar bir konuma taşı-
mıştır. Bu gelişmeler küresel ölçekte vizyona sahip pek çok ülke için 
yükseköğretim alanını stratejik bir öncelik hâline getirmiştir. Bu 
çerçevede dünyada pek çok ülkenin geleneksel yükseköğretim an-
layışlarında bazı köklü değişikliklere gittiğini görmek mümkündür. 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  69 
Özellikle 1980’lerden sonra dünya genelinde yükseköğretim sistem-
lerinde önemli reformlar gerçekleştirilmiştir. 
Gerek bilginin üretimi ve yaygınlaştırılması gerekse dönüşümün itici 
gücü olan beşerî sermayenin yetiştirilmesi ve araştırma-geliştirme 
çalışmalarıyla sektörel gelişmelerin desteklenmesi yönünde yükse-
köğretim sisteminin çıktıları, bilim ve ekonomiyi yakından etkile-
mektedir. Bu bakımdan yükseköğretim sistemlerinde gerçekleştiri-
lecek reform çabaları ancak söz konusu sistemin bütün unsurlarının 
bir arada ele alınmasıyla başarılı olabilir. Yükseköğretimde dönüşüm 
süreçlerinin çok çeşitli unsurlardan oluşması, uzun vadeli bir pers-
pektif içermesi ve farklı aktörleri ilgilendirmesi, bu alandaki reform 
çabalarının bütüncül olarak ve stratejik yönetilmesini zorunlu kıl-
maktadır. 
Öte yandan yükseköğretimde kaliteyi ve kalite güvencesini öne çı-
karan bir yapılanma anlayışıyla 21. yüzyılda istenen niteliklere uy-
gun bir üniversite yapısını tesis etmek için reform gerçekleştirilmesi 
gereklidir. Bu reformun içerisinde üniversitelerin bilim dünyasına 
sağladıkları katkının yanında teknoloji üretmeleri de önemlidir. Bu 
kapsamda yeni bir Yükseköğretim Kanunu çalışması yapılarak bu 
kanunda Yükseköğretim Kurulu ile devlet ve vakıf üniversiteleri için 
oluşturulacak müşterek ve özel hükümler yeniden ele alınmalıdır.
Bu anlayıştan hareketle geliştirilen politika belgesi ile Türkiye’nin 
hedeflerine ulaşabilmesi için; çeşitlilik, kurumsal özerklik ve hesap 
verilebilirlik, çıktı ve performans odaklılık, yarışmacı anlayış, çok 
kaynaklı gelir yapısı, kalite güvencesi, öğrenci merkezli eğitim, bilim 
insanı yetiştirme, performans geliştirme ve liyakat temellilik, bilim-
sel ve akademik özgürlük, araştırma-geliştirme ve yenilikçilik, ya-
şam boyu öğrenme yaklaşımı ve uluslararasılaşma prensipleri doğ-
rultusunda yükseköğretimde yeniden yapılanmaya yönelik politika 
önerilerine yer verilmektedir.
Söz konusu temel prensiplerden hareketle; yükseköğretim sisteminin 
geneline, yükseköğretim kurumlarında çeşitliliğin tesisine, akade-
mik hayata ve dış paydaşların katkılarını düzenlemeye ilişkin olmak 
üzere dört ana başlık altında politika önerileri ortaya konulmaktadır. 
Bunlar arasında yükseköğretimde kalite odaklı olarak çıktı ve per-
formansa dayalı dönüşümün sağlanması, üniversitelerin sorumluluk 


70  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
üstlenebilme kapasiteleriyle orantılı olarak özerkliklerinin gelişti-
rilmesi, rekabet ve kalitenin artırılması yönündeki çabalarının ve 
çeşitliliklerinin desteklenmesi, YÖK’ün yükseköğretimde çeşitlilik, 
hesap verebilirlik ve sorumluluk üstlenme ile kurum kültürünün 
güçlendirilmesi anlayışları doğrultusunda koordinasyon, planlama 
ve denetim misyonuna sahip bir üst kurul olarak yeniden yapılandı-
rılması, üniversitelerle ilgili iş dünyasının ve ilgili diğer paydaşların 
iletişim ve iş birliklerini kurumsallaştırarak güçlendirecek yapıların 
tesis edilmesi, öğretim süreçlerinin öğrenci merkezli olarak dönüştü-
rülmesi gibi çok sayıda somut öneri, gerekçeleri ile birlikte ayrıntılı 
olarak yer almaktadır. 
3. Öğrencilere 21. Yüzyıl Yetkinliklerinin Kazandırılmasına 
İlişkin Politika Belgesi
21. yüzyılda kısa süre içerisinde büyük yenilikler ortaya çıkmakta, 
özellikle teknoloji alanında olağanüstü bir değişim ve dönüşüm ya-
şanmaktadır. Günümüzde bilgisayarların hızı ve kapasiteleri her 
geçen gün artmaktadır. Nesnelerin interneti, yapay zekâ ve makine 
öğrenmesi, biyomühendislik, çok yüksek hızlarda veri transferi, sa-
nal gerçeklik, blok zincir gibi pek çok yeni teknolojiler gelişmekte ve 
bunların kullanımı süratle yaygınlaşmaktadır. Bilim ve teknolojide 
yaşanan bu değişim insan yaşamını, iş ve çalışma koşullarını, birey-
lerin sahip olması gereken yetkinlikleri ve onlardan beklenen rolleri 
doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle son yıllarda eğitim ve istihdam 
politikalarının gözden geçirilmesi ve yeterlik sistemlerinin yeniden 
yapılandırılması pek çok ülkenin ulusal öncelikleri arasında yer al-
maktadır. Bu bağlamda Kurul, Türkiye’de yürütülen çalışmaları des-
teklemek, bu alanda yeni ve etkin politika önerileri ortaya koymak 
amacıyla kapsamlı çalışmaların yürütülmesi gerektiğini değerlen-
dirmiştir.
Bu anlayışla yürütülen çalışma ile öğrencilere sabit ve katı sınırlarla 
çizilmiş akademik ve mesleki bilgi yoğun eğitimler sunmak yerine 
gelecekte ihtiyaç duyulması muhtemel temel bilgi, beceri ve yetkin-
liklerin kazandırılmasına odaklanılması, öğretme odaklı anlayıştan 
öğrenci merkezli bir eğitim anlayışına geçilmesi, öğrencilerin öğret-
menden dinleyerek değil proje temelli ve yaparak yaşayarak öğren-
melerinin esas olması, gençlerimizin teknolojinin yalnızca tüketicisi 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  71 
olmak yerine edindikleri tasarım ve kodlama gibi yetkinliklerle aynı 
zamanda üreticisi konumuna geçmelerinin sağlanması konusunda 
politika önerileri ortaya konulmaktadır.
4. Okulların Pedagojik Bir Perspektifle, Öğrencilerin Bilişsel, 
Duygusal ve Gelişimsel Özellikleriyle Uyumlu Olarak Yeniden 
Yapılanmasına İlişkin Politika Belgesi
Günümüzde hemen her alanda olduğu gibi eğitim alanında da önem-
li bir dönüşüm yaşanmaktadır. Buna uygun olarak okullardan bek-
lentiler de önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Pedagojik gerekçelerin 
yanı sıra yaşam alanı olarak okullar; öğrencilerin bilişsel, duygusal 
ve gelişimsel özellikleriyle birlikte çok yönlü gelişimlerinin destek-
lenmesi için de oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle öğren-
cilerin şahsiyet gelişimleri üzerinde etkili olan okulların, çocukların 
pedagojik özellikleri ve doğasıyla uyumlu olması ve onların gelişi-
mine daha fazla odaklanması gerekmektedir. Bu durum sorumluluk 
bilinci yüksek, çok yönlü gelişimi önemseyen, sağlıklı ve dengeli bir 
nesil yetiştirilmesi için okullarda köklü bir reform yapma gerekliliği-
ni ortaya çıkarmaktadır. 
Bu anlayışla gerçekleştirilen çalışmada, çocuğun doğasıyla uyumlu 
bir öğrenim sürecini tesis etmek ve öğrenme güdüsünü desteklemek 
amacıyla temel eğitim politikalarının genel çerçevesinin belirlenme-
si ve çocukların gelişimi için okulların, çocuklar için nitelikli birer 
yaşam alanı olarak dönüştürülmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda; 
eğitime erişimde fırsat eşitliğinin tesis edildiği, öğrencilerin sağlık-
lı ve dengeli beslenmesi gibi fizyolojik ihtiyaçlarının karşılandığı, 
eğitimin tüm gün yaşamın bir parçası olarak devam ettiği, öğrenci-
lerin kendi ilgi, ihtiyaç ve beklentileri doğrultusunda sosyal, kültü-
rel sanatsal ve sportif etkinliklerin içerisinde daha fazla yer aldığı, 
fiziksel alanların, ders, teneffüs ve ders dışı etkinliklerin buna göre 
belirlendiği bir okul ortamının oluşturulması yönünde önerilere yer 
verilmektedir.
Ayrıca bu çalışma kapsamında yönetimsel, akademik ve bilişsel 
süreçlerdeki niteliğin geliştirilmesi için; okul yöneticilerinin birer 
eğitim lideri olduğu; iş birliği, paylaşım, birlikte öğrenme ve sürekli 
gelişme kültürünün egemen olduğu, öğretmenlerin eğitim öğretimin 
niteliğinin geliştirilmesi konusunda etkin sorumluluk üstlendikleri, 


72  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
şeffaf ve katılımcı okul ikliminin hâkim olduğu, öğretmenler ve eği-
tim yöneticileri için atanma, mesleki ve kariyer gelişimleri bakımın-
dan tüm sistem üzerinde örnek oluşturabilecek insan kaynakları yö-
netim modeli geliştirilerek rol model öğretmenlerin yetiştirildiği bir 
okul yapılanması için kapsamlı öneriler sunulmaktadır.
5. Değerler Eğitimi Politika Belgesi 
Batı eksenli, insanın yalnızlaştırıldığı, yüzeysel ve pragmatik ilişkiler 
ile gücün kutsandığı rekabetçi bir medeniyet tasavvuru çerçevesinde 
toplumlara reçete edilen düşünsel yapı ya da oryantalist politikalar-
la toplumlara zerk edilmiş teslimiyetçi anlayış Türkiye başta olmak 
üzere neredeyse tüm gönül coğrafyasında nesilleri kuşatmaktadır. 
Bu hususta kültürel olarak varlığını devam ettirmeyi amaçlayan, 
sağlıklı ve mutlu bireylere sahip olmak isteyen uluslar için değerler 
eğitimi konusu millî bir meselenin de ötesinde insanlığın geleceğine 
yön verme bağlamında temel bir mücadele alanı olarak ön plana çık-
maktadır. 
Bu çerçevede değerler eğitimi, toplumların ayakta kalabilmeleri ve 
özünü kaybetmeden geleceğe umutla bakabilmeleri için gerek eğitim 
sistemi gerekse toplum hayatı açısından çok önemli bir yere sahiptir. 
Sınırların giderek ortadan kalktığı günümüzde öğrencilerin gelişi-
minde okul ve ailenin yanında medya ve iletişim araçlarının etkileri 
de azımsanmayacak bir seviyeye gelmiştir. Özellikle iletişim araçları 
yoluyla gençler dünya genelinde olumlu ya da olumsuz pek çok du-
rumla karşı karşıya kalabilmekte, bu durum gençleri zihinsel, sosyal 
ve kültürel açıdan etkilemektedir. Bu nedenle toplumun ve medeni-
yetin geleceği olan gençlerin kendi değerlerine ve kültürlerine yaban-
cılaşmadan dünyayı tanıyıp anlamaları ve gerek kendi medeniyetine 
gerekse evrensel medeniyet mirasına katkı sunan, değerlerini özüm-
semiş, yüksek şahsiyetli bireyler olarak yetiştirilmeleri büyük önem 
taşır.
Bilindiği üzere bireyin değer kazanma süreci, özellikle temel eğitim-
de başlayan ve bütün eğitim hayatı boyunca devam eden bir olgudur. 
Bu bağlamda süreçlerin yönetilmesi, tanım, kavram ve uygulama 
birliğinin sağlanması, kazandırılması hedeflenen değerlerin belir-
lenmesi ve izleme süreçleri ile iyileştirmelerin yapılması için değerler 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  73 
eğitiminin ulusal anlamda bir stratejiye dayandırılması zorunludur. 
Öte yandan değerler eğitiminin sürekli ve yaşamın her alanına iliş-
kin bir olgu olması, bu anlamda yapılacak çalışmaların geçici tedbir-
ler ve iyi tanımlanmamış kurumsal faaliyetlerle sürdürülerek başarı 
elde edilmesini olanaksızlaştırmaktadır. Bu bağlamda değerler eği-
timi ile ilgili süreçlerin yürütülmesinde, izlenmesinde ve tedbirlerin 
alınması için kurumsallaşma gerekir.
Değerler eğitimine ilişkin alanyazın incelendiğinde, öğretmene 
önemli roller ve sorumluluklar verildiği görülmektedir. Bu nedenle 
öğretmenlerin değerler eğitimine ilişkin duyarlılığının artırılması ve 
bu konudaki yetkinliklerinin geliştirilmesi yararlı olacaktır. Ayrıca 
öğretim süreçlerinde dönüşümü sağlamak üzere; öğretim programla-
rının, ders materyallerinin ve ders dışı etkinliklerin değerler eğitimi 
bağlamında yeniden ele alınması önem taşımaktadır.
Sonuç olarak söz konusu gerekçelerden hareketle Kurul, hazırladı-
ğı bu belgeyle değerler eğitimi konusunda stratejinin belirlenmesi, 
kurumsal bir yapının oluşturulması, öğretmen yeterlikleri, mesleki 
gelişim, öğretim programları, ders materyalleri ve ders dışı etkinlik-
lerin yeniden ele alınması gibi pek çok konuda politika önerisi ortaya 
koymaktadır. 
6. Din Eğitimi ve Öğretimine İlişkin Politika Belgesi 
Din eğitimi ve öğretimi ihtiyacının karşılanması, devletin en temel 
görevlerinden biri olarak görülmektedir. Din eğitimi ve öğretiminden 
beklenen; kişilerin dinî inanç hakkında doğru bilgi, duygu ve beceri-
leri elde etmelerine yardımcı olmak, dinî anlayış ve bakış açılarına ve 
bunların yorumlanmasına katkı yaparak insanların ufkunu zengin-
leştirmektir. Bilgi çağı olarak adlandırılan ve neredeyse hayatın her 
alanının maddeci öğretilerle kuşatıldığı günümüzde, millî ve manevî 
değerlerini benimseyen, koruyup geliştiren nesiller yetiştirebilmek 
için din eğitimi ve öğretimi hususu çok daha önem kazanmaktadır. 
Bu bağlamda eğitimin her kademesi ve türünde söz konusu gerçeklik 
dikkate alınmalıdır. Kurul bu anlayışla din eğitimi ve öğretimi mese-
lesini ele alırken gerek temel ve ortaöğretim ile yükseköğretim kade-
melerinde gerekse yaygın olarak sunulan din eğitimi ve öğretimine 
yönelik politika önerilerini ortaya koymaktadır.  


74  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Bu çerçevede hazırlanan belgede, temel ve ortaöğretim kademelerin-
de din eğitimine ilişkin olarak; din kültürü ve ahlak bilgisinin öğre-
timi, seçmeli ders sisteminin yeniden yapılandırılması, imam hatip 
okullarının ulusal ve uluslararası düzeyde itibarının güçlendirilmesi, 
kademeler arası geçiş ve imam hatip ortaokulları ve liselerinde eği-
tim ve öğretimin niteliğinin geliştirilmesi, yönetici seçimi ile yönetici 
ve öğretmenlerin mesleki gelişimine yönelik kapsamlı politika öneri-
lerine yer verilmektedir. 
Temel ve ortaöğretim kademelerinde olduğu gibi yükseköğretimde-
ki din eğitimi ve öğretimine ilişkin yapılanmanın niteliği de oldukça 
önemlidir. Türk üniversite yapılanmasında yerini alan ilahiyat fakül-
teleri ve İslamî ilimler fakülteleri gibi yüksek din öğretimi kurumla-
rında verilen eğitimin kalitesi, geniş ölçekte teoloji lisans yeterliliğine 
bağlı olarak sahada üretilen din hizmetinin kalitesiyle de doğrudan 
ilişkilidir. Akademik bağlamda, içinde yaşanılan dönemin ihtiyaçla-
rına cevap verebilecek bir yüksek din öğretimi yapılanması, modern 
yaşamın ortaya çıkardığı sorunların çözümünde psiko-pedago-teo-
lojik yaklaşımların gücünü artıracaktır. Günümüzde buna duyulan 
ihtiyaç her geçen gün daha çok hissedilmektedir. Söz konusu ihtiyaç, 
tüm dinsel öğretim süreçlerini etkileyecek biçimde yükseköğretim 
aşamasında yapısal dönüşümleri içeren bir değişimi kaçınılmaz kıl-
maktadır. 
Bu nedenle Kurul, yükseköğretim kademesinde din öğretimine iliş-
kin olarak; Türkiye’de yüksek din öğretimi bağlamında ilahiyat/İs-
lamî ilimler fakültelerinde hem temel İslam bilimlerinde yeterli hem 
de çağın gerektirdiği değişimler karşında çok yönlü, derinlikli ve 
toplumun ihtiyaçlarına çözüm üretebilecek bireylerin yetiştirilmesi-
ni desteklemenin yanında; öğretmen yetiştirme konusunda da okul 
öncesi ve ilkokul başta olmak üzere bütün öğretmen yetiştiren fakül-
telerin müfredatlarının karakter, ahlak ve değer eğitimi bağlamında 
güncellenmesine katkı sağlamak üzere politika önerilerine yer ver-
mektedir. 
Yaygın din eğitimi ve öğretimine ilişkin olarak ise; temel ve ortaöğ-
retim kademesinde din eğitimi öğretimine yönelik öğretim program-
larının akıl ve ilim temelli olarak birbirini bütünleyecek şekilde ele 
alınması ve din eğitimi öğretimi faaliyetlerinin öğrencilerin pedago-


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  75 
jik özelliklerine uygun olarak zenginleştirilmesine yönelik politika 
önerileri ortaya konulmaktadır.
7. Ortaöğretim ve Yükseköğretime Geçiş Sisteminin Temel 
Prensiplerine İlişkin Politika Belgesi
Okulun merkeze alındığı ve değerli kılındığı; özel ders, kurs ve test 
odaklı basılı materyallere olan bağımlılığın ortadan kaldırıldığı; 
okullarda yaşam becerilerinin desteklendiği bir kademeler arası ge-
çiş modelinin oluşturulması ile giriş sınavlarında ölçülen ve değer-
lendirilen hususların; öğretim programlarının hedefleri ile okulda 
kazandırılan bilgi, beceri ve yetkinliklere dayandığı adil ve işlevsel 
bir seçme-yerleştirme yapısının/sisteminin tesis edilmesi Türki-
ye’nin temel ve öncelikli hedefleridir.
Bu hedeflere erişebilmek için Kurul, Türkiye’de yalnızca teste dayalı 
sınavlar yerine, okulda öğrendiklerinin önemini pekiştiren ve öğren-
cinin bütünsel olarak gelişimini destekleyen değerlendirme yakla-
şımlarının benimsendiği bir geçiş modeli oluşturulması hususunda 
sorumlu kurumların çalışmalarına temel teşkil edecek politika öne-
rileri ortaya koymaktadır.
8. Mesleki ve Teknik Eğitim Politika Belgesi
Eğitimin amacı, toplumlarda ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmeyi 
sağlamanın yanında bütün bireyleri yetkinliklerle donatmak ve üret-
ken kılmaktır. Mesleki ve teknik eğitim bir yandan istihdama ve eko-
nomik büyümeye diğer yandan ise öğrencilerin akademik, zihinsel 
ve ruhsal gelişimine odaklanan çok boyutlu bir alandır. Bu nedenle 
başarılı bir mesleki eğitim sistemine sahip olabilmek, ülkelerin geli-
şimi, refahı ve mutluluğu için stratejik öneme sahiptir. Nitelikli insan 
kaynağının uluslararası alanda önemli bir rekabet üstünlüğü yarat-
tığı günümüzde, birçok ülkede meslekî ve teknik eğitim önemli bir 
gündem maddesidir. Başta gelişmiş ülkeler olmak üzere büyümeye 
ve küresel ölçekte rekabete odaklanan pek çok ülkenin eğitim siste-
minde; bilgi ve teknolojide yaşanan hızlı değişime uyum sağlayabi-
len, bulunduğu iş kolunda katma değer yaratan, üretken ve yüksek 
nitelikli mezunların yetiştirilebilmesi için köklü reformların gerçek-
leştirildiği görülmektedir.


76  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Bu kapsamda mesleki ve teknik eğitimin itibarı ve tercih edilirliği, 
sektörün talep ettiği niteliklere sahip mezunların yetiştirilmesi, eği-
tim-istihdam ilişkisi, okul-sektör iş birliği, bilim ve teknolojide orta-
ya çıkan hızlı gelişime uyum sağlayabilen ve gerekli esnekliğe sahip 
bir öğretim sürecinin tesisi gibi konularda köklü reformlara ihtiyaç 
olduğu kamuoyunda genel kabul görmektedir. Mesleki ve teknik eği-
tim konusunda eğitim kurumlarının yanı sıra gerek kamu kurumları 
gerekse sivil toplumun ve özel sektörün etkin biçimde sürecin içeri-
sinde olduğu, sorumlulukların paylaşıldığı uyumlu ve güçlü bir sis-
temin oluşturulması, sorunların çözümü için temel bir gerekliliktir. 
Bu anlayışla Kurul, Türkiye’de sürdürülebilir kalkınma ve ekonomik 
gelişimi sağlayabilmek amacıyla mesleki ve teknik eğitimde; güçlü 
bir kurumsal yapılanma, Türkiye’nin öncelikleri ve çağın gereklerine 
uygun biçimde amaç ve misyonun yeniden ele alınması, sektörel iş 
birliği ve uyum, müfredat, eğitim ve öğretim, öğretmen ve yönetici 
yeterlikleri, kamuoyundaki saygınlık, teşvik, yükseköğretime geçiş 
ve kalite güvencesi ile izleme ve değerlendirme konularında temel 
prensipleri içeren politika önerileri ortaya koymaktadır. 
9. Meslek Yüksekokullarının Yeniden Yapılandırılmasına 
İlişkin Politika Belgesi 
Nitelikli insan kaynağının kilit bir öneme sahip olduğu günümüzde, 
yükseköğretim düzeyinde mesleki ve teknik eğitim çok özel bir yere 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  77 
sahiptir. Meslek yüksekokulları, doğrudan istihdama ve meslek edin-
dirmeye dönük yapısı, iş dünyasının ihtiyaç duyduğu nitelikte insan 
yetiştirme potansiyeli, sektörel, yerel ve bölgesel önceliklere kolaylık-
la adapte olabilme kabiliyetiyle yükseköğretim düzeyindeki mesleki 
ve teknik eğitimin en önemli unsurlarından biridir. Kurul bu anlayış-
la, Türkiye’nin kalkınmasında öncelikli bir alan olarak gördüğü mes-
lek yüksekokullarına ilişkin, milletimizin ihtiyaçlarını ve dünyadaki 
eğilimleri dikkate alarak politika önerileri ortaya koymaktadır. 
Belgede, meslek yüksekokullarına ilişkin; temel felsefe, kurumsal 
yapılanma ve kurum kültürü, meslek yüksekokullarına yöneltme, li-
sans programlarına geçiş, kurumlar arası koordinasyon ve planlama, 
meslek yüksekokullarının iş dünyası ile bütünlüğü, müfredat, staj ve 
uygulama, mezun istihdam ilişkisi, meslek yüksekokullarında ni-
teliğin geliştirilmesi, kalite güvencesi ve akreditasyon, öğretim ele-
manlarının niteliği, kurumsal itibarın geliştirilmesi ve teşvikler gibi 
konularda çeşitli politika önerilerine yer verilmektedir.
10. Yükseköğretim Kademesinde Açık ve Uzaktan Eğitim-
Öğretimin Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Politika 
Belgesi
İçinde bulunduğumuz bilgi ve iletişim çağında hemen her alan gibi 
eğitim ve çalışma hayatı da büyük değişim geçirmektedir. Geleceğe 
yönelik yapılan tahminlerde bireylerin geçtiğimiz yüzyılda olduğu 
gibi tek bir işte veya örgütte/işletmede ömrünün sonuna kadar çalı-
şamayacağı, iş yaşamı boyunca farklı işler, meslekler ve sektörlerde 
farklı yöntemlerle çalışmak zorunda olabileceği ifade edilmektedir. 
Ayrıca temel disiplinlerin ötesinde disiplinler arası ya da disiplinler 
üstü çalışmaların ağırlık kazanacağı, bu bakımdan değişime uyum 
sağlayabilme ve etkili iletişim kurabilme yeteneklerinin çalışma ya-
şamı için anahtar kavramlar olacağı öngörülmektedir. 
Bu kapsamda yükseköğretim mezunlarından beklentiler de hızla 
değişmektedir. Artık alana özgü teorik bilgiye sahip olmak yeterli 
görülmemektedir. Mesleki bilgi ve becerilerin yanı sıra; sürekli geli-
şim ve öğrenmeye açık olma, değişen şartlara uyum, yenilikçilik ve 
girişimcilik, liderlik ve sorumluluk üstlenebilme, iletişim ve iş birli-
ği becerileri, iş yaşamında karşılaşılacak problemlere hızlı çözümler 
üretebilme, eleştirel düşünebilme gibi psikososyal ve davranışsal 


78  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
yetkinlikler hemen her meslek grubu için en çok aranan nitelikler 
hâline gelmektedir. Bu yetkinlikleri kazandırma konusunda yükse-
köğretim yaşantıları büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte iş 
yaşamındakilerin ve çağ nüfusu dışındakilerin yükseköğretime eri-
şimleri daha güç olmaktadır. Dolayısıyla başarılı bir açık ve uzaktan 
yükseköğretim modelinin yükseköğretim sistemini ve çalışma yaşa-
mını destekleyeceği kuşkusuzdur. Yaklaşık 8 milyon öğrencinin ya-
rısına karşılık gelen açık ve uzaktan yükseköğretim modelinin bütü-
nüyle yeniden ele alınması bu anlamda kilit bir önem taşımaktadır.
Kurul bu anlayışla, açık ve uzaktan öğretim sisteminin;
»
»
Temel olarak yükseköğretim çağ nüfusu dışındakiler ile iş ya-
şamındaki bireylerin gün geçtikçe daha çok artan öğrenme 
ve yenilenme ihtiyaçları ile eğitimlere erişim durumları göz 
önünde bulundurularak sertifika ve diploma programlarını da 
içerecek erişkin eğitimi biçiminde kurgulanması, 
»
»
Öğrencilere alternatif öğrenme ve kariyer geliştirme yollarının 
sunulması, 
»
»
Öğrenme süreçlerinin çeşitlendirilmesi/zenginleştirilmesi, 
»
»
Eğitime erişim sorunları yaşayan dezavantajlı gruplara yöne-
lik alternatif çözümler üretilmesi, 
»
»
Mezun yetkinliklerinin belgelendirilmesi, 
»
»
Önceki öğrenmelerin tanınması, 
»
»
Yeterliliklerin tespiti ve sertifikasyon, gibi temel işlevlerini ye-
rine getirmesine yönelik politika önerileri ortaya koymaktadır. 
Ayrıca belgede, açık ve uzaktan öğretim programlarında öğretim sü-
recinin niteliğini artırmak üzere; 
»
»
Bütün açık öğretim lisans ve ön lisans diploma programla-
rının, eş zamanlı ve çevrim içi öğrenme yöntemlerine dayalı 
olarak sürdürülen ve gereken oranlarda örgün eğitimle har-
manlanmış öğretimi içeren uzaktan eğitim programlarına dö-
nüştürülmesi, 
»
»
Uzaktan öğretim uygulamalarının esas olarak örgün öğretimi 
destekleyecek ve zenginleştirecek bir yapı olarak tasarlanması, 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  79 
»
»
Lisans ve ön lisans diploması sunacak eş zamanlı öğretime 
dayalı uzaktan eğitim programlarının yükseköğretimin genel 
karakteristiğini oluşturmayacak biçimde sınırlı kontenjanlarla 
ve prensip olarak yetişkinlerin eğitimini hedefleyecek şekilde 
değerlendirilmesi, 
»
»
Uzaktan eğitim ve öğretim modeliyle yürütülen eğitimlerde 
derslerin eş zamanlı olarak karşılıklı etkileşime imkân tanı-
yan iletişim kanalları aracılığıyla sürdürülmesi ve kişilerin du-
rumlarına uygun olarak esnek olması, 
»
»
Uygulama gerektiren konuların yüz yüze ya da staj/işletme de-
neyimi yöntemiyle gerçekleştirilmesi,
»
»
Programlarda çeşitliliği destekleme bağlamında öğrencinin 
aktif olarak katılacağı ve tüm katılım süreçlerinin takip edile-
ceği uygulamalı etkinliklere yer verilmesi,
»
»
Ölçme ve değerlendirmenin güvenilirliği ve geçerliği sağlaya-
cak şekilde yeniden kurgulanması ile öğrencilere danışman 
desteği sunulması gibi çok sayıda öneriye yer verilmektedir. 
11. Eğitimde İnsan Kaynakları Yönetimine İlişkin Politika 
Belgesi  
İş ve eğitim hayatında insan unsurunun etkili ve memnuniyet veri-
ci şekilde istihdamına ilişkin politika, sistem ve uygulamaları içeren 
insan kaynakları yönetimi, yaşanan değişmelerin etkisiyle son yıl-
larda stratejik önem kazanan bir yönetim alanıdır. Tüm sektörlerde, 
özellikle hizmet sektöründe ve bu sektör içinde önemli bir paya sahip 
olan eğitim öğretim kuruluşlarında başarının asıl belirleyicisi, insan 
unsuru ve etkin insan kaynakları yönetimidir. 
Eğitim ve öğretim süreçleri ve kuruluşlarının nitelik ve performan-
sının geliştirilmesi, esas olarak eğiticiler, eğitim yöneticileri ve di-
ğer çalışanların nitelik, motivasyon ve performansına bağlıdır. Bu 
durum bütüncül ve stratejik bir insan kaynakları yönetimi modeli 
veya yaklaşımının benimsenmesini gerektirir. Bir yönüyle hizmet 
öncesinde adayların yetiştirilmesinden başlayan insan kaynakları 
yönetimi sürecinde, iş gören ihtiyacının sayı ve nitelik olarak belir-
lenmesi, mesleğe en uygun ve nitelikli kişilerin işe alımı, adaylık ve 


80  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
yetiştirme süreçleri ile bulundukları görevlere uyumunun sağlanma-
sı, etkinlik ve verimliliklerini artıracak istihdam şekillerinin ve şart-
larının belirlenmesi, durumlarına ve niteliklerine uygun ücretlendir-
me sistemlerinin oluşturulması, güncel ihtiyaç ve gelişmelere uygun 
şekilde sürekli meslekî gelişimlerinin sağlanması, çalışma azim ve 
motivasyonlarını artıracak ve sürekli kılacak bütünlüklü bir kariyer 
yapısının inşa edilmesi, çalışanların verimliliğini artıracak ve çalı-
şanlar arasında adaleti tesis edecek performans, ödül ve disiplin sü-
reçlerinin tasarlanması gerekmektedir. 
Kurul, bu çerçevede temel eğitim ve ortaöğretimde görev yapan öğret-
menler ve eğitim kurumu yöneticileri ile yükseköğretim sistemindeki tüm 
akademik personelin iş yaşamları ve çalışma motivasyonları ile perfor-
manslarını olumlu yönde etkileyecek, katı ve bürokratik personel yöneti-
mi anlayışından modern ve stratejik insan kaynakları yönetimi anlayışına 
geçişi destekleyecek politika önerileri ortaya koymaktadır.
12. Öğretmenlik Mesleği ve Eğitim Kurumu Yöneticiliğinin 
Temel Prensiplerine İlişkin Politika Belgesi 
21. yy ile birlikte teknolojide yaşanan hızlı değişim; bilginin, tarihin 
hiçbir döneminde olmadığı kadar hızlı şekilde üretilmesine ve ya-
yılmasına neden olmuştur. Köklü bir sosyolojik dönüşümü de bera-
berinde getiren bu süreç, toplumsal kuşakların düşünce yapılarını, 
karakter özelliklerini ve gelecekten beklentilerini farklılaştırmıştır. 
Bir yandan kuşaklardaki bu değişim diğer yandan mevcut sürece 
uyum sağlayabilmek için bireylerin sahip olması gereken niteliklerin 
önemli ölçüde farklılaşması, pek çok ülkenin genç nüfusunu söz ko-
nusu değişime hazırlama konusunda yeni politikalar geliştirmesine 
sebep olmuştur. Bu bağlamda küresel ölçekte vizyon sahibi ülkeler, 
özellikle eğitim sistemlerini yeniden ele almış ve bu konuda önemli 
reformları hayata geçirmiştir.
Birçok araştırma, eğitim süreçlerinin kalitesi üzerinde en temel be-
lirleyicilerden birinin “öğretmen” olduğu bulgusunu ortaya koymak-
tadır. Bu durumun yanı sıra eğitime ilişkin olarak ortaya konulan 
politikaların, pratikte öğretmen eliyle karşılık bulduğu da ifade edil-
melidir. Bu durum dikkate alındığında politika yapıcıların öğretmen-
lik mesleğine ilişkin temel sorun alanlarında iyileşme sağlayabildiği 
ölçüde eğitimde kaliteyi artırabileceğini ifade etmek mümkündür. 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  81 
Bu bağlamda, dünya ülkelerindeki önemli eğitim reformları değer-
lendirildiğinde; eğitim sistemine ilişkin pek çok unsurun yanı sıra 
öğretmenlik mesleğinin de son derece özel ve önemli bir yere sahip 
olduğu görülmektedir.
Kurul bu anlayışla; merak etme, sorgulama, eleştirel düşünme gibi öğ-
rencilerin fıtratından gelen temel öğrenme güdülerinin pekiştirildiği, 
çağın gerektirdiği becerilerin bütün öğrencilere kazandırıldığı, bunun 
yanı sıra millî, manevî ve evrensel değerleriyle öğrencilerin benlik 
yapılarının desteklendiği bir eğitim sisteminin inşası için temel bir 
adım olarak görülebilecek öğretmenlik mesleği konusunu ele almıştır.
Öğretmenlik mesleğine ilişkin mevcut yapı değerlendirildiğinde; 
meslek öncesi süreçten emekliliğe değin birbiriyle yakından ilişkili 
pek çok unsurun bulunduğu görülmektedir. Eğitim sisteminde ve 
öğretmenlik mesleğinde arzulanan gelişimin sağlanabilmesi için bu 
unsurların bütüncül bir anlayışla ve birbirini tamamlayacak mahi-
yette yeniden ele alınması gerektiği görülmektedir. Bu gerekçelerden 
yola çıkarak, öğretmenliğe yönelik olarak; meslek öncesinde yetiştir-
me, atama, adaylık, mesleki gelişim, kariyer basamaklarında yüksel-
me, yöneticilik, malî haklar, ödül ve disiplin, etik gibi pek çok temel 
prensip ortaya konulmaktadır.
Bu kapsamda politika önerilerinin genel çerçevesi değerlendirildi-
ğinde; meslek öncesi yetiştirme süreçlerinde mezun-istihdam den-
gesinin gözetildiği, daha yoğun öğretmenlik uygulamalarıyla meslek 
öncesinde deneyime ve pedagojik yetkinliklerin kazandırılmasına 
daha çok önem verilen bir sürecin tasarlanması gerektiği vurgulan-
maktadır. Öte yandan mezunların mesleğe giriş süreçlerinin de alan 
bilgisi, uygulama becerisi ve psikososyal özellikler gibi öğretmenlik 
becerilerinin çok boyutlu ve süreç temelli olarak ölçüldüğü, adil ve 
şeffaf bir yapının tasarlanmasına ilişkin politika önerileri ortaya ko-
nulmaktadır. Bu yönüyle öğretmen olmak isteyenlerin en iyi şekilde 
yetiştirilip mesleğe en uygun olanların öğretmen olmalarını temin 
etmek mümkün olabilecektir. Mesleğe kabulün ardından kapsamlı 
bir adaylık ve yetiştirme süreci ile mesleğe uyumun artırılması, öğ-
retmenlerin mesleki gelişim çalışmalarına yönelik kapsamlı tedbir-
lerle gelişimlerinin sürekli kılınması, öğretmenin mesleki heyecan 
ve çalışma motivasyonunu artıracak modern bir kariyer sistemiyle 
performansın artması sağlanabilecektir.  


82  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Eğitim kurumu yöneticiliği ise eğitim öğretimde niteliğin artırılma-
sında bir diğer stratejik unsurdur. Yöneticilik ve liderlik özellikleri 
güçlü, çalışma motivasyonu yüksek, eğitim lideri olma vasfı taşıyan, 
başarılı yöneticilerin görev yaptığı okullarda eğitim-öğretimin niteli-
ği de bununla ilişkili olarak yükselmektedir. Bu bağlamda yöneticili-
ğe en uygun olanların seçildiği ve yöneticilik sürecindeki başarıları-
nın objektif olarak değerlendirildiği, özlük haklarının yanı sıra görev 
ve sorumluluklarıyla profesyonel yöneticilik anlayışına geçilmesi 
eğitim öğretimdeki niteliğin artırılmasına katkı sağlayacaktır. Kurul 
bu perspektifle eğitim kurumu yöneticiliğine ilişkin politika önerile-
ri ortaya koymuştur. 
13. Öğretmen ve Eğitim Kurumu Yöneticilerinin Mesleki 
Gelişimine İlişkin Politika Belgesi 
Öğrencilerin başarısı üzerinde en kilit faktörlerden biri öğretmenle-
rin niteliğidir. Bilgi çağı olarak adlandırdığımız bu dönemde öğret-
menlerin rolü büyük oranda değişmekte, sürekli olarak bu değişime 
uyum sağlaması gerekmektedir. Bu ise etkin ve sürekli bir mesleki 
gelişimle mümkün olabilmektedir. Bu kapsamda eğitimde arzulanan 
seviyeye erişebilmek için öğretmenlere ve eğitim kurumu yöneticile-
rine sunulacak hizmet içi eğitimlerin bütüncül bir felsefeyle çağın ge-
rekliliklerine uygun olarak yeniden ele alınması temel bir gereklilik-
tir. Kurul bu anlayışla hizmet içi eğitim sisteminde niteliği artırmak 
ve mesleki gelişimin sürekliliğini tesis etmek üzere kapsamlı politika 
önerileri hazırlamıştır.
Bu anlayışla hazırlanan belgede, hizmet içi eğitim çalışmalarının 
somut uygulamalara dayalı olduğu, çoğunlukla işbaşında gerçekleş-
tiği, çok yönlü ve çeşitli uygulamaları içeren, öğretmenler arasında 
iş birliğini artıran, öğretmenlerin kariyer gelişimlerini destekleyen, 
ödüllendirme sistemiyle ilişkilendirilmiş bir anlayışla yeniden geliş-
tirilmesine dönük politika önerilerine yer verilmiştir. 
14. Eğitimde Rehberlik ve Denetime İlişkin Politika Belgesi 
Eğitimde teftişin kalite artışını destekleyici rolü gün geçtikçe daha 
çok önem kazanmaktadır. Eğitim sistemlerinde klasik teftiş anlayı-
şından öğretmen ve yöneticilerin mesleki gelişimlerini destekleyen, 
okullar arasındaki derin farklılıkları gidermeyi hedefleyen, rehber-


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  83 
lik odaklı bir teftiş anlayışına hızla geçilmektedir. Bu kapsamda gü-
nümüz teftiş anlayışı doğrultusunda Türkiye’de de teftiş sisteminin 
rehberlik odaklı, sürekli gelişim anlayışına dayalı, yüksek nitelikli, ba-
ğımsız ve şeffaf bir yapı olarak yeniden kurgulanması gerekmektedir. 
Bu anlayıştan hareketle Kurul, Türkiye’de nitelikli bir teftiş sistemi-
nin kurulabilmesi, okullar arasındaki farklılıkların giderilebilmesi 
ve nihai olarak eğitim öğretimde topyekûn kalite artışının sağlana-
bilmesi amacıyla belgede; teftişin temel amacı, organizasyonel yeni-
den yapılanma, rehberlik ve denetim faaliyetleri ile insan kaynağının 
geliştirilmesi olmak üzere dört ana başlık altında politika önerileri 
ortaya koymaktadır. 
15. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirmeye İlişkin Politika Belgesi 
Eğitim öğretim süreçlerinde belirlenen hedeflere erişilip erişilmedi-
ğinin belirlenebilmesi için ölçme ve değerlendirmenin uygulanması 
kaçınılmazdır. Bu bakımdan ölçme değerlendirme, eğitime ilişkin 
pek çok süreç üzerinde etkili olan bir faaliyettir. Ölçme değerlendir-
me sürecinin geçerli, güvenilir ve işlevsel olarak tasarlanması eği-
timde bütüncül olarak niteliği artırmanın kilit adımlarından biridir. 
Son yıllarda dünyada bu alandaki gelişmeler dikkate alındığında; 
öğrenme sürecinin etkililiğinin artırılması, öğrenci gelişim sürecinin 
izlenmesi, eğiticilerin ölçme araç ve yöntemlerini özellikleri çerçe-
vesinde kullanabilmesi, elde ettiklerini uygulamaya yansıtabilmesi 
amacıyla mevcut ölçme ve değerlendirme anlayışı terk edilerek girdi, 
süreç ve çıktıyı bir bütün olarak değerlendirmeyi esas alan çoklu de-
ğerlendirme yaklaşımları ön plana çıkmaktadır. 
Kurul bu anlayışla hazırladığı belgede, öğrenci gelişimini en üst se-
viyeye çıkarmanın hedeflendiği, güvenilir, esnek ve çok boyutlu 
değerlendirmenin esas alındığı, üst düzey düşünme becerilerinin 
desteklendiği, eğitim ve öğretim süreçlerinin tamamının değerlen-
dirilmesine dönük bir ölçme ve değerlendirme sistemi geliştirmeye 
ilişkin çeşitli politika önerileri ortaya koymaktadır.
16. Özel Okullar Politika Belgesi
Türkiye’de özellikle son yirmi yılda eğitimin pek çok alanında olduk-
ça önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Bu alanlardan biri de şüphe-


84  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
siz özel okullardır. Son yıllarda vergi teşvikleri, arsa tahsisi, eğitim 
ve öğretim desteği gibi birçok destek mekanizmasıyla birlikte özel 
okullaşma oranları önemli ölçüde artmıştır. Bu dönemde uygulanan 
hükümet politikaları ile dar gelirli ailelerin de talep etmeleri hâlinde 
özel okullara erişimleri kolaylaşmış, eğitimde fırsat eşitliği konusun-
da kayda değer gelişmeler sağlanmıştır. Öte yandan teşvik politikala-
rıyla özel okullarda kalitenin artırılmasına katkı sağlayacak şekilde 
çok sayıda girişimci özel okul yatırımı yapmış, bu alanda rekabetçi 
bir sistem ortaya çıkmıştır.
Ülkemizde son yıllarda özel okullaşmada atılan önemli adımların 
ara vermeksizin devletin etkin denetimi ve gözetimi altında de-
vam ettirilmesi ve bu bağlamda öncelikle kaliteye odaklanılması 
gerekliliğinden hareketle, eğitimde fırsat eşitliği ve girişim özgürlüğü 
ilkeleri esas alınarak, gerek eğitim öğretimin kalitesinin artırılması 
gerekse millî ve manevî değerlerini koruyan, geliştiren ve dünya ile 
rekabet edebilen yüksek nitelikli bireylerin yetiştirilebilmesine katkı 
sağlanması amacıyla; belgede, ilköğretim ve ortaöğretim kademele-
rindeki her türlü özel okulun yanı sıra bu kademelerdeki öğrencilerin 
istifade edebilmesi için açılmış diğer özel öğretim kurumlarındaki 
eğitim öğretim faaliyetlerine yönelik esaslar ile bu kurumların hu-
kukî, idarî ve malî yapılarına ilişkin politika önerileri ortaya konul-
maktadır. Bu kapsamda özel okullara ilişkin kurumsal yapı, eğitim, 
öğretim ve kalite; yönetim ve organizasyon süreçleri, öğrenim ücret-
leri ve bursluluk, teşvik ve diğer destekler ile izleme, denetim ve ko-
ordinasyon hususlarında kapsamlı politika önerilerine yer verilmek-
tedir.
17. Özel Yeteneklilere Yönelik Politika Belgesi
Günümüzde halkının refahını artırmak ve dünya ölçeğinde saygın 
bir konum edinmek isteyen ülkeler, öz kaynaklarını mümkün ol-
duğunca etkili ve verimli şekilde kullanmaya dönük çabalar ortaya 
koymaktadır. Nitelikli insan kaynağı, çağımızda bu öz kaynakların 
en önemlisi olarak kabul edilmektedir. Özel yetenekli bireyler ise kal-
kınma ve gelişme için kilit öneme sahip olan bu insan kaynağı içeri-
sinde çok daha özel ve kıymetli bir yere sahiptir. Bu bireyler; eğitim, 
sağlık, bilim, teknoloji, kültür ve sanat gibi toplumun her alanında 
fark yaratabilecek, bütün insanlığın yararına olumlu işler ortaya 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  85 
koyabilecek potansiyele sahiptir. Söz konusu bireylerin mümkün ol-
duğunca erken tespit edilmesi ve yetenek alanına en uygun şekilde 
eğitim almasının sağlanması, içinde yaşadığı topluma ve dahası in-
sanlığa hizmet bağlamında oldukça önemlidir.
Bu değerlendirmeler neticesinde Kurul, Türkiye’nin her yönüyle ge-
lişimine katkı sağlamak amacıyla bu alanda köklü bir dönüşümün 
gerçekleştirilmesi gerektiğini değerlendirmiştir. Kültür ve Sanat Po-
litikaları Kurulu ile müşterek hazırlamış olduğu politika belgesinde; 
Türkiye’deki özel yetenekli bireylerin erken aşamalarda tespit edil-
mesi, bu bireylerin yetenekleri doğrultusunda geliştirilebilmesi için 
okul öncesinden yükseköğretime kadar her aşamada en uygun eği-
tim, öğretim ve destek yapılarının oluşturulması ile bu kimselerin 
kabiliyetlerini en etkili şekilde kullanmalarını sağlayabilecek istih-
dam olanaklarının geliştirilmesi hususlarına yönelik öneriler ortaya 
koymaktadır. Ayrıca bu belgede sürecin her aşamasında ihtiyaç du-
yulacak nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ile sürecin en etkili 
ve istikrarlı biçimde yürütülebilmesi için gerekli kurumsal yapılan-
maya yönelik önerilere yer verilmektedir.
18. Yabancı Dil Eğitimi ve Yabancı Dilde Öğretime İlişkin 
Politika Belgesi 
Yabancı dil öğretimi ve yabancı dilde eğitim, Türk eğitim sistemi 
içerisinde birbiriyle yakından ilişkili iki önemli sorun alanıdır. Ül-
kemizde, yabancı dil öğretimi konusunda uzun yıllar önemli ölçüde 
kaynak ve enerji harcanmasına rağmen istenen düzeyde başarı sağ-
lanamamıştır. Yabancı dil öğretimi konusundaki yetersizlik, yabancı 
dilde öğretimin adeta “yabancı dil öğretme yöntemi” olarak kabulüne 
ve gereğinden fazla talep görmesine ve yaygınlaşmasına yol açmıştır. 
Bu bağlamda, yabancı dilde eğitim olgusu, eğitimin etkinliği, Türk-
çenin eğitim ve bilim dili olarak kullanımı ve gelişimi başta olmak 
üzere, bilimsel, sosyal, kültürel ve politik bağlamlarda da yansıma-
ları olan önemli bir mesele olarak görülmektedir. Tüm bu faktörler 
bütüncül olarak değerlendirildiğinde, Türkiye’nin gelecek vizyonu 
çerçevesinde bu alanda yeni politikaların hayata geçirilmesi ve kalite 
odaklı bir dönüşümün gerçekleştirilmesi zorunludur. 
Yabancı dil öğretimi ve yabancı dilde eğitimin etkinliğini azaltan 
bazı önemli sorun alanlarının varlığı bilinmektedir. Bundan hare-


86  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ketle Kurul tarafından, Türkiye’nin “Türkiye Yüzyılı” vizyonu çerçe-
vesinde her alanda örnek ülkelerden biri olma hedefi doğrultusunda 
ilgili sorunları giderecek ve yabancı dil öğretimi ile yabancı dilde eği-
tim konusunda etkinliği artıracak çözüm önerileri ortaya koyulmak-
tadır.
Bu çalışmada, bütün eğitim kademelerinde yabancı dil öğretiminde 
somut öğrenme deneyimlerinin ve iletişim becerilerinin öncelen-
diği, süreç ve çıktı odaklı, yüksek nitelikli, işlevsel ve bütüncül bir 
dil öğretimi modelinin ortaya konulmasının yanı sıra yabancı dilde 
öğretim hususunda kalite takibinin etkin şekilde gerçekleştirildi-
ği, öğrencilerin akademik yetkinliklerinin göz ardı edilmediği bir 
yapının hayata geçirilmesi için; öğretim programları ile yabancı dil 
öğretimi süreçlerinin ele alınması, yabancı dil öğretmeni yetiştirme-
ye yönelik yükseköğretim programlarının güçlendirilmesi, yabancı 
dil öğretmenlerinin yetkinliklerinin sürekli izlenmesi ve geliştiril-
mesi, yabancı dil öğrenimine yönelik materyallerin teknoloji destekli 
olarak çeşitlendirilmesi ve bunlara erişimin kolaylaştırılmasına iliş-
kin politika önerileri ortaya konulmaktadır.
İzleme ve Değerlendirme Çalışmaları
Kurul, politika geliştirme çalışmalarının yanı sıra başta MEB ve YÖK 
olmak üzere paydaşların eğitim öğretime ilişkin icrai faaliyetlerini 
izleyerek gerektiğinde bunlar hakkında değerlendirme raporları ve 
bilgi notları oluşturmaktadır. 
Bu kapsamda hazırlanan raporlarda, izleme ve değerlendirmeye 
konu olan hususlar; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, kanunlar, ilgili 
diğer çerçeve mevzuat ile hükümet politikaları, kalkınma planları ve 
diğer üst politikalarla uyum ve tutarlılığı, ülkeye ve ilgili alana kat-
kıları, alandaki somut ihtiyaçlara dayalı olup olmadığı ve yaşanan 
sorunları kapsamlı olarak ortaya koyarak bunları çözme noktasın-
daki işlevselliği, bilimsel bir temele dayanıp dayanmaması gibi pek 
çok açıdan değerlendirilmekte, ayrıca gerektiği durumlarda konuya 
ilişkin somut politika ve uygulama önerilerine yer verilmektedir. Bu 
kapsamda Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun hazırlamış ol-
duğu bazı izleme ve değerlendirme raporları şunlardır: 
»
»
MEB Ortaöğretim Tasarımı Hakkında Değerlendirme Raporu 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  87 
»
»
2023 Eğitim Vizyonu Değerlendirme Raporu 
»
»
Öğretmenlik Meslek Kanunu Taslağına İlişkin Değerlendirme 
Raporu
»
»
Öğretmenlik Kariyer Sistemine İlişkin Rapor
»
»
Ücretli Öğretmenlik ve Usta Öğreticiliğe İlişkin Sorunlar ve Çö-
züm Önerileri Raporu
»
»
Özel Öğretim Kurumlarının Sorunlarına İlişkin Değerlendir-
me Raporu 
»
»
Özel Öğretim Faaliyetlerinin Denetimine İlişkin Rapor
»
»
Türkiye’de Faaliyet Gösteren Elçilik Okullarına İlişkin Rapor
»
»
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinin Sorunları ve Bu 
Sorunlara İlişkin Çözüm Önerilerini İçeren Rapor
»
»
Açık Öğretim Liselerinin Sorunları ve Bu Sorunlara İlişkin Çö-
züm Önerilerini İçeren Rapor
»
»
Psikoloji Açık Öğretim Lisans Programları Hakkında Değer-
lendirme Raporu 
»
»
Covid-19 Küresel Salgını Döneminde Temel Eğitim ve Ortaöğ-
retim Kademelerinde Yeniden Yüz Yüze Eğitime Geçilmesine 
İlişkin Rapor
»
»
Covid-19 Küresel Salgını ve Sonrasında Öğretmenlerin Hizmet 
İçi Eğitimlerinde Uzaktan Eğitim Yöntemlerinin Yaygınlaştı-
rılmasına İlişkin Rapor
»
»
MEB Telafi Eğitimine İlişkin Rapor
»
»
Yükseköğretim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Ka-
nun Taslağı Hakkında Değerlendirme Raporu 
»
»
YKS’de Barajın Kaldırılmasına İlişkin YÖK Kararı Hakkında 
Rapor 
»
»
Doçentlik Sınavlarına İlişkin Rapor 
»
»
Pedagojik Formasyona İlişkin Rapor 
»
»
İlahiyat Programlarında Pedagojik Formasyon Eğitimine İliş-
kin Rapor


88  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Özel Yetenek Sınavı ile Öğrenci Kabul Eden Bazı Programlara 
Yalnızca Merkezi Sınavla Öğrenci Alınmasına İlişkin YÖK Ka-
rarı Hakkında Değerlendirme Raporu
Ayrıca Bakanlıklar ve eğitim-öğretimle ilgili kurum ve kuruluşlar tara-
fından hazırlanan çeşitli mevzuat düzenlemelerine ilişkin çok sayıda 
bilgi notu da hazırlanarak Sayın Cumhurbaşkanımıza arz edilmiştir.
2.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Eğitim Öğretimde Niteliğin Sürekli Geliştirilmesi ve Değişim 
Yönetimi 
Bilginin üretim ve dağılım hızının katlanarak arttığı, bilmekten zi-
yade doğru bilgiyi ayırt edebilme ve işlevsel olarak kullanabilmenin 
önem kazandığı günümüzde, bilgi yükleme ve ezber temelli bir eği-
timin işlevsel olmayacağı bilinmektedir. Geleceğin dünyasına uyum 
sağlayabilmek için sadece yeni fikirler ve ürünler ortaya koymanın 
yeterli olamayacağı; bireylerin kendilerini sürekli yeniden inşa et-
meleri gerekeceği tahminleri yapılmaktadır. Değişimle başa çıkma, 
yeni şeyler öğrenebilme ve alışılmışın dışında durumlarda ruhsal ve 
zihinsel olarak dengeli ve sağlıklı kalabilme becerileri gittikçe daha 
fazla önem kazanmaktadır. Öte yandan salt değişime uyum bağla-
mında edilgen bir varoluş biçimini reddeden paradigmayla, aynı za-
manda bu değişimi yöneten ve bunda pay sahibi olan öncü bir nesil 
yetiştirmek, “Türkiye Yüzyılı” vizyonu hedeflerine erişebilmek için 
temel bir gerekliliktir. Bu bağlamda geleneksel olarak sürdürülen 
bilgi temelli eğitim anlayışının yerine uygulamaya dayalı öğrenmeyi 
öğrenme, eleştirel düşünme, iletişim, iş birliği ve yaratıcılık ile değişi-
me uyum sağlama ve değişimi yönetme gibi becerileri ön plana alan 
ve eğitimde niteliğin sürekli olarak geliştirilmesine yönelik bir anla-
yışa ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle söz konusu gerçekler dikkate 
alınmak suretiyle yeterlilik temelli olarak bütün müfredat, öğretim 
süreçleri ve materyalleri yeniden ele alınmalı ve düzenlenmelidir. 
Tüm bunlara ilaveten günümüzde yaşanan hızlı değişim süreci, ge-
rekli ve doğru bilginin yayılımı kadar yanlış ve zararlı içerik ve akım-
ların da gençlerimiz arasında hızla yayılmasına ve onlar üzerinde 
zararlı etkiler yaratmasına neden olabilmektedir. Bu durum gençle-
rimizin daha önceleri tahmin bile edilemeyecek pek çok küresel teh-
ditle yüzleşmek zorunda kalacaklarına işarettir. 


EĞITIM VE ÖĞRETIM POLITIKALARI KURULU |  89 
Söz konusu tehditler karşısında gençlerimizin, milletimizin millî, 
ahlaki, insanî, manevî ve kültürel değerlerini benimseyerek güçlü ve 
sağlıklı bir kimlik ve benlik bilincine sahip olmaları önem arz etmek-
tedir. Bu ise kuşkusuz güçlü bir şahsiyet gelişimi ile mümkün olabile-
cektir. Bu çerçevede okul öncesinden yükseköğretime kadar değerler 
ve şahsiyet gelişimini önceleyen bir eğitim anlayışını yerleştirecek 
politikaların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda müfre-
datın yanı sıra özellikle rol model olacak öğretmenlerin seçilmesi, ye-
tiştirilmesi ve desteklenmesi çalışmalarına ağırlık verilmelidir. Ku-
rul, Türkiye Yüzyılı projeksiyonuyla yaptığı bütün çalışmalarda bu 
temel esasları dikkate almakta ve bu anlayışla birbirini bütünleyen 
politika önerileri geliştirmektedir.


90  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  91 
03
Ekonomi Politikaları 
Kurulu


92  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  93 
3.1. Kurul Hakkında 
Ekonomi Politikaları Kurulu Üyeleri
Gülsüm Azeri (Başkanvekili)
Dr. Cemil Ragıp Ertem
Dr. Hakan Yurdakul
Prof. Dr. Hatice Karahan
Mehmet Ali Akben
Meltem Taylan Aydın
Nihat Zeybekci
Prof. Dr. Servet Bayındır
Yiğit Bulut
Doç. Dr. Zeynep Müjde Sakar
Ekonomi Politikaları Kurulunun Görev ve Yetkileri
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 25. maddesinde Ekono-
mi Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
03
Ekonomi Politikaları Kurulu


94  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
MADDE 25- (1) Ekonomi Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri 
şunlardır:
a)	 Ekonomik istikrarla ilgili gelişmeleri izlemek ve değerlendir-
mek,
b)	 Ekonomik konularda araştırmalar yapmak,
c)	 Küresel ve ulusal ekonomi ve kalkınma konuları ile ilgili ge-
lişmeleri izlemek, değerlendirmek, gerektiğinde araştırmalar 
yapmak,
d)	  Ekonomik güvenlik ve ekonomik savunmaya ilişkin ilke ve 
esasların tespitine, güncelleştirilmesine yönelik politika öne-
rileri oluşturmak,
e)	 Gerektiğinde gelir azaltıcı veya harcama artırıcı önerileri izle-
mek ve değerlendirmek, uygun görülenler hakkında etki ana-
lizlerini yapmak,
f)	 Bölgesel gelişme alanında ulusal düzeyde genel politikaların 
ve önceliklerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak, öne-
rilerde bulunmak,
g)	 Kamu ve özel sektör tarafından yapılan yatırımların süreçleri-
ni hızlandırma amacıyla öneriler geliştirmek,
h)	 İhracata dönük üretim stratejilerine yönelik politika önerileri 
geliştirmek,
i)	 Ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik stratejilerin ve eylem 
planlarının oluşumuna katkıda bulunmak,
j)	 Faizsiz finans sisteminin daha hızlı ve sağlıklı geliştirilmesi ile 
Türkiye’nin uluslararası finans merkezi vizyonuna katkı sağ-
lanması amacıyla politika önerileri geliştirmek,
k)	 Finansal sistemin bütününe sirayet edebilecek sistemik riskle-
rin belirlenmesi, izlenmesi ve bu tür risklerin azaltılması için 
gerekli tedbir ve politika önerilerini tespit etmek,
l)	 Gümrük ve iç ticaret politikalarının oluşturulması ve uygulan-
ması ile ilgili olarak görüş bildirmek ve bu konularda araştır-
ma ve çalışmalar yapmak,
m)	Devlet desteklerinin ilke ve esaslarının belirlenmesi amacıyla 
politika önerileri geliştirmek.


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  95 
3.2.Ekonomi Politikaları Kurulunun Faaliyetleri
Kurul Toplantıları
Ekonomi Politika Kurulu (EPK), Kararname’de belirtilen görevler çer-
çevesinde hem reel ekonomiye hem de finansal sektöre ilişkin husus-
larda Sayın Cumhurbaşkanımıza sunulmak üzere politika önerileri 
hazırlamaktadır. Bu çerçevede, EPK 2018 yılı Kasım ayından 2022 
yılı sonuna kadar 158 Kurul Toplantısı gerçekleştirmiş ve 52 başlıkta 
politika önerisi arz etmiştir.
İstişare Toplantıları
Söz konusu politika önerileri oluşturulurken gerek yapılan toplantı-
lardaki çalışmaların gerekse konu bazında ilgili tüm taraflarla ger-
çekleştirilen istişare toplantılarının ve yazılı görüş alma faaliyetleri-
nin çıktıları temel alınmıştır. Bu bağlamda, toplantı yapılan ve/veya 
görüş alınan taraflar kamu kurum ve kuruluşlarını (Hazine ve Mali-
ye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım 
Orman Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Çalışma ve 
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Ba-
kanlığı, Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi, Cumhurbaşkanlığı Yatırım 
Ofisi, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Kalkınma Ajansları 
Genel Müdürlüğü, MTA Genel Müdürlüğü, TMO, DSİ, İklim Değişik-
liği Başkanlığı vd.) özel sektör ve özel sektörü temsil eden şemsiye 
kuruluşlarını ve alanında uzman akademisyen ve iş insanlarını kap-
samaktadır.
Politika Önerileri
Türkiye ekonomisinin en temel sorunu, büyümenin tasarruf açığı 
nedeniyle cari açığa dayalı olarak sağlanması ve cari açığın finanse 
edilemediği dönemlerde faiz ve kur dalgalanmalarına yol açan finan-
sal krizlerin yaşanmasıdır. Bu temel sorunu aşmak amacıyla yatırım, 
istihdam, üretim ve ihracat odaklı Türkiye Ekonomi Modeli 20 Ara-
lık 2021 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından açıklanarak 
uygulamaya konulmuştur.
Türkiye Ekonomi Modeli’nin amacı makroekonomik istikrarı sağ-
layarak ve yüksek katma değerli yatırımları teşvik ederek; üretimi, 


96  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ihracatı ve istihdamı artırmak ve böylece cari açık sorununu kalıcı 
olarak çözmek, orta gelir tuzağını aşmak ve küresel değer zincirlerin-
de Türkiye’yi üst sıralara çıkarmaktır. Model, düşük finansman ma-
liyetlerinin üretim, yatırım, istihdam ve ihracatta artışlar meydana 
getirerek cari işlemler dengesinde iyileşme yaratacağı ve böylelikle 
dış finansman ihtiyacında ortaya çıkacak azalmanın kurda istikra-
rı, ülke risk primlerimizde ise düşüşü sağlayacağı, nihayetinde eko-
nominin arz kabiliyetindeki artış ve kurdaki istikrarla birlikte enf-
lasyonun düşeceğini öngörmektedir. Türkiye Ekonomi Modeli, cari 
açığın fonlanması için faizlerin yükseltilmesi ve sonrasında yaşanan 
krizlerin üretim-ihracat-istihdam üzerindeki olumsuz etkilerini kır-
ması için bir fırsat potansiyeli ortaya koymaktadır.
EPK olarak Sayın Cumhurbaşkanımıza sunulan politika önerilerin-
de, Türkiye Ekonomi Modeli’nin sacayakları olan yatırımı, istihdamı, 
üretimi ve ihracatı önceleyen bir ekonomi anlayışına ve sürdürülebi-
lir büyümenin temel koşulu olan fiyat istikrarının (düşük enflasyon) 
sağlanmasına katkı sunması amaçlanmış olup, politika önerilerinde 
yer alan hususlar, ilgili oldukları alanlar temel alınarak aşağıda özet-
lenmiştir.
İhracat
Türkiye Ekonomi Modeli, üretime dayalı ve ihracat öncelikli bir te-
mele dayanmaktadır. Model, ihracatın artırılması ve cari fazla duru-
muna geçilmesi için ihracata ve döviz kazandırıcı faaliyetlere yönelik 
politikaların teşvik edilmesini, katma değeri yüksek ürünler ihraç 
eden sektörlerin desteklenmesini, ihracat ve sanayi şirketleri için 
vergi ve kredi avantajları sağlanmasını, sanayi ara malı girdilerinde 
ithalat bağımlılığını azaltacak, üretimde katma değeri artıracak tek-
nolojik ürünlerin üretilmesini öngörmektedir.
Türkiye Ekonomi Modeli kapsamında uygulanan ihracatı teşvik 
edici politikalar sayesinde Türkiye’nin 2022 yılı ihracatı 2021’e göre 
yüzde 12,9 artışla 254,2 milyar dolara yükselerek rekor kırmış, Tür-
kiye’nin en önemli ticari ortağı olan Avrupa Birliği’ne olan ihracatı 
yüzde 12 oranında artış kaydetmiştir. Bununla birlikte Türkiye’nin 
ihracat yaptığı ülke çeşitliliği de artmakta olup 1996’da 1 milyar do-
ların üzerinde ihracat yapılan ülke sayısı 6 iken; Ocak-Kasım 2022 
döneminde ihracatın 1 milyar doları aştığı ülke sayısı 44’e yükselmiş-


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  97 
tir. Türkiye, güçlü üretim altyapısı, lojistik avantajı ve nitelikli insan 
gücüyle tedarik zincirlerindeki değişimi avantaja çevirip dünya tica-
retindeki payını artırabilme potansiyeline sahiptir.
EPK ihracatın artırılması alanında çalışmalar yapmış ve politika 
önerileri hazırlayarak Sayın Cumhurbaşkanımıza arz etmiştir. Söz 
konusu politika önerilerinde; 
»
»
Sanayi sektöründe dijital dönüşümün gerçekleştirilmesi için 
gerekli adımların tespit edilmesi, 
»
»
İhracatçı KOBİ’lerin sermaye yatırımlarının desteklenmesi,
»
»
E-ihracatın geliştirilmesi için uluslararası lojistik hizmetlerde 
ileri teknoloji yazılımlarının kullanımına yönelik yatırımların 
yapılması,
»
»
İhracatçılar başta olmak üzere şirketlerin sermaye yapılarının 
güçlendirilmesi ve öz kaynakla finansmanın teşvik edilmesi, 
»
»
Dayanıklı tüketim malları sektöründeki temel komponentle-
rin yerli üretiminin teşviki, 
»
»
Küresel marka yaratma konusundaki teşvik sistemi,
»
»
İhracatın finansmanında desteklerin artırılması, ve diğer ko-
nulara yönelik detaylı öneriler yer almaktadır.


98  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Tarım Sektörü
Tarım sektörü, insanoğlunun hayatta kalmasını sağlayan besin, gi-
yinme ve barınma ihtiyaçlarını karşılamasının yanı sıra tarıma bağlı 
sanayilere hammadde sağlaması, başka sektörlerce üretilen mal ve 
hizmetlere talep oluşturması ve ihracata doğrudan ve dolaylı katkı 
sağlaması nedenleriyle kritik bir öneme sahiptir. Tarım sektörü 21. 
yüzyılın başlarından itibaren yeni bir döneme girmiştir. Küresel ik-
lim değişikliğinin olumsuz etkileri, hızlı nüfus artışı, jeopolitik risk-
ler ve son dönemde yaşanan küresel salgın gibi olaylar tüm dünyada 
gıda güvenliğinin ve buna bağlı olarak kendine yeten bir tarım sek-
törünün ve makul fiyatlarla ulaşılabilen verimli tarım ürünlerinin 
önemini artırmıştır.
Tarım, Türkiye için özel bir önem taşımaktadır. Ekolojisi, insan 
kaynağı, büyük tarım işletmeleri ve tarımsal alt yapısıyla Türkiye 
önemli bir tarımsal potansiyeli barındırmaktadır. Türkiye Ekonomi 
Modeli’nde de tarıma özel önem verilmiş, küresel iklim değişiklikleri 
dikkate alınarak yenilikçi tarımsal projelerin desteklenmesi, tarım-
sal üretim planlamasına katkı sağlanması, çiftçiye hasat döneminde 
pazarlama sorunu yaşatılmaması, sanayicinin istediği miktar ve ka-
litede hammaddeye erişiminin sağlanması, fiyat dalgalanmalarının 
önüne geçilmesi ve tarafların yazılı akide olan güveninin artırılması 
amacıyla sözleşmeli tarıma yönelik mekanizmalara ilişkin münhasır 


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  99 
bir kanunun çıkarılması ve tarım ve hayvancılık gibi yaşamsal öne-
me sahip sektörlere kredilerde öncelik sağlanması öngörülmüştür. 
Bu bağlamda, EPK tarımsal üretimi artırmak ve ülke ekonomisine 
katkı sağlamak amacıyla Türkiye Ekonomi Modeli çerçevesini de 
dikkate alarak çalışmalar yapmış ve Sayın Cumhurbaşkanımıza po-
litika önerilerini sunmuştur. Söz konusu politika önerilerinde; 
»
»
Tarımda sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması,
»
»
Atıl ve ekilmeyen tarım arazilerinin tarımsal üretime kazan-
dırılması,
»
»
Tarım arazilerinin bölünmesinin önlenmesi,
»
»
Tarım alanlarının tarım dışı kullanımının önlenmesi,
»
»
Lisanslı depoculuğun geliştirilmesi, 
»
»
Tarımın finansmanı, 
»
»
Arazi toplulaştırılması,
»
»
Yerli tohum kullanımı, 
»
»
Gıda arz güvenliği,
»
»
Tarımsal destek ve teşvik politikalarının sadeleştirilmesi,
»
»
Sürdürülebilir tarım, 
»
»
İklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı yapılan Ar-Ge 
çalışmalarının artırılması, söz konusu etkileri azaltmak için 
teknoloji kullanımına ilişkin yasal düzenlemelerin yapılması 
ve diğer konulara yönelik detaylı öneriler yer almaktadır.
İstihdam
Türkiye Ekonomi Modeli’nin temel taşlarından biri de istihdamdır. 
Üretimi ve ihracatı önceleyen ve böylelikle istihdamın artmasını he-
defleyen Türkiye Ekonomi Modeli, reel sektörün ara eleman ihtiyacı-
nı karşılamak ve genç işsizlik oranlarını azaltmak amacıyla mesleki 
eğitim merkezlerinin güçlendirilmesini, iş gücü piyasasını yönlen-


100  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
dirmek için sektörel beceri haritaları oluşturarak sektörel işgücü 
planlaması yapılmasını öngörmektedir.
EPK, Türkiye Ekonomi Modeli’nde önemi vurgulanan istihdamın 
artırılması ve mesleki eğitime yönelik çalışmalar yapmış ve politi-
ka önerilerini Sayın Cumhurbaşkanımıza arz etmiştir. Ayrıca Kurul, 
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hazırladığı 2021-2023 dö-
nemini kapsayan Ulusal Genç İstihdam Strateji (UGİS) Belgesi’ndeki 
eylem planları üzerinde durmuş ve Strateji Belgesi’ndeki eylemlerin 
hayata geçirilmesi konusunda ilgili kurumlara destek vermek ve bu 
kapsamda çalışmaya devam etmek konusunu öncelikleri arasına al-
mıştır.
Cumhurbaşkanımıza arz edilen istihdama ilişkin politika önerilerin-
de;
»
»
Zorunlu ve opsiyonel tüm mesleki eğitim programlarının müf-
redatlarının ve ulusal yeterlik karşılıklarının belirlenmesi,
»
»
İşgücü piyasasının ihtiyaçları tespit edilerek mesleki eğitimin 
etkinliğinin artırılması,
»
»
Eğitim süreci öncesi ve sonrasında bireysel envanter testleri-
nin uygulanarak gençlerin yeteneklerine uygun mesleki eğiti-
me yönlendirilmesi,
»
»
İşveren ile gençleri buluşturan iş birliği imkânlarının gelişti-
rilmesi,
»
»
Gençlere sağlanan staj imkânlarının genişletilmesi,
»
»
Gençlerimizi nitelikli iş kollarında çalışmaya yetkin hale ge-
tirecek eğitimlerin verilmesi ve diğer konulara yönelik detaylı 
öneriler yer almaktadır.
Enflasyon
1990’lı yıllarda yaşanan yüksek kronik enflasyon, Türkiye ekonomi-
sinin temel makroekonomik sorunları arasında yer almıştır. 2004-
2016 döneminde kararlılıkla uygulanan ihtiyatlı politikalar ve bütçe 
disiplini sayesinde enflasyonda kalıcı iyileşmeler elde edilmiş olup 
Türkiye’de ortalama yıllık enflasyon tek haneli seviyede gerçekleş-


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  101 
miştir. Covid-19 salgınının tedarik zinciri üzerinde yarattığı sıkıntı-
lar ve Ukrayna’daki savaşın küresel enerji ve emtia fiyatlarında sebep 
olduğu artış, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de enflasyon 
oranlarının ciddi bir şekilde artmasına yol açmıştır. 
Yıllık enflasyona en büyük etki eden kalemlerin başında gıda fiyat-
larındaki artış gelmektedir. Türkiye’de gıda grubu, Tüketici Fiyat 
Endeksi (TÜFE) hesaplamaları içerisinde en çok ağırlığa sahip olan 
(%25,94) ve genel hesaplamalar düzeyinde en çok etkisi gözlenen bi-
rim olup, gıda sektöründeki yüksek fiyat artışlarının önlenmesi enf-
lasyonla mücadele sürecinde büyük önem taşımaktadır.
Türkiye Ekonomi Modeli çerçevesinde enflasyona karşı uygulanan 
politikalar ile küresel ekonomik koşullardaki iyileşme ve emtia fiyat-
larındaki gerileme neticesinde Türkiye, Kasım 2022 itibarıyla enflas-
yondaki tepe noktayı geride bırakmış, enflasyon oranları bu tarihten 
itibaren düşüş eğilimine girmiştir.
Enflasyonla mücadele kapsamında EPK, ilgili kurum ve kuruluşlar 
ile istişarelerde bulunmuş ve enflasyonun düşürülmesine yönelik po-
litika önerilerini Sayın Cumhurbaşkanımıza arz etmiştir. Söz konusu 
politika önerilerinde;
»
»
Perakende ticarete ilişkin mevzuat, 
»
»
Hal Yasası, 
»
»
Gıda ürünlerinin ihracatına ilişkin düzenlemeler, 
»
»
Temel gıda ürünleri ile temel ihtiyaç maddelerindeki vergi dü-
zenlemeleri,
»
»
Gıda sektöründe tekel ve oligopol fiyat davranışları,
»
»
Tarımın finansmanı, 
»
»
Konut piyasası,
»
»
İthal ara malı fiyatları üzerindeki kur riski,
»
»
Enflasyonla mücadelede kooperatifler ile üretici birliklerinin 
rolü ve diğer konulara yönelik detaylı öneriler yer almaktadır.


102  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Finans Sektörü
EPK, finans sektörüne ilişkin özellikle katılım finans alanı başta ol-
mak üzere birçok politika önerisi sunmuştur. 
Esasen risk paylaşımı ve varlığa dayalılık ilkelerine dayanan katılım 
finans sektörünün gelişmesi, Türkiye’nin finansal kalkınmasının 
sağlanmasında faiz hassasiyetine sahip kişilere yönelik finansal 
kapsayıcılığın sağlanması ve yastık altı birikimlerin finansal sisteme 
kazandırılmasında büyük bir rol oynama potansiyeline sahiptir. Bu 
kapsamda Kurul, faaliyete başladığı ilk dönemde konvansiyonel ban-
kalar ile aynı mevzuata tabi olan katılım finans kuruluşlarına özel 
bir yasal düzenleme yapılmasını önermiş ve Cumhurbaşkanlığı Fi-
nans Ofisinin koordinasyonunda hazırlanan Katılım Finans Kanun 
Taslağı’nın oluşturulması aşamasında çalışmalara katılarak katkı 
sağlamıştır.
Katılım finans sektörüne ilişkin hazırlanan politika önerilerinde; 
finans sektörüne ilişkin mevzuatta ve Türkiye Cumhuriyeti Merkez 
Bankası, Eximbank, banka dışı mali kurumların uygulamalarında 
katılım finans ilkeleri ile uyuşmayan ve/veya katılım finans kurum-
larının kullanımını zorlaştıran ürün/uygulamaların tadiline ilişkin 
detaylı öneriler sunulmuştur.
Ayrıca, finansal gelişme ve derinleşmenin sağlanması, finansal ara-
cılar arasında dengenin bulunması ve sermaye maliyetlerinin düşü-
rülmesi için büyük önem arz eden sermaye piyasalarının geliştiril-
mesine yönelik hazırlanan politika belgelerinde; 
»
»
Yurt içi tasarrufların artırılması ve sermaye piyasasına akışı-
nın sağlanmasına yönelik teşviklerin artırılması,
»
»
Şirketlerin borsaya açılımının teşviki,
»
»
Borsa İstanbul’daki (BİST) değerli şirket sayısının çoğaltılması 
ve yurt içi kolektif (kurumsal) yatırımcı tabanının genişletil-
mesi,
»
»
Piyasalarda güven sağlayıcı önlemlerin alınmasına yönelik uy-
gulamaların etkinliğinin artırılması,
»
»
Yatırımcı haklarının korunmasına yönelik tedbirlerin sıkılaş-


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  103 
tırılması,
»
»
Borsanın yabancı yatırımcıya tanıtımı amaçlı çalışmaların ya-
pılması,
»
»
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve BİST’e katılım finansa özel 
birimlerin oluşturulması; katılım finansa uyumlu ürünlerin 
sayısının artırılması,
»
»
Her seviyede finansal okuryazarlığın geliştirilmesi ve diğer ko-
nuları kapsayan detaylı politika önerileri yer almaktadır.
Ayrıca, sigortacılık sektörüne, gayrimenkul ve girişim sermayesi fon-
larına yönelik de detaylı politika önerileri sunulmuştur.
Diğer Alanlar
Yukarıda belirtilen alanların yanı sıra Covid-19 salgınının Türkiye 
ekonomisi üzerindeki etkilerine yönelik politika önerisi 2020 yılı 
mart ayında Sayın Cumhurbaşkanımıza sunulmuştur. Ayrıca;
»
»
Sağlık turizmi,
»
»
İlaç ve tıbbi cihaz sektörü,
»
»
Millî savunma sanayii, 
»
»
Ekonomide dijital dönüşüm, 
»
»
Kooperatifçilik,
»
»
Yönetim kurullarında kadın üye sayısının artırılması,
»
»
Turizm sektörü,
»
»
Yerli konferans sistemlerinin kullanılması, 
»
»
Yurt dışından öğrenci kabulü esasları ve diğer alanları kapsa-
yan politika önerileri de Sayın Cumhurbaşkanımıza arz edil-
miştir.
Diğer Faaliyetler
EPK, esas faaliyeti olan Sayın Cumhurbaşkanımıza politika önerileri 


104  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
sunma görevine ilave olarak ekonomiye ilişkin birçok alanda da faa-
liyet yürütmüş olup, öne çıkan konu başlıkları aşağıda özetlenmiştir.
Kanun Taslaklarına Yönelik Görüşler
EPK, politika önerileri hazırlama faaliyetlerine ilave olarak ekonomi-
ye ilişkin konuları içeren birçok kanun taslağına;
»
»
Katılım Finans Kanun Taslağı,
»
»
İstanbul Finans Merkezi’nin Kuruluşu Hakkında Kanun Tas-
lağı,
»
»
Sermaye Piyasası Kanunu Değişiklik Taslağı,
»
»
Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu 
Değişiklik Taslağı, 
»
»
İcra ve İflas Kanunu Değişikliği Taslağı, 
»
»
Gelir Vergisi Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve Diğer Vergi Ka-
nunlarında Değişiklik Taslakları,
»
»
Endüstri Bölgeleri Kanununda Değişiklik Taslağı,
»
»
Serbest Bölgeler Kanununda Değişiklik Taslağı,
»
»
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Deği-
şiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi,
»
»
Kooperatifçilik Kanunu Değişiklik Taslağı,
»
»
Perakende Ticaretin Düzenlenmesine İlişkin Kanunda Deği-
şiklik Taslağı,
»
»
Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununda Değişiklik 
Taslağı,
»
»
Turizm Teşvik Kanunu Değişiklik Taslağı,
»
»
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Değişiklik Taslağı ve di-
ğer taslaklara ilişkin görüşlerini Cumhurbaşkanı Yardımcılığı 
Makamına iletmiş ve söz konusu taslaklara yönelik tertip edi-
len toplantılara katılım sağlayarak katkılarını sunmuştur.


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  105 
Küresel Tedarik Zincirlerinde Türkiye’nin Konumu
Covid-19 sonrası küresel tedarik zincirlerinde beklenen değişiklik-
ler neticesinde oluşacak yeni üretim üsleri arasında Türkiye’nin de 
yer almasına yönelik olarak EPK, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, 
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile Hazine ve Mali-
ye Bakanlığı ve özel sektör temsilcilerinin de katılımıyla sürdürülen 
“Küresel tedarik zincirlerindeki değişim dinamiklerinin incelenmesi, 
Türkiye için fırsat penceresi teşkil edebilecek alanların tespit edilme-
si ve atılabilecek somut adımların belirlenmesi” amacıyla bir çalışma 
başlatılmıştır.
Bu çalışma kapsamında; Almanya ve Birleşik Krallık pazarları ile 
motorlu kara taşıtları, makine, elektrikli eşya sektörleri öncelikli ola-
rak kabul edilmiş; bu pazarlarda ve sektörlerde hem Türkiye’nin hem 
Uzak Doğu ülkelerinin pandemi öncesi ve pandemi sürecindeki dış 
ticaret verileri incelenmiş; talebin farklılaşma ve yoğunlaşma düzey-
leri ele alınmış; ürün seçimine yönelik bir karar destek sistemi geliş-
tirilmiş ve öncelikli ürün listeleri oluşturulmuştur.
Çalışmanın sonucunda yapısal cari açığın azaltılması hedefine yöne-
lik olarak küresel tedarik zincirlerine entegrasyonu güçlendirebile-
cek kısa vadeli tedbirler belirlenmiş ve ivedilikle ele alınması gereken 
hususları içeren eylem önerileri sorumlu kuruluşları da kapsayacak 
şekilde oluşturulmuştur.
Yeşil Mutabakat Eylem Planı
Avrupa Birliği (AB), 11 Aralık 2019 tarihinde açıklanan Avrupa Yeşil 
Mutabakatı (AYM) kapsamında; emisyonların 2030 yılına kadar en 
az %55 oranında azaltılması hedefini hayata geçirebilmek amacıyla 
2021 yılı temmuz ayında Sınırda Karbon Düzenlemesi (SKD) mevzu-
at önerisi taslağını yayımlamıştır. Taslakta, karbon kaçağına maruz 
kalma ihtimali “yüksek” olan sektörlerden ilk etapta demir-çelik, 
alüminyum, gübre, çimento, elektrik olmak üzere 5 sektör seçilmiş 
olup 2023-2026 yılları arasındaki geçiş dönemi sonrasında, 2026 yı-
lında düzenlemenin uygulanmaya başlaması öngörülmektedir.
Sınırda Karbon Düzenlemesi kapsamında AB’ye ithal edilen herhan-
gi bir üçüncü ülke malının üretiminden ortaya çıkan emisyon mik-


106  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
tarı, AB tarafından vergi olarak tahsil edilecek, öte yandan ithalat-
çı, ürünün menşe ülkesinde ödenen karbon fiyatı (3.ülkede ödenen 
vergi veya Emisyon Ticareti Sistemi-ETS) üzerinden indirim talep 
edebilecektir.
Bu nedenle Türkiye’nin AB ile olan ticaretine önümüzdeki dönem-
de yön verecek en önemli husus, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sınırda 
Karbon Düzenlemesi karşısında gerekli ticaret ve sanayi politikaları-
nın revize edilmesi olacaktır. Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığı ulus-
lararası rekabetçiliğin korunması için gerekli eylemlerin belirlendiği 
“Yeşil Mutabakat Eylem Planı”nı 16.07.2021 tarihli Cumhurbaşkanlı-
ğı Genelgesi ile Resmî Gazete’de yayımlamıştır. Eylem Planında; (1) 
sınırda karbon düzenlemeleri, (2) yeşil ve döngüsel bir ekonomi, (3) 
yeşil finansman, (4) temiz, ekonomik ve güvenli enerji arzı, (5) sürdü-
rülebilir tarım, (6) sürdürülebilir akıllı ulaşım, (7) iklim değişikliği ile 
mücadele, (8) diplomasi ve (9) Avrupa Yeşil Mutabakatı bilgilendirme 
ve bilinçlendirme faaliyetleri başlıkları altında belirlenen hedeflere 
ulaşılması amacıyla hayata geçirilecek eylemlere yer verilmiştir. Ay-
rıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da Türkiye için 
bir Emisyon Ticareti Sistemi kurma çalışmalarını Ticaret Bakanlığı 
ile iş birliği içerisinde sürdürmektedir.
EPK olarak, en önemli ticaret ve yatırım ortağımız olan AB’nin sa-
dece bir iklim politikası olarak değil; aynı zamanda ekonomik bir 
dönüşüm programı olarak kurguladığı Avrupa Yeşil Mutabakatı ve 
Sınırda Karbon Düzenlemesi’nin Türkiye’nin ticaret ve sanayi poli-
tikaları üzerinde yaratacağı etki dikkate alınmış ve “Yeşil Mutaba-
kat Eylem Planı” hazırlık sürecinde Ticaret Bakanlığı ile istişarelerde 
bulunularak sürece katkı sağlanmıştır. Ayrıca eylem planının hayata 
geçirilme sürecinde de gerekli katkı sunulmaya devam edecektir.
Sürdürülebilir (Yeşil) Kalkınma
Fosil yakıt tüketimine dayalı, doğaya zararlı uygulamaları kapsayan 
kalkınma modellerinden; doğaya saygılı, gelecek nesilleri düşünen 
sürdürülebilir kalkınma modeli ve döngüsel ekonomi anlayışına ge-
çiş konusu tüm ülkelerin gündeminde yer almaktadır. Döngüsel eko-
nomi anlayışı da sürdürülebilir kalkınmanın üretim sürecini ifade 
etmektedir. Bu anlayış, üretim için ham madde kullanımından atık 


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  107 
oluşumuna kadar olan süreçte sürekliliği ve çevrenin korunmasını 
odak noktasına alan bir ekonomi modelidir. Geleneksel veya lineer 
olarak bilinen ekonomi modeli ile kıyaslandığında “Al-Yap-At” yerine 
“Azalt-Yeniden Kullan-Geri Dönüştür” prensiplerini benimser.
Esasen, küresel iklim değişikliğinin ulusal ekonomiler üzerindeki 
etkisi sürdürülebilir kalkınma modelinin önemini göstermiştir. Bu 
bağlamda, iklim değişikliği konusu sadece çevre meselesi değil, millî 
güvenliği, ekonomiyi ve kalkınmayı ilgilendiren çok boyutlu bir me-
seledir. Kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör kuruluşlarının da 
bu anlayışa sahip olarak Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma mode-
lini hayata geçirmek için gerekli hazırlıkları yaptıkları bilinmektedir.
Bu bağlamda, “Sürdürülebilir (Yeşil) Kalkınma” konusu 2020 yılı 
başından itibaren EPK’nın gündeminde yer almış ve bu dönemde 
sürece ilişkin başta Ticaret Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Ba-
kanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim 
Değişikliği Bakanlığı başta olmak üzere ilgili diğer kurum ve kuru-
luşların yürüttüğü çalışmalar hakkında bilgi alınmak suretiyle konu 
takip edilmiştir.
2021 yılından itibaren ise konuya yönelik EPK çalışmaları yoğun-
laşmış ve ilgili bakanlık/kurum/kuruluşlardaki çalışmaların takip 
edilmesinin yanı sıra konu müzakere edilmek üzere toplantılara 
yetkililer de davet edilmiştir. Toplantılarda alınan görüşler ve Ku-
rul Üyelerinin değerlendirmeleri çerçevesinde, iklim değişikliğiyle 
mücadele kapsamında küresel düzeyde önem kazanan “Sürdürüle-
bilir (Yeşil) Kalkınma” sürecine ilişkin, sanayi sektörüne etkileri ile 
finansman (green finance) boyutu da dâhil olmak üzere çalışmalar 
yapılmıştır.
Alternatif Enerji Kapsamında Yeşil Hidrojen
Küresel iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması için karbon sa-
lınım oranlarının düşürülmesi son dönemde uluslararası alanda en 
önemli gündem maddesi olmuş ve enerji üretiminde fosil yakıt kul-
lanımının azaltılması gereği daha fazla vurgulanmaya başlanmıştır. 
Bunu başarmak için, hidrojen gibi toplam küresel CO2 emisyonunun 


108  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
yüzde 2’sini oluşturan bir elementin üretiminin karbondan arındı-
rılması ve yeşil hidrojen kullanımının yaygınlaştırılması hususunda 
ülkeler ve şirketler yoğun bir çalışma içine girmişlerdir.
Yeşil hidrojen konusunun AB’nin enerji politikalarında öncelikli gün-
dem maddelerinden biri olduğu görülmektedir. Temmuz 2020’de, 
Avrupa Komisyonu, temiz hidrojenin Avrupa ekonomisinde oyna-
yacağı merkezî rolü ayrıntılarıyla anlatan ilk somut belge olan 2030 
Hidrojen Stratejisi’ni yayımlamıştır. AB Hidrojen Stratejisi, tamamen 
yeni bir yeşil hidrojen endüstrisinin oluşturulmasının temelini oluş-
turmaktadır. AB Hidrojen Stratejisi, 2030 yılına kadar 400 milyar 
Avro’ya kadar toplam yatırım yapılacağını öngörmektedir.
Alternatif enerji kapsamında olan yeşil hidrojen enerjisi konusunu 
EPK, 2021 yılı ocak ayında gündemine alarak çalışmaya başlamıştır. 
Türkiye’nin yenilenebilir enerji projeksiyonunda hidrojen enerjisine 
ilişkin stratejilerin büyük önem kazandığı, karbonsuz (karbon-free) 
enerji tüketiminin dünyanın gündeminde olduğu bu dönemde Türki-
ye’nin de hidrojen enerjisi üretme potansiyelinin araştırılıp değerlendi-
rilmesinin gereği ilgili kurumlarla yapılan istişarelerde vurgulanmış-
tır. EPK, yeşil hidrojen enerjisine ilişkin Türkiye’nin Yol Haritasının ve 
Kritik Eylem Planı’nın oluşturulmasına katkı sağlamak üzere Enerji ve 
Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Yatırım 
Ofisi ile istişarelerde bulunmaya devam etmektedir.
3.3 Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Sayın Cumhurbaşkanımız 28 Ekim 2022’de Türkiye Yüzyılı vizyo-
nunu ortaya koymuş ve Türkiye Yüzyılı’nın üretimin ve verimliliğin 
yüzyılı olduğuna dikkat çekmiştir. Üretimin yüzyılı olma hedefi ile 
ileri teknolojiye dayalı, yüksek katma değerli, geniş pazarlı, istih-
damı artıran doğru üretim alanlarının desteklenerek Türkiye’yi en 
büyük küresel sanayi ve ticaret merkezlerinden biri haline getirmek 
amaçlanırken; verimliliğin yüzyılı olma hedefi ile Türkiye ve dünya 
için hayati öneme sahip alanlarda üretimi ve ihracatı artıracak, yeşil 
kalkınma devrimine katkı verecek faaliyetleri, verimlilik ilkeleriyle 
daha da geliştirme amaçlanmıştır.
EPK, önümüzdeki dönemde de Türkiye Yüzyılı vizyonu çerçevesin-
de, yatırım, istihdam, üretim ve ihracat odaklı Türkiye Ekonomi Mo-


EKONOMI POLITIKALARI KURULU |  109 
deli hedeflerine katkı sağlamak üzere faaliyetlerine devam edecektir. 
Ayrıca, küresel ve bölgesel ekonomilerdeki gelişmeler doğrultusunda 
ulusal düzeyde iktisadi konumumuzun daha da kuvvetlendirilmesi-
ni teminen önceliklerimizin tespit edilmesine yönelik çalışmalarını 
sürdürecektir.
Bu kapsamda ihracat ve üretime yönelik olarak; katma değer yaratan 
ihracatın artırılması için gerekli üretim stratejilerinin iyileştirilmesi, 
bu nitelikteki ihracatın ve üretimin desteklenmesi bağlamında kamu 
kurumları tarafından sağlanan Ar-Ge desteklerinin etkinliğinin ar-
tırılması, kamu ve özel sektör tarafından yapılan yatırımların süreç-
lerinin hızlandırılması konularına ilişkin yapılan çalışmalara katkı 
sağlanacaktır.
Enerji sektörüne ilişkin olarak; enerjide yeşil dönüşüm süreci kapsa-
mında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Ba-
kanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi himayesinde yürütülen 
yeni yeşil hidrojen projeleri yakından takip edilecek ve sürece destek 
sağlanacaktır.
Tarım sektörüne ilişkin olarak; ilgili kurum ve kuruluşlarla bir ara-
ya gelinerek tarım sektöründe yapılacak yasal düzenlemeler üzerine 
istişarelerde bulunulacak, tarımda sözleşmeli üretim ve gıda fiyatla-
rında istikrarın sağlanması bağlamında tarımsal üretimin artırılma-
sı üzerine çalışmalar devam edecektir. 
Finansal sektördeki gelişmeler takip edilecek ve sigortacılıkta tah-
kim uygulamasının iyileştirilmesi üzerine çalışılacaktır. Ayrıca, 
küresel ısınma, iklim değişikliği, düşük karbon ekonomisi, yöneti-
şim ve sosyal çevreye duyarlılık gibi konuların gündeme gelmesiy-
le önem kazanan “sürdürülebilir kalkınma” modelinin finansman 
boyutu olan yeşil finansman (green finance) konusu üzerine çalı-
şılarak bu konuda icracı kurumların sürdürdüğü faaliyetlere katkı 
sağlanacaktır.


110  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  111 
04
Güvenlik ve 
Dış Politikalar 
Kurulu


112  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  113 
4.1. Kurul Hakkında 
Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Üyeleri 
Prof. Dr. İbrahim Kalın (Başkanvekili) 
Prof. Dr. Burhanettin Duran 
Prof. Dr. Çağrı Erhan 
İlnur Çevik 
Doç. Dr. İsmail Safi
Prof. Dr. Mehmet Akif Kireçci 
Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın 
Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney 
Prof. Dr. Seyit Sertçelik 
Mustafa Çırak 
Prof. Dr. Aygün Attar
Çalışmalarıyla kurula önemli katkılar sağlayan ve 13 Mart 2019 tari-
hinde vefat eden Kurul üyelerinden Prof. Dr. Beril Dedeoğlu’nu rah-
metle ve minnetle anıyoruz. 
04
Güvenlik ve
Dış Politikalar Kurulu


114  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulunun Görev ve Yetkileri 
Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu (GDPK) Cumhurbaşkanımıza gü-
venlik ve dış politika alanında politika önerileri sunan ve ihdasın-
dan bugüne kadar Türkiye’nin bölgesel ve küresel meselelere ilişkin 
politikalarının belirlenmesine katkı sağlayan bir Cumhurbaşkanlığı 
kuruluşudur.
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 26. maddesinde Güven-
lik ve Dış Politikalar Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
MADDE 26- (1) Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulunun görev ve yet-
kileri şunlardır:
a)	 Türkiye’nin uluslararası ilişkilerine yönelik politika önerileri 
oluşturmak,
b)	 Bölgesel etkinliği artırmaya yönelik politika önerileri oluştur-
mak,
c)	 Bölgesel sorunlara çözüm önerileri geliştirmek,
d)	 Küresel gelişmeleri analiz ederek raporlamak,
e)	 Değişen güvenlik ortamını analiz ederek, tehditlere, Türkiye 
Cumhuriyeti sınırlarının yasadışı faaliyetlere karşı korunma-
sı, güvenliğinin sağlanması, ülke içinde ve uluslararası alanda 
iş birliğinin geliştirilmesi ile sınır yönetimine ilişkin güvenlik 
politika önerileri geliştirmek,
f)	 Türkiye’nin göç politika ve stratejilerini belirlemek, uygulan-
masını takip etmek, Göç uygulamalarını izlemek ve önerilerde 
bulunmak, göç alanında yapılması planlanan yeni düzenleme-
leri değerlendirmek, göç politikaları ve hukuku alanında böl-
gesel ve uluslararası gelişmeleri takip etmek ve bu gelişmelerin 
Türkiye’ye yansımalarını değerlendirerek raporlamak,
g)	 Afet ve acil durum halleri ile ilgili önleme, müdahale ve iyileş-
tirme konularında politika önerileri geliştirmek,
h)	 Sivil havacılık güvenliği ile ilgili politikaların belirlenmesi 
amacıyla çalışmalar yapmak,
i)	 Siber güvenlik ile ilgili politika ve strateji önerileri geliştirmek,


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  115 
j)	 Karayolu, demiryolu ve havayolu trafik güvenliği ile ilgili poli-
tika önerileri geliştirmek.
4.2. Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulunun Faaliyetleri
Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu ihdas edildiği Eylül 2018’den 2022 
yılının aralık sonuna kadar 130 defa toplanmıştır. Düzenli olarak 
yapılan kurul toplantılarında güncel dış politika gelişmeleri, ulusal 
güvenliği ilgilendiren konular, bölgesel ve küresel meseleler, enerji 
güvenliği, gıda güvenliği, siber güvenlik, nükleer güvenlik, biyolojik 
güvenlik, terörle mücadele, savunma sanayii, göç, insanî krizler ve 
savaşlar tartışılmakta, değerlendirilmekte ve politika önerileri geliş-
tirilmektedir. 
Değişmekte olan küresel güç dengeleri, küresel güvenlik mimarisi ve 
bölgesel dinamikler ışığında Türkiye’nin pozisyonu ve küresel barış 
ve istikrara yönelik katkıları üzerine odaklanılmıştır. Cumhurbaşka-
nımızın katıldığı zirvelere yönelik politika önerileri de hazırlanmak-
tadır. 
Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu, Ekim 2018’den 
Kasım 2022’ye kadar toplam 45 adet politika önerisi notunu Sayın 
Cumhurbaşkanımıza arz etmiştir.
Kurul, gündemde olan veya gündeme gelmesi muhtemel konuların 
yanı sıra Türk dış politikası, ikili ilişkiler ve ulusal güvenliği ilgilen-
diren stratejik konularda çalıştaylar düzenlemektedir. Bu çalıştayla-
ra, konularına göre ilgili kamu kurumları, akademi, düşünce kuru-
luşları, sivil toplum kuruluşları, medya ve iş dünyasından temsilci 
ve uzmanlar davet edilmektedir. Çalıştaylar vesilesiyle Kurul, sivil 
paydaşların değerlendirme, fikir ve önerilerinin karar alma mekaniz-
malarına aktarılmasında köprü vazifesi ifa etmektedir. Bu çerçevede 
Kurul, ihdasından bugüne kadar 12 çalıştay tertip etmiştir. Çalıştay-
larda şu konular ele alınmıştır:
»
»
Barış Pınarı Harekâtı 
»
»
Türkiye-ABD İlişkileri
»
»
Libya Mutabakatı Çerçevesinde Doğu Akdeniz’de Stratejik 
Denklem


116  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Filistin’in Geleceği 
»
»
AB ile İlişkilerde Yeni Dönem
»
»
Almanya-Türkiye İlişkilerinin Geleceği 
»
»
Türkiye’nin Enerji Güvenliği 
»
»
21. Yüzyılda Yükselen Afrika ve Afrika Ülkeleri ile Türkiye İliş-
kileri 
»
»
21. Yüzyılda NATO ve Türkiye- NATO ilişkileri 
»
»
Afganistan’daki Jeopolitik Gelişmelerin Türk Dış Politikasına 
Etkileri
»
»
Türkiye’nin Körfez Ülkeleri ve Mısır’la İlişkilerinin Geleceği
»
»
Ukrayna Savaşı: Bölgesel ve Küresel Etkiler 
Kurul, iş birliği, etkin olma ve verimlilik prensiplerini benimseyerek 
çalışmaktadır. Her bir Kurul üyesinin bürokratik, akademik, ente-
lektüel, siyasi ve saha tecrübeleri göz önünde bulundurularak farklı 
çalışma konularına dönük bireysel ve takım çalışmaları yürütülmek-
tedir. Bu çerçevede Kurul, politika önerileri hazırlarken tüm paydaş-
lardan görüş almaya azami gayret göstermektedir. İlgili bakanlıklar 
ve devlet kurumları, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum örgütle-
riyle de sürekli temas ve etkileşim içerisindedir.
Kurul, çalışmaları sırasında birden çok bakanlık, kurum ve kuru-
luşların dâhil olduğu bazı güvenlik ve dış politika süreçlerinde ko-
ordinasyon işlevi de görmektedir. Cumhurbaşkanımız tarafından 
onaylanarak politikaya dönüştürülen hususlarda Kurul, süreçleri ta-
kip etmekte ve ihtiyaçlar doğrultusunda ek politika önerileri takdim 
etmektedir.
Kurul, ikili ilişkilerin yanı sıra, Türkiye’nin üye olduğu uluslararası 
güvenlik ve çok taraflı örgütlerde barış ve istikrar sağlayıcı bir aktör 
olarak Türkiye’nin rolünü tahkim etmek amacıyla öneriler geliştir-
mektedir. 
Bu amaçla, Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu uluslararası aktörlerin 
pozisyonlarını, Türkiye’ye yönelik tutum ve söylemlerini farklı kay-


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  117 
naklardan beslenerek değerlendirmekte ve tartışmaktadır. Bunun 
yanı sıra Kurul üyeleri, ulusal ve uluslararası mecralarda Türkiye’nin 
dış politika pozisyonunu anlatmakta, Türkiye’ye yönelik ithamlara 
karşı tezlerimizi savunmaktadır. 
Türkiye’nin Akdeniz’deki doğal kaynaklara erişimi ile ilgili olarak 
önüne çıkarılan engelleri aşma konusunda Libya ile yapılan “Akde-
niz’de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat 
Muhtırası”, çok kritik bir adım olarak kayda geçmiştir. Kurul, bu ko-
nuyu kapsamlı bir Libya dosyası ile en ince detaylarına kadar incele-
miş, uzun soluklu öneriler hazırlamış ve Türk dış politikasının son 
yıllardaki en önemli başarılarından birini teşkil eden Libya politika-
sına önemli katkılar sağlamıştır. Bu anlaşma, Türkiye’nin bir deniz 
hukuku müktesebatı oluşturması açısından atılmış tarihî bir adımı 
teşkil etmiştir. Türkiye deniz yetki alanlarının ahdi zemininin oluş-
turulması için siyasi ve hukuki çalışmalarına devam edecektir.
Doğu Akdeniz’deki sorunlar ve deniz sahalarındaki egemenlik tez-
leri hassas bir şekilde incelenerek, Türkiye aleyhine gelişebilecek 
olumsuzluklar tespit edilerek zamanında gerekli alternatif öneriler 
sunulmuştur. 
Yunanistan ve Kıbrıs meselesi, kurulun önem verdiği ve yakından ta-
kip ettiği bir konu olagelmiştir. Kıbrıs Türklerinin hak ve hukukunun 
korunması ile Türkiye’nin Ege ve Akdeniz’deki hak ve menfaatleri-
nin muhafaza edilmesi noktasında politika önerileri içeren raporlar 
hazırlanmıştır.
Covid-19 Pandemi döneminde Kurul, salgını sağlık güvenliği açısın-
dan değerlendirmiş, alınması gereken orta ve uzun vadeli tedbirlere 
yönelik raporlar hazırlamıştır. Tıbbi yardımlar ve aşıların tedariki 
konularında yürütülen diplomasiye yönelik politika önerileri geliş-
tirilmiştir. Bu dönemde Türkiye’nin yapıcı ve insani tavrı dünyaya 
örnek olmuştur. 
Rusya Federasyonu ve Ukrayna ile ilişkilerin geliştirilmesi, Ukrayna 
savaşında Türkiye’nin dengeli ve uzlaştırıcı bir politika izlemesi ve 
savaşın sonlandırılması için çaba sarf etmesi, kurulun ana gündem 
maddelerinden biri olmuştur.


118  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Kurul, Suriye’deki gelişmeleri yakından takip etmiş, terörle mücade-
le, göç, insani durum, sınır güvenliği ve siyasi çözüm süreci ile ilgili 
politika alternatifleri hazırlayarak Cumhurbaşkanımıza sunmuştur. 
Yerlerinden edilmiş ve Türkiye’de geçici koruma statüsündeki Suri-
yeliler konusu birden fazla politika raporunda ele alınmıştır. İlgili ba-
kanlık ve kurum temsilcileri, uzmanlar, akademisyenler ve sahadaki 
görevlilerle görüşmeler yapılmıştır. Türkiye’nin geçici sığınmacılarla 
ilgili sorunlarına çözüm önerileri, göç olgusunun Türkiye’nin mevcut 
durum ve geleceğindeki yerine ilişkin kısa, orta ve uzun vadeye dö-
nük politika önerileri Cumhurbaşkanımıza sunulmuştur. 
ABD, AB ve NATO ile ilişkiler düzenli olarak ele alınmış, Türkiye’nin 
aleyhine gelişebilecek konularla ilgili politika önerileri geliştirilmiş-
tir. Uluslararası sistemde değişen dengeler bağlamında Türkiye’nin 
hak ve menfaatlerinin korunması için Türkiye Yüzyılı’nın stratejik 
hedefleri doğrultusunda öneriler geliştirilmiştir.
İran, Irak, Körfez, Filistin meselesi ve Kudüs konuları yakından ta-
kip edilmiş, Ortadoğu bölgesinin mevcut durumu ve yakın geleceği 
ile ilgili raporlar hazırlanmıştır. Bölgede değişen dinamiklere göre 
Türkiye’nin izleyebileceği politikalara ilişkin öneriler hazırlanmıştır.
Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, İsrail, Ermenistan ve 
Mısır’la ilişkilerin normalleştirilmesi konuları kurulun önemli gün-
dem maddelerinden olmuştur. Bu ülkelerle ilişkilerin ortak çıkarlar, 
karşılıklı saygı ve sürdürülebilir iş birliği çerçevesinde yeniden tesis 
edilmesi için Kurul, geçtiğimiz iki yıl içerisinde politika önerileri ge-
liştirmiştir.
Kurul, Karabağ Savaşı ve Ermenistan konularını sürekli takip etmiş 
ve Karabağ’ın özgürleştirilmesi ile sonuçlanan süreçte katkılarını 
sunmuştur. Kurul üyelerinden Prof. Dr. Aygün Attar ve Kurul uzman-
larınca kaleme alınan “Karabağ Zaferi: 44 Günün Perde Arkası” adlı 
kitap 2021 yılının haziran ayında hem Türkçe hem de İngilizce ola-
rak yayımlanmış ve Karabağ zaferinin stratejik önemi bu eserle tari-
he not düşülmüştür. Türkiye-Azerbaycan Dostluk İş Birliği ve Daya-
nışma Vakfı tarafından yayımlanan eser, Türkiye ile Azerbaycan’ın 
“tek millet, iki devlet” felsefesine dayalı bir kardeşlik belgesi olarak 
kamuoyuna takdim edilmiştir.


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  119 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin ilk dönemi, küresel alanda 
son otuz yılın en büyük savaş, kriz ve istikrarsızlıklarına sahne ol-
muştur. Değişmekte olan küresel güç dengeleri, jeopolitik mücade-
leler, salgınlar, göç, iklim krizi ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi çoklu 
krizlerin ürettiği belirsizlikler, uluslararası düzeni derinden etkile-
miştir. Bu koşulların ürettiği uluslararası dinamikler karmaşık, çok 
katmanlı ve çoğunlukla öngörülemez niteliktedir. Pandemi orta-
mında tetiklenen ekonomik sıkıntılar, bir yandan uluslararası tica-
reti etkilemiş, diğer yandan da dünyanın her bölgesinde enflasyonu 
körüklemiştir. Emtia ve enerji fiyatlarındaki artışlar, Rusya-Ukrayna 
savaşı ile ivme kazanmış, bunlara bir de gıda krizi eklenmiştir.
Uluslararası düzenin büyük sınamalarla karşı karşıya kaldığı bu or-
tamda, Türkiye’nin ulusal çıkarlarını korumak ve ulusal güvenlik 
tehditlerini bertaraf etmek amacıyla hızlı, stratejik ve etkili kararlar 
almak mecburiyetinde olduğu bir süreç yaşanmıştır. 
2018’de hayata geçen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin dış 
politika ve güvenlik bürokrasisine kazandırdığı yeni özellikler, böl-
gesel ve küresel krizlere cevap verme ve çözüm üretmede Türkiye’yi 
daha etkin kılmıştır. Türkiye bu kritik süreçte yumuşak ve sert güç 
unsurlarını dengeli bir şekilde kullanarak kendi bölgesinde ve küre-
sel ölçekte prestijini artırmış, küresel barışın teminatı olan akil ve 
etkin bir güç konumuna gelmiştir. 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin getirdiği yeniliklerden biri 
olan Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu, bu kritik süreçte Türkiye’yi 
içerde ve uluslararası alanda daha güvenli, güçlü ve etkili kılmak için 
çaba göstermiş, sunduğu politika önerileri ve kritik konularda ku-
rumlar arasındaki koordinasyon çabaları ile karar alma mekanizma-
larına önemli katkılar sağlamıştır. 
Cumhuriyetimizin yüzüncü yılına girdiğimiz 2023 yılında da Kurul, 
Türkiye’nin “Türkiye Yüzyılı”nda dış politika ve güvenlik alanında 
daha etkili bir konum elde etmesi için stratejik katkılar yapmaya de-
vam edecektir.
“Türkiye Yüzyılı”nda Güvenlik ve Dış Politika
Çevresindeki bölgelerde güven ve istikrar oluşturmak, çatışmaları önle-
mek, ekonomik iş birliğini geliştirmek ve küresel-bölgesel barışa kalıcı 


120  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
katkılar sağlamak, Türkiye’nin izlediği politikaların temel amaçları 
arasındadır. Uluslararası sistemin giderek daha büyük belirsizlikle-
re sürüklendiği bir dönemde Türkiye’nin izlediği etkin ve etkili dip-
lomasi dünya başkentleri tarafından yakından takip edilmektedir. 
Türkiye, bu noktaya millî güvenlik çıkarlarını temin etmedeki karar-
lı tutumu ve izlediği çok yönlü ve dinamik dış politika ile ulaşmıştır. 
Türkiye’de refahı, istikrarı, özgürlükleri ve demokrasiyi pekiştirmek 
hem sınırlarımız içinde hem de sınırlarımız dışında oluşacak sür-
dürülebilir bir güvenlik ağının tesis edilmesiyle mümkündür. Son 
dönemde Türkiye’nin güvenliğine yönelik tehditlerin kalıcı surette 
bertaraf edilmesi amacıyla uygulanan politikalar sonuç vermeye baş-
lamıştır. Türkiye’nin komşularında yaşanan güvenlik sorunlarından 
doğrudan etkilendiği göz önünde bulundurulduğunda terör ve yasa-
dışı sığınmacılar gibi sorunlara yönelik kararlı politikaların uygulan-
ması kaçınılmazdır. Bu nedenle Türkiye’nin dış politika inisiyatifle-
ri, komşularının ve çevresindeki bölgelerin istikrar ve refahına katkı 
sağlama ve onlarla iş birliğini derinleştirme hedefi taşımaktadır.
Uluslararası sistem ABD, Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuri-
yeti gibi küresel aktörlerin yeni bir güç yarışına girdiği, iklim değişik-
liği sebebiyle afetlerin ve kuraklığın arttığı, enerji ve gıda krizlerinin 
yaygınlaştığı, askerî çatışmaların teknoloji rekabetine eşlik ettiği bir 
dönemden geçmektedir.
İnsanlık, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra küresel ölçekte konvansi-
yonel ve nükleer savaş riskinin en yüksek noktada olduğu bir döne-
me tanıklık etmektedir. Böylesi büyük risklerin dünya toplumlarını 
derin kaygılara sürüklediği bir dönemde Türkiye, kriz yönetimindeki 
tecrübesi ve barış diplomasisi ile öne çıkmaktadır.
Son yirmi yılda Türkiye, savunma, güvenlik, istihbarat, ulaşım, sağ-
lık ve enerji alanlarında büyük bir altyapı devrimini gerçekleştirerek 
dış politikada bağımsızlık ilkesini daha güçlü bir şekilde gerçekleş-
tirmiştir. Bu dönemde sabırla ve özgüvenle uygulanan politikalar, 
Türkiye Yüzyılı diye ifade edilen, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında 
hayata geçirilecek yeni hamlelerin temelini oluşturmaktadır. 
“İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” ilkesinden hareketle temel hak ve 
hürriyetlerin garanti altına alındığı, özgürlük-güvenlik dengesinin 
kurulduğu, demokratik ve müreffeh Türkiye’nin tahkim edilmesi 
için çalışmalarını sürdürmektedir.


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  121 
Cumhurbaşkanımızın “Dünya beşten büyüktür” ve “Daha adil bir 
dünya mümkün” ilkeleriyle ifade ettiği yeni bir uluslararası düzen 
önerisi, Türkiye vizyonunun önemli bileşenleri arasındadır. Sadece 
Rusya-Ukrayna savaşı bile BM sisteminin daha katılımcı ve kapsa-
yıcı bir mekanizma çerçevesinde yeniden düzenlenmesi gerektiğini 
göstermektedir. Dünyamızı yeni nükleer ya da soğuk savaşlara ma-
ruz bırakacak büyük güç rekabetinin önüne geçme çabasında Türki-
ye, diğer ülkelere örnek teşkil etmektedir.
Küresel Güvenlik Mimarisi ve Türkiye Ekseni
Rusya-Ukrayna Savaşı ile dünya, küresel güç rekabetinin daha belir-
gin olduğu ve “İkinci Soğuk Savaş” diye tanımlanabilecek bir döneme 
girmiştir. Bir öncekinden daha farklı hususiyetler taşıyan bu soğuk 
savaşta, küresel ve bölgesel bloklar ile ittifaklar arasındaki ilişkiler 
yeniden düzenlenmektedir. Pandemi, Rusya-Ukrayna Savaşı, uzun 
süren iç çatışmalar, tedarik zincirindeki sorunlar, ticaret savaşları, 
gıda ve enerji krizlerinin yanı sıra düzensiz göç, siber saldırılar, ra-
dikalleşme ve terörizm gibi ulus aşırı ve konvansiyonel olmayan asi-
metrik tehditler, küresel ölçekte belirsizlikler ve kırılganlıklar üret-
mektedir.
Biçim değiştiren küresel riskler, tehditler ve meydan okumalara karşı 
kurumların etkin çözümler üretememesi, küresel çapta derin bir gü-
vensizliğe neden olmaktadır. Dünyada yeni bir silahlanma artışının 
da olduğu ve küresel felaketle sonuçlanabilecek nükleer savaş ris-
kinin bulunduğu bu koşullarda, küresel sistem yeni bir güç dengesi 
arayışı içerisindedir. Geçiş dönemi olarak da nitelendirilebilecek bu 
süreçte küresel sistemde yaşanan dengesizlik ve yönetişim sorunu 
devletleri, ulusal güvenlik stratejilerini yeniden gözden geçirmeye 
sevk etmektedir. 
Küresel güvenlik mimarisinde yeni arayışların hâkim olduğu bu de-
ğişim ve dönüşüm sürecinde Türkiye kendi güvenlik eksenini inşa 
etmeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda Türkiye’nin ulusal güvenlik 
stratejileri beş temel politika çerçevesinde şekillenmektedir: 
»
»
Türkiye’nin ulusal güvenliğini tehdit eden terör örgütleriyle 
ulusal ve uluslararası çapta kararlılıkla mücadele edilmesi,


122  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Konvansiyonel olmayan yeni tarz ulus ötesi güvenlik tehditle-
rine karşı uluslararası iş birliği içinde hareket edilerek müca-
dele edilmesi,
»
»
Türkiye’nin ulusal güvenlik stratejilerinin uzun vadeli planla-
rına sadık kalınarak, değişen uluslararası ve bölgesel koşullara 
uyum sağlayacak nitelikte bir güvenlik anlayışının benimsen-
mesi,
»
»
Dünyada barış ve istikrar üretecek yeni bir küresel güvenlik 
mimarisinin oluşması için Türkiye’nin aktif rol alması,
»
»
Savunma sanayii ürünlerindeki çeşitlilik, teknolojik kapasite 
ve yerlilik oranının artırılması.
Türkiye’nin güvenlik konsepti, terör tehditlerine karşı hem yurt için-
de hem de sınır ötesinde askeri ve diplomatik araçlarla mücadeleyi 
gerektirmektedir. Terörizmin ulus ötesi niteliği ve faaliyetleri sebe-
biyle Türkiye, terörle kapsamlı ve çok boyutlu bir çerçevede mücade-
le etme stratejisi izlemektedir. Bu bağlamda FETÖ, PKK/PYD/YPG ve 
DEAŞ dâhil tüm terör örgütlerinin oluşturduğu tehditlerin bertaraf 
edilmesi için tüm imkânlar seferber edilmektedir. 


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  123 
Türkiye, ulusal güvenlik önceliklerinden sapmadan, küresel barış ve 
istikrara katkı veren ve vermeye de devam edecek olan bir güvenlik 
anlayışı ile hareket etmektedir. “Hepimiz güvende olmadan hiçbiri-
miz güvende değiliz” ilkesi, bu anlayışın temelini teşkil etmektedir.
Çok Yönlü Türk Dış Politikası ve Yerli Savunma Sanayii
Türkiye’nin savunma sanayii çok boyutlu ve etkin bir hâl almış olan 
dış politikamızın vazgeçilmez unsurlarından biridir. Savunma sa-
nayii alanındaki başarılarımız, Türkiye’nin küresel ve bölgesel an-
lamda caydırıcılığını artırmakta ve diplomatik etkinlik alanlarımızı 
çeşitlendirmektedir. Türkiye, yerli ve millî savunma sanayii ürünleri 
sayesinde güvenlik kapasitesini ve caydırıcılık kabiliyetini güçlen-
dirmektedir. Terörle mücadeleden sınır ötesi operasyonlara kadar 
birçok alanda savunma sanayii ürünlerimizin etkisi ve başarısı bariz 
bir şekilde görülmektedir.  
Savunma sanayii ürünlerimiz, çeşitliliği, üstün niteliği ve perfor-
mansı bakımından tüm dünyanın ilgisini çekmektedir. NATO’nun 
önemli bir üyesi olan Türkiye’nin bu alanda elde ettiği gelişim ve ino-
vasyon çabaları takdir görmektedir.
Türkiye’nin savunma sanayii ürünleri son yıllarda sahada dengeleri 
değiştirecek bir etkiye sahip olmuştur. Bu da söz konusu ürünlere du-
yulan uluslararası ilgiyi artırmıştır. 
Türkiye, savunma sanayiindeki yerlilik oranını artırmayı sürdüre-
rek, bu oranı dünya standartlarına taşıyacak adımlar atmaya devam 
edecektir. 
Küresel Güç Mücadelesi ve Türkiye
Türkiye, üyesi olduğu NATO ittifakı içinde müttefiklik ruhuyla ha-
reket ederken Çin ve Rusya’nın yanı sıra Ortadoğu, Afrika ve Latin 
Amerika ülkeleri ile de ilişkilerini geliştirmektedir. Türkiye’nin ABD 
ve Avrupa ile müttefiklik anlayışı ile hareket etmesi, diğer aktörlerle 
çeşitli alanlarda iş birliği yapmasının önünde bir engel değildir. Dış 
politikada ulusal çıkarların korunması ve kazan-kazan ilkesi esastır. 
Cumhuriyetin 100. yılına girdiği bu dönemde Türkiye, uluslararası 
sistemdeki bütün güç dengelerini ve dinamikleri göz önünde bulun-


124  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
durarak kendi jeopolitik koşullarına göre biçimlenmiş özgün bir dış 
politika uygulamaktadır. Türkiye, uluslararası meseleleri Türkiye’yi 
merkeze koyarak değerlendirmekte ve sistemde yer alan tüm aktörler 
ile ilişkilerini herkes için güvenlik, istikrar, refah ve iş birliği ilkeleri-
ni koruyacak şekilde yürütmektedir. 
Barışın Teminatı Olarak Türkiye
Küresel sorunların çözümü ancak küresel dayanışmayla mümkün-
dür. Günümüzde uluslararası aktörlerin bu tutumla hareket etmeye 
yanaşmaması ve dayanışmadan uzak bir görüntü vermesi, mevcut 
sistemin yeniden düzenlenmesi ve güncellenmesini elzem hale getir-
mektedir. 
Dünyadaki tüm aktörleri ve bireyleri bünyesinde barındıran, kapsayıcı 
bir düzen henüz kurulamamıştır. Türkiye, çevresinde gelecek nesiller 
için kalıcı barışı, adaleti ve güvenliği sağlayabilen ve refah üretebilen 
bir sistem için çalışmaya devam edecektir. Yeni uluslararası sistem, 
bünyesindeki tüm unsurların güvenlik endişelerini dikkate alan 
ve bu endişeleri giderebilecek yeterlilikte olan, kültürel farklılıkları 
zenginlik olarak gören bir yapıda olmalıdır. Türkiye, uluslararası sis-
temin tüm güvenlik ihtiyaçlarına cevap verebilecek şekilde yeniden 
inşasının zorunlu olduğunu savunmaktadır. 
İnsan onurunun korunduğu, temel hak ve hürriyetlerin güvence altı-
na alındığı, demokratik, çoğulcu, adil ve paylaşımcı bir uluslararası 
düzenin tesis edilmesi tüm insanlığın faydasınadır. Türkiye, bölgesel 
ve küresel politikalarını bu ilkeleri esas alarak uygulamaktadır. 
Türkiye Yüzyılı vizyonu, Türkiye’nin bölgesinde ve uluslararası dü-
zeyde çok taraflı iş birliğine, çıkarların ortaklaştırılmasına, insanlığı 
tehdit eden krizlere karşı birlikte çözüm üretilmesine ve küresel ba-
rışın tesis edilmesine katkı sağlayacaktır.
Uluslararası Sistem ve Türkiye 
Mevcut uluslararası sistem, aktörlerin çıkar odaklı ve birbiri ile çeli-
şen dış politikaları sebebiyle bütünlük sağlamaktan uzaktır. Bu yapı 
çatışmalar, göçler, terör, yoksulluk, salgınlar, kuraklık, kirlilik, iklim 
değişikliği vb. küresel krizlere karşı çözüm üretememektedir. Bu ko-
şullarda etkin, ilkeli ve sorumluluk almaktan kaçınmayan uluslara-


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  125 
rası aktörler, sistem içerisinde çok daha belirgin hale gelecek ve kilit 
öneme sahip olacaklardır. 
Türkiye, konumu itibarıyla uluslararası ilişkilerde hem güç dengele-
rinin hem de krizlerin etki alanı içindedir. Türkiye, bulunduğu böl-
genin meydan okumalarına cevap vermek ve küresel sistemde etkin 
bir aktör olmak hedefini gütmektedir. Bunun için hem sahada hem 
de masada Türkiye’nin millî çıkarlarını muhafaza ederken, küresel 
sorunların çözümüne katkı sunmak adına da etkin bir rol üstlen-
mektedir. Türkiye, prensiplerinden ve ülkenin çıkarlarından taviz 
vermeden, üyesi olduğu tüm uluslararası ittifak oluşumlarına destek 
vermekte ve gerektiğinde tek başına sorumluluk almaktadır.
Türkiye, barış ve istikrarı önceleyerek Ortadoğu, Kafkasya, Doğu Ak-
deniz başta olmak üzere kriz ve çatışmaların olduğu tüm bölgelerde 
sorumlu ve yapıcı bir politika izlemektedir.
Türkiye’nin uluslararası krizlerin çözümünde diplomasi, müzakere 
ve diyalog kanallarının açık tutulması için gösterdiği çaba, Cumhur-
başkanımızın öncülüğünde imzalanan İstanbul Tahıl Mutabakatı ile 
meyvesini vermiştir. Bu bağlamda Türkiye, değişen dünya düzeni 
ve güç dengeleri ile yeniden şekillenen uluslararası sistem içerisinde 
sorunlara çözümler üretebilen, öncülük yapabilen, barış ve istikrar 
odaklı bir dış politika izlemeye devam edecektir. 
Türkiye’nin Aktif Arabuluculuk Rolü
Uluslararası sistemdeki kaotik ve çalkantılı ortamda Türkiye, sağ-
duyulu bir aktör olarak bulunduğu coğrafya içerisinde ve ötesinde 
barışın ve istikrarın tesisini ve sürdürebilirliğini amaçlamaktadır. 
Türkiye bu çerçevede savaş ve çatışmaların müzakere ve uzlaşma 
aracılığıyla çözülmesi için aktif rol oynayan en önemli aktörlerden 
biridir. Türkiye’nin yürüttüğü dürüst, şeffaf ve ilkeli dış politika sa-
yesinde, bugün dünyada Türkiye’ye duyulan güven artmaktadır. 
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş; Türkiye, bölge ve uluslararası 
camia açısından önemli sınamaları da beraberinde getirmiştir. Sava-
şın başlamasından bugüne kadar olan süreçte Türkiye, Ukrayna’nın 
toprak bütünlüğünün, bağımsızlığının ve egemenliğinin korunma-
sından yana olurken sorunların çözümünde diplomasinin esas oldu-
ğunu savunan bir tutumda olmuştur.


126  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Türkiye, Rusya ve Ukrayna ile diyalog kanallarının açık tutulması 
gerektiği anlayışı ile hareket etmektedir. Türkiye, Rusya’ya tek ta-
raflı yaptırım uygulanmaması gerektiğini savunurken, diğer yandan 
savaşın neden olduğu uluslararası olumsuzlukların da çözümü için 
gayret sarf etmektedir. Mevcut kriz çerçevesinde Türkiye’nin ulusla-
rarası sistemdeki diğer aktörlerden en büyük farkı, savaşan iki taraf 
ile de açık, doğrudan ve üst düzey bir iletişim kanalına sahip olma-
sıdır. Rusya ve Ukrayna ile aynı anda güven tesis edebilen Türkiye, 
taraflar ile yürütülen müzakere sürecinde ve sonrasında tahıl kori-
doru, esir takası gibi konularda yapılan anlaşmalarla barışa dair mü-
zakerelerin önünü açmıştır.
Bu savaşın galibinin olamayacağı gerçeğine vurgu yapan Türkiye, 
adil ve onurlu bir barışın iki ülkenin de yararına olacağı gerçeğinin 
altını çizmektedir. Türkiye bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra 
da giderek daha ciddi sonuçlar doğurabilecek boyutlara ulaşan sava-
şın, kalıcı ve adil bir barış temelinde sona erdirilmesi için çabalarını 
sürdürecektir. 
Türkiye uzlaştırıcı rolü ile kritik tecrübe ve kazanımlar elde etmiştir. 
Arabuluculuk çabası sayesinde çatışmanın ve savaşın taraflarını bir 
araya getirmiştir. Türkiye dünyada Venezuela’dan Irak’a, Somali’den 
Kırgızistan’a, Ukrayna’dan Afganistan’a geniş bir coğrafyada birçok 
arabuluculuk rolünde bulunmuştur. Türkiye’nin istikrarı esas alan 


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  127 
arabuluculuk rolü Balkanlar, Kafkaslar, Ortadoğu ve Afrika’da çatış-
maların önlenmesinde ve krizlerin çözümünde etkili olmuştur. 
Türkiye Yüzyılı, bugüne kadar kazanmış olduğumuz tecrübeler ışı-
ğında bundan sonra da bölgesel-küresel istikrarın sağlanması, barış 
ve refahın kalıcı olması için yeni girişimlerimize tanıklık edecektir. 
Enerjinin Yeni Merkezi Türkiye
Türkiye, dünya enerji arzının %65’ni sağlayan beş deniz havzasının 
merkezinde yer almaktadır. Karadeniz, Hazar Denizi, Basra Körfezi, 
Kızıldeniz ve Doğu Akdeniz bölgelerinin en güvenli ve elverişli enerji 
koridoru olduğunun bilinciyle Türkiye, enerji diplomasisini, dış poli-
tikasının önde gelen unsurlarından biri haline getirmiştir. 
Türkiye, enerji arz kaynaklarını da hızla çeşitlendirmektedir. Bu 
maksatla, Bakü-Ceyhan, TANAP, Türk Akımı, Mavi Akım boru hat-


128  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ları, limanlarımızdaki LNG terminalleri, Anadolu ve Trakya gaz de-
polama tesisleri ile enerjinin merkezi olma yolunda hızla ilerlemekte-
dir. Yeni deniz sondaj ve arama filosu ile Karadeniz gaz sahasındaki 
keşifler, Cumhuriyetin 100. yılını taçlandıran en büyük başarılardan 
olmuştur. 
Türkiye, Akkuyu Nükleer Santrali’nin devreye girmesi ile enerji ih-
tiyacının %10’unu nükleer kaynaklardan sağlayacaktır. Yeni nükleer 
santraller dışa bağımlılığı daha da azaltacaktır. 
Türkiye, enerji iletim ve dağıtım şebekelerinde yapılacak teknolojik 
yenilikler, idari, teknik ve ekonomik altyapının oluşturulmasında 
kurumsal enerji piyasalarında rekabet edebilecek kapasitelerini art-
tırmaktadır. İthal edilen enerji kaynaklarının ülke içinde depolan-
ması amacıyla gerekli tesisler inşa edilmektedir. Aynı zamanda başta 
rüzgâr, güneş ve jeotermal olmak üzere yenilenebilir enerji kaynak-
ları alanında da Türkiye, yaptığı atılımlarla yeşil enerji üretiminde 
dünyada iddia sahibidir.  
Birleşen Türk Dünyası ve Türkiye
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) yeni bir entegrasyon hareketiyle her 
geçen gün uluslararası sistemde ağırlığını ortaya koymaktadır. Bu-
nun farkında olan birçok ülkenin TDT ile daha fazla etkileşim kur-
mak istediği görülmektedir. TDT’nin ulaştırma, savunma, enerji ve 
ekonomi alanlarında sahip olduğu potansiyel, teşkilatı cazip kılmak-
tadır. 
Asya’dan Avrupa’ya kadar uzanan oldukça geniş bir bölgeyi temsil 
eden TDT’nin ortaya koyduğu perspektif, barışın, istikrarın ve re-
fahın tüm dünyaya yayılmasına katkı sağlayacaktır. Türk Dünyası 
2022-2026 Strateji Belgesi ve 2040 Vizyon Belgesi ile TDT üye ülkele-
ri önümüzdeki dönemde kendilerine rehberlik edecek tüm unsurlara 
sahiptir. 
TDT’nin Semerkand Zirvesi’nde KKTC’nin gözlemci üye olarak kabul 
edilmesi, bir dönüm noktası olması hasebiyle Kıbrıs davasına sahip 
çıkışımızın önemli aşamalarından birini temsil etmektedir. Bu an-
lamda TDT, Türk dünyasının bütün davalarına ve meselelerine bü-
tün olarak sahip çıkılmasına olanak sağlayan önemli bir platform 
olmaya devam edecektir. 


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  129 
Türkiye, TDT’nin gelişim göstererek ciddi kazanımlar elde etmesin-
den ve yakaladığı ivmeden memnuniyet duymaktadır. Bu kapsamda 
Türk dünyasının birlik olması ve yeni bir ufka doğru yol alması umut 
verici bir gelişmedir. Türk dünyasındaki birleşme hareketi, Karade-
niz, Kafkaslar ve Orta Asya’da istikrar, güven ve iş birliği ortamının 
teminine katkı sağlayacaktır.
Türkiye’nin Bölgesel Politikaları
Türkiye Yüzyılı’nda Türkiye, çevremizdeki bölgelerde istikrar, barış 
ve iş birliğinin temini için ortak bir gelecek kurma hedefi ile hareket 
edecektir. Bu amaçla hem ulusal çıkarların korunması hem de bölge 
ülkeleri ile hakça paylaşım, sürdürülebilir güvenlik ve herkes için re-
fah ilkeleri benimsenecektir. 
Türkiye, Ege Denizi’nde uluslararası hukuktan kaynaklanan hak ve 
yetkilerini korumadaki kararlılığını sürdürecektir. Ege Denizi’ndeki 
ihtilaflarda Yunanistan’ın tek taraflı, hukuka, hakkaniyete aykırı ve 
maksimalist politikalarına izin verilmeyecektir. 
Doğu Akdeniz’e en uzun kıyısı olan ülke olarak Türkiye, tarihî so-
rumlulukları ve hakları çerçevesinde ulusal çıkarlarını korumayı ve 
bölge barışına katkı sunmayı sürdürecektir. Türkiye, sayısız bölge ve 
bölge dışı aktörün faaliyet gösterdiği bu coğrafyada iş birliği ve istik-
rarı temin etmek için sorumluluk üstlenmektedir. 
Doğu Akdeniz’deki zengin doğalgaz ve petrol kaynakları Türkiye’nin 
ekonomik hak ve çıkarları açısından azami önem taşımaktadır. Ka-
radeniz’de olduğu gibi Akdeniz’deki enerji kaynakları da Türkiye’nin 
enerjide dışa bağımlılığını azaltarak ihracatçı ülkeler arasında yer 
almasını sağlayacaktır. Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin 
(KKTC) bölgedeki haklarını korumada kararlılık göstermeye devam 
edecektir.
Türkiye, Ege ve Doğu Akdeniz’de Türk milletinin çıkarlarını hiçe 
sayan siyasi ve askerî girişimlere izin vermeyecektir. Nitekim Doğu 
Akdeniz’de Türkiye’yi hesaba katmayan hiçbir planın hayata geçe-
meyeceği anlaşılmıştır. 
Bölgedeki doğal kaynakların Doğu Akdeniz’e kıyısı olan tüm ülkeler 
tarafından hakça paylaşımını temin edecek tek yöntem, çoklu iş bir-


130  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
liğidir. Bu yönde Türkiye, hakça paylaşım için “Akdeniz Enerji Kon-
feransı” çağrısını yapmayı sürdürecektir. Doğu Akdeniz’deki enerji 
kaynaklarının bölge ve dünya barışına katkı verecek şekilde değer-
lendirilmesi Türkiye için öncelikli bir hedeftir.
Türkiye için Ortadoğu tarihsel, kültürel ve toplumsal yakınlık açısın-
dan stratejik önemde bir bölgedir. İkili ticari ilişkiler, enerji, jeopoli-
tik gelişmeler ve tarihi bağlar nedeniyle Ortadoğu bölgesindeki tüm 
gelişmeler Türkiye’yi doğrudan etkilemektedir. 
Türkiye, Ortadoğu’da güvenlik, istikrar ve düzenin bölge aktörleri ta-
rafından temin edilmesini önceleyen bir politika izlemektedir. Türki-
ye bölgede faal, çok boyutlu, etkin, yapıcı bir diplomasi ile iş birliği ve 
refahı esas alan bir perspektif benimsemektedir. 
Türkiye, Ortadoğu’da siyasi, ekonomik, savunma, sosyal ve kültürel 
alanlarda iş birliğini güçlendirmeye devam edecektir. Bu nedenle 
Türkiye, bölge ile sürdürülebilir iş birlikleri kurmak ve ilişkileri kalı-
cı bir zemine oturtmayı amaçlamaktadır. 
Türkiye’nin Güney Kafkasya bölgesine yönelik politikasının ana un-
surları bölge devletlerinin bağımsızlıklarına, egemenliklerine ve top-
rak bütünlüğüne saygı, iyi komşuluk ilişkileri, ortak çıkarların esas 
alınması, bölgede siyasi ve ekonomik istikrarın sağlanması ve bölge-
sel iş birliğinin artmasıdır.
Karabağ sorununun sona ermesi, bölgesel istikrar açısından önemli 
bir gelişme olmuştur. Karabağ’ın işgalden kurtarılmasının ardından 
Azerbaycan-Ermenistan ve Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin nor-
malleşmesi ve ikili sorunların çözümü adına diplomatik müzakere 
süreçlerinin başlaması bölge barışı adına umut verici bir gelişmedir. 
Ermenistan’la normalleşme sürecinin sağlıklı işleyebilmesi, Erme-
nistan’ın Azerbaycan’la kalıcı bir barış imzalamasına bağlıdır.
Türkiye’nin, ortak bir kültürel mirasa sahip olduğu Orta Asya ülkele-
ri ile ekonomik, siyasi ve askerî ilişkileri derinleşmektedir. ABD-Çin 
arasındaki jeopolitik çekişmenin tırmandığı bir dönemde Türki-
ye-Orta Asya ilişkilerinin önemi daha da artmaktadır. 
Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan, Kırgızistan ve Kazakistan’ın tam 
üye olarak, Türkmenistan, Macaristan ve KKTC’nin ise gözlemci ola-


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  131 
rak girdiği TDT’nin, Avrupa’dan Çin’e kadar uzanması, TDT’nin jeo-
politik önemini güçlendirmektedir.
Türk dış politikasında Afrika kıtasıyla ilişkilerin ve iş birliğinin ge-
liştirilmesi çok yönlü ve çok boyutlu Türk dış politikasının temel il-
kelerinden birini oluşturmaktadır. Türkiye’nin Afrika kıtasıyla olan 
siyasi, ekonomik ve toplumsal ilişkileri Afrika açılımı ile son dönem-
de ciddi bir gelişme göstermiştir. 21’inci yüzyılda Afrika ülkelerinin 
belirleyici rolünün bilincinde olan Türkiye, Afrika kıtasıyla ilişkileri-
ni ‘kazan-kazan ve eşit ortaklık’ temelinde ilerletmeyi ve sürdürüle-
bilir iş birlikleri geliştirmeyi öncelemektedir. 
Türkiye Balkan ülkeleri ile siyasi diyaloğunu, ekonomik ilişkilerini 
ve sosyal-kültürel bağlarını gözle görülür bir seviyede artırmıştır. 
Türkiye, Balkan ülkelerinin kalkınmasına yönelik önemli destekler 
sunarak bölgenin istikrar ve refahına katkı sağlamaktadır. 
Türkiye, Balkanlar siyasetinde giderek daha aktif rol oynamaya baş-
lamış ve bölge ülkeleri arasında sorunları çözmek ve çatışmaları ön-
lemek için önemli arabuluculuk hamleleri yapmıştır. 
Mülteci sorununda, pandemi döneminde ve Ukrayna-Rusya savaşı 
ile ortaya çıkan enerji krizinde de Türkiye, Balkan ülkeleri ile iş birli-
ği ve dayanışmayı esas alan bir tutum izlemiştir. 
Türkiye, çok yönlü dış politikası çerçevesinde Latin Amerika ülkeleri 
ile de siyasi, ticari, ekonomik, askerî, kültürel ve kalkınma alanında 
iş birliğini geliştirmeyi önceleyen bir politika izlemektedir. İmzala-
nan ikili anlaşmalar ile ticaret teşvik edilirken, diplomatik temsil ve 
kültürel etkileşim de artış göstermektedir.
4.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
2023 Sonrası Dünyada Güçlü Türkiye 
Güçlü bir devlet geleneğine sahip Türkiye Cumhuriyeti’nin 100’üncü 
yılı idrak edilmektedir. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde Türkiye, 
küresel ve bölgesel barışın teminatı ülke konumuna gelmiştir. 2023 
ile milletçe inşa edilecek “Türkiye Yüzyılı”, Türkiye’nin bu rolünün 
tahkim edileceği bir sürecin başlangıcı olacaktır.


132  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Türkiye, küreselleşme çağında, tek bir merkezin kalmadığı ve çok 
katmanlı bir düzene evrilen dünyada, ulusal çıkarlarının öngördüğü 
şekilde adımlarını atmaya devam edecektir. “Türkiye Yüzyılı” hede-
fi çerçevesinde millet ile devletin hak ve çıkarlarını korumak üzere, 
küresel barış ve istikrarı hedefleyen dış politika çizgisine devam edi-
lecektir. Türkiye, stratejik önceliklerinden hareketle, sorumluluk bi-
linciyle, küresel ve bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlayacak, 
küresel sınamalar karşısında sahada ve masada millî çıkarlarını tüm 
imkânlarıyla ve kararlılıkla korumayı sürdürecektir. 
Cumhuriyet’in ikinci yüzyılına girerken Türkiye, dünya tarihinin dö-
nüm noktalarına imza atmış bir millet olarak bu yüzyılda da dünya 
siyasetinde söz sahibi bir ülke olma konumunu güçlendirecektir. Bu 
olgu, ulusal çıkarlarımızı korumak kadar uluslararası sistemde ada-
letin tesis edilmesine de katkı sağlamayı öncelemektedir. Bu çerçe-
vede kadim düşünce geleneğimizde önemli bir yer tutan “Adalet Da-
iresi” felsefesinde olduğu gibi “dünyanın düzenini, kurtuluşunu ve 
saadetini sağlayan adalettir” ilkesinden hareketle Türkiye, daha adil 


GÜVENLIK VE DIŞ POLITIKALAR KURULU |  133 
bir uluslararası düzen talep etmekte ve politikalarını bu ilke çerçeve-
sinde şekillendirmektedir. Türkiye, bu süreçte bütün ülkelerin hakça 
temsil edildiği bir dünya düzenine geçişe öncülük edecek aktörlerden 
biri olma iradesine ve gücüne sahiptir.
Bugün uluslararası sistem çoklu krizlerin aynı anda yaşandığı bir 
dönemden geçmektedir. Art arda gelen küresel şoklar, yeni meydan 
okumaları beraberinde getirmektedir. Değişim ihtiyacının hızla art-
tığı bu dönemde Türkiye, dünya sahnesinde küresel siyasete yön ver-
me kabiliyet ve kapasitesini artırmaktadır. 
Türk Dış Politikası, yakın çevresinde sürdürülebilir barış, istikrar ve 
kalkınmayı tesis etmeyi, uzak coğrafyalarda ise barış ve kalkınmaya 
katkı sağlamayı amaçlayan bir politika takip etmektedir. En doğu-
daki Avrupa ve en batıdaki Asya ülkesi olan Türkiye, jeopolitik ko-
numu gereği mevcut stratejik ilişkilerini güçlendirmek ve çok yönlü 
dış politika perspektifine sadık kalarak, dünyanın farklı bölgeleri ile 
yeni stratejik ilişkiler kurmayı hedeflemektedir. Türkiye, bir yandan 
komşularıyla iyi ilişkiler kurmaya, diğer yandan da dış politika ufku-
nu genişleterek yeni coğrafyalara uzanmaya devam edecektir.


134  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  135 
05
Hukuk Politikaları 
Kurulu


136  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  137 
5.1. Kurul Hakkında 
Hukuk Politikaları Kurulu Üyeleri
Mehmet Uçum (Başkanvekili)
Ayşe Nur Bahçekapılı
Ayşe Türkmenoğlu
Prof. Dr. Burhan Kuzu (Merhum) 
Prof. Dr. Hasan Nuri Yaşar
Mustafa Akış 
Uğur Kızılca
Vedat Ali Tektaş 
Çalışmalarıyla kurula önemli katkılar sağlayan ve 26 Ekim 2021 ta-
rihinde vefat eden Kurul üyelerinden Prof. Dr. Burhan Kuzu’yu rah-
metle ve minnetle anıyoruz.
Hukuk Politikaları Kurulunun Görev ve Sorumlulukları
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 27. maddesinde Hukuk 
Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
MADDE 27- (1) Hukuk Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri şun-
lardır:
05
Hukuk Politikaları 
Kurulu


138  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
a)	 Adalet, hak ve özgürlükler, eşitlik ilkesi, hukukun üstünlüğü 
ve çoğulcu demokrasinin geliştirilmesine yönelik politika öne-
rileri oluşturmak,
b)	 Yargı sisteminin adil, hızlı ve etkin şekilde işlemesi için politi-
ka önerileri oluşturmak,
c)	 Ulusal ihtiyaçlar ve evrensel ilkeler göz önünde tutularak hu-
kuk sisteminin iyileştirilmesi ve mevzuatın güncellenmesine 
yönelik reform önerilerinde bulunmak,
d)	 Haklar ve hak ihlalleri ile ilgili araştırmalarda bulunmak ve 
ihlallerin önlenmesine yönelik çözüm yolları aramak ve öne-
rilerde bulunmak.
e)	 Suç oranlarının azaltılmasına yönelik araştırmalar yapmak,
f)	 Kadınlara ve çocuklara karşı şiddet, aile içi şiddet ve çocuk is-
tismarını önlemek amacıyla araştırma ve çalışmalar yapmak.
Kurumsal İstişari Yapı
Hukuk Politikaları Kurulu (HPK), yeni sistemde, hukuk alanında ic-
racı yapı ve organlara fikrî asistanlık sağlamak üzere oluşturulmuş, 
istişarenin kurumsal hâle getirildiği en özgün yapılardan biridir. 
Hukuk Politikaları Kurulunun ana misyonu; hukuk ve sistem refor-
mu, yargı sisteminin işleyişi, hak ve özgürlüklerin güçlendirilmesi 
gibi çalışma alanlarında makro bir bakış açısıyla faaliyet yürütmek-
tir. Bu bağlamda, kurulun öncelikli görevi, hukuk düzenini yetkin-
leştirmeye ve esaslarını geliştirmeye yönelik sistematik, ilke ve değer 
odaklı, iradeye dönüşmeye elverişli, objektif ve ileriye dönük köklü 
reformlar içeren politika/öneri/sonuç ve değerlendirme belgeleri 
oluşturarak Kurul Başkanı Sayın Cumhurbaşkanının tensiplerine 
arz etmektir.  
Belge taslaklarında yer alan öncelik ve hedeflerden Sayın Cumhur-
başkanı’nca uygun görülenler, tüm ilgili/sorumlu icracı kurum ve ku-
ruluşlar için bağlayıcı hâle gelir ve Cumhurbaşkanı programının bir 
parçasını oluşturur. Ayrıca HPK, Cumhurbaşkanı programının kendi 
faaliyeti ile ilgili uygulama mecralarını izlemek ve raporlamak konu-
sunda da görevli kılınmıştır.


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  139 
Faaliyet Alanları
Hukuk Politikaları Kurulu, 7 Kasım 2018 tarihinde gerçekleştirilen 
kurul toplantısında faaliyet alanlarını şu şekilde belirlemiştir: 
»
»
Hukuk ve Sistem Reformu: Yeni hükümet modeli ve bu bağ-
lamda demokratik siyasal sistemin güçlendirilmesi ile anaya-
sal ve yasal seviyede yapılacak diğer değişiklikler çerçevesinde 
hukuk reformu çalışmalarına katkı sunmak,
»
»
Yargı Reformu: Yargısal yapıda, alternatif çözüm yollarında, 
hukuk eğitiminde, hâkim savcı ve avukatların; adaylık, mesle-
ğe kabul ve mesleki ilerleme, hâkimlik teminatı hususlarında-
ki reform çalışmalarına katkı sunmak,
»
»
Hak ve Özgürlükler Hukuku: Hak ve özgürlüklerin korunması, 
geliştirilmesi ile eşit ve adil koşullarda düzen ve güven için-
de kullanılmasının sağlanması, hak ve özgürlük ihlallerinin 
tespit edilmesi ve giderilmesine yönelik önlemlerin alınması 
çalışmalarına katkı sunmak,  Program İzleme ve Raporlama: 
Cumhurbaşkanı programına uygunluk açısından ilgili kurum 
ve kuruluşların uygulamalarını izlemek ve raporlamak.
5.2. Hukuk Politikaları Kurulunun Faaliyetleri 
Hukuk Politikaları Kurulu, faaliyetlerine başladığı 7 Kasım 2018 tari-
hinden 2023 yılı ocak ayına kadar 
»
»
83 Kurul Toplantısı,
»
»
36 Genişletilmiş Kurul Toplantısı, 
»
»
52 Çalıştay,
»
»
10 Çalışma Grubu Toplantısı olmak üzere toplam 181 faaliyet 
gerçekleştirmiştir.
Ayrıca Kurul, 72 Çalışma Raporu, 50’den fazla bilgi notu, öneri ve so-
nuç belgesi ile politika belge taslakları hazırlamıştır.
Kurulun Katkı Sunduğu Çalışmalar
»
»
Yüksek Hakem Kurulunun teşkilat yapısına ilişkin değişiklik 
taleplerinin yer aldığı sonuç belgesi hazırlanmıştır.


140  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Yargı Reformu Stratejisi Taslağı ile İnsan Hakları Eylem Planı-
na katkı sunulmuştur. 
»
»
Kurul tarafından çalışma hayatına ilişkin mevzuatın, sosyal 
koruma yönü de dikkate alınarak, günümüz gereklerine, yeni 
çalışma ilişkilerine ve sosyal devletin gelecek vizyonuna uy-
gun olarak güncellenmesi, yenilenmesi ve yeknesak hâle ge-
tirilmesi amacıyla “Temel İş Kanunu” çalışması yapılması bir 
hukuk politikası olarak benimsenmiş ve bu konuda kapsamlı 
bir politika öneri belgesi hazırlanmıştır. 
»
»
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne ilişkin temel tartışma 
konularının çözümlenmesinde Kurul tarafından net ve kavra-
yıcı fikrî yaklaşımlar geliştirilmiş ve kurul başkanımız Sayın 
Cumhurbaşkanımıza sunulmuştur. 
»
»
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin gereği gibi işleme-
sinde büyük önem taşıyan kanun/kararname alanına giren 
konuların tespiti ile kural ihtiyaçlarının doğru mevzuat türü 
ile yürürlük kazanması konusunda öneri belgesi hazırlanmış-
tır. Ayrıca, anayasal normların öngördüğü şekilde; Cumhur-
başkanlığı kararnamelerinin mahfuz düzenleme alanlarının 
korunması, yürütme görev ve yetkisi kapsamında kalan ko-
nular ile kanun konusunu oluşturan alanların netleştirilmesi 
ve kanun/kararname ayrımını yapan mekanizmanın etkin ça-
lışmasının sağlanması hususlarında değerlendirme belgeleri 
hazırlanmış ve Kurul başkanımız Sayın Cumhurbaşkanımıza 
sunulmuştur. 
»
»
Kurul tarafından, muhalefet partilerinin güçlendirilmiş parla-
menter sistem önerisi ile anayasa değişikliği önerisi hakkında 
ayrıntılı hukuki analizler yapılmıştır. 
»
»
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının Türkiye aley-
hine siyasi bir operasyon aracına dönüştürülmesini engelle-
mek amacıyla AİHM kararlarının usulden bağlayıcı olduğuna 
ilişkin yaklaşım hukuki açıdan temellendirilmiş ve ön alıcı bir 
pozisyon alınmıştır. 
»
»
Kurul, Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında toplanan 
mevzuat teklif taslaklarının görüşüldüğü Tekamül Komisyonu 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  141 
çalışmalarında aktif rol almış, kanun/kararname ayrımı konu-
sunun anayasal düzenlemelere uygun şekilde sisteme yansıtıl-
masına katkı sağlamıştır. 
»
»
Kurul, Türkiye’nin temel kuruluş felsefesine ve halkın güçlü 
ve güven dolu bir gelecek inşa etme idealine yaraşır, vatandaş 
ve birey odaklı bir anayasa hazırlanması sürecine fikrî destek 
sağlamak üzere “21. Yüzyılda Yeni Anayasa Perspektifi” konu-
sunu gündemine almıştır. 
»
»
Kurul tarafından; internette ifade özgürlüğü ve kişilik hakları-
nın korunması konusu kural, kurum ve fonksiyon bütünlüğü 
kapsamında, ifade özgürlüğünün yanı sıra bireyi ve toplumu 
koruma hedefi çerçevesinde ele alınmıştır. 
»
»
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu ve Eğitim ve Öğretim Poli-
tikaları Kurulu ile üniversite hastanelerinde tam gün hizmete 
ilişkin öneriler geliştirilmiştir. 
»
»
İstinaf kanun yolu denetiminin etkinliği, mevzuattan ve uy-
gulamadan kaynaklanan sorunlar ve çözüm önerileri bağla-
mında ele alınmıştır. Ayrıca kanun yolu denetiminde temyiz 
edilebilen kararlar ile sebebe bağlılık konularında çalıştaylar 
düzenlenmiştir.
»
»
Kadına karşı şiddetle mücadele konusunda hazırlanan Meclis 
Araştırma Raporu çalışmalarına katkı sağlanmıştır. 
»
»
Çalışma hayatında ve avukatlık mesleğinde Kişisel Verileri 
Koruma Kanununun uygulanması konusunda çalışmalar ya-
pılmıştır. 
Kurul Toplantıları
Hukuk Politikaları Kurulu, belirlemiş olduğu çalışma alanları ve ön-
celikleri çerçevesinde bugüne kadar 83 kurul toplantısı gerçekleştir-
miştir. 
Genişletilmiş Kurul Toplantıları 
Yeni sistemin inşası sürecinde oluşturulacak teamülün; etkin iş bir-
liği ve tecrübe paylaşımı ortamının daha sonraki uygulamalara yol 


142  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
gösterici nitelikte olacağı hatırda tutularak, Kurul toplantılarından 
36’sı Genişletilmiş Kurul Toplantısı olarak düzenlenmiştir. Yakın iş 
birliği ve eşgüdüm hâlinde birlikte faaliyet yürütülen; yargı organ-
ları, bakanlıklar, kurumlar, üniversiteler, sendikalar, barolar, diğer 
meslek kuruluşları, hukukçu örgütleri ve diğer sivil toplum kuruluş-
ları temsilcileri bu toplantılara katılmışlardır. Bu çerçevede aşağıda 
listelenen genişletilmiş kurul toplantıları yapılmıştır: 
»
»
Adalet Bakanlığı temsilcileri ile 21 Kasım 2018 tarihinde Adalet 
Bakanlığı Stratejik Planı ile Yargı Reformu Stratejisi Hazırlık 
Çalışmaları konulu genişletilmiş kurul toplantısı yapılmıştır. 
»
»
Adalet Bakanı, 12 Aralık 2018 tarihli genişletilmiş kurul top-
lantısına katılmıştır.
»
»
Dışişleri Bakanı, 19 Aralık 2018 tarihli genişletilmiş kurul top-
lantısına katılmıştır. 
»
»
Kurul Üyeleri, 19 Aralık 2018 tarihinde Yargıtay Başkanı’nı zi-
yaret etmişlerdir. 
»
»
İçişleri Bakanı, 9 Ocak 2019 tarihli genişletilmiş kurul toplan-
tısına katılmıştır. 
»
»
Kamu Baş Denetçisi, 9 Ocak 2019 tarihli genişletilmiş kurul 
toplantısına katılmıştır. 
»
»
Devlet Denetleme Kurulu Başkanı, 23 Ocak 2019 tarihli geniş-
letilmiş kurul toplantısına katılmıştır.
»
»
OHAL İnceleme Komisyonu Başkanı, 13 Şubat 2019 tarihli ge-
nişletilmiş kurul toplantısına katılmıştır.
»
»
Türkiye Barolar Birliği Başkanı Metin Feyzioğlu, 27 Şubat 2019 
tarihli genişletilmiş kurul toplantısına katılmıştır. Bu toplantı-
da, yargı reformu ve avukatlık hukuku konularında görüş alış-
verişinde bulunulmuştur. 
»
»
Hukukçu derneklerinin temsilcileri 6 Mart 2019 tarihinde hu-
kuk çalışmalarına ilişkin görüş alışverişi konulu toplantı dü-
zenlenmiştir.  


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  143 
»
»
Adana, Ankara, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, İzmir ve Trab-
zon baro başkanlarının katıldığı toplantı 13 Mart 2019 tarihin-
de gerçekleştirilmiştir. 
»
»
Hak ve özgürlükler hukuku alanında faaliyet gösteren yüksek 
yargı ve ilgili kamu kurumlarının katılımıyla 21 Mart 2019 ta-
rihinde toplantı düzenlenmiştir. 
»
»
Adalet Bakanlığı temsilcileriyle, yoksulluk nafakası, icra yo-
luyla çocuk teslimi, küçük yaşta yapılan evlilikler bakımından 
cezaların kaldırılması konularındaki mevzuat değişikliği öne-
rileri hakkında görüş alışverişinde bulunmak üzere 15 Mayıs 
2019 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir.  
»
»
Adalet Bakanlığı temsilcileriyle, hukuk mesleklerine giriş sı-
navı, hâkim-savcı yardımcılığı müessesi ve infaz hukuku ala-
nında görüş alışverişinde bulunmak üzere 19 Haziran 2019 ta-
rihinde toplantı gerçekleştirilmiştir. 
»
»
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi öğretim üyeleri ile alterna-
tif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ve Türkiye Hukuk Enstitüsü 
kurulması konusunda 17 Temmuz 2019 tarihinde toplantı ger-
çekleştirilmiştir. 
»
»
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile çalışma hayatında ulus-
lararası yaklaşımlar konusunda görüş alışverişinde bulunmak 
üzere 18 Eylül 2019 tarihinde genişletilmiş kurul toplantısı ger-
çekleştirilmiştir. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileri ile İnsan Hakları Eylem Planı ha-
zırlık çalışmaları kapsamında 22 Ekim 2019 tarihinde genişle-
tilmiş kurul toplantısı düzenlenmiştir. 
»
»
Kişisel Verileri Koruma Kurumu ile kişisel verileri koruma hu-
kuku konusunda 15 Ocak 2020 tarihinde toplantı yapılmıştır. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileri ile adli sicil ve istatistikler konu-
sunda görüş alışverişinde bulunulmak üzere 29 Ocak 2020 ta-
rihinde toplantı gerçekleştirilmiştir. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileri ile “İdarenin Taraf Olduğu Bazı 
Uyuşmazlıkların Sulh Yoluyla Çözülmesine Dair Kanun” teklif 


144  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
taslağı konusunda 28 Ekim 2020 tarihinde toplantı yapılmış-
tır. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileri ile Yargı Reformu Strateji Belgesi 
ve İnsan Hakları Eylem Planı Çalışmaları konusunda 25 Kasım 
2020 tarihinde toplantı yapılmıştır. 
»
»
Yargıtay Temsilcileriyle suçüstü hükümleri konusunda görüş 
alışverişinde bulunmak üzere 24 Şubat 2021 tarihinde toplantı 
yapılmıştır. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileri ile “İyi Hal Sistemi” konusunda 22 
Eylül 2021 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileriyle “5. Yargı Paketi” konusunda 06 
Ekim 2021 tarihinde toplantı yapılmıştır. 
»
»
Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilileriyle “OHAL Kapsamında 
Kapatılan Şirketler” konusunda 06 Ekim 2021 tarihinde top-
lantı düzenlenmiştir. 
»
»
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Heyeti ile insan hak-
larında güncel gelişmeler konusunda 17 Kasım 2021 tarihinde 
toplantı yapılmıştır. 
»
»
EGM Siber Suçlar Dairesi Başkanlığı yetkilileriyle “Siber Suç-
lar Alanında Yürütülmekte Olan Çalışmalar” hakkında görüş 
alışverişinde bulunmak üzere 01 Aralık 2021 tarihinde toplantı 
düzenlenmiştir. 
»
»
Ankara 2 Nolu Baro Heyeti ile avukatlık hukuku konusunda 26 
Ocak 2022 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir. 
»
»
Adalet Bakanı, 9 Mart 2022 tarihli genişletilmiş kurul toplan-
tısına katılmıştır.
»
»
İçişleri Bakanı, 22 Mart 2022 tarihli genişletilmiş kurul toplan-
tısına katılmıştır.
»
»
Türkiye Adalet Akademisi heyeti ile “Hâkim Savcı Eğitiminin 
Değerlendirilmesi” konusunda 23 Mart 2022 tarihinde toplantı 
yapılmıştır. 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  145 
»
»
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı, 6 Nisan 2022 tarihli geniş-
letilmiş kurul toplantısına katılmıştır.  
»
»
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı, 20 Nisan 2022 tarihli Geniş-
letilmiş Kurul Toplantısına katılmıştır. 
»
»
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu ve Eğitim ve Öğretim Politi-
kaları Kurulu ile Hekimlikte Tam Gün Hizmet konusunda 20 
Nisan 2022 tarihinde toplantı düzenlenmiştir. 
»
»
Adalet Bakanlığı yetkilileriyle “Arabuluculuk” konusunda 11 
Mayıs 2022 tarihinde toplantı yapılmıştır. 
»
»
İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı heyeti ile “Göç Mevzu-
atı” konusunda 25 Mayıs 2022 tarihinde toplantı yapılmıştır. 
»
»
Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi 
heyeti ile “ Türk Deniz Egemenlik ve Yetki Alanları ve Esasları” 
konusunda 19 Ekim 2022 tarihinde toplantı düzenlenmiştir. 
Hukuk Politikaları Kurulu’nun Düzenlediği Çalıştaylar 
Kurul faaliyet alanları kapsamında; “21. Yüzyılda Türkiye’nin Yeni 
Anayasa Perspektifi”, “Siyasi Partiler Hukuku”, “Seçim Hukuku”, 
“Ceza Hukuku”, “Çalışma İlişkileri Hukuku”, “Avukatlık Hukuku” ile 
“Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Tanıtımına Yönelik Diplo-
matik Temaslar” konulu alt çalışma grupları oluşturmuş, bu alanlar-
da 52 çalıştay, 10 çalışma grubu toplantısı düzenlenmiştir. 
21.Yüzyılda Türkiye’nin Yeni Anayasa Perspektifi 
Konusundaki Çalıştaylar 
Çalıştaylarda çok taraflı ve mümkün olduğunca tüm paydaşların ka-
tıldığı toplantılar yapılmasına özen gösterilmiştir. Aşağıda yer veri-
len görüşler çalıştaylarda ortaya çıkan genel eğilimleri ifade etmekte-
dir. Yeni anayasa perspektifine ilişkin çalıştayların tamamı 2022 yılı 
içerisinde gerçekleştirilmiştir:


146  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
1. Yeni Anayasa İhtiyacı ve Yeni Anayasanın Politik Hukuk 
Yaklaşımı Konulu Çalıştay
Türkiye’nin yeni, sivil ve özgürlükçü bir anayasa ihtiyacının, aktüel 
siyasi tartışmaların ötesinde Türkiye’nin olağan gündemini oluştur-
duğu tespiti yapılmıştır.
1982 Anayasası’nın yürürlüğe girmesinden sonra, 1987 yılından iti-
baren sivil, demokratik bir anayasa talebinin yükseldiği, mevcut ana-
yasada bu güne kadar toplam 19 kez, 184 konuda değişiklik yapıldığı, 
anayasanın üçte ikisinin yenilendiği ancak buna rağmen yeni ve sivil 
bir anayasa ihtiyacının ortadan kalkmadığı ifade edilmiştir.
Türkiye’nin temel kuruluş felsefesine, medeniyet değerlerine ve hal-
kımızın güçlü ve güven dolu bir gelecek inşa etme idealine yaraşır, 
vatandaş ve birey odaklı bir anayasa yürürlüğe girinceye kadar; sivil, 
demokratik, kuşatıcı ve özgürlükçü anayasa ihtiyacının devam ede-
ceği katılımcıların büyük çoğunluğu tarafından vurgulanmıştır.
Cumhuriyet’in 100. kuruluş yıl dönümünün kutlanmaya hazırlanıl-
dığı 2023 yılında, millet tarafından hazırlanan, ruhunda millî irade-
nin olduğu, esasını millî egemenliğin oluşturduğu bir toplumsal söz-
leşmenin hazırlanmasının, Türkiye’nin en önemli hedeflerinden biri 
olduğunun altı çizilmiştir.
Toplumun tüm kesimlerince benimsenme seviyesi yüksek bir metin 
oluşturma amacına uygun olarak, şeffaf ve katılımcı bir hareket tar-
zının kıymetli olduğu belirtilmiştir.
Özgün ve toplumun her kesimi için güvenceli bir hak ve özgürlükler 
sistemini içeren, coğrafî bütünlüğümüzü ve siyasî birliğimizi koru-
yan, bağımsızlığımızı kurum ve kural bütünlüğüyle güçlendiren yeni 
bir anayasa hazırlanması gerekliliği dile getirilmiştir.
Farklı kurum ve platformların bugüne kadar gerçekleştirdiği çalış-
malar bağlamında ‘nin yeni bir anayasa konusundaki fikrî müktese-
batının çok geliştiği tespit edilmiştir. Yeni anayasa hazırlığı sürecin-
de bu müktesebattan faydalanmanın önemi vurgulanmıştır. 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  147 
2. Yeni Anayasanın Esasları; Anayasanın Başlangıç, Milli 
Egemenlik ve Kuvvetler Ayrılığı İlkeleri Çalıştayı
Yeni Anayasa’da “Başlangıç” bölümüne yer verilmesi gerektiği, bu bö-
lümün yürürlüktekinin aksine kapsayıcı, edebi ve özlü bir biçimde 
ele alınmasının mühim olduğu belirtilmiştir. Başlangıç bölümünün 
ölçü norm olmaması konusunda da genel bir uzlaşı sağlanmıştır. 
Başlangıç bölümünde, vesayete karşı bir duruş sergilenerek kurucu 
değerlere referans verilmesinin, demokrasi için şehit olanların anıl-
masının ve pozitif bir dil kullanılmasının kıymetli olduğu ifade edil-
miştir.
“Millî egemenlik” kavramının “cumhuriyet”, “çoğulculuk”, “demok-
rasi”, “hukukun üstünlüğü” ile birlikte ele alınabileceği, halk ini-
siyatifini güçlendiren yolların açılabileceği, egemenliğin seçim/
halkoylaması ve seçilmiş organlar eliyle ve sadece halk tarafından 
kullanılabileceğine dair bir vurgunun olması gerektiği belirtilmiştir.
Kuvvetlerin, millî egemenliğin fonksiyonları olduğu, dolayısıyla kuv-
vetler ayrılığının yapısal değil işlevsel (fonksiyonel) bir ayrıma te-
kabül ettiği görüşü paylaşılmıştır. Yasama, yürütme ve yargı yetkisi 
kullanılırken milletten yetki alınmasının ve bu yetkinin millet adına 
kullanılmasının önemi vurgulanmıştır. Yargının demokratik meşru-
iyetini sağlamanın tek yolunun yargı idaresi kurulunun meşruiye-
tinin sağlanması olduğu, dolayısıyla yargı idaresi kurulu üyelerinin 
halkın seçtiklerine seçtirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
3. Yeni Anayasanın Hak ve Özgürlükler Yaklaşımı Çalıştayı
Siyasal sistemle ilişkisi bakımından odağına bireyi koyan bir anla-
yışla kaleme alınacak yeni anayasada, hak ve özgürlüklerin devlet 
teşkilatından önce düzenlenmesi gerektiği görüşü paylaşılmıştır. 
“İnsan onuru ve haysiyeti” kavramına bu başlıkta yer verilmesinin 
önem arz ettiği belirtilmiştir.
Anayasada özgürlüğün asıl, sınırlamanın istisna olacağı, tereddüt 
hâlinde ise özgürlük lehine yorum yapılacağına dair bir yaklaşım 
geliştirilebileceği ifade edilmiştir. Mevcut anayasada tercih edilen 
“Haklar ve ödevler” şeklindeki yazımın terk edilerek “Haklar ve öz-
gürlükler” ekseninde bir normatif düzenlemenin benimsenmesinin 


148  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
yerinde olacağı, gerekli görülen hâllerde ve ayrı bir başlıkta ödevlere 
ilişkin düzenleme yapılabileceği belirtilmiştir. 
Yeni anayasada düzenlenecek hak ve özgürlükler için genel bir sınır-
lama nedeni öngörülmemesi gerektiği, bunun yerine her bir hak ve 
özgürlük için özel sınırlama nedeni belirlenmesinin yerinde olacağı 
ifade edilmiştir.
Mevcut anayasamızda hak ve hürriyetlerin başında kullanılan “Te-
mel” kavramının yerinde olduğu zira tüm insanlara tanınanlara “te-
mel” dendiği, bazılarının ise sadece vatandaşlara tanındığı (askerlik 
yapma, seçme seçilme gibi), bu isimlendirmenin uygun olacağı ifade 
edilmiştir. Yeni nesil hak ve özgürlüklere yeni anayasada yer verile-
bileceği vurgulanmıştır. 
4. Yeni Anayasada Yer Alacak Siyasi Haklar ve Özgürlükler 
Çalıştayı
Anayasada halk girişiminin düzenlenebileceği, bu kapsamda belirli 
sayıda imzayla halkın yasama süreçlerine katılımına imkân tanına-
bileceği, yine geri çağırma hakkı ile itiraz edici referanduma (halk 
vetosu) yer verilebileceği önerisi getirilmiştir.
Siyasi partilere üyelik bakımından memurlarla ilgili genel bir yasak 
getirilmesinin uygun düşmediği, tarafsız kamu hizmetinin yürütül-
mesini temin edecek önlemler alınmak suretiyle katılım hakkının 
güçlendirilebileceği ifade edilmiştir.
Dilekçe hakkının toplu olarak kullanılabileceğinin açıkça anayasada 
belirtilmesinin yerinde olacağı ifade edilmiştir.
5. Yeni Anayasada Devletin Temel Organları: Yasama ve 
Yürütme Çalıştayı
Meclisin yasa yapma yetkinliğinin, tecrübesinin ve uzmanlığının 
artırılması gerektiği, bu kapsamda komisyonların güçlendirilerek 
yetkilerinin artırılabileceği (bilgi-belge isteme yetkisi verilmesi, ta-
nıkların korunması ve dokunulmazlık sağlanması gibi), bir yasama 
akademisi kurulabileceği, esas komisyonların çıkardığı kanunları 
izlemesinin fayda sağlayabileceği ve bu kapsamda mecliste yasama 
izleme ve raporlama birimi kurulabileceği görüşleri paylaşılmıştır.


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  149 
TBMM’nin denetim yetkisiyle ilgili olarak, yürütmenin parlamento-
yu bilgilendirme ve sözlü olarak soruları cevaplama yönteminin tar-
tışılabileceği belirtilmiştir.
Bakanların görevleriyle ilgili suçlardan dolayı görevden alınmasında 
aranan meclis çoğunluğu ile cumhurbaşkanının görevden alınması 
çoğunluğunun birbirinden farklı olması gerektiği ifade edilmiştir.
Cumhurbaşkanı ile Meclis’in mutabık kalması hâlinde bir konunun 
referanduma götürülmesine imkân tanınabileceği önerisi getirilmiş-
tir. Ayrıca, referandum talep etme yetkisinin halka tanınabileceği yö-
nünde bir öneri de sunulmuştur.
Cumhurbaşkanının siyasi partili olma hususunun bir imkân olarak 
varlığını sürdürmesinin yerinde olduğu belirtilmiştir.
Kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin alanının netleştiril-
mesi gerektiği ifade edilmiştir.
Kamu yönetimine ilişkin olarak adalet, istişare, hesap verebilirlik, 
emanet bilinci gibi kendi değerlerimizde de yerini bulmuş ilkelere 
anayasada da yer verilebileceği, mevcut kamu yönetimi sisteminin 
çağın gereklerini karşılamaması nedeniyle reforma ihtiyaç duyduğu 
görüşü paylaşılmıştır.
6. Yeni Anayasada Devletin Temel Organları: Yargı Çalıştayı
Yeni anayasada yargı ile ilgili bir değerlendirme yaparken iki temel 
yaklaşımla konunun ele alınabileceği, bunlardan ilkinin anayasal 
perspektif, ikincisinin ise anayasal mimari olduğu ifade edilmiştir.
Anayasal perspektif açısından bakıldığında beş temel ilkenin göz 
önünde bulundurulması gerektiği, ilkinin “egemenlik” olduğu ve 
Cumhuriyetin esasını oluşturan millî egemenlik ilkesine göre yargı-
nın, egemenliğin üç kuvvetinden birini teşkil ettiği dikkate alınarak 
bir düzenleme yapılması gerektiği belirtilmiştir. Yargının da diğer 
kuvvetler gibi millî egemenliğin sahibi olan halka ait olduğunun altı 
çizilmiştir.
İkinci ilkenin ise “kuvvetler ayrılığı” olduğu, bu ilkenin sınırlandırıl-
mış kuvvetler manasına geldiği ve karışmazlık esasına dayandığı be-
lirtilmiştir. Yargının, meclisin ve hükümetin işlemlerini denetleyeceği 


150  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ancak onların yerine geçerek karar veremeyeceği (dış karışmazlık) 
vurgulanmıştır. Ayrıca gerek hiyerarşik gerekse de yönlendirici de-
netimle, denetleyici hiçbir yargı mercinin kararını denetlediği yargı 
mercinin yerine geçemeyeceği (iç karışmazlık) tespiti yapılmıştır.
Üçüncüsünün “yargı bağımsızlığı” olduğu, bu ilkenin kurumsal değil 
fonksiyonel bir bağımsızlığa tekabül ettiği ifade edilmiştir.
Dördüncü ilkenin ise “yargının tarafsızlığı” olduğu, bundan kastın 
karar verme sürecinde hiçbir güç ve çıkar odağının etkisinde olma-
dan hareket edilmesi manasına geldiği, diğer taraftan tarafsızlığın, 
yargının kendi ülkesine karşı tarafsızlığı olarak anlaşılamayacağı 
belirtilmiştir. Her egemen devletin yargısının millî egemenliğin ko-
runmasını esas aldığı ve ülkesinin ulusal yargı politikasına göre ha-
reket ettiği görüşü paylaşılmıştır.
Anayasal perspektif açısından son ilkenin “demokratik meşruiyet” 
olduğu, yargı kuvveti de yasama ve yürütme gibi millî egemenliğin 
sahibi halka ait olduğu için, yargı kuvveti ile halkın iradesi arasında 
bağ kurulması gerektiği, bunun için de yargı idaresi kurulunun kuru-
luşu ve yenilenmesinin dolaylı olarak halk iradesine bağlanmasının 
şart olduğu ifade edilmiştir. 
Anayasal mimari açısından bakıldığında ise beş temel düzenleme 
alanının yer aldığı, bunlardan birincisinin yargı yetkisinin, ikinci-
sinin mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığının, üçüncüsünün 
hâkimlik/savcılık mesleği ve teminatının, dördüncüsünün yargı ida-
resinin ve beşinci alanın da yüksek mahkemelerin düzenlenmesi ol-
duğu açıklanmıştır. 
Yeni anayasanın hak ve hürriyetler kısmında “adalet hakkı” başlığın-
da bir hak tanımlanmasına ihtiyaç bulunduğu tespit edilmiştir. Bu 
hakkın alt başlığı olarak; adil yargılanma hakkının, gerekçeli karar 
hakkının, hükmün denetlenmesini talep hakkının ve lekelenmeme 
hakkının yer alabileceği ifade edilmiştir. Kanunsuz suç ve cezanın 
olamayacağı, kanunların geriye yürüyemeyeceği gibi ilke ve güven-
celerin de adalet hakkını merkeze alarak ve hak temelli biçimde dü-
zenlenebileceği belirtilmiştir.
Yargı başlığı altında hâkim ve savcılarla ilgili olarak, mevcut anaya-
sadaki güvencelere ek bazı hususların getirilebileceği (coğrafî temi-


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  151 
nat ve görev süresi teminatı gibi), hâkimlik ve savcılık mesleklerinin 
birbirinden ayrılabileceği, Hâkimler Kurulu ve Savcılar Kurulu şek-
linde ikili bir yapılanmaya gidilebileceği önerilmiştir.  
Anayasa Mahkemesinin organizasyon yapısının norm denetimine 
göre kurgulandığı ve güncel ihtiyaçları karşılamaktan uzak olduğu, 
dolayısıyla yapının gözden geçirilebileceği değerlendirilmiştir.
Mevcut anayasamız gereğince Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve 
Anayasa’nın ortak koruma alanında olan hakların bireysel başvu-
ruya konu edilebildiği, bunun yerine Anayasa’da yer alan hakların 
tamamına karşı bireysel başvuruda bulunulabilmesi önerisi getiril-
miştir. Yüce divan yargılamalarıyla ilgili farklı bir usul benimsene-
bileceği ve kararlara karşı itiraz yolunun açık olabileceği ifade edil-
miştir.
Yeni anayasada, savunma hakkı ile birlikte, avukatların yargının asli 
unsurlarından olan savunmanın temsilcisi sıfatıyla yargı başlığı al-
tında yer almasının önem arz ettiği ifade edilmiştir. 
7. Yeni Anayasada Yer Alacak Sosyal Haklar Çalıştayları 
Çalıştaylarda, çalışma hayatına ilişkin sosyal haklar üzerinde yoğun-
laşılmıştır. Asgari gelir güvencesi, yeni endüstri ilişkileri sisteminde 
toplu pazarlık süreci, canlı iş gücüne duyulan ihtiyacın giderek azal-
ması ve buna karşı alınabilecek tedbirler, yeni istihdam politikala-
rı, temel gelir hakkı, yeni çalışma ilişkileri gibi konular yeni anaya-
sa perspektifinde ele alınmıştır. Ayrıca aile, gençlik, çocuk, eğitim, 
sağlık, çevre konularında görüşler paylaşılmış, yeni anayasanın bu 
konulardaki birikim üzerine hazırlanacağı, ancak sosyal politikalar 
sistematiğinin yenilenebileceği ifade edilmiştir. 
Anayasa’da yer alacak sosyal haklar ele alınırken endüstri ilişkile-
rindeki yeni gelişmeler ve değerlendirmelerin de dikkate alınması 
zorunluluğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda daha güçlü sendikal ör-
gütlenmeler ve daha gelişkin bir endüstri ilişkileri sistemini teşvik 
edecek bir anayasal yaklaşımın olması gerektiği vurgulanmıştır. 


152  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
8. Anayasa Değişikliğinin Esasları ve Yeni Anayasada 
Kurumlar Sorunu Çalıştayı
Yeni anayasada, yasama, yargı ve yürütme dışında, millî egemenli-
ğin paylaştırıldığı izlenimi verecek şekilde bir anayasal kurum bu-
lunmaması gerektiği vurgulanmıştır. 
Yine ihtiyaç olarak görülen ve kanun seviyesinde düzenlemesi yeter-
li olan meslek kuruluşları, konsey, kurul gibi yapılara anayasada yer 
verilmemesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir. Bu bağlamda ta-
rihsel ve toplumsal duyarlılıklar sebebiyle anayasal seviyede korun-
ması gereken kurumlar hususunun meclis tarafından belirlenmesi-
nin daha isabetli olacağı ifade edilmiştir. 
Yeni anayasanın teklif, görüşülme ve kabul usulünün mevcut pozitif 
hukuka göre yapılmasının gerekli olduğu belirtilmiştir. Yeni anaya-
sada, mevcut anayasada bulunan değişiklik usullerinin (serinleme 
süresi, gizli oy ve bağlayıcı karar almama gibi) korunması gerektiği 
ifade edilmiştir. Ayrıca, yeni anayasanın mecliste 400 ve üstünde bir 
oyla kabul edilmesi hâlinde dahi mutlak surette referanduma sunul-
ması gerektiği vurgulanmıştır. Halka anayasa değişikliği teklif etme 
hakkının da verilebileceği önerisi getirilmiştir.
Kurulun Diğer Faaliyet Alanlarına İlişkin Çalıştayları 
Hukuk ve Sistem Reformu Konusundaki Çalıştaylar
»
»
Akademisyenler ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin 
işleyişi hakkında çalıştay
»
»
Avukatlar ve akademisyenlerin katılımıyla Cumhurbaşkanlığı 
Hükümet Sistemi’nin işleyişi konusunda çalıştay
»
»
Genç akademisyenler ile “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Siste-
minin İşleyişi İle Çalışma Usul Ve Esasları” konulu çalıştay
Siyasi Partiler Hukuku Alanındaki Çalıştaylar  
»
»
Yargıtay cumhuriyet başsavcılığı, siyasi parti temsilcileri ve 
akademisyenler ile siyasi partiler mevzuatının yenilenmesi 
çalıştayı 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  153 
»
»
Siyasi partiler hukuku konulu çalıştaylar 
Hak ve Özgürlükler Hukuku Alanındaki Çalıştaylar
»
»
Yüksek yargı ile kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileriyle 
hak ve özgürlükler alanının geliştirilmesi konulu çalıştay
»
»
Necmettin Erbakan Üniversitesi ev sahipliğinde “2000’den 
Günümüze Hak ve Özgürlüklerin Gelişimi” konulu çalıştay
»
»
Bölge adliye mahkemelerinin ve istinaf kanun yolunun değer-
lendirilmesi konulu çalıştaylar
»
»
İnternette ifade özgürlüğü ve kişilik haklarının korunması ko-
nulu çalıştay
Çalışma İlişkileri Alanındaki Çalıştaylar 
»
»
Çalışma ilişkileri alanında faaliyet gösteren yargı makamları, 
kamu kurumları ve sivil toplum temsilcileri ile başlangıç ça-
lıştayı
»
»
İş kodu/kodifikasyon konulu çalıştay
»
»
Bireysel iş hukuku konulu çalıştay 
»
»
Toplu iş hukuku konulu çalıştay
»
»
İş sağlığı ve güvenliği konulu çalıştay 
»
»
Sosyal güvenlik hukuku konulu çalıştay
»
»
İş yargılamaları ve barışçıl çözüm yolları konulu çalıştay
»
»
İstihdamın korunması ve gelir güvencesi bağlamında esnek 
çalışma ilişkileri konulu çalıştay 
»
»
İş kolları ve yetki süreci konulu çalıştay
»
»
İş sağlığı ve güvenliği teşkilatlanmasında yeni modelin değer-
lendirilmesi konulu çalıştay
»
»
Medya çalışma ilişkileri konulu çalıştay
»
»
Kamu personel rejimi konulu çalıştay


154  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Bireysel iş mevzuatının tekleştirilmesine ilişkin politika belge 
taslağı hazırlığı konulu çalıştay
»
»
Çalışma hayatında KVKK uygulamaları konulu çalıştay
Ceza Hukuku Alanındaki Çalıştaylar
»
»
Ceza ve ceza yargılaması hukuku alanında faaliyet gösteren 
yargı makamları, kamu kurumları ve sivil toplum temsilcileri 
ile başlangıç çalıştayı
»
»
Ceza infaz rejimi konulu çalıştay 
»
»
Suça sürüklenen çocuklar konulu çalıştay 
»
»
Önleyici suç kolluğu konulu çalıştay 
»
»
Ceza reformu konulu çalıştay
»
»
Ceza hukuku yaklaşımları konulu çalıştay 
»
»
Önleyici suç kolluğu ve kamuya açık alanlarda bulunan kame-
ra sistemleri hakkındaki mevzuat düzenlemeleri konulu çalış-
tay
»
»
CMK 286 temyiz edilebilen kararlar ile temyiz ve istinafta se-
bebe bağlılık konulu çalıştay
Avukatlık Hukuku Alanındaki Çalışma Grubu Toplantıları 
ve Çalıştaylar
»
»
Kamu avukatları konulu çalıştay
»
»
Kişisel verileri koruma kanunu kapsamında avukatlık mesleği 
uygulaması konulu çalıştaylar 
»
»
Duruşma ve e-duruşma uygulama sorunları konulu çalıştay 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin Yabancı 
Ülkelere ve Yabancı Ülke Kamuoylarına Doğru Bir Şekilde 
Aktarılabilmesi için Bilgilendirici Diplomatik Temas ve 
Çalıştaylar
»
»
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu ile “Cumhurbaşkanlığı Hü-
kümet Sistemi” konulu çalıştay


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  155 
»
»
Avrupa Birliği üye devletleri büyükelçilerine yönelik “Cumhur-
başkanlığı Hükümet Sistemi” konulu çalıştay 
»
»
“Anayasa Reformu ve Türkiye’nin İç, Bölgesel ve Dış Politika Di-
namikleri” konulu çalıştay
Hukuk Politikaları Kurulu’nun Çalışma Grubu Toplantıları 
»
»
IMEAK Deniz Ticaret Odası ile Sektöre ilişkin toplantı 
»
»
İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş. ile Sektöre ilişkin toplantı 
»
»
İş Hukuku Akademisyenleri ile İstanbul toplantısı 
»
»
Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası (INTES) ile Sektör 
İhtiyaçlarına İlişkin toplantı 
»
»
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Tahkim Heyeti ile toplantı
»
»
Ege İş Sağlığı ve Güvenliği Federasyonu YK ile İSG konulu toplantı
»
»
Denizciler Sendikası ile Deniz-İş Kanunundaki Sorunlar konulu 
toplantı 
»
»
HAK-İŞ Heyeti ile Sendikal Haklar ve Çalışma Hayatı Konulu top-
lantı 
»
»
Adaletin Yapı Taşı Avukatlar Derneği Heyeti ile toplantı  
»
»
Birlik Haber Sendikası ile toplantı
5.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Küresel Arenada Mevcut Hukuki Durum
Günümüz dünyası radikal bir dönüşüm içindedir. Dünyanın, her 
alanda ciddi krizler yaşadığı bir dönemden geçmekteyiz. Bu süreçte, 
ulusal ve uluslararası ekonomik yapılara, siyasal sistemlere ve hukuk 
düzenlerine ilişkin sorunlar giderek artmakta, ulusal, bölgesel ve kü-
resel bunalımlar nedeniyle daha da kronikleşen bir hâl almaktadır. 
Yaşadığımız bu dönemde uluslararası ilişkilerde hukukun etkisi sü-
rekli azalmaktadır. Her geçen gün artan güç savaşları artık diplomasi 


156  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ve hukuk gibi araçlara ihtiyaç duyulmadan açıktan yapılmaktadır. 
Bu durum, uluslararası toplum açısından güven veren ve bağlayıcı 
olan kurumların, normların ve değerlerin anlamını ve önemini yitir-
mesine yol açmaktadır. Sonuçta inanç, hukuk, vicdan, ahlak gibi her 
türlü insani değerler araçsallaştırılmaktadır. Bu gidişatta ya dünya-
nın daha adil bir şekilde yeniden yapılanması için yollar bulunacak 
veya insanlık, kaosun hâkim olduğu, orman kanunlarının işlediği bir 
karanlığın içine sürüklenmeye devam edecektir.
Türkiye’nin Yeni Bir Çağ İhtiyacına Katkısı
Dünyanın adil bir şekilde yeniden yapılanması âdeta yeni bir çağ 
başlatmak anlamını taşımaktadır. Gelişme dinamikleri ve gelecek 
vizyonu açısından Türkiye Yüzyılında “yeni bir çağı başlatmak” id-
diası konusunda Türkiye’nin esinlendirici bir rol oynayacağı öngö-
rülmektedir. 
Yeni bir çağı inşa sürecine yönelik değerlendirmelerde;
»
»
Siyasal sistemin temelini ve esaslarını belirleyen devlet-top-
lum ilişkisinin,
»
»
Haklar ve özgürlükler yaklaşımıyla şekillenen ve işleyen dev-
let-birey ilişkisinin,
»
»
Ulusal aidiyet, yurtseverlik ve millet bilinciyle belirlenen dev-
let-ulus ilişkisinin,
»
»
Küresel sistem içinde ülkelerin yerine ve rolüne göre ortaya çı-
kan ülke-dünya ilişkisinin 
yeni çağ perspektifinde ne şekilde ele alınacağı meselesi temel fik-
rî mecralar olarak öne çıkmaktadır. Bu fikrî çalışmalarda hukukun 
düzenleyici rolü büyük önem taşımaktadır. Küresel güç savaşlarına 
kendi bağlamında ve doğru bir şekilde hazırlanabilmek ancak böy-
lesi bir düşünce faaliyetini gerçekleştiren ülkeler için mümkün ola-
caktır. Bu bakımdan önemli avantajları olan Türkiye sadece kendisi 
için değil tüm dünya için yeni bir perspektif geliştirme kapasitesine 
sahiptir. 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  157 
Yeni Evrenseli İnşa Etmek
Yeni bir çağ perspektifi geliştirebilmenin temeli ancak yeni bir ev-
rensel inşa sürecini başlatmakla atılabilir. Bu inşa süreci yerelden 
küresele yükselen bir özellik taşımalıdır. Batı merkezli değil dünyayı 
her yönden kuşatan çoklu merkezler oluşturarak evrenselin kurucu 
unsurlarının ortaya çıkarılması gerekmektedir. 
Yeni evrensel, insanlığa dayatılmış olan; sömürü, savaş ve kaos esaslı 
ve güvensizlik üzerine kurulu ve karmaşayı kalıcılaştıran mevcut kü-
resel sistemi tasfiye etmelidir. Batı merkezli küresel egemenliğin ye-
rini ulusal ve bölgesel güçler arasında paylaşılan bir küresel sistemin 
alması gerekmektedir. Doğu, batı, kuzey ve güney tüm coğrafyaların 
ulusal ve toplumsal iradeleri “eşit haklı ve eşit seviyeli” bir şekilde 
küresel sistemin asli aktörleri haline getirilmelidir. 
Bu nedenle “Yeni Bir Evrensel”; dünyanın gidişatını sermaye esaslı 
güç odaklarının ihtiyaçları üzerinden değil, insanlığın yerel parçala-
rının öz ihtiyaçları ile insanlığın ortak ihtiyaçlarını birlikte gözeten 
adil bir küresel sistem kurulmasıyla sağlanabilir. “Dünya Beşten Bü-
yüktür” ve “Adil Bir Küresel Düzen Mümkündür.” vizyonları tüm bu 
sebeplerle içinde bulunduğumuz yüzyılın en önemli ekonomik, siya-
si ve hukuki açılımlarıdır.
Beka ve Hukuk
Yeni evrenselin inşasında devletlerin bekasının korunması, beka 
sorunlarının yaşanmaması en can alıcı konu olarak karşımıza çık-
maktadır. Devletlerin egemenliklerini, maddi ve manevi varlıklarını 
koruması, yaşama haklarını güvenli koşullarda kullanması, bekadır. 
Beka, devletlerin kalıcılığı ve devamlılığıdır. Devletlerin egemenlik-
lerinin, maddi ve manevi varlıklarının ve yaşama haklarının tehdit 
altında olması ise beka sorunudur. 
Beka konusu ve sorunu sadece coğrafi, siyasi, ekonomik, askerî ola-
rak ele alınamaz. Beka hukuk ilişkisi de son derece önem taşımakta-
dır. Her egemen devlet, pozitif hukukunu oluştururken ve uygular-
ken beka esaslı bir politik hukuk anlayışıyla hukuk üretimini yapar 
ve bunu beka anlayışıyla uygular.  


158  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Beka tehdidi oluşturacak ya da beka tehditlerine zemin ve güç kazan-
dıracak bir hukuk uygulaması evrensel hukuk adına olsa bile egemen 
bir devlet açısından meşru değildir ve asla kabul edilemez. Dolayısıy-
la yeni bir evrensel sistematik içinde hiçbir devletin kendini tehdit 
altında görmemesi belirleyici unsurdur.
Haklar ve Özgürlükleri Emperyalizmin İstismar Alanından 
Çıkarma İhtiyacı
Yeni evrenseli inşa süreci başlatmak açısından hak ve özgürlükleri 
esaretten kurtarmak en önemli hedeflerden biridir. Hak ve özgür-
lükleri, küresel egemenlik savaşının elverişli ve kullanışlı araçları 
olmaktan kurtarmadan insanlık gerçek anlamda evrensel geçerliliği 
olan haklara ve özgürlüklere sahip olamaz. 
Batının egemen güçleri özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından 
itibaren haklar ve özgürlükleri ekonomik ve siyasi egemenlik alanla-
rını genişletmek ve korumak için bir savaş aracı olarak kullanmış ve 
kullanmaya devam etmektedir. Ancak Batı ülkelerinin içine düştüğü 
demokrasi ve özgürlükler krizi, hak ve özgürlüklere ilişkin aldatıcı 
samimiyetlerini aşındırmaya ve sahte yaklaşımlarını teşhire sebep 
olmaktadır. 
Günümüzde ülkelerin bağımsızlıklarını sağlamadan, kendi toplum-
ları için güvenceli hak ve özgürlükler sistemi kurmalarının mümkün 
olmadığı gerçeği giderek belirginlik kazanmaktadır. Batının egemen 
güçlerine dayanarak, onlarla iş birliği içinde, güvenceli bir hak ve öz-
gürlükler sistemi kurulabileceği iddiasının tam bir aldatmaca ve sin-
si bir tuzak olduğu ortaya çıkmıştır.
Bu konuda başta ABD olmak üzere diğer Batı devletlerinin Latin 
Amerika ülkelerinde, Afrika’nın neredeyse tamamında, Afganis-
tan’da, Irak’ta ve Suriye’de yaptıklarından, Arap Baharı adı altında 
Orta Doğu’da yapılan operasyonlardan çok çarpıcı ve yıkıcı sonuçları 
çok net görülmüştür. Sovyet blokunun dağılmasından sonra Doğu ve 
Orta Avrupa’da da demokrasi, hak ve özgürlükler adına yapılanlar-
dan insanlık düşmanı pratikler çıktığı aşikârdır. 
Görüldüğü gibi, haklar ve özgürlükler konusu bugün, ülkesel tam ba-
ğımsızlıkla ayrılmaz bir şekilde ele alınması gereken niteliğe sahiptir. 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  159 
Dolayısıyla Türkiye’nin hak ve özgürlükler yaklaşımı da her alanda 
“Tam Bağımsız Türkiye” hedefine uygun bir şekilde yapılandırıl-
malı ve kalıcı hâle getirilmelidir. Aksi hâlde, haklar ve özgürlükler 
retoriğini Türkiye’yi zayıf düşürmek için savaş aracına dönüştüren 
ve Türkiye üzerinde hesabı olan küresel ekonomik ve siyasi güçlerin 
operasyonlarına engel olmak güçleşir. Bu nedenle kapsayıcı bir hak 
ve özgürlükler vizyonunu yurtseverlikle bağdaştıran bir demokratik 
düzen işleyişi temel koşuldur. 
Demokrasi Hukuku
Demokrasi toplumsal ve siyasal açıdan bir pratik olmakla birlikte 
hukuki normlardan oluşan bir hukuk düzenidir. Demokrasi toplum-
sal ve siyasal sistemin/yapının işleyiş hukukudur. Demokrasi gerek 
Batı’da gerekse Batıcılığın etkisi altında Türkiye’de hep bir siyasi te-
ori olarak ele alınmış ve dolayısıyla toplumsal ve siyasi olgulara göre 
değerlendirilmiştir. Batı toplumlarının sosyal ve siyasi olgularına 
göre demokrasi teorisi geliştirilince, Batıcı tercihler ve çeşitli değerler 
açık ya da örtük demokrasi kavramını oluşturan asli unsurlar olarak 
kabul edilmiştir. Böylelikle; Batıcı olmayan toplumlarda gerçek an-
lamda demokrasi gelişemeyeceği varsayılmış ve ayrıca demokrasi 
ile hukuk arasındaki ilişki de bu bağlam üzerine kurulmuştur. Batıcı 
değerleri güvence altına alan hukuk anlayışı, demokrasi için gerek-
li hukuk olarak kabul edilmiştir. Bu anlayış, Batı’nın demokrasi ve 
hukuk yaklaşımları üzerinden; emperyal, dayatmacı ve baskıcı pra-
tikleri dünya geneline yaymıştır. Yirminci yüzyılın ikinci yarısından 
itibaren yeni sömürgecilik ve emperyalizm hem Batı tarzı demokra-
siyi hem de Batıcı hukuku bu ideolojik taban yoluyla sömürgecilik 
araçlarına dönüştürmüştür. 
Ancak yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreği dolmadan bu emperyal-faşist 
ideoloji teşhir olmuş, ne evrensel geçerliliği olan bir demokrasi kon-
septi ne de evrensel hukuk kabulü kalmıştır. Bunların geçmişte de 
bir gerçeklik olarak yaşanmadığı ortaya çıkmış sadece bir aldatma/
yanılsamadan ibaret olduğu aşikâr hâle gelmiştir. Küresel emperya-
lizmin artık ekonomik ve finansal egemenlikle yetinmek istemediği, 
küresel seviyede bir otoriter siyasal sistem kurma hedefiyle hareket 
ettiği açıktır.


160  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Bu noktada Cumhurbaşkanımız liderliğinde yirmi birinci yüzyılın 
başından itibaren gelişen Türkiye pratiği ve dünyanın bu gidişatını 
değiştirme amacı güden “Dünya Beşten Büyüktür” vizyonu gelecek 
açısından küresel bir umut oluşturmaktadır. Bu bağlamda Türki-
ye’de gelişen ve demokrasiyi siyasal sistemlerin işleyiş ilkesi olarak 
ele alan yaklaşım son derece yenilikçi bir yoldur. 
Eğer demokrasi aslında bir siyasal sistemin nasıl işleyeceğine ilişkin 
kurallar bütünü ise demokrasi, siyasi teori konusu olmaktan çok bir 
hukuk teorisi konusu olur. Bu durumda, demokrasiyi içinde bulunu-
lan toplumun değer sistematiği ne olursa olsun bütün toplumlar için 
geçerli bir işleyiş hukuku olarak ele almak mümkün hâle gelir. Bu 
açıdan bakıldığında demokrasi konusunda Batı’nın bir tekel oluştur-
madığı veya Batıcılığın demokrasinin kurucu ve belirleyici unsuru 
olmadığı açığa çıkar.  
Demokrasiyi Koruma İhtiyacı
Demokrasiyi bizzat seçimin kendisiyle değil kabul edecekleri veya 
etmeyecekleri seçim sonucuyla değerlendirenlere demokrat, savun-
dukları rejime de demokrasi denemez. Demokrasiyi kendi tercihle-
rine göre araçsallaştıran bu zihniyet elitist faşizm olarak kabul edil-
mektedir. Bu zihniyete göre halk iradesi çıkarlarına uygun düşmezse, 
halkı devreden çıkaracak bir rejim arayışında olmak meşrudur.
Elitist faşistler “fonksiyonel demokrasi” ve nihai olarak da “holonik 
demokrasi” isimleri verilen; hiyerarşiye ve toplumsal evrim basa-
maklarına dayanan yeni bir kast sistemi oluşturma gayesindedirler. 
Bu sistemde, herkesin oy hakkına sahip olmasının artık sorunları 
çözmediği hatta halkın yanlış tercihleri sebebiyle tehlikeli sonuçlar 
doğurduğu savları da tartışma konusu yapılmaktadır. Dolayısıyla 
genel oy hakkı yerine herkesin kendi çemberinde oy hakkına sahip 
olması tezleri de ileri sürülmektedir. En üstte bulunanların, bütün 
çemberleri kapsayan, tepe çemberde yer alanların ise küresel hükü-
meti seçmesi gibi farklı olasılıklar dile getirilmektedir. Nihai amaç 
ise seçkinler yönetimine geçmek, yani küresel elitist bir faşist yöne-
time geçmektir. 
Batı’da demokrasi ve hukuk alanında yaşanan bu ve benzeri krizler 
demokrasiyi koruma ihtiyacını elzem hâle getirmiştir. Bu gerçeklik 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  161 
karşısında bugün insanlığın en önemli mücadele alanlarından biri-
nin demokrasiyi korumak olduğu anlaşılmaktadır. Türkiye’nin de-
mokrasi krizinden uzak olması, tam tersine demokrasiyi geliştirme 
konusunda sahip olduğu yüksek kapasite bu mücadele alanında da 
Türkiye’yi öne çıkarmaktadır.
Demokrasi hukuku bakış açısıyla başta genel oy hakkı olmak üzere 
demokrasiyi tüm boyutlarıyla savunmak ve geliştirmek yeni bir ev-
rensel inşası bakımından giderek daha önemli hâle gelmektedir. 
Türkiye’de Darbeciliğe Karşı Bir Hukuk Politikası Yaklaşımı 
ve Uygulaması 
Hukuk, evrensel bir birikim olmakla birlikte aynı zamanda tercih 
edilmiş bir amaca yönelik işlev gören bir sistematiktir. Dolayısıyla 
darbecilik eğilimleri bakımından nasıl bir amaç tercih edilirse hu-
kuk da o amaca göre işlev görmektedir. Bu noktada hem darbeciliği 
engelleyecek, hem de darbeciliği cazip olmaktan çıkaracak hukuki 
düzenlemeler ve yaklaşımlar geliştirilmesi önem arz etmektedir. 
Cumhuriyet tarihindeki darbelere bakıldığında 1960 darbesini tah-
rik darbeciliği olarak nitelendirmek mümkündür. Çünkü 60 dar-
besinde belli siyasi aktörler ve bürokratik kurumlar orduyu tahrik 
ederek darbe sürecinde ilerlemelerini sağlamışlardır. Fakat 1960’tan 
sonraki darbe ve muhtıralar ise tahrik darbeciliğinden ziyade teşvik 
darbeciliğidir. Çünkü 1960 sonrası kurulan sistem ve hukuk düzeni 
darbeciliği teşvik etmiştir. 
Darbecilik lehine yorumlanan ve darbeciliği teşvik eden ilk düzen-
leme, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun çıkarılması ve 
İç Hizmet Kanunu’nun 35. maddesinde yer verilen düzenlemedir. Bi-
lindiği üzere bu düzenlemenin ilk hâli; “Silahlı kuvvetlerin vazifesi 
Türk Yurdu’nu ve anayasayla tayin edilmiş Türkiye Cumhuriyeti’ni 
kollamak ve korumaktır” hükmünü içermekteydi. Bu hüküm sonraki 
darbe pratiklerine; 1971 Muhtırasında, 12 Eylül Darbesi bildirisinde, 
28 Şubat 1997 Muhtırasında, 27 Nisan E-muhtırasında bir referans 
olarak kullanılmış, bir nevi darbecilik zihniyeti kanunileştirilmiştir. 
Bu noktada, İç Hizmet Kanunu’nun 2013 yılında değiştirilmesi ve söz 
konusu maddenin “Silahlı kuvvetlerin vazifesi yurt dışından gelecek 


162  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
tehdit ve tehlikelere karşı Türk Vatanını savunmak” şeklinde düzel-
tilmesi önemli ve doğru bir adım olarak karşımıza çıkmaktadır. 
Geçmişte, bir diğer önemli darbecilik teşviki ise egemenlik ilkesi 
üzerinden kurgulanmıştır. 1921 Anayasası’nda ve 1924 Anayasa-
sı’nda millî egemenlik başka bir egemenlik ile paylaşılmazken, 1961 
Anayasası, millî egemenliği kurumsal egemenlik ile paylaşmıştır. 
Kurumsal egemenlik, anayasada “yetkili organlar” denerek tanım-
lanmış böylece anayasa ile ihdas edilmiş bazı organlara egemenlik 
kullanma gücü verilmiştir. Bu organların başında kuşkusuz ilk ola-
rak Millî Güvenlik Kurulu gelmekteydi.  Nitekim 1961’de ihdas edilen 
Millî Güvenlik Kurulu eliyle birçok darbeci operasyonun yapıldığına 
tarih içerisinde şahit olunmuştur. Yine benzer yaklaşımlar, anayasal 
kurum olarak nitelendirilme bahanesiyle başka kurum ve kurullarca 
da ifade edilmiştir.
Bu örnekler göstermiştir ki, hukuk; millî egemenlik ilkesini eksiz-
siz güvence altına almazsa, kurumsal egemenlikle millî egemenlik 
arasında bir paylaşım ortaya çıkarsa söz konusu kurumsal iradeler ( 
ordu veya başka kurumsal yapılar) imkân bulduklarında bir anayasal 
yetki olarak dahi darbeciliği savunacak pozisyona gelebilmektedir. 
Benzer şekilde sıkıyönetimin varlığı, genelkurmay başkanlığının 
statüsü ve sivil iradeden bağımsız istihbarat yapılarının varlığı dar-
becilik eğilimini teşvik eden hukuksal mekanizmalar olarak karşı-
mıza çıkmaktadır. 
Darbecilikle mücadele açısından son yıllarda; İç Hizmet Kanunu de-
ğişikliği, sıkıyönetim ve askerî yargının kaldırılması, genelkurmay 
başkanının statüsünün anayasadan çıkarılması, ordu içi terfi ve ata-
malarda sivil iradenin belirleyici hâle gelmesi, sivil iradeden bağım-
sız istihbarat servislerinin kaldırılması, darbecilerle ceza hukuku 
bağlamında etkin mücadele edilmesi ve darbeciliğe meşruiyet ka-
zandıran diğer uygulamalara son verilmesi çok önemli gelişmelerdir. 
İlave olarak, hukuk sistemi içerisinde darbecilik eğilimini baskıla-
yan tamamlayıcı düzenlemelerin yapılması da hayati önem taşımak-
tadır. Dolayısıyla, yeni anayasada millî iradeyi temsil eden seçilmiş 
yönetimleri savunmanın ve korumanın her vatandaşın doğal hakkı 
olduğuna ilişkin bir yaklaşım mevcut olmalıdır. Yani 15 Temmuz’da 
fiilen kullanılan bu hakka yeni anayasanın başlangıç kısmında net 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  163 
ve açık şekilde yer verilmesi gereklidir. Buna göre yeni anayasanın 
başlangıcında; vatandaşın kendi iradesine ve seçilmiş iradeye sahip 
çıkma hakkı vurgulanmalıdır.
Yine anayasada hâkimiyetin kayıtsız şartsız millete ait olması, ku-
rumsal egemenliğe dayanak oluşturabilecek başka bir düzenleme 
olmaması gereklidir. Millî egemenliğin halk tarafından seçimler ve 
anayasanın öngördüğü hâllerde referandum ve halk inisiyatifleriyle 
kullanılması, millî egemenliğin tek sahibinin halk olduğu, egemenlik 
yetkisinin sadece halk tarafından kullanılacağı hususlarını güvence 
altına alacak hükümler olmalıdır. 
Türkiye Yüzyılında Bir Hukuk Politikası Olarak Türkiye 
Ortak Paydası
Türkiye’nin tüm demokrasi güçlerinin, demokratik siyasi rekabet 
içinde hangi pozisyonda olurlarsa olsunlar millî bir perspektife sa-
hip olması zorunludur. Siyasi farklılıklar ortak bir Türkiye fikrinde 
buluşmaya engel olmamalıdır. Türkiye, hangi kesimden, hangi gö-
rüşten, hangi kökenden olursa olsun bütün çevrelerin, bütün vatan-
daşlarımızın ortak paydasıdır. Bu nesnelliğin bir fikri ortaklığa da 
dönüşmesi son derece önemlidir. Başka bir deyişle bir ortak payda; 
politik, sosyolojik, psikolojik, kültürel hatta stratejik zorunlu bir ih-
tiyaç olarak kendini göstermektedir. Bu da ancak Türkiye ortak pay-
dası olabilir. Bu zihin yapısı dışında kalmak doğal olarak kendini dı-
şarda tutmak anlamına gelir. 
Bu bağlamda aşağıdaki temel yaklaşımlar “Türkiye Ortak Paydası” 
için fikri bir çerçeve, en azından başlangıç için bir fikri dayanak ka-
bul edilebilir:
»
»
Kurtuluş ve kuruluşun kapsayıcı ve koruyucu felsefesine sahip 
çıkmak.
»
»
Cumhuriyeti ve Kurucu Lider Atatürk’ü ülkesel ve millî değer-
ler olarak sahiplenmeyi güçlendirmek. 
»
»
Türkiye’nin coğrafi bütünlüğünü ve siyasi birliğini koruma ve 
güçlendirme mücadelesini tavizsiz sürdürmek.
»
»
Devleti demokratik yoldan ve demokratik devlet olarak güçlen-
dirmeye devam etmek. 


164  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Devlet ve ülke karşıtı ideolojik siyasetle kararlı ve ödünsüz bir 
şekilde ideolojik, siyasi ve hukuki mücadele yapmak. 
»
»
Demokrasiyi, hak ve özgürlükler alanını yurtseverlik esasına 
dayalı geliştirmek. 
»
»
Sınırları belirsiz liberalizmden değil “Yurtsever Demokrasi”-
den yana olmak. 
»
»
Siyasi ve hukuki sistemi; tarihsel, kültürel, yerel, toplumsal ve 
manevi tüm yapıcı değerlere uyumlu kılacak bir yaklaşıma sa-
hip olmak.
»
»
Türkiye ve insanlığa güvenli bir gelecek sağlamak için şiddet 
siyasetiyle, terörle ve terör örgütleriyle kesintisiz ve kararlı mü-
cadele içinde olmak. 
»
»
Türkiye’ye karşı ve Türkiye içindeki şiddete ve teröre dayalı 
her türlü siyasetin gayri meşruluğunu deşifre edip bunlarla te-
reddütsüz mücadele etmek.
»
»
Uluslararası ilişkilerde “Eşit Seviyeyi ve Eşit Haklı” bir pozis-
yonu sürekli kılmak. 
»
»
Küresel toplum içinde merkez aktörlerden biri olmak için gös-
terilen çabaları güçlendirmek.
»
»
Yeni tipte emperyalist saldırılara ve küresel faşizm oluşturma 
çabalarına karşı demokratik dünya toplumuyla birlikte müca-
dele etmek. 
»
»
Bu bağlamda İslam düşmanlığıyla, ırkçılıkla ve bağımsızlığı-
nı korumaya çalışan ülkelere yapılan emperyalist saldırılarla 
mücadele içinde olmak.
»
»
Türkiye’nin siyasal icrasının merkezi olan cumhurbaşkanlığı-
nı ülke liderliği olarak kabul etmek ve konumlandırmak. Ülke 
liderliğine kişi esaslı değil konum esaslı bakmak.
»
»
Cumhurbaşkanının hükümet etme görevinin yanı sıra devletin 
başı olma ve devleti temsil etme ödevi kapsamında ülke liderli-
ği olarak yürüttüğü faaliyetleri desteklemek ve güçlendirmek.


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  165 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ülkemizin tarih içindeki de-
mokratik birikiminin sonucunda oluşan taleplere karşılık gelen bir 
anayasal mimaridir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, güçlendi-
rilmiş parlamenter sistem adı altında geriye dönüşü öne çıkaran si-
yasi gericilik karşında, millî egemenliği tamamen ve sadece halkın 
iradesiyle kullanmanın güvencelerini oluşturmuş bir modeldir. 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin esasları ve güçlü kapasi-
tesi demokrasiyi çok daha gelişkin seviyelere çıkarma imkânlarına 
sahiptir. Sistemsel sorun olarak ifade edilen unsurların neredeyse 
tamamının uygulamaya ilişkin olması, esasa münhasır hiçbir sis-
temsel sorunun ortaya çıkmamış olması, Cumhurbaşkanlığı Hükü-
met Sistemi’nin ne kadar güçlü ve gelişkin bir model olduğunu ortaya 
koymaktadır. Başlıca eleştirel yaklaşımlar şu şekilde ele alınabilir:
Cumhurbaşkanının yüzde 50+1’le seçilmesi: Buna yönelik itirazlar, 
toplumsal ve siyasi meşruiyete karşıtlık anlamına gelmektedir ve 
demokrasiyle bağdaşan bir yanı bulunmamaktadır. Yüzde 50+1 sos-
yolojik ve siyasal istikrarın güvencesidir, ülkesel birliğin demokrasi 
açısından temel ilkesidir.
Cumhurbaşkanının partili veya bir partinin genel başkanı olması: Bu 
durum, sistemin ve cumhurbaşkanının yürütme/hükümet olmasının 
bir gereğidir, siyaset yapma özgürlüğünün ve siyasi katılım hakkının 
sonucudur. Demokratik düzende partilerin hükümet olma iddiasının 
doğal gereklerinden biri de başkanlık sistemlerinde başkanın partili 
olma imkânıdır. Ayrıca bu tartışma hukuk alanının konusu değildir. 
Cumhurbaşkanının siyasi partiyle ilişkisinin seviyesi toplumsal eği-
limlerin ve siyasi dinamiklerin belirleyeceği bir husustur. Bu konu-
da hukuki bir düzenleme yapılması ise anti-demokratik olur. Ayrıca 
cumhurbaşkanının parti üyesi olabilmesi bir imkândır, sistemsel bir 
zorunluluk değildir. 
Cumhurbaşkanının tarafsızlık yemini: Yemin seçilmiş statünün ge-
reği bir ödevdir. Seçilmiş yerel veya merkezî her kişi, seçildiği statü-
nün gerektirdiği hizmetleri vermek bakımından tarafsız olmalıdır. 
Tarafsızlık yemininin siyasi kimlikle ilgisi yoktur. Seçilen statünün 
tarafsız hizmet vermesine ilişkindir. Dolayısıyla cumhurbaşkanının 


166  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
siyasi kimliğiyle yürütme hizmetlerinde ve devleti temsilde tarafsız 
olması arasında bir çelişki bulunmamaktadır. 
Meclisin zayıflaması: Sistemsel olarak meclisi zayıflatan bir kural 
yapısı yoktur. Tam tersine meclis anayasal olarak güçlenmiştir. Esas 
olan meclisin anayasal gücüne uygun iç hukukunu (iç tüzüğünü ve 
hukuki teamüllerini) ve siyasi davranış kültürünü oluşturmasıdır. 
Denge denetleme için bakanların, üst düzey yöneticilerin, büyükel-
çilerin meclisin onayına sunulması: ABD modeli ülkemizdeki Cum-
hurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne bu anlamda örnek teşkil edemez. 
ABD modeli, federal sistemin bir gereğidir ve ABD’de onay merci eşit 
temsile dayanan senatodur. ABD modeli esasında bir kongre hükü-
meti sistemi olarak eyaletleri güvence altına almak için başkanı sı-
nırlamak üzerine kurulmuştur. Üniter devlet yapısına sahip Türki-
ye’nin böyle bir modele geçmesinin yürütmenin işleyişi açısından 
mümkün olmadığı açıktır.
Tek Adam Yönetimi Eleştirisi: Bu eleştiri başkanlık modellerinin esa-
sına aykırıdır. Çünkü başkanlık sistemleri başkanın yürütme yet-
kisini kullandığı hükümet modelleridir. Her başkanlık sisteminde 
yürütme görev ve yetkisi halk tarafından seçilen cumhurbaşkanına 
aittir. Bunun aksine yapılacak düzenleme anayasa hükmünün ihlali 
anlamına gelecektir. Başkanlık sistemlerinin anti demokratik oldu-
ğunu iddia etmek demokrasiyi inkâr etmek demektir. Parlamenter ve 
yarı-başkanlık sistemleri ne kadar demokratikse başkanlık sistem-
leri de en az onlar kadar demokratiktir. Hatta başkanlık sistemi par-
lamenter sisteme göre demokratik meşruiyet açısından daha üstün 
ve halk iradesine daha bağlı bir sistemdir. Başkanlık sistemlerinde 
başkanı doğrudan halk seçip hükümet görevi vermektedir yani hal-
kın seçimi ile hükümet kurulmaktadır. Bu da doğrudan demokratik 
meşruiyet demektir. Oysa parlamenter sistemde halk hükümeti doğ-
rudan seçemez. Seçtiği meclis hükümeti kurar, bu da dolaylı demok-
ratik meşruiyettir. 
Bunların ötesinde başkanlık sistemi tüm hükümet modelleri içinde 
kolektif yönetim yönü en güçlü olandır. Çünkü tek başına siyasi so-
rumluluğu olan başkan, başarılı olabilmek için en üst seviyede ekip 
çalışması yapma yetkisine sahiptir. Oysa diğer modellerde yürütme 
içi güç savaşları ve karar alma süreçlerindeki çatışmalar ekip çalış-
malarını sık sık zaafa uğratmaktadır. 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  167 
Yeni Anayasa Hedefi ve Cumhuriyet Vatandaşlığı
Yeni anayasanın kaidesinin temel kazanımlar ve korunacak birikim-
ler olduğu tartışmasızdır. Devletin temel esasları, Millî Mücadele’yle 
başarılan kurtuluşun ve Cumhuriyet’in ilanıyla başlayan kuruluşun 
kazanımlarıdır. Cumhuriyet’in, üniter yapının, adalet ve insan hak-
larına dayanan, demokratik, laik, sosyal devlet ve hukuk devletinin 
yeni anayasanın kaidesi olduğu açıktır. Devletin resmî dilinin Türk-
çe olmasının, bayrağının ay yıldızlı al bayrak, millî marşının İstiklal 
Marşı, başkentinin Ankara olmasının temel kazanım, korunacak bi-
rikim olduğu ve tartışmaya açık olmadığı nettir.
Egemenlik ilkesi devletin şeklini belirlemektedir. Türkiye’de millî 
egemenlik esas olduğundan, devletin şekli de cumhuriyettir. Merkez 
ile yerel/taşra arasındaki ilişkinin düzenleniş şekli devletin yapısını 
belirler, Türkiye’de üniter yapının esas alındığı ve bu kazanımdan 
vazgeçilmesinin mümkün olmadığı da açıktır.
Yeni hükümet modeli 15 Temmuz direnişinin ve 16 Nisan halk irade-
sinin getirdiği temel kazanımlardan olduğu için yeni anayasa içinde 
başkanlık sisteminin korunması ve geliştirilmesi halkın demokratik 
kazanımlarını korumak anlamına gelmektedir.
Yeni anayasada iyi bir başlangıç yazılması son derece önemlidir. Baş-
langıç kısmında; tarih bilincinin, Türkiye’nin her ferdinin asli un-
suru olduğu kapsayıcı Türk milleti tanımının ve millî iradeyi temsil 
eden seçilmiş yönetimlerin korunması vurgusuyla demokrasiye sa-
hip çıkma hakkının yer alması temel ihtiyaçlar arasındadır.
Millî egemenliğin kurumsal egemenlikle asla paylaşılmayacağının 
vurgulanması ve millî egemenliğin sadece halkın iradesine dayanan 
egemenlik olarak tanımlanması zorunludur.
Ülkemizde uzun yıllar boyunca kuvvetler ayrılığının yapısal ayrılık 
olarak anlaşıldığı bunun da egemenliğin parçalanması sonucunu 
doğurduğu tecrübe edilmiştir. Aslında kuvvetler ayrılığı fonksiyonel 
ayrılıktır ve millî egemenliğin işlevleri olarak ele alınmalıdır.
Yeni anayasada çok daha gelişkin bir hak ve özgürlükler sisteminin 
olacağı, esas olanın hak ve özgürlüklerin korunması, tali olanın sınır-
lama olduğu bir yaklaşımın benimseneceği de vurgulanmalıdır.


168  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Atatürk’ün “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür” yaklaşı-
mının yeni anayasanın perspektiflerinden bir diğeri olacağı nettir. 
Buna göre Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli etnisiteye ve ırka dayan-
maz, Anadolu’daki bin yıllık ortak tarihten ve kültürden oluşur. Bin 
yıllık Türk tarihi olarak referans verilen olgu Selçuklu ve Osmanlı’yı 
ifade eder. Selçuklu ve Osmanlının ürettiği ve bize bıraktığı miras 
millî kültürün ve geleneğin yapı taşlarındandır. Selçuklu ve Osmanlı-
nın, Türk milletinin Anadolu’daki bin yıllık tarihî geçmişini ve millî 
kültürün yapı taşlarını oluşturduğu gerçeğini, büyük şair Yahya Ke-
mal’in “kökü mazide olan atiyim” şeklindeki veciz ifadesiyle de ta-
nımlamak mümkündür. Bu yapı taşlarının oluşturduğu duygudaşlık, 
İstiklal Savaşı ve Millî Mücadele ile ulusal bilince taşımış Cumhuri-
yetle birlikte bu bilinç Türkiye Cumhuriyeti’nin eşit ve onurlu vatan-
daşlığında somutlaşmıştır. 
Millî Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti bu anlamda ayrılmaz bir bü-
tündür. Kurtuluştan sonra bir bütün olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin 
kuruluşuna gönüllü olarak katılan milletin bütün unsurları Misak-ı 
Millî sınırları içinde ve bağımsız Cumhuriyet vasıtasıyla kendi millî 
devletinde kendi kaderlerini birlikte tayin etmişlerdir. Bu anlamda 
Atatürk’ün “Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye Halkına Türk 
Milleti denir” veciz ifadesi aslında bu gerçeğe yani Türk, Kürt, Çerkez 


HUKUK POLITIKALARI KURULU |  169 
ve diğer kökenlerden gelen bütün unsurlarının Misak-ı Millî sınırları 
içinde ve Cumhuriyet vatandaşlığı paydaşlığında kendi kaderini ta-
rihsel olarak ve ebediyen tayin etmiş olduğu gerçeğine işaret eder.
Böyle olduğu için Cumhuriyet vatandaşlığı Türkiye’de her türlü ay-
rılıkçılığa karşı, ülkenin coğrafi bütünlüğü ve siyasi birliğinin ko-
runmasının temel güvencelerinden biridir. Cumhuriyet vatandaşlığı, 
kuruluş ve kurtuluş sürecinin ürettiği mücadeleyle kazanılmış bir 
vatandaşlıktır. Anayasal vatandaşlıktan daha kapsayıcı ve kurucu 
özelliği olan bir vatandaşlık yaklaşımıdır. Cumhuriyet vatandaşlığı 
vatana ve ulusa sadakati de içeren millî bir vatandaşlık kavrayışıdır. 
Sadece kurtuluş mücadelesine ve hukuka değil manevi bir temele de 
dayanır. Cumhuriyet vatandaşlığı kozmopolitizmin millîliği belirsiz-
leştiren ve değersizleştiren ideolojisine karşı millî ve manevi değerler 
oluşturan, sınırlar koyan ve bunlara bağlılığı talep eden bir vatan-
daşlıktır.
Sonuç olarak Türk vatandaşlığı hukukla tesis edilen değil, Cumhuri-
yet’le gerçekleşmiş, Cumhuriyet’le millî ve manevi içerik kazanarak 
hukukla teşhis ve tescil edilmiş Cumhuriyet vatandaşlığıdır.


06
Kültür ve 
Sanat Politikaları 
Kurulu


172  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  173 
6.1. Kurul Hakkında 
Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu Üyeleri
Prof. Dr. İskender Pala (Başkanvekili)
Prof. Dr. Ümit Meriç
Orhan Gencebay 
Hülya Koçyiğit Soydan 
H. Hümeyra Şahin Oktay
Fecir Alptekin
Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun Görev ve Yetkileri 
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 28. maddesinde Kültür 
ve Sanat Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir. 
MADDE 28- (1) Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun görev ve yet-
kileri şunlardır:
a)	 Kültür ve sanatın toplumun her kesimine yayılması, kültürel 
ve tarihi mirasımızın korunması ve kültür turizminin gelişti-
rilmesi amacıyla politika önerileri oluşturmak,
06
Kültür ve 
Sanat Politikaları Kurulu


174  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
b)	 Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının sorunlarının tes-
piti, soydaş ve akraba topluluklarla sosyal, kültürel, iktisadî 
ve diğer alanlarda ilişkilerin korunup geliştirilmesine yönelik 
stratejilerin belirlenmesine yardımcı olmak.
Bilahare Kurula, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri 
Yönetmeliği’nin üçüncü maddesi gereğince ödül verilecek kişi veya 
kurumları değerlendirme görevi verilmiştir.  
Kurul, yukarıdaki yasal çerçeve içerisinde, Cumhurbaşkanlığı Hü-
kümet Sistemi’nin hayata geçmesiyle birlikte, İstanbul’daki ofis mer-
kezli olarak Türk kültür ve sanatının muhafaza ve ihyasına yardımcı 
olacak, yurt içinde ve yurt dışında tanıtılmasına katkıda bulunacak 
politikalar geliştirmiştir. Kurul, kuruluşundan itibaren çalışılan ko-
nuların ve mesai saatlerini etkileyen salgın sürecinin gerektirdiği 
hassasiyetleri gözeterek ekseriyetle haftada bir olmak üzere toplan-
mış ve görev alanındaki konuları öncelik sırasına göre gündeme ala-
rak müzakere etmiştir. 
Kurul, Türkiye’nin kültür ve sanat kapasitesinin geliştirilmesine 
yönelik çalışmalarını, kültür ve sanat alanında icraat yapan bakan-
lıkların ilgili birimleri, üniversiteler, yerel yönetimler, sivil toplum 
örgütleri, özel şirketler, dış temsilcilikler, basın vb. diğer paydaşlarla 
bilgi alışverişi dâhilinde yürütmeye özen göstermiştir.
Bu çerçevede Kurula davetli katılımcı olarak 48 yönetici ve kültür sa-
nat insanı davet edilmiş, ilgili konularda görüşleri alınarak politika 
önerileri hazırlanmıştır. Bu bağlamda görüşme yapılan kişi ve ku-
rumlar arasında bakanlar, sivil toplum yöneticileri, kültür ve sanat 
insanları yer almış, her birerinden edinilen bilgi ve tecrübeler ışığın-
da muhtelif politika önerileri hazırlanarak periyodik olarak Cumhur-
başkanlığı makamına arz edilmiştir. 
Kurul, bu birikim çerçevesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu-
nun 100. yılı olan 2023’te, kültür ve sanatın geleceğini yerel ve evren-
sel düzlemde şekillendirecek hedef ve ülkülere zemin hazırlamaya 
yönelik olarak, teşekkülünden bugüne kadar 140 toplantı gerçekleş-
tirmiş, Türk kültür ve sanatının ihyasına yönelik politika öneri bel-
geleri hazırlamıştır.


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  175 
Ayrıca Kurul, Anadolu’yu kültür sanatla kuşatma, Anadolu’nun kül-
tür sanatını evrensele taşıma azmiyle muhtelif Anadolu şehirlerinde 
toplantılar düzenlemiştir. Gidilen il valiliğinin ev sahipliğinde ya-
pılan bu toplantılara ilin kültür-sanat alanlarıyla ilgili yöneticileri, 
belediye başkanları, üniversite rektörleri ve ilgili STK temsilcileriyle 
ortak çalışmalar yürütmüştür. Türkiye’nin kültür-sanat birikimini 
tespit, geliştirme, yereli evrensele taşıma vb. amaçlarla yapılan bu 
toplantılar sayesinde Türkiye’nin kültür ve sanatına ilişkin rehber-
lik, uygulama, öneri ve iş birlikleriyle çalışmalarını yürütmüştür. Bu 
çalışmada yer alan bilgiler Eylül 2018 ila Nisan 2023 arasında ekse-
riyeti İstanbul Kültürköşk’te gerçekleştirilen 140 Kurul toplantısıyla 
sınırlandırılmıştır. 
Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun Misyonu
Kurulun misyonu, Türk kültür ve sanatının muhafaza ve ihyasına 
yardımcı olacak, yurt içinde ve yurt dışında tanıtılmasına katkıda 
bulunacak en üst düzeyde politikalar geliştirmektir. Buna göre Ku-
rul, Türkiye Cumhuriyeti’nin üzerinde kurulduğu topraklarda izleri 
bulunan kültür sanat birikimini yaşatarak, yeni nesillere aktarır.
Kurul, tarihin ve coğrafyanın merkez ülkelerinden biri olan Türki-
ye’nin, farklı inanç ve düşüncelerle asırlar boyu bir arada yaşama tec-
rübesini insanlığın dikkatine sunar.
Tarih içinde Türk toplumu üzerinde vesayet kurma çabasındaki ide-
olojilerin etki ve baskısından uzak, bağımsız, millî, yerli ve özgün bir 
kültür sanat ortamı inşa eder. 
Bu süreçte, insanlığın birikimi ile çatışma içine girmeden, 21. yüz-
yılın taleplerini gözetir. Türk sanatını dünya ölçeğinde tanınır hâle 
getirebilecek sanatçılar yetiştirmeye ve bu çerçevede çağdaş eserler 
vermeye zemin hazırlar.
Yaşam tarzlarını, toplumsal ilişkileri, değer sistemlerini, gelenek ve 
inançları tehdit eden ithal kültür ürünleri ile rekabet edebilecek kül-
türel ve sanatsal etkinlikleri destekleyen politikalar geliştirir. 
Türkiye’nin uluslararası sanat ve kültür ortamlarında yer edinmesi-
ni sağlamak üzere uluslararası iletişim, temsil ve iş birliği ağlarının 
geliştirilmesi için çalışmalar yapar. 


176  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Neoliberal politikaların yücelttiği küreselleşme olgusunun kültür 
alanında açtığı hasarı tamir edecek politikalar üretir. 
Düşünsel ve duygusal özellikleri şekillendiren anadilimiz Türkçenin 
muhafaza, müdafaa ve ihyasına yönelik çalışmalar yapar. 
Türkiye’nin sanat ve kültür açısından küresel rekabette yer edinme-
sini desteklemek üzere uluslararası ilişki, iletişim, temsil ve iş birliği 
ağlarının geliştirilmesi için çalışmalar yapılmasını teşvik eder.
Kültür ve sanat alanında çalışan insanların bilgi, tecrübe ve faaliyet-
lerini harmanlayarak; uluslararası kültür ve sanat etkileşimine aç-
mak, bunun için bölgesel ve yerel gelişmeyi hızlandırmak maksatlı 
araştırmalar yapar, proje ve politikalar geliştirir ve etkinlikler düzen-
ler.
Bu çerçevede, Cumhurbaşkanlığına doğrudan bağlı diğer politika 
kurulları ile “Vizyon Birliği ve Tesanüt” sağlayacak iş birlikleri ge-
liştirir. Kültür ve sanat alanında icraat yapan bakanlıkların ilgili 
birimleri, üniversiteler, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, özel 
şirketler, dış temsilcilikler, basın vb. diğer paydaşlarla bilgi alışverişi 
içinde olur.
6.2. Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun Faaliyetleri 
Kültür ve Sanat Algısının Güçlendirilmesi Konulu 
Politika Önerisi
Kurul, Türkiye’nin kültür sanat mirası ve güncel üretimi çok zengin 
olmasına rağmen siyasetin ve siyasetçilerin öncelik sıralamasındaki 
yerinin, konunun gerektirdiği hassasiyetler nispetinde olmadığını ve 
ülke sathında da kültür ve sanat algısının benzer problemler içerdi-
ğini tespit etmiştir. Bu tespitten hareketle devlet protokolü ve sıralı 
listede kültür ve sanatın öncelikli bir mesele olarak görülmesi; kültür 
ve sanata bakış açısı ile kültür ve sanat algısının güçlendirilmesinin 
temel bir politika olarak daha güçlü bir şekilde benimsenmesi ama-
cıyla ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör 
temsilcileri, alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşleri doğ-
rultusunda yürütülmesine zemin hazırlamıştır. 


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  177 
100. Yıl Kutlamaları ve 100. Yıl Komitesi Konulu 
Politika Önerisi
Kurul, yıl dönümlerinin toplum hafızasının tazelenmesinde önemli 
rolü olduğunu düşünmektedir. Cumhuriyet’in kuruluş sürecinin ve 
bizatihi Cumhuriyet’in kendisinin tarihî önemi haiz bir kazanım 
olması sebebiyle her aşamasının ayrıca kutlanmaya layık olduğu; 
Cumhuriyet’in geçmişteki Türk devletlerinin de devamı olarak tarih, 
medeniyet ve kültürel anlamdaki Türk varlığının bilinçli ve kimlikli 
biçimde devamı açısından tekrar ve tekrar vurgulanmaya değer bir 
zemin olduğu düşüncesiyle çeşitli politika önerileri hazırlamıştır. 
Türkiye’nin coğrafi, tarihsel ve jeopolitik gücünün ortaya konulması, 
devlet nezdinde, çeşitli alanlarda 100. yıl hedefleri motivasyonunun 
oluşturulması ve Türkiye’nin uluslararası alanda değerini ve önemi-
ni artırmak üzere hazırlanacak güçlü bir kutlama programının ve bu 
programı yürütecek komitenin teşekkül ettirilmesi ve faaliyete baş-
lamasına yönelik müzakereler yürütmüş, hazırladığı politika önerile-
riyle diğer çalışmalara zemin hazırlamıştır.
Kültür ve Sanat Politikaları Kurulunun Cumhuriyet’in kuruluşunun 
100. yılının, kurumsal hafızaya ve tarihe iz bırakacak bir şekilde, ge-
niş toplumsal katılım ve nitelikli faaliyetlerle hem yurt içinde hem de 
yurt dışında kutlanması ve idrak edilmesini sağlamak üzere hazır-
ladığı politika öneri belgesinde yer alan önerilerden bazıları aşağıda 
yer almaktadır:
»
»
Etkinlik içeriğinin ve bu içeriğe bağlı olarak tüm programın 
belirlenmesi.
»
»
Temel etkinliklerin oluşturularak, bunlara bağlı proje görevle-
rinin dağıtılması.
»
»
Sürecin yönetimi, koordinasyonu ve takibi; bunun için gerekli 
düşünce, kadro ve uygulama sisteminin düzenlenmesi.
»
»
Düzenli ve kayıt altına alınan, belirli bir takvime bağlanmış 
“2023: 100. Yıl Projesi” bazlı bir perspektife dâhil olarak süre-
cin yürütülmesi.
»
»
Her etkinliğin, mikro derinlikten makro genişliğe değin be-
lirlenmesi, ekibinin oluşturulması, alt-projelerin işlemesi için 


178  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
gerekli adımların takip edilmesi; zamanında ve doğru biçimde 
alt-projelerin tamamlanması.
Cumhuriyet’in kuruluşunun 100. yılı kapsamında ulusal ve uluslara-
rası düzeyde etkinliklerin düzenlenmesi de önerilerde yer almakta-
dır. Bu çerçevede Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu;
Ulusal düzeyde
»
»
100. yıl sergileri, konferansları, sempozyumları, kültür, sanat, 
fen ve sosyal bilim alanlarında ödüllü yarışmalar. Animasyon, 
film, belgesel vb. her türlü üretimin desteklenmesi. 100 yılın 
muhasebesini çok boyutlu olarak yapan kültür, sanat ve bilim 
işlerinin yapılması,
»
»
100. Yıl Logo Yarışması’nın düzenlenmesi, 
»
»
100. yılda Türkiye’nin geldiği yeri anlatacak bir belgesel film 
yarışmasının düzenlenmesi,
»
»
100. Yıl Türkiye Marşı Beste Yarışması’nın düzenlenmesi,
»
»
100. Yıl Parası’nın basılıp tedavülde kalması,
»
»
İstanbul’un 100’leri kitap serisi gibi Türkiye’nin 100’leri kitap 
serisinin yapılması,
»
»
100. yıl logosunun olduğu çanta, tişört, bere vd. hediyelik ürün-
lerin Türk firmalarınca yapılmasının sağlanması,
»
»
Müze dükkânlarında 100. yıl ürünlerinin satılması,
»
»
Kırtasiye ürünlerinde 100. yılın kullanılması,
»
»
100. yıl logosunun kamu binalarına vb. yerlere yerleştirilmesi,
»
»
Devlet arması yapılması, 
»
»
Sözlü Tarih Çalışması; 75 yaş üstü vatandaşların (Cumhuri-
yetin kuruluş yılları, Cumhuriyet Bayramları ve çeşitli millî 
temalar çerçevesinde) fotoğraf, ses ve görüntü gibi hatıraları 
ekleyebilecekleri ‘Millî Hafıza’ veri bankasının oluşturulması, 
»
»
Kültürel Varlık Envanteri’nin çıkarılması, 
»
»
Yurt dışındaki kültürel varlıkların tespiti, mümkünse geri dö-
nüşünün sağlanması, aksi halde  “Yurt Dışındaki Türkiye” mü-
zesinin gerçek ve/veya sanal olarak kurulması,


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  179 
»
»
100. Yıl Müzesi kurulması,
»
»
100 Yıllık Markalar sergisi açılması, 
»
»
Sinema, tiyatro, müzik, edebiyat alanlarında 100. yıl eserleri-
nin ortaya konması,
»
»
Yerli ve yabancı tarihçilerin ortak çalışmasıyla bir “Cumhuri-
yet Tarihi” yazılması, 
»
»
Türkçe Seferberliğinin etkin şekilde yürütülmesi,
»
»
Etimoloji sözlüğü hazırlanması,
»
»
Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihsel devamlılığını gösteren turis-
tik güzergâhlar belirlenmesi, (Bursa, Edirne, İstanbul hattında 
Osmanlı gibi… Benzeri Selçuklu, Roma vb. kültür-medeniyet 
haritalarının oluşturulması)
»
»
Türkiye’nin endemik bitki zenginliğinin ortaya çıkarılması, 
çeşitli sanatsal faaliyetlerle koruma bilincinin yaygınlaştırıl-
ması, 
»
»
Cumhurbaşkanımız tarafından seçilecek 100 Türk yazarının 
eserlerinin özel baskısının yapılması,
»
»
Kısa film, fotoğraf, el işi yarışmaları düzenlenmesi,
»
»
İstanbul Modern’de 1 yıl sürecek olan bir Modern Sanat Sergisi: 
Türk sanatçılarının resim, heykel, plastik sanatlarda öne çıkan 
eserlerinin sergilenmesi,
»
»
Kaliteli bir Türk bayrağının tasarlanarak 100. yıl logosu ile bir-
likte hane sayısı kadar üretilerek dağıtılması,
»
»
Spor müsabakalarının yapılması,
Uluslararası düzeyde
»
»
Türkiye’ye dair ön yargıların tespit edilip bunlarla mücadele 
için bir strateji belgesi hazırlanması,
»
»
Dünyadaki Türk algısının tarihsel ve güncel tespitinin yapıl-
ması ve buna yönelik faaliyetler planlanması,
»
»
Yurt dışında yaşayan Türklere yönelik ve onlarla yapılacak fa-
aliyetlerin planlanması, 


180  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Türkiye’nin yurt dışındaki akademik, sanatsal insan kaynağı-
nı buluşturabilecek bir iletişim ağı kurulması,
»
»
Uluslararası faaliyetlerin her bölge ve ülke için, farklı hedef kit-
lelere uygun tasarlanması,
»
»
Türkiye’nin güçlü olduğu ‘İnsanî Yardım’ konusunun marka 
değeri üzerinde çalışılması, 
»
»
Osmanlı bakiyesi coğrafya başta olmak üzere tüm dünyada 
Türkiye’nin tarihî, kültürel izlerinin tespiti ve oluşturulacak 
envanterler üzerinden katalog çalışması yapılması,
»
»
Türk kültürüne dair sembollerin çağdaş yorumlarının üretil-
mesi, 
»
»
Viyana Senfoni Orkestrası, Kraliyet Operaları gibi marka değe-
ri yüksek uluslararası kurumlarla ortak çalışmalar yapılması, 
»
»
23 dünya başkentinde sanatsal etkinlik planlanması, (Louvre 
Museum, Smithsonian Museum, Hermitage Museum, Malay-
sia Islamic Art Museum, Acropolis Museum, British Museum, 
Pergamon Museum vb. iş birliği ile…)
»
»
Sidney’den başlayarak dünyanın önemli mimari yapılarının 
Türkiye renkleriyle aydınlatılması,
»
»
Uluslararası 100. Yıl Tarih Sempozyumu düzenlenmesi, 
»
»
Türkiye’nin global markaları ile çeşitli ortak çalışmaların ya-
pılması,
»
»
100. yılda kitap diplomasisi ile dünyanın seçkin kütüphanele-
rine 100 eserden oluşan bir kitap seti hediye edilmesi, 
»
»
29 Ekim 2023 Cumhuriyet Bayramı’nın yurt dışındaki Türkiye 
temsilciliklerinde özel ve ortak bir faaliyetler dizisiyle kutlan-
ması, 
»
»
Türkiye’nin yurt dışındaki büyükelçilikleri hakkında mimarî 
başta olmak üzere, farklı izlekler üzerinden kitap setinin ha-
zırlanması, 


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  181 
»
»
Bütün dünya cumhurbaşkanlarının ve başkanlarının davet 
edilerek bir 100. Yıl Açılışı’nın yapılması. Bu kuruluşların faa-
liyet ve etkinlik alanlarını içeren kitap serisinin hazırlanması,
»
»
Uluslararası periyodik yayınlarda Türkiye sayısının hazırlan-
ması ve 100. Yıl Ödülleri’nin ihdas edilmesi gibi önerileriyle ça-
lışmalara rehberlik etmiştir.
Yurt Dışı Kültür Ataşesi/Müşaviri Atamaları Konulu 
Politika Önerisi
Kurul, Türk kültür ve sanatının bilinçli, profesyonel, uzmanlaşmış ve 
ehil kişilerce en üst düzeyde uygulanması, kültür ataşesi ve kültür 
müşaviri olacak insanlarda aranacak ölçülerin yeniden belirlenmesi, 
Dışişleri Bakanlığı ve Kültür Bakanlığınca görevdeki personele yö-
nelik hizmet içi eğitim başlatılması, üniversitelerin kültür yönetimi 
bölümlerinin yaygınlaştırılıp bu bölümler ile uluslararası ilişkiler 
bölümlerine “kültürel diplomasi” dersinin konulması, misyon amir-
lerinin kültür ve sanata ağırlık vermelerinin teşviki, yurt dışındaki 
kültürel ve sanatsal etkinliklerin prestijli mekânlar ve ortamlarda 
icrasına özen gösterilmesi, kültür ataşelerinin yılda en az 3-4 adet 
yüksek nitelikli etkinlik hazırlamak üzere yıllık program ve takvim 
hazırlaması, Türkiye’deki önemli sanat olaylarına yabancı basının 
davet edilmesi ve bu etkinliklerin yurt dışı tanıtımının yapılması, 
kültür ataşelerinin bulundukları ülkede yaşayan Türk ve yabancı sa-
natçılar ile düzenli bir iletişimde bulunularak bu kişilerin kültür el-
çisi olarak konumlandırılmalarının sağlanması, bulundukları ülke-
deki önemli festivallerin programına Türkiye’den ilgili sanatçıların 
ve eserlerinin girmesinin sağlanması, bulundukları ülkelerin sanat 
kurumları ile ilişkiler geliştirilerek Türkiye’deki önemli etkinlikler 
konusunda kendilerinin bilgilendirilmesi, bulundukları ülke ile Tür-
kiye arasındaki tarihi ve kültürel kesişme noktalarını vurgulayacak 
etkinlik, sergi ve projeler geliştirilmesine yönelik müzakereler yürüt-
müş ve bu doğrultuda İletişim Başkanlığına rehberlik edecek politika 
önerileri hazırlamıştır.
Türkçe Seferberliği Konulu Politika Önerisi
Kurul, Türk dünyasının en değerli ortak varlığı olan Türkçe hakkın-
da oluşacak mutabakatın Türk dilini ve insanını daha güçlü kılaca-


182  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
ğının aşikâr olduğu düşüncesinden hareketle, kaynağı aynı olmak-
la birlikte ağızlar, şiveler ve lehçelerle zenginleşmiş Türk dilinin 
öncelikle tüm Türk dünyasını birleştiren, ardından da dünyanın 
ölçeğinde öncelikli bir dil olabilmesi için akademik, kültürel veya 
sosyal bağlamda atılacak adımları öncelikli meseleleri arasında de-
ğerlendirmiştir. Bu amaçla Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu “Türk 
dünyasının ortak değeri Türkçe”nin dünyada hak ettiği küresel gücü 
kazanması ana fikriyle Türkçenin bir dünya dili olabilmesi için ya-
pılması gerekenlerin bütüncül bir anlayışla tespit edilmesini amaçla-
mıştır. Bu doğrultuda daha evvel yapılan benzer çalışmaları yürüten 
özel ve resmî kurumların temsilcileriyle, konuya katkı sağlaması dü-
şünülen kişi ve kurumların temsilcileriyle, medya ve STK’ların üst 
düzey yöneticileriyle, Türkçe seferberliğinin yürütülebilmesi için 
iletişim uzmanlarıyla müzakere süreci yürütmüştür. Bu bağlamda 
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde iki oturum halinde kamunun Türk-
çe Seferberliği ile alakadar bulunan kurum ve kuruluşlarının yetkili-
leriyle fikir teatisinde bulunmuştur. Söz konusu toplantılara katılım 
sağlayan kurumlardan bazıları aşağıdaki gibidir:
•	
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı
•	
Kültür ve Turizm Bakanlığı
•	
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığı 
•	
Türk Dil Kurumu Başkanlığı 
•	
Yunus Emre Enstitüsü Başkanlığı 
•	
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
•	
Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı 
•	
TİKA Başkanlığı
•	
RTÜK Başkanlığı
•	
TOBB Genel Sekreterliği 
•	
Ankara Üniversitesi TÖMER Müdürlüğü 
•	
TRT 
Yapılan oturumlarda başta seferberliğin mahiyeti, süreci, felsefesi, 
lüzumu üzerine görüşmeler ve öneriler ile katılımcıların Türkçe Se-
ferberliği sürecine yapabilecekleri katkılar ve paydaşlıklar üzerine 


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  183 
müzakereler yürütülmüş, yapılacak çalışmalar ve sağlanacak katkı-
lar hususunda mutabık kalınmıştır.
Yapılan müzakereler neticesinde elde edilen kazanımlar, Türkçenin 
sıhhati ve geleceği meselesinin bir seferberlik halinde devletin tüm 
kademelerinde bir üst ve ana politika olarak sahiplenilmesine, bu po-
litikanın sürekliliğinin sağlanarak ısrarlı bir şekilde takip edilmesi-
ne yönelik politika belgeleri hazırlanıp ilgili mercilere sunulmuştur.
Yunus Emre ve Türkçe Yılı Etkinlikleri Konulu Politika Önerisi
Kurul, Yunus Emre’nin mirası olan duru Türkçe kullanımının öne-
minin vurgulanması ve “Dünya Dili Türkçe” adıyla bir seferberliğin 
yurt genelinde ve yurt dışında faaliyette olmasının zaruri görüşü ve 
Türkçe seferberliği için yürüttüğü ana çalışmalar çerçevesinde politi-
ka öneri belgesi hazırlamıştır. Bu belgede Yunus Emre ve mirasının, 
Türkçe için önemine atıfta bulunarak ilgili kavrayışı güçlendirecek ve 
etki alanını genişletecek etkinliklerin yapılması için kurumlara göre 
düzenlenmiş etkinlik önerilerinin genel çerçevesine yer vermiştir. 
Kurul, bu bağlamda 30 Ocak 2021 tarihli 31380 sayılı Resmî Gaze-
te ’de “2021 Yılının Yunus Emre ve Türkçe Yılı Olarak Kutlanması”nı 
sağlamış ve adı geçen genelge doğrultusunda Yunus Emre’nin şiirle-
rinde insan ve doğa sevgisi, hoşgörü, kardeşlik ve barış kavramlarını 
en duru Türkçeyle işlediğine ve bu şiirlerle tüm insanlığa seslendiği-
ne dikkat çekilmiştir. Yunus Emre’nin hem dünya beşeriyetine ortak 
bir değer olarak takdim edilmesi hem de ülkemize bir kez daha hatır-
latılması maksadıyla 2021 yılının Bizim Yunus Yılı olarak anılmasını 
sağlamıştır. 
Türkçenin bilinçli ve doğru kullanımının sağlanması bütün yurt ge-
nelinde bir ihtiyaçtır. Bu doğrultuda 2021 yılından itibaren tertiple-
necek etkinliklerin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan her türlü 
destek, yardım ve kolaylığın tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca ge-
ciktirilmeksizin öncelikli olarak yerine getirilmesi Cumhurbaşkan-
lığı makamınca tensip buyurulmuştur. Cumhurbaşkanımız Sayın 
Recep Tayyip Erdoğan, Yunus Emre Yılı Görsel ve İşitsel Medyada 
Doğru Türkçe Kullanımı Ödül Töreni’nde “anadilimiz, ata mirasımız, 
istikbal güvencemiz” nitelemesinde bulunarak Türkçenin güzelliği-
ne ve değerine ilişkin şu hususları dile getirmiştir:


184  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
“Hiç şüphesiz kendi dilimiz Türkçemiz bir başka güzeldir, 
çünkü Türkçe bizim anadilimizdir, ata mirasımızdır, istikbal 
güvencemizdir. Türkçenin her bir kelimesi bizim için paha bi-
çilmez bir mücevher gibidir. Orhun Abideleri’nin yazıldığı dö-
nemden günümüze kadar bu dille ifadesini bulmuş nice eser 
Türkçenin zenginleşmesine ve güzelleşmesine hizmet etmiş-
tir. Medarıiftiharımız, bitmez tükenmez sevdamız Türkçemiz-
le insanlığa armağan ettiğimiz her eseri mukaddes bir emanet 
sayarız. Üstelik Türkçe, öyle kıyıda köşede kalmış bir dil de de-
ğildir. Bugün Adriyatik’ten Çin Seddi’ne uzanan geniş bir coğ-
rafyada en çok kullanılan lisan Türkçedir. Kaşgarlı Mahmud, 
Yusuf Has Hacib, Hoca Ahmed Yesevi gibi büyük üstatlar ana 
yurttan Anadolu istikametine yürüyen milletimizin yoluna 
Türkçenin güzellikleriyle ışık tutmuşlardır. Ebedi vatanımız 
Anadolu’da da gönül ve fikir ehli olarak milletimizin hafıza-
sında silinmez izler bırakan Yunus Emre Türkçemizin bayrak 
isimlerinden birisi olmuştur.(…) Terör, sadece insanların canı-
na, malına, özgürlüğüne kastetmekle olmaz, milletlerin varlı-
ğının ve devamlılığının teminatı olan dilini, edebiyatını, kül-
türünü bozmak da bir çeşit terördür. Türkiye maalesef her iki 
teröre birden maruz kalmıştır. Dilini yaşatamayan bir milletin 
önünde sonunda inancı dâhil benliğini oluşturan değerlerini 
birer-birer kaybederek yok olması kaçınılmazdır. Bunun için 
hep önce dil, diyoruz. Türkçemizi yaşatmadan milletimizin 
geleceğine güvenle bakamayız.” 
Sayın Cumhurbaşkanımız bu görüşleriyle Kurul politikasının uygu-
lanmasına rehberlik etmiştir. Türkçeyi korumak, geliştirmek ve zen-
ginleştirmek için verilen mücadele esasında bir millî mücadeledir, 
bir beka mücadelesidir. 
Hacı Bektaş Veli Yılı Konulu Politika Önerisi
Kurul, Türk medeniyetinin zirvelerinden olan, barış insanı Hacı Bek-
taş Veli’yi Türkiye’ye bir kere daha hatırlatmanın, onun mirasındaki 
hoşgörü ve sevgiyi yeniden oluşturmanın, dünyaya ise beşeriyetin or-
tak bir değeri olarak takdim etmenin, tanıtmanın gereğine duyduğu 
inançla ve UNESCO kabulleri doğrultusunda 2021’in Hacı Bektaş Veli 
Yılı ilan edilmesi amacıyla bir politika öneri belgesi hazırlamıştır.


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  185 
Kurul, 2021 Hacı Bektaş Veli’nin vefatının 750. yılı olması hasebiy-
le onun mirası olan Anadolu irfanı ve medeniyet birikiminin yeni-
den hatırlanmasına, yetişen nesillerin onu layıkıyla tanıyıp rehber 
edinmesine, “Sevgi, Hoşgörü ve Barış” ilkesi doğrultusunda milleti 
birleştirici rolünün halka yayılmasına ve Hacı Bektaş Veli ile öğretisi 
hakkındaki kavrayışı güçlendirecek, etki alanını genişletecek etkin-
liklerin yapılmasına zemin hazırlamıştır. 
Hacı Bektaş Veli Yılı münasebetiyle 2021 itibarıyla farklı illerde dü-
zenlenen yüzü aşkın etkinlikten bazıları şunlardır:
»
»
Kültür ve Turizm Bakanlığınca nisan ayı içerisinde 2021 
UNESCO Hacı Bektaş Veli Yılı toplantısı, 
»
»
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (NEVÜ), Hacı Bektaş 
Veli Araştırma ve Uygulama Enstitüsü Hünkâr Hacı Bektaş 
Veli’yi anma programları,
»
»
TİKA tarafından Hünkâr Hacı Bektaş Veli’nin manevi mirası 
ve öğretilerini ele alan 4 ayrı panel,
»
»
Gazi Üniversitesi, vefatının 750. yılında “Hünkâr Hacı Bektaş 
Veli’yi Anma Ulusal Sempozyumu” 
»
»
Bolu Anadolu Lisesi öğretmenleri ve öğrencileri tarafından 
2021 Hacı Bektaş-ı Veli Yılı kutlama programı,
»
»
Nevşehir Valiliğince Hacı Bektaş Veli’nin “Yaşadığın yeri pak 
et!” düsturundan hareketle “4 Kapı Hatıra Ormanı” kuruluşu.
Ahî Evran Konulu Politika Önerisi
2021, Ahi Evran’ın doğumunun 850. yılıdır. Kurul, Anadolu’nun ma-
nevi mimarları arasında önemli yeri bulunan, sosyal, iktisadi ve siya-
si hayatımızın kökleri açısından Türk-İslam tarihine önemli ilke ve 
pratikler kazandıran Ahilik teşkilatının kurucusu kabul edilen Ahî 
Evran’ın, daha iyi anlaşılması gerekliliğinden hareketle ve UNESCO 
kabulleri doğrultusunda 2021’in Ahî Evran Yılı ilan edilmesi ama-
cıyla politika öneri belgesi hazırlamıştır. Bu belgede, Ahî Evran ve 
mirasıyla ilgili kavrayışı güçlendirecek ve etki alanını genişletecek 
etkinliklerin yapılması için başta Ticaret Bakanlığı olmak üzere ku-
rumlara göre düzenlenmiş etkinlik önerilerinin genel çerçevesine de 
yer verilmiştir. 


186  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Bu bağlamda 20 Şubat 2021 tarihli 31401 sayılı Resmî Gazete’de “2021 
Yılının Ahî Evran Yılı Olarak Kutlanması” konulu Genelge ile Ahî 
Evran’ın çok yönlü bir ilim ve fikir insanı olduğuna, ahilik teşkilatı 
ile sosyal, iktisadi ve siyasi hayata yön verdiğine, Anadolu’nun va-
tanlaşmasında, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda ve bir cihan dev-
leti olmasında büyük rol oynadığına, tefsir, hadis, fıkıh, kelam ve tıp 
alanlarında derin bir âlim, tasavvuf yolunda yüksek makam sahibi 
bir veli olduğuna dikkat çekilmiştir. Ahi Evran yüzlerce yıldır bu top-
raklarda Ahilik geleneğini yaşatmıştır. Kurul, Ahi Evran ve benzeri 
değerlerin tüm esnaf ve sanatkarlarını rahmetle yâd edecek şekilde 
bilginin hikmetle, ticaretin ahlakla buluştuğunun idrakiyle Ahilik 
müessesini dünya milletlerine en doğru şekilde anlatmak, bu kutsal 
emaneti sonraki nesillere aktarmak amacıyla yurt genelinde ve yurt 
dışında etkinlikler düzenlenmesine zemin hazırlamıştır. 
Genelge çerçevesinde, 2021 yılı boyunca bakanlıklar ve ilgili birim-
leri, üniversiteler, yerel yönetimler, sivil inisiyatifler tarafından ülke 
sathında etkinlikler düzenlenmiştir. Yıl boyunca farklı illerde düzen-
lenen yüzü aşkın etkinlikten bazıları şunlardır:
»
»
Ticaret Bakanlığı ve Erciyes Üniversitesi iş birliğiyle düzenle-
nen “Ahilik” paneli,
»
»
Erciyes Üniversitesi tarafından düzenlenen “Anadolu’da İnsan 
Halleri: Tasavvuf Geleneğinde İnsan Felsefesi” konulu söyleşi,
»
»
Kırşehir Valiliğinin kentin tarihi ve kültürel alanları hakkında 
resim çalışmaları,
»
»
Ardahan Valiliği ve Ardahan Üniversitesi iş birliğiyle düzen-
lenen Ardahan Esnaf ve Sanatkârları İçin Ahilik Eğitim Prog-
ramı, 
»
»
Kırşehir’de Ahi Evran Külliyesi’nde düzenlenen “Ahi Evran 
Yılı” dolayısıyla Ahilik tanıtım etkinlikleri, 
»
»
Uluslararası Altın Safran Belgesel Film Festivali.
Mehmet Âkif ve İstiklal Marşı Konulu Politika Önerisi
2021’in İstiklal Marşı’nın kabulünün yüzüncü yılı olmak hasebiy-
le Kurul, Mehmet Akif Ersoy’un “Allah bu millete bir daha İstiklal 


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  187 
Marşı yazdırtmasın” temennisinin ülke sathında bütün milleti şamil 
olarak millî benlik ve kimlik haline dönüşmesi ve İstiklal Marşı’nın 
millî kimliğimiz içinde anlam kazanması gerektiği düşüncesinden 
hareketle adı geçen yılın Mehmet Âkif ve İstiklal Marşı Yılı olarak 
anılması amacıyla politika öneri belgesi hazırlamıştır. 
Öneri üzerine 6 Mart 2021 tarihli 31415 sayılı Resmî Gazete’de “2021 
Mehmet Âkif ve İstiklâl Marşı Yılı” konulu Genelge yayımlanmış ve 
yıl boyunca kamu kurum ve kuruluşları tarafından etkinlikler ya-
pılması, ayrıca etkinliklerin en iyi şekilde gerçekleştirilebilmesi için 
ihtiyaç duyulacak her türlü destek, yardım ve kolaylığın tüm kamu 
kurum ve kuruluşlarınca geciktirilmeksizin öncelikli olarak yerine 
getirilmesi gerekliliği vurgulanmıştır.
Genelge çerçevesinde, 2021 yılı boyunca başta Cumhurbaşkanlığı 
olmak üzere bakanlıklar ve ilgili birimleri, üniversiteler, yerel yöne-
timler, sivil inisiyatifler tarafından ülke sathında etkinlikler düzen-
lenmiştir. 
Beştepe Millet Kongre ve Kültür Merkezi’nde düzenlenen İstiklal 
Marşı’nın Kabulünün 100. Yılı ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma Prog-
ramı’nda ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan;
“Dünyanın birçok ülkesinde hüküm süren sömürü düzeni-
nin sarsılmasında İstiklal Harbi’mizin ve İstiklal Marşı’mızın 
önemli payı bulunuyor. ‘Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen 
al sancak’, diye başlayan ‘Hakkıdır Hakk’a tapan milletimin 
istiklal’ diye biten İstiklal Marşı’mızın 10 kıtası bizim millî an-
dımızdır” 
diyerek konunun önemini vurgulamıştır. Yıl dolayısıyla yurdun çe-
şitli yerlerinde İstiklal Marşı ve Mehmet Akif ile alakalı programlar 
yapılmıştır.
Süleyman Çelebi Yılı Konulu Politika Önerisi
2022, Süleyman Çelebi’nin vefatının 600. yılıdır. Kurul, Türk mede-
niyetinin zirve isimlerinden olan Süleyman Çelebi’yi ve onun düşün-
cesini insanımıza yeniden hatırlatmak, dünyaya ise beşeriyetin ortak 
bir değeri olarak takdim etmek ve tanıtmak gerektiği düşüncesinden 
hareketle 2022’nin “Süleyman Çelebi Yılı” ilan edilmesi amacıyla 


188  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
politika belgesi hazırlamıştır. Bu belgede, Süleyman Çelebi ile ilgili 
kavrayışı güçlendirecek ve etki alanını genişletecek etkinliklerin ya-
pılması için kurumlara göre düzenlenmiş etkinlik önerilerinin genel 
çerçevesine de yer verilmiştir.
3 Haziran 2022 tarihli 31855 sayılı Resmî Gazete’de “2022 Yılının 
Süleyman Çelebi Yılı Olarak Kutlanması” konulu bir Genelge yayım-
lanmış ve yıl boyunca etkinlikler ve anmalar tertiplenmesi, tertiple-
necek etkinliklerin en iyi şekilde gerçekleştirilebilmesi için ihtiyaç 
duyulacak her türlü destek, yardım ve kolaylığın tüm kamu kurum ve 
kuruluşlarınca geciktirilmeksizin öncelikli olarak yerine getirilmesi 
gerekliliği vurgulanmıştır.
Genelge çerçevesinde, 2022 yılı boyunca bakanlıklar ve ilgili birim-
leri, üniversiteler, yerel yönetimler, sivil inisiyatifler tarafından ülke 
sathında etkinlikler düzenlemişlerdir.
Tabela Kirliliği Konulu Politika Önerisi
Kurul, yurt genelinde tabela kirliliği konusunda bir rapor hazırlama 
kararı almış ve bu minvalde daha evvel yapılan benzer çalışmaları 
yürüten belediye birimleriyle görüşmeler gerçekleştirmiş, özellikle İs-
tanbul’da muhtelif tarihî mekân ve caddelerde incelemeler yapmıştır. 
Temas ve araştırmalar neticesinde “Tabela Kirliliği” konusunda yapı-
labilecekler konusunda belediye başkanlarının konuyla ilgili kanun 
ve yönetmeliklerin uygulaması hususunda hassasiyet göstermeleri-
nin teşvik edilmesi, denetim birimlerinin önündeki engellerin kaldı-
rılması, kendilerine gerekli manevi desteğin sağlanması, reklam ilan 
ve tanıtım yönetmelikleri bulunmayan belediyelerin bu yönetmelik-
leri hazırlayıp hayata geçirmeleri, belediye zabıta birimlerince uygu-
lanmakta olan denetimlerin ve yönetmeliklere aykırı uygulamalara 
yönelik maddi yaptırımların artırılması, gerekli hallerde cezai ted-
birlerin alınması, belediyeler tarafından cadde bazında örnek pro-
jeler hazırlanıp uygulamaya geçirilmesi, iş yeri açacakların ruhsat 
işlemleri esnasında kanun ve yönetmeliklerle ilgili olarak belediyeler 
tarafından bilgilendirilmesi, reklam ve tanıtım uygulamalarının ta-
sarım ve imalatını yapan firmaların yönetmelik maddeleri hakkında 
bir genelgeyle belediyeler tarafından bilgilendirilmesi, başarılı örnek 
uygulamaların teşviki ve ödüllendirilmesi yönünde politika önerisi 
hazırlanmıştır. 


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  189 
Politika önerisi Yerel Yönetim Politikaları Kurulu’yla müzakere edil-
miş, ortak politika önerisi olarak sunulması mutabakatına varılmış-
tır. Bu bağlamda Türkiye Belediyeler Birliği, “Tabelalarda Estetik 
Tasarım ve Güzel Türkçe Kullanımı Yarışması” düzenlemiş ve söz 
konusu yarışmaya 100’den fazla belediye yeni tabela tasarımlarıyla 
katılmıştır, ayrıca söz konusu tasarımları şehirlerinde uygulamaya 
geçirmişlerdir.
Özel Yetenekli Öğrencilerin Eğitimi Konulu Politika Önerisi
Kurul, üstün, özel yetenekli bireylerin tespitine yönelik etkili, kaliteli, 
çeşitli ve kapsamlı uygulamaları daha güçlü hayata geçirebilecek bir 
eğitim sisteminin günün ve konunun gerektirdiği ihtiyaçları gözeten 
bir perspektifle geliştirilerek kalıcı hâle getirilmesi amacıyla ilgili 
bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, 
alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak müzake-
reler yürütmüş ve politika önerisi hazırlamıştır. Hazırladığı politika 
önerisini Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu ile paylaşmış ve mu-
tabakat ile sunulması için çalışmalar yürütmüştür. 
Telif Hakları ve Müzik Eğitimi Konulu Politika Önerisi
Türkiye’de müzik eğitiminin günün ve konunun gerektirdiği ihtiyaçla-
rı gözeten bir perspektifle geliştirilerek daha olgun bir noktaya taşın-
ması zaruridir. Salgın döneminde müzik insanlarının yaşadığı sıkın-
tılar herkesin malumudur. Bu bağlamda Kurul, ülke genelinde müzik 
eğitiminin uluslararası seviyede karşılık bulması, müzik eğitimi 
imkânlarının ve müzik eğitimcilerinin çalışma koşullarının, bilaha-
re telif mevzuatının konunun gerektirdiği hassasiyetler çerçevesinde 
daha da iyileştirilmesi amacıyla ilgili bakanlıklar, kurum ve kuru-
luşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında uzman kişiler ve 
diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürütmüş ve politika 
önerisi hazırlamıştır. 
Müziğin evrensel geleceği, Türk müziğinin dünyaya açılımı, alınma-
sı gereken tedbirler ve hazırlanması gereken müzik ortamına ilişkin 
önerilerin yer aldığı politika önerisi üst makama sunulmuştur.
Geleneksel Sanatlar Konulu Politika Önerisi
Kurul, son çeyrek yüzyılda yaşanan gelişmeler çerçevesinde gelenek-
sel sanatlar alanının Türkiye’nin ve Türk kültürünün tanıtımına ve 


190  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
temsiline önemli katkılar sağladığı düşüncesinden hareketle Türki-
ye’nin geleneksel sanatlar alanındaki birikiminin açığa çıkarılarak 
bu alandaki zenginliğimizin görünürlüğünün artırılması, geleneksel 
sanatlar konusunda yeni nesillerin bilinçlendirilmesi ve farkındalık 
oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılması, nitelikli sanatkârların 
yetişmesi ve ekonomik olarak ayakta kalmaları için gerekli ortamın 
oluşturulması ve desteklerin sağlanması hususunda ilgili bakanlık-
lar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında 
uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürüt-
müş ve politika önerisi hazırlamıştır.
Müzeler ve Müzecilik Konulu Politika Önerisi
Türkiye müzelerinin mevcut durumu, başarı oranlaması, dünya mü-
zelerine göre yapısı, olması gerekenler, güncel gelişmeler vs. açısın-
dan daima geliştirilmeye muhtaçtır. Bu bağlamda Kurul, günün ve 
konunun gerektirdiği ihtiyaçları gözeten bir perspektifle ve Türkiye 
Yüzyılı’na yakışacak surette bir müzecilik anlayışının geliştirilmesi 
adına ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör 
temsilcileri, alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü ala-
rak müzakereler yürütmüş ve politika önerisi hazırlamıştır.
Sahne Sanatları Konulu Politika Önerisi
Türkiye’de sahne sanatlarının gelişmesi, eser üretiminin nitelikli şe-
kilde hızlanması, dünya sanat ortamına katkı sağlayacak eserlerin 
daha sık ve etkin biçimde ortaya çıkması, Türkiye’nin köklü tarih ve 
medeniyet birikiminin sahnelere taşınması, amatör tiyatrolara ve 
sanata yönelen gençlere yol açıcı imkânlar sunulması gibi konular-
da mevcut şartların iyileştirilmesi ve kalıcı hâle getirilmesi amacıyla 
ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör tem-
silcileri, alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak 
müzakereler yürütülmüş ve konuyu çeşitli yönlerinden irdeleyen bir 
politika önerisi hazırlamıştır. Söz konusu öneri, sektöre dönüşen sah-
ne sanatları alanında geçmişten bu yana yaşanan sorunlar ve alanın 
gelecekte nasıl olması gerektiğine dair teklifler ekseninde bir vizyon 
belgesi niteliğindedir.


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  191 
Sinema, Radyo ve Televizyon Konulu Politika Önerisi
Türk sinemasının ve dizi sektörünün ülke adına gösterdiği başarı ve 
dünyanın pek çok yerinde vizyon alması gibi gayretlerin desteklen-
mesi, çoğaltılması, iyileştirilmesi ve daha etkin bir yumuşak güç ha-
line dönüştürülmesi hemen herkesin hemfikir olduğu bir husustur. 
Bu bağlamda Kurul, yaratıcı emeğin korunması ve telif hakları ko-
nusunda mevcut şartların daha da geliştirilmesi, sinema, radyo ve 
televizyon alanının sürdürebilir kalkınma planıyla daha da olgun-
laştırılması, kamera önünde ve kamera arkasında görev alan bireyle-
rin sosyal güvenliklerinin günün ve konunun gerektirdiği ihtiyaçları 
gözeten bir perspektifle iyileştirilmesi amacıyla ilgili bakanlıklar, 
kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında uz-
man kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürüt-
müş ve kapsamlı bir politika önerisi hazırlamıştır.
Yayıncılık Konulu Politika Önerisi
Türkiye’de kitap yayıncılığı ister kültürel olsun ister bilimsel olsun 
birtakım imkânları ve sorunları barındırmaktadır. Okuma oranının 
arttırılması, kitaba ulaşma imkânının kolaylaştırılması, satın alma 
gücünün dengelenmesi vb. konular başta olmak üzere Türk yayıncılı-
ğı pek çok açıdan irdelenmek ve iyileştirilmek zorundadır. Kitabevle-
rinin desteklenmesi, yayıncılık sektörünün yapısal sorunları, Ar-Ge 
çalışmaları, telif hakları konusundaki hukuki düzenlemeler, çocuk 
yayıncılığı, sahaflık vb. konularda mevcut düzenlemelerin sektö-
rün güncel ihtiyaçlarının giderilerek güçlendirilmesi ve daha iyi bir 
noktaya taşınabilmesi gerekmektedir. Bütün bunların yanında kor-
san yayınların sektöre verdiği zararın da hesaba katılması gerek-
mektedir. Kurul, bu bağlamda ilgili bakanlıklar, kurum ve kuru-
luşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında uzman kişiler ve 
diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürütmüş ve etkili bir 
politika önerisi hazırlamıştır.
Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri 
Cumhurbaşkanlığı nezdinde, hizmet ve eserleri ile Türk kültür ve 
sanat hayatına önemli katkılarda bulunan, Türkiye’nin kültür ve sa-
natının yücelmesine çalışan, özgün eserleri veya hizmetleriyle üstün 


192  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
kabiliyet gösteren Türk vatandaşlarını devlet adına onurlandırmak 
ve özendirmek üzere Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ihdas olunmuş-
tur. Ödüle ilişkin usul ve esasları kapsayan bir yönetmelik mevcuttur. 
Yönetmelik gereği ödülün verileceği isimlerin belirlenmesi Kurulun 
vazifeleri arasındadır. Kurul bu bapta bir “Değerlendirme Kurulu” 
olup Kurul başkan vekili başkanlığında Kurul üyelerinin salt çoğun-
luğuyla toplanıp kararlar alır. Değerlendirme Kurulu, çalışmalarını 
her yıl Cumhuriyet Bayramı’nda tamamlar ve ödüle değer bulunan 
isimler Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından Cumhuriyet Bayra-
mı’nda açıklanır. Kurul, ihdas edildiği yıldan itibaren beş yıl boyun-
ca 19 kültür ve sanat dalında 44 değerli vatandaşın ödüllendirilmesi-
ne vesile olmuştur.
6.3. Türkiye Yüzyılı için Gelecek Vizyonu
Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu Türkiye’de ve dünyada kültür 
ve sanatın sürdürülebilir, bütüncül ve kuşatıcı bir yaklaşımla siya-
si, ekonomik, etnik ve benzeri unsurların üzerinde, toplumu birleş-
tirici bir misyonun taşıyıcısı kılınması; kültür ve sanat insanlarının 
özgürce üretebildiği ve toplumun tüm kesimlerinin kültür ve sanata 
özgürce erişebildiği bir atmosferin ve gerekli imkânların oluşturul-
ması hususunda Türkiye’yi Türkiye Yüzyılı’na hazırlayacak politika-
lar üretmeye devam edecektir.


KÜLTÜR VE SANAT POLITIKALARI KURULU |  193 
Kurul, ürettiği her politika öneri veya belgesinde Türkiye’nin geleceği 
ve Türkiye Yüzyılı hedefine yönelik bazı prensipler gözetmektedir. 
Bu prensipler aynı zamanda Kurulun Vizyonunu da belirleyen pren-
siplerdir. Buna göre Kurul,
»
»
Türkiye Cumhuriyeti’nin üzerinde kurulduğu topraklarda iz-
leri bulunan kültür sanat birikimini yaşatarak yeni nesillere 
aktarmayı,
»
»
Tarihin ve coğrafyanın merkez ülkelerinden biri olan Türki-
ye’nin, farklı inanç ve düşüncelerle asırlar boyu bir arada yaşa-
ma tecrübesini insanlığın dikkatine sunmayı,
»
»
Tarih içinde Türk toplumu üzerinde vesayet kurma çabasın-
daki ideolojilerin etki ve baskısından uzak, bağımsız, yerli ve 
özgün bir kültür sanat ortamı inşa etmeyi, 
»
»
Bütün çalışmalarında insanlığın birikimi ile çatışma içine gir-
meden, modern çağların ve Türkiye Yüzyılı’nın taleplerini gö-
zetmeyi,
»
»
Türk sanatını dünya ölçeğinde tanınır hale getirebilecek sa-
natçılar yetiştirmeye ve bu çerçevede çağdaş eserler vermeye 
zemin hazırlamayı,
»
»
Hayat tarzlarını, toplumsal ilişkileri, değer sistemlerini, gele-
nek ve inançları tehdit eden ithal kültür ürünleri ile rekabet 
edebilecek kültürel ve sanatsal etkinlikleri destekleyen politi-
kalar geliştirmeyi,
»
»
Türkiye’nin uluslararası sanat ve kültür ortamlarında yer edin-
mesini sağlamak üzere uluslararası iletişim, temsil ve iş birliği 
ağlarının geliştirilmesi için çalışmalar yapmayı sürdürecektir.


194  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  195 
07
Sağlık ve 
Gıda Politikaları 
Kurulu


196  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  197 
7.1. Kurul Hakkında 
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurul Üyeleri
Prof. Dr. Serkan Topaloğlu (Başkanvekili) 
Dr. Sema Ramazanoğlu
Prof. Dr. Necdet Ünüvar
Dr. Ümmü Gülşen Öztürk 
Dt. Zülfiye Füsun Kümet 
Prof. Dr. Zümrüt Begüm Ögel
Prof. Dr. İbrahim Adnan Saraçoğlu
Ecz. Ahmet Selim Köroğlu
Nüket Küçükel Ezberci
 Dr. Hüsnüye Erdoğan
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun Görev ve Yetkileri
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 29. maddesinde Sağlık 
ve Gıda Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
07
Sağlık ve 
Gıda Politikaları Kurulu


198  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
MADDE 29- (1) Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun görev ve yetki-
leri şunlardır:
a)	 Sağlık sisteminin geliştirilmesi amacıyla politika önerileri ge-
liştirmek, gıda sağlığı ve güvenliği konusunda araştırmalar 
yapmak, risk analizi yaparak gıda sağlığının korunması için 
politika önerileri geliştirmek,
b)	 Bitkisel ve hayvansal ürün arzının, ürün kalitesinin artırılma-
sına yönelik politika önerileri geliştirmek,
c)	 Su kaynaklarının etkin kullanılması, su israfının önlenmesine 
yönelik araştırmalar yaparak politika önerilerinde bulunmak,
d)	 Sağlık ve gıdayla ilgili olarak üretim ve tüketim alışkanlıkları-
nı iyileştirmek için araştırmalar yapmak,
e)	 Tarım ve hayvancılıkta yerli gen kaynaklarımızın korunması, 
ıslahı ve çeşitlendirilmesi için araştırmalar yapmak ve politika 
önerileri oluşturmak, destekleme politikaları geliştirmek,
f)	 Önleyici sağlık hizmetlerinin artırılarak sağlık hizmeti veren 
kuruluşların yüklerinin azaltılması ve etkinliklerinin artırıl-
masına yönelik araştırmalar yapmak ve önerilerde bulunmak,
g)	 Tıbbi teknolojiler ve ilaç sanayinin yerlileştirilmesi için politi-
ka önerileri oluşturmak,
h)	 Sağlık hizmetleri ve teknolojilerinde uluslararası gelişmeleri 
takip ederek, sonuçları raporlamak,
i)	 Toplumda artan hastalıkların önlenmesi ve azaltılmasına yö-
nelik politika önerileri oluşturmak,
j)	 Biyogüvenlik alanında politika ve stratejilerin geliştirilmesini, 
uygulamanın izlenmesini sağlamak.
k)	 Bağımlılıkla mücadele konusunda politika önerileri ve strate-
jiler geliştirmek.


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  199 
7.2. Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun Faaliyetleri 
Cumhurbaşkanlığı Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu (SGPK), 19 Ka-
sım 2018 tarihinde yapılan ilk toplantısının ardından, beşi Cumhur-
başkanımızın başkanlığında olmak üzere, bugüne kadar 132 kurul 
toplantısı gerçekleştirmiştir. 
Toplantı ve çalıştaylara alanında uzman akademisyenler, STK tem-
silcileri, iş insanları ve meslek örgütleri temsilcileri davet edilmiştir. 
Belli dönemlerde saha gözlemleri ve yerinde incelemelerde bulunula-
rak kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, 
Denizli ve Konya illerindeki hastaneler ve üniversitelerin Ar-Ge mer-
kezleri, teknoparklar, gıda işletmeleri, sanayi merkezleri, tarımsal 
araştırma merkezleri yerinde incelenerek politika öneri belgeleri ve 
strateji raporları hazırlanmıştır.
Ortak çalışma alanına giren konularda diğer politika kurullarıyla da 
iş birliği ve çalıştaylar gerçekleştirilerek strateji raporları hazırlan-
mıştır. Pandemi ile birlikte, sağlık alanında yerli ve millî teknoloji 
geliştirme çalışmalarının hızlandırılması yönünde Sayın Cumhur-
başkanımızın talimatları üzerine, Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politi-
kaları Kuruluyla yapılan ortak çalışmalarda Gıda Arz Güvenliği, İlaç 
ve Aşı, Tıbbi Cihaz Çalışma Gruplarının çalışmaları doğrultusunda 
politikalar geliştirilmiştir. 
Eğitim ve Öğretim Politikaları ve Hukuk Politikaları Kurullarıyla 
üniversite hastanelerinin eğitim ve hizmet sunumuna yönelik ortak 
çalışmalar yapılmış ve politika öneri belgeleri hazırlanmıştır. Kurul 
üyeleri sektör ve meslek örgütlerinin düzenlediği kongre, sempoz-
yum ve iş birliği toplantılarına katılarak politika geliştirilme süreçle-
rine katkıda bulunulmuştur. Kurul Başkan Vekilimiz aynı zamanda 
“Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu” üyesidir. Cumhurbaşkanı 
Yardımcısının başkanlığında, 11 Bakan ve Başkan Vekilimizin üyesi 
olduğu yüksek kurulun çalışmalarına katkı sunulmaktadır. 
Dünya Sağlık Örgütü tarafından uluslararası pandemi ilan edilmesi 
ile birlikte tüm dünyanın gündemini bir anda değiştiren koronavirüs 
salgını, Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulunun öncelikli gündemi ha-
line gelmiştir. TÜBİTAK Covid-19 Türkiye Platformunca ve TÜSEB 
Aşı Bilim Kurulunca gerçekleştirilen çalışmalar Kurul tarafından 


200  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
yakından takip edilmiştir. Henüz Türkiye’de vaka görülmemişken 
3 Mart 2020 tarihinde Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu, Cumhur-
başkanımızın başkanlığında ilgili bakanların da katılımıyla Cum-
hurbaşkanlığı Külliyesinde toplanmıştır. Bu toplantıda pandemi 
sürecinin yönetimi ve işleyişi ile alakalı önemli kararlar alınmıştır. 
Kurul 18 Mart 2020 tarihinde yine Cumhurbaşkanımız başkanlığın-
da tüm Bakanlarımız ve ilgili kurum temsilcilerinin katılımıyla sü-
reçteki ikinci Kurul toplantısını gerçekleştirmiştir. Cumhurbaşkanı-
mızın başkanlığında gerçekleştirilen bu iki önemli toplantının yanı 
sıra Kurul pandemi gündemli diğer toplantılarda da ilgili bürokrat, 
kurum temsilcisi ve akademisyenlerle iş birliği ve politika geliştirme 
çalışmalarına devam etmiştir.
2020 yılında Beyrut Limanı’ndaki patlama ve pandemi sebebiyle 
hastaneye olan ihtiyacın artması nedeniyle gelen talep üzerine, Sayın 
Cumhurbaşkanımızın özel temsilcisi olarak TİKA tarafından 2010 
yılında yapımı tamamlanan Lübnan Sayda Türk Hastanesi’nin açıl-
ması ile ilgili olarak Lübnan’a resmî ziyarette bulunulmuştur. Sayda 
Türk Hastanesi’nin dost ve kardeş Lübnan halkına hizmet verebil-
mesi için Lübnan Sağlık Bakanlığı ile yeniden protokol oluşturulmuş 
ve hastanenin hizmete alınmasına yönelik süreç kurulumuz koordi-
natörlüğünde başlatılmıştır.
Kurulda özellikle sağlık ve gıda alanında sektör ve meslek örgütleri 
ile ilgili iş birliği faaliyetleri ve çözüm odaklı çalışmalar hassasiyetle 
yürütülmüştür. Kurul, işçi-işveren sendikaları, özel sağlık sektörünü 
temsil eden kuruluşları, sağlık ve gıda alanında çalışan tüm meslek 
dernekleri, ticaret ve sanayi odaları gibi birçok kurum ve kuruluş ile 
her dönem istişare ederek sorun ve taleplerin çözümüne yönelik poli-
tika geliştirme çabasında olmuştur.  
Kurul hazırladığı politika öneri belgelerini Sayın Cumhurbaşkanımı-
za arz etmiştir. Bu kapsamda genel politika öneri belgesi çalışmaları-
nın başlıkları şu şekildedir:
1.		
Bağımlılıkla Mücadeleye Yönelik Politika Önerileri
2.	
Sağlık ve Gıda ile İlgili Konularda Medyanın Doğru Kullanı-
mına Yönelik Politika Önerileri
3.	
Sağlıkta Millîleşme, Yerli ve Millî Sağlık Teknolojilerine Yö-
nelik Politika Önerileri


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  201 
4.	
Koruyucu Hekimlik ve Halk Sağlığına Yönelik Politika Öne-
rileri
5.	
Aşı Reddi, Tereddüdüne Yönelik Politika Önerileri
6.	
Türkiye’de Gıda Güvenliğine Yönelik Politika Önerileri
7.	
Sağlıkta Finansman Modellerine Yönelik Politika Önerileri
8.	
Uzaktan Algılama Yöntemlerinin Tarımsal Üretim Planlan-
masında ve Kriz Yönetiminde Kullanılmasına Yönelik Poli-
tika Önerileri
9.	
Üniversite Hastanelerinin Sorunları ve Çözümlerine Yöne-
lik Politika Önerileri
10.	 Özel Hastanelerin Sorunları ve Çözümlerine Yönelik Politi-
ka Önerileri
11.	 Gıda Güvencesi Açısından Üretici Birlikleri ve Kooperatifle-
rin Rolü Konusunda Politika Önerileri
12.	 Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvancılıkta Yaşanan Sorunlar ve 
Çözümlerine Yönelik Politika Önerileri
13.	 Sağlık Turizminde Yaşanan Sorunlar ve Çözümlerine Yöne-
lik Politika Önerileri
14.	 Yerli ve Millî Sağlık Endüstrisinde Savunma Sanayi Modeli-
nin Geliştirilmesine Yönelik Politika Önerileri
15.	 Çiftçilerimizin Sahada Yaşadığı Sorunlar ve Çözümlerine 
Yönelik Politika Önerileri
16.	 Yaşlı Bakım ve Uzun Dönem Bakım Turizminde Yaşanan 
Sorunlar ve Çözümlerine Yönelik Politika Önerileri
17.	 Termal Sağlık Turizminde Yaşanan Sorunlar ve Çözümleri-
ne Yönelik Politika Önerileri
18.	 Sağlık Turizmi Kapsamında Özel Sağlık Sektörünün Yaşadı-
ğı Sorunlar ve Çözümlerine Yönelik Politika Önerileri
19.	 Elektronik Sigara Kullanımının Önlenmesine Yönelik Poli-
tika Önerileri


202  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
20.	 Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddettin Önlenmesine Dair 
Politika Önerileri
21.	 Tarım Şûrasına Yönelik Politika Önerileri
22.	 Trans Yağların Gıda Zincirinden Kaldırılmasına Yönelik Po-
litika Önerileri
23.	 Tıp Merkezlerinin Sorunları ve Çözüm Önerilerine Yönelik 
Politika Önerileri
24.	 Eczacıların Sorunları ve Çözüm Önerilerine Yönelik Politika 
Önerileri
25.	 Obezite ile Mücadeleye Yönelik Politika Önerileri
26.	 COVID-19 Pandemi Sürecine Yönelik Politika Önerileri
27.	 Pandemi Sürecinde Dijital Sağlık Uygulamalarına Yönelik 
Politika Önerileri
28.	 Yerli Sağlık Endüstrileri Üretim Faaliyetleri ve Pandemi Sü-
recinin Değerlendirilmesine Yönelik Politika Önerileri
29.	 Lübnan Sayda Türk Hastanesinin Faaliyete Geçmesine Yö-
nelik Koordinasyonun Kurulumuz Tarafından Sağlanması
30.	 TÜBİTAK Covid-19 Türkiye Platformu Aşı Çalışmalarına 
Yönelik Politika Önerileri
31.	 Yerli Aşı Çalışmalarına Yönelik Politika Önerileri
32.	  8. Sağlık Zirve’sine Yönelik Politika Önerileri
33.	 Kenevirin Endüstriyel ve Tıbbi Olarak Kullanılmasına Yöne-
lik Politika Önerileri
34.	 Gıda Enflasyonuna Yönelik Politika Önerileri
35.	 Suyun Önemi, Bilinçli Kullanımı ve İsrafının Önlenmesine 
Yönelik Politika Önerileri
36.	 Biyoterörizme ve Biyosavunmaya Yönelik Politika Önerileri
37.	 Sağlık Çalışanların Yaşadığı Sorunlar ve Çözümlerine Yöne-
lik Politika Önerileri


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  203 
38.	 Tarımda İklim Değişikliği ve Ülkemiz Tarımı Üzerindeki Et-
kilerine Yönelik Politika Önerileri
39.	 Türkiye’de Biyogazdan Yenilebilir Enerji ve Gübre Üretimi-
nin Yaygınlaştırılması Konusunda Sorunlar ve Çözümlerine 
Yönelik Politika Önerileri
40.	 Sektör Temsilcileri ile ‘Sağlıkta Ortak Akıl’ Çalıştayı
41.	 Dermokozmetik ve Takviye Edici Gıdaların Onayı, Üretimi 
ve Dağıtımında Yaşanan Sorunlar ve Çözümlerine Yönelik 
Politika Önerileri
42.	 Sağlıkta Yeni Trendler, Öngörüler ve Dijital Sağlıkta Lider 
Olmaya Yönelik Politika Önerileri
43.	 Yenilikçi İlaçlara Erişimde Yaşanan Sorunlar ve Çözümleri-
ne Yönelik Politika Önerileri
44.	 Sağlık Okur-Yazarlığının Geliştirilmesine Yönelik Politika 
Önerileri
45.	 Diyetisyenler, Fizyoterapistler ve Klinik Psikologların So-
runları ve Çözümlerine Yönelik Politika Önerileri
46.	 Türk Eczacılar Birliği ile Eczacıların Sorunlarına Yönelik 
Değerlendirme Çalıştayı
47.	 Hayvancılık Sektörünün Sürdürülebilirliğine ve Yemde Dışa 
Bağımlılığın Azaltılmasına Yönelik Politika Önerileri
48.	 12. Kalkınma Planı Hazırlık Sürecine Yönelik Değerlendir-
me Çalıştayı
49.	 Tarımda Türkiye Yüzyılına Yönelik Politika Önerileri
50.	 Sağlık Endüstrileri Başkanlığının Kurulmasına Yönelik Po-
litika Önerileri
51.	 Hekimlerin Çalışma Koşullarına Yönelik Politika Önerileri
52.	 Doçentlik Sınav Sisteminin Yeniden Ele Alınmasına Yönelik 
Politika Önerileri


204  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
53.	 MHRS’de Yaşanan Sorunların Çözümüne Yönelik Politika 
Önerileri
54.	 İlaç Endüstrisinin Temsilcileri ile Sektörel Değerlendirme 
Çalıştayı
55.	 Üniversite Hastanelerinin Sorunlarına Yönelik Çalıştay
56.	 Asistan ve Intörn Hekimlerin Çalışma Koşullarına Yönelik 
Politika Önerileri
57.	 Aile Hekimlerinin Çalışma Koşullarına Yönelik Politika 
Önerileri
58.	 Türkiye’de Şeker Üretimi ve Şeker Üreticilerinin Sorunları ve 
Çözümlerine Yönelik Politika Önerileri
59.	 Şehir Hastanelerinin Mükemmeliyet Merkezleri Olmasına 
Yönelik Politika Önerileri
60.	 Otomatik Eksternal Defibratörlerin Türkiye’de Mevzuat Ça-
lışmalarının Tamamlanması ve Yaygın Kullanıma Yönelik 
Politika Önerileri
61.	 Muayenehane Hekimlerinin Sorunları ve Çözümlerine Yö-
nelik Politika Önerileri
62.	 Türkiye’nin İlk Yerli Enzim Fabrikasının Kurulması ve Bi-
yoteknoloji Alanında Gelişmelerin Sağlanmasına Yönelik 
Politika Önerileri
63.	 Endüstriyel Biyoteknolojinin Geliştirilmesine Yönelik Poli-
tika Önerileri
64.	 Sağlık Vadisi ve Yaşam Bilimleri Teknoloji Geliştirme Bölge-
sinin Kurulmasına Yönelik Politika Önerileri
Politika kurulu raporunda kamuoyu ile paylaşılmak üzere belirlenen 
konular 15 başlıkta özetlenmiştir:
Sağlık Endüstrileri Başkanlığı 
Şehir Hastanelerinin Mükemmeliyet Merkezi Olması
Birinci Basamak Aile Hekimliği Yapısının Güçlendirilmesi


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  205 
Sağlık Turizmi
Elektronik Sigara
Bağımlılıkla Mücadele
Sağlıkta Şiddet
Sağlık Okuryazarlığı
Hekim ve Sağlık Çalışanlarının Özlük Haklarındaki Kazanımlar
Dijital Sağlık
Trans Yağlar
Türkiye’nin İlk Yerli Enzim Fabrikasının Kurulması ve Biyoteknoloji 
Alanında Gelişmeler 
Uzaktan Algılama Yöntemlerinin Tarımsal Üretim Planlamasında 
ve Kriz Yönetiminde Kullanılması 
Gıda İsrafının Önlenmesi ve Gıda Artıklarından Hayvan Yemi 
Üretilmesi 
Tarımsal Atıklardan, Yerli ve Milli, Yenilebilir Enerji ve Organik/
Organomineral Gübre Üretimi
Sağlık Endüstrileri Başkanlığı 
İlaç, aşı, tıbbi cihaz, medikal ekipman ve biyoteknolojik ürünlere ka-
dar pek çok stratejik malzemenin yerli ve millî imkânlarla rekabetçi 
bir şekilde geliştirilmesi ve üretilmesi hedeflenmektedir. 
Türkiye’nin 2022 yılında ithalat tutarları ilaçta 4,2 milyar dolar, tıbbi 
cihazda ise 1,7 milyar dolar seviyesinde olup dışa bağımlılık oranı, 
ilaç ve tıbbi cihaz alanında %85, sarf malzeme alanında ise %70 se-
viyesindedir. İleri teknoloji üretimi olan akıllı ilaç ve biyoteknolojik 
ürünlerde bu oran daha da artmaktadır. Dışa bağımlılığın azaltılma-
sı amacıyla savunma sanayiinde elde edilen başarının sağlık endüst-
rilerinde de yakalanması son derece önemlidir. Bu kapsamda farklı 
kurumlar arasında koordinasyonun sağlanabilmesi amacıyla 2015 
yılında SEYK (Sağlık Endüstrileri Yönlendirme Komitesi) kurulmuş 
ancak beklenen ivme yakalanamamıştır.


206  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Sağlık alanında ihtiyaçlara uygun planlamaların yapıldığı, Ar-Ge 
süreci ve üretim aşamalarının koordineli yürütüldüğü, hekim-mü-
hendis-endüstri iş birliğinin sağlandığı bir yapının oluşturulması 
yerli ve millî sağlık endüstrisinin ana hedefidir. Bu hedefe ulaşmakta 
Cumhurbaşkanlığı’na bağlı kurumsal bir üst yapı olarak Sağlık En-
düstrileri Başkanlığı’nın kurulması önemlidir. Doğrudan Cumhur-
başkanımıza bağlı bir başkanlığın kurulmasıyla sürecin hızlı işleme-
si, sevk ve koordinasyonun etkin yapılabilmesi sağlanacaktır.
Sağlık Endüstrileri Başkanlığı’nda yenilikçi alanlar desteklenerek 
akıllı ilaçlar, dijital sağlık, yapay zekâ, gen tedavileri, nadir hastalık-
ların tedavisi, biyoteknolojik ilaç ile tıbbi ürünlerin üretimi ve geliş-
tirmesinde hızlı ve etkin sonuç alınabilecektir. Sağlık harcamaların-
da büyük bir payı olan ve teknolojinin ilerlemesiyle daha da büyük 
bir yük oluşturacak ilaç ve tıbbi cihazların yerli ve milli olarak üretil-
mesiyle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır. 
Sağlık Endüstrileri Başkanlığının kurulması “Türkiye Yüzyılı” viz-
yonu hedeflerine ulaşmada güçlü bir hamle olacaktır. Sayın Cumhur-
başkanımız tarafından 12 Mart 2021’de Ekonomi Reform Programı 
toplantısında bu konu kamuoyu ile paylaşılmış olup sürece yönelik 
çalışmalar devam etmektedir.
Şehir Hastanelerinin Mükemmeliyet Merkezi Olması
Cumhurbaşkanımızın önderliği ve vizyonuyla şehir hastaneleri gibi 
muazzam projeler hayata geçirilmiştir. Dünyanın gıpta ile baktığı 
pandemi sürecinin başarılı bir şekilde yönetilebilmesinin en önem-
li unsuru olan şehir hastanelerinin sağlık sisteminin en üstüne ko-
numlandırılması gerekmektedir.
Dünyada artık sağlık sisteminde yönetimi zor, alanında üst düzey 
bilgi ve deneyime sahip ekip gerektiren hastalıklarda mükemmeliyet 
merkezleri oluşturulmaktadır. Böylelikle hastaların en donanımlı 
hekime, en uygun tedaviye, en kısa zamanda ulaşmaları sağlanmak-
tadır.
Şehir hastanelerinin hem mükemmel altyapı hem de alanlarındaki 
en deneyimli hekimleri barındırması sebebiyle birer mükemmeliyet 
merkezi olmasında hiçbir engel yoktur. “Türkiye Yüzyılı” vizyonun-
da şehir hastanelerinde mükemmeliyet merkezleri oluşturularak 


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  207 
hem ileri tıbbi uygulamaların gerçekleştirilmesine hem de yeni ilaç 
ve cihazlar ile ilgili Ar-Ge çalışmalarının yapılmasına olanak sağ-
lanmalıdır. Bulunduğu coğrafyada birçok alanda lider konumda olan 
Türkiye, mükemmeliyet merkezleri ile sağlık hizmetleri ve teknoloji-
leri alanında da lider ülke haline gelecektir.
Sayın Cumhurbaşkanımızın 14 Mart 2019’da Ankara Bilkent Şehir 
Hastanesi açılışında büyük bir vizyon olarak ortaya koyduğu he-
kim-mühendis-endüstri iş birliğinin sağlandığı sağlık vadilerinin 
kurulması, yetişmiş nitelikli insan gücünü destekleyecek ve tersine 
beyin göçünü hızlandıracaktır. 
Nitelikli sağlık hizmeti ve yeni tıbbi teknolojilerin bulunduğu şehir 
hastaneleri sadece vatandaşa sunulacak sağlık hizmet kalitesini art-
tırmakla kalmayacak sağlık turizminde de markalaşmaya katkı sağ-
layacaktır. 
Birinci Basamak Aile Hekimliği Yapısının Güçlendirilmesi
“Türkiye Yüzyılı” vizyonu hedefleri doğrultusunda uygulanacak sağ-
lıkta dönüşümün ikinci fazında ele alınması gereken en önemli konu 
birinci basamak sağlık hizmetleri ve aile hekimliği uygulamasıdır.
Mevcut sağlık sisteminde aile hekimlerine ortalama 5000 hasta düş-
mektedir. Aile hekimlerinin hastalara yeterli süre ayırabilmelerini ve 
kapsamlı değerlendirme yapabilmelerini sağlayacak şekilde hekim 
başı hasta sayısının 2000’e düşürülmesi, bu amaçla da aile hekimi 
sayısının artırılması gerekmektedir.
Aile sağlığı merkezlerinin hastaların sorunlarına çözüm bulabilecek 
şekilde yeniden planlanması ve vatandaşlara sunduğu hizmetlerin 
kapsamının genişletilmesi sağlanmalıdır. Bu bağlamda, aile sağlığı 
merkezlerinin gebelik takibi yapan ebe-hemşire, fizyoterapist, diye-
tisyen, psikolog ile desteklenerek, basit tahlillerin yapılabilmesine 
olanak sağlayan sağlıklı yaşam merkezlerine dönüştürülmesi faydalı 
olacaktır.
Aile hekimliği sistemi dijitalleşmeye uyum sağlamalı ve kronik has-
talıkları bulunan vatandaşlarımız tele-tıp uygulamalarını kullanma-
ya teşvik edilmelidir. Ayrıca ilaç rapor sistemlerinin güncellenmesiy-
le aile hekiminin reçete yetkileri artırılarak hastaların reçete-rapor 


208  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
gibi nedenlerle ileri basamak merkezlere gereksiz başvurmasının 
önüne geçilmelidir.
Aile sağlığı merkezlerinden sevk edilenlerden hastanelerde daha dü-
şük muayene ücreti alınması, katkı payı alınmaması gibi düzenleme-
lerle vatandaşlarımızın öncelikli olarak aile hekimliğine başvurma-
ları özendirilmelidir.
Vatandaşlarımızın aile sağlığı merkezlerinde sorunlarına kolaylıkla 
çözüm bulabilmeleriyle hastanelere başvuru büyük oranda azalacak-
tır. Böylelikle Merkezî Hasta Randevu Sistemi’nde (MHRS) randevu 
bulamama sorunu ortadan kalkacak ayrıca uzman hekimlerimizin 
de hastalarına daha fazla zaman ayırabilmeleri sağlanmış olacaktır. 
Sağlık Turizmi
Sağlık turizminde Türkiye’nin 2028 hedefi, 3 milyon sağlık turisti ve 
10 milyar dolar sağlık turizmi gelirine ulaşmaktır. Diğer sektörlere 
göre büyüme öngörüsü yüksek bir alan olan sağlık turizminde ön-
celikle medikal turizm, yaşlı ve engelli bakım turizmi, termal, spa ve 
wellness turizmi için Kurul kapsamlı bir strateji raporu hazırlamış-
tır. Bu raporda öne çıkan öneriler olarak tüm paydaşların katılımıyla, 
temel stratejileri, bunlara uygun hedefleri ve süreç takip mekanizma-
larını oluşturacak ve en az 5 yıllık bir perspektif ortaya koyacak bir 
Sağlık Turizmi Şûrası yapılmalıdır. 
Sağlık turizmi yılı ilan edilerek yurt dışında etkili kampanyalar 
yürütülmeli, fuar ve kongrelere güçlü şekilde katılım sağlanmalı 
ve Türkiye’de büyük çaplı kongre ve fuarlar düzenlenmelidir. Mev-
cut sorunları giderecek, kapsamlı mevzuat çalışması yapılmalıdır. 
Sağlık turizmi yapan seyahat acentelerinin ihtisaslaşması (medi-
kal, yaşlı-engelli bakım, termal) sağlanmalı, özel ve kamu açısından 
sağlık turizmi taban fiyatları eşitlenmelidir. Global akreditasyonlar 
tarafından kabul görülmüş Türkiye’nin kendi akreditasyon sistemi 
kurulmalı, Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Ensti-
tüsünün (TÜSKA) mevcut akreditasyon sistemine sağlık turizmi ek-
lenmelidir. Uluslararası hastalar için Uluslararası Sağlık Hizmetleri 
A.Ş.’nin (USHAŞ) kuracağı mekanizmalarla etkin bir memnuniyet 
takibi/şikâyet yönetimi mekanizması kurulmalı, USHAŞ tarafından 
kurulacak veri ve gözetim altyapısı kanalıyla sağlık turizminde kayıt 
dışılığı asgariye indirecek bir mekanizma oluşturulmalıdır.


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  209 
Sağlık turizminde istihdam edilecek kalifiye personelin yetiştirile-
bilmesi için, YÖK inisiyatifinde yabancı dilde ve en az ön lisans dü-
zeyinde eğitim verecek bir düzenleme yapılmalıdır. Büyük ölçekli 
kamu hastanelerinde ve sağlık turizmi yapılan hastanelerde sağlık 
turizmi birimleri 24 saat açık olmalıdır. Teşvik sisteminin ölçülebilir 
hedef ve başarılara göre hesaplanarak verilmesi planlanmalı, kalite-
yi ve katma değeri ödüllendiren bir teşvik sistemi oluşturulmalı, ara-
cı kuruluşlar teşviklerden yararlanabilmelidir. Özellikli branşlar için 
mükemmeliyet merkezleri oluşturulmalıdır.
“Türkiye Yüzyılı” vizyonu hedefleri doğrultusunda kamu ve özel sek-
tör olarak güçlü sağlık altyapısı ve insan kaynağıyla sağlıkta dünya 
markası olma çabası kararlılıkla devam edecektir.
Elektronik Sigara
Elektronik sigara, sigarayı bırakma alternatifi olarak pazarlanmak-
tadır. Ancak elektronik sigara, normal sigaraya oranla çok yüksek 
miktarda nikotin alımına sebep olduğu için bağımlı haline gelme sü-
resi daha kısa olup çoklu bağımlılığa neden olmaktadır. 
Türkiye’de elektronik sigaranın üretimi, ithalatı ve satışı 2013 yılın-
dan bu yana yasaktır. Buna rağmen, elektronik sigara endüstrisinin 
Türkiye pazarına girme çabaları devam etmektedir. Elektronik siga-
ra ve benzeri buharlı ürünleri kullanma ile oluşan akciğer hasarına 
EVALİ (E-Cigarette or Vaping, Product Use Associated Lung İnjury) 
hastalığı adı verilmiştir. Bu cihazların üzerinde sağlığa zararlı oldu-
ğuna dair uyarılar yer almamaktadır. 
Elektronik sigara satışı serbest olan ülkelerde tütün endüstrisinin 
özendirici reklamları özellikle çocuk ve gençler arasında bu cihazla-
rın kullanımını hızla artırmıştır. Ayrıca, elektronik sigara cihazları, 
içine çeşitli yasa dışı uyuşturucular konularak kullanılabilmektedir. 
Bu durum özellikle gençlerde saldırganlık, kalp ritim bozuklukları, 
böbrek yetmezliği ve epilepsiye yol açmaktadır. Uyuşturucu ve uyarı-
cı birçok maddeyi aerosol haline getirmek suretiyle kullanma olanağı 
sunmaktadır.
Sayın Cumhurbaşkanımızın tütün ve mamullerinin kullanımı ile il-
gili kararlı duruşuyla Türkiye’de bu konuda çok önemli, caydırıcı ve 
etkili önlemler alınmıştır. Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) elektronik 


210  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
sigaralar konusundaki önerisi; Türkiye’de olduğu gibi elektronik ve 
ısıtılmış sigaraların üretiminin, satışının ve ithalatının tamamen ya-
saklanması yönündedir. Elektronik sigaranın ve likitlerin Türkiye’ye 
girişi, ruhsat alması, üretimi ve internetten pazarlanmasına, elektro-
nik sigara hammaddeleri ve cihaz satışlarına hiçbir şekilde izin ve-
rilmemelidir.
Bağımlılıkla Mücadele
Türkiye’de bağımlılıkla mücadele her boyutuyla ele alınmakta, bu 
alanda büyük mesafeler kat edilmesini sağlayan çalışmalar gerçek-
leştirilmektedir. 2019 yılında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Ge-
nelgesiyle, Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu (BMYK), Cumhur-
başkanı Yardımcısı başkanlığında 11 bakan (Adalet; Aile ve Sosyal 
Hizmetler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Gençlik ve Spor; Ha-
zine ve Maliye; İçişleri; Millî Eğitim; Sağlık; Tarım ve Orman; Ticaret; 
Ulaştırma ve Altyapı Bakanları) ve Cumhurbaşkanlığı Sağlık ve Gıda 
Politikaları Kurulu Başkanvekilinin katılımıyla yeniden oluşturul-
muştur. 
Türkiye’de bağımlılıkla mücadele çalışmaları BMYK’nın belirleyece-
ği strateji ve eylem planları çerçevesinde görev icra etmek üzere oluş-
turulmuş olan Bağımlılıkla Mücadele Kurulu, Bağımlılıkla Mücadele 
Teknik Kurulu ve Bağımlılıkla Mücadele İl Koordinasyon Kurulları 
eliyle yürütülmektedir.
Bağımlılıkla mücadele kapsamında, tedavi-rehabilitasyon, eği-
tim-bilgilendirme ve arz ile mücadeleye yönelik çalışmalar gerek sa-
hada paydaş kurumlarla gerekse ilgili STK’larla birlikte yürütülerek, 
Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kuruluyla görüşler paylaşılmaktadır.
Sağlıkta Şiddet 
Türkiye’de sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin diğer sektörlere kı-
yasla 16 kat daha fazla olduğu bilinmektedir. Sağlık ve Gıda Politi-
kaları Kurulu, konunun uzmanları, sivil toplum kuruluşları, meslek 
örgütleri ve kamu kurumlarının yetkilileri ile yaptığı çalıştaylar neti-
cesinde kapsamlı sağlıkta şiddet raporunu Sayın Cumhurbaşkanımı-
za 2020 yılında arz etmiştir. Bu raporda sağlıkta şiddet ve malpraktis 
konuları çok kapsamlı olarak ele alınmıştır. 


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  211 
Sayın Cumhurbaşkanımızın destekleriyle bu konuda önemli düzen-
lemeler yapılmıştır. Bu çerçevede, 17 Nisan 2020’de Sağlık Hizmetle-
ri Temel Kanunu’nda değişiklik yapılmış, 12 Mayıs 2022 yılında ise 
sağlıkta şiddet katalog suçlar kapsamına alınarak malpraktis yasası 
hayata geçirilmiştir. Sadece yasal düzenlemelerle sınırlı kalınmaya-
rak gerek sağlık hizmet sunumunda gerekse sağlık çalışanlarının 
çalışma ortamlarının iyileştirilmesine yönelik önemli düzenlemeler 
yapılmıştır. Ayrıca, gereken tüm tedbirlerin alınmasına yönelik ka-
rarlı çabalar da devam edecektir.
Sağlık Okuryazarlığı
Sağlık okuryazarlığı, “sağlıkta iyilik halini korumak ve geliştirmek 
için, bireylerin sağlık bilgisine erişim, bilgiyi anlama ve kullanma 
motivasyonlarını belirleyen bilişsel ve sosyal beceriler” olarak ta-
nımlanmaktadır. 
Sağlık okuryazarlığı yeterince geliştirilemediğinde; koruyucu sağlık 
hizmetlerini anlama ve uygulamada problemler, verilen hizmeti tak-
dir ve tavsiyeleri anlamada ve yorumlamada güçlük, kronik hastalık-
larla ilgili bilgi eksikliği ve yönetiminde aksaklık yaşama, hastaneye 
başvurularda gecikme ve hastanede kalış süresinde artış, acil servis 
başvurularında artış, erken ve artan ölümler, verilen tedaviye uyum-
da güçlük, bilinçsiz ve fazla ilaç kullanımı ve sağlık harcamaların-
da artışa neden olmaktadır. Sağlık yöneticileri ve politika yapıcılar 
açısından ise sağlık hizmeti kullanımının artması, dolayısıyla artan 
yatırım ve işletme maliyeti ve iletişim eksikliği sonuç olarak da artan 
şiddet vakaları gibi çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır.
Yetersiz sağlık okuryazarlığı sağlıksız nesillerin ve sağlıksız bir top-
lumun oluşmasına yol açmaktadır. Bu nedenle sağlık hizmetlerinin 
organizasyonu ve yapılandırılmasında küçük yaşlardan itibaren sağ-
lık okuryazarlığı kültürünün kazandırılması büyük önem taşımak-
tadır. Türkiye’de sağlık okuryazarlığı ilkokul 4. sınıftan başlayarak 
ortaokul, lise, sağlık meslek liseleri ve spor liselerinin müfredatında 
yer almaktadır. 
Sağlık uygulayıcılarına yönelik sağlık okuryazarlığında farkındalık 
çerçevesinde bir pilot çalışma gerçekleştirilmiş ve sağlık çalışanlarının 
mezuniyet sonrası eğitim programlarında sağlık okuryazarlığı ile iliş-


212  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
kili konulara yer verilmesinin sağlık okuryazarlığının geliştirilmesine 
katkı sağlayacağı sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda, “Sağlık Okur 
Yazarlığı Ulusal Eylem Planı” hazırlanmış olup uygulama sürecini bek-
lemektedir. Anaokulundan başlayarak her yaş grubuna bu becerinin 
kazandırılması, tüm paydaşların sorumluluğunu gerektirmektedir. 
Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarının önüne geçilmesi, has-
ta ve hastalık bilincinin oluşması, sağlıklı ve huzurlu bir toplumun 
oluşması ve sağlık giderlerinin azaltılarak bütçe yükünün hafifletil-
mesi, sağlık okuryazarlığı becerisinin ve bilincinin kazandırılması 
ile mümkündür. 
Bu amaçla, “Sağlık Okuryazarlığı Ulusal Eylem Planı” hayata geçi-
rilmeli, yazılı, görsel ve sosyal medya aktif kullanılmalı, toplumu 
etkileyen sağlık haberleri sağlık sertifikalı haberciler tarafından 
yapılmalı, hem sağlık hizmeti sunucu ve uygulayıcılarının hem de 
kullanıcılarının sağlık okuryazarlığı iletişim becerileri geliştirilme-
li, anaokulundan başlayarak tüm eğitim kurumlarında uygulama-
lı sağlık okuryazarlığı becerileri kazandıracak eğitimler verilmeli, 
sağlık uygulayıcısı olacak bireylerin eğitim müfredatlarında sağlık 
iletişimini içeren ders ve uygulamalara mutlaka yer verilmeli, sağ-
lık çalışanlarına hasta ile iletişimde en verimli sonuca ulaşmak için 
doğru iletişim metotlarını kazandıracak mezuniyet sonrası eğitimler 
düzenlenmelidir. 
Sonuç olarak sağlıklı toplumun oluşturulması yüksek nitelikte sağ-
lık okuryazarlığı bilinç ve becerisinin kazanılması ve kazanılan bu 
bilincin kültüre dönüşmesi ile mümkündür.
Hekim ve Sağlık Çalışanlarının Özlük Haklarındaki 
Kazanımlar
Kurulun en önemli gündem konularından biri de hekimlerin ve sağ-
lık çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve özlük hak-
larında yapılacak düzenlemeler konusu olmuştur. Özellikle pandemi 
sürecinde olağanüstü gayretle görev yapan sağlık profesyonelleri-
nin özlük haklarında önemli kazanımlar sağlanmıştır. Sayın Cum-
hurbaşkanımızın 14 Mart 2022’de verdiği müjdelerle hekimlerin ve 
sağlık çalışanlarının gelirlerinde önemli iyileştirmeler yapılmıştır. 
Sağlıkta şiddet ve malpraktis konusunda kanuni düzenlemeler ya-


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  213 
pılmıştır. Tıp ve Diş Hekimliği Fakültelerinde intörn öğrencileri için 
asgari ücret tutarında ödeme yapılması sağlanmıştır. Lisans mezunu 
hemşirelere 3600 ek gösterge verilmiştir. Ayrıca, İlaç Fiyat Kararna-
mesi’nde 2022 yılı Temmuz ve Ekim aylarında yapılan düzenleme ile 
serbest eczacıların kârlılık oranlarında önemli artışlar sağlanmıştır. 
Dijital Sağlık
2004 yılında yayımlanan “Türkiye Sağlık Bilgi Sistemi Eylem Planı” 
ile başlayan sağlıkta dijitalleşme süreci özellikle 2014 yılından sonra 
büyük bir ivme kazanmıştır. Türkiye, güçlü bir vizyon ile geliştirilen 
ve kısa sürede yaygınlaşan projeler sayesinde dijital sağlıkta dünya-
da önde gelen ülkeler arasında yer almıştır.
Türkiye’de sağlık dijitalleşmesi ulusal sağlık hizmetlerinde doğrudan 
vatandaşların ve sağlık çalışanlarının iş ve işlemlerini daha kolay ve 
hızlı gerçekleştirmeleri için planlanmıştır. Bu durum sonucunda bi-
reylerin tedaviye ve tedavi olanaklarına erişimini kolaylaştırmaya 
yönelik uygulama ve altyapılar hizmete girmiştir. Hastaların kişisel 
sağlık kayıtlarına ulaşabilmesi, dünya çapında önemli hâle gelen bir 
husustur. Sağlık teknolojileri konusundaki bu küresel gündem doğ-
rultusunda sağlık kayıtlarının vatandaşların erişim ve kontrolüne 
açılması, bireylerin sağlık hizmet sunumuna dâhil edilmesi ile sağlık 
okuryazarlığı seviyesinin yükseltilmesi ve buna paralel olarak sağlık 
hizmetlerinde maliyet etkinlik kapasitesinin güçlendirilerek uzun 
vadede sağlık hizmetlerinde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıy-
la “E-Nabız Kişisel Sağlık Sistemi” uygulamaya konmuştur.
“Türkiye Yüzyılı” vizyonunda sağlıkta dijitalleşme ve tele-tıp hiz-
metleri modern sağlık hizmetlerinin yeni kilometre taşı olacaktır. 
Türkiye’nin çalışmalarına çok önce başladığı ve uygulamaya aldığı 
tele-tıp hizmetleri teknolojinin katkısıyla sağlık hizmetinin hastane-
lerden çıkıp hayatın her alanında sunulabilir hâle gelmesini sağlaya-
caktır. Türkiye’nin hedefi, kamu ve özel sektör tüm paydaşların ka-
tılımıyla yapay zekâ merkezli sağlık çözümlerinin geliştirilmesinde 
lider ülke olmaktır.
Trans Yağlar
Trans yağlar, gıda endüstrisinde kullanılan yağların daha ucuz ve 
kolay kullanımı için çeşitli işlemlere tabi tutulması sırasında ortaya 


214  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
çıkmaktadır. Ayrıca, kızartma yağlarının birden fazla kullanımı ve 
yanlış pişirme yöntemleri de bitkisel yağları trans yağa dönüştür-
mektedir. 
Trans yağ tüketimi dünyada her yıl 500.000’den fazla kardiyovaskü-
ler hastalık kaynaklı ölüme sebep olmakta, ayrıca diyabet, obezite, 
kanser gibi diğer önemli hastalıkların riskini artırmaktadır. 
Gıda endüstrisinin üretim sürecinde yapılacak değişikliklerle, ev-
lerde veya toplu yemek üretimi yapılan işletmelerde sağlıklı pişirme 
yöntemlerinin tercih edilmesiyle, trans yağların zararlı etkilerinden 
korunmak mümkündür. 2003 yılından itibaren bazı ülkelerde trans 
yağ miktarı %2 ile sınırlandırılmıştır. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiket-
leme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ne göre, eğer sürülebi-
lir yağ/margarinler, yoğun yağlar, bitkisel yağlar veya bu yağları içe-
ren gıdalar, %2’den fazla trans yağ içeriyorsa, trans yağ miktarı etiket 
üzerinde belirtilmelidir. Ayrıca, ürün %1’den az trans yağ içeriyorsa, 
ürün etiketinde “trans yağ içermez” ifadesi firmalar tarafından gö-
nüllü olarak kullanılabilmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan “REPLACE-YERİ-
NE KOY” raporunda 2023 itibarıyla tüm dünyada gıda zincirinde trans 
yağların %2’nin altında olması hedefi ortaya konulmuştur. Kurulumuz 
önerisi ve DSÖ-EvipNet-TÜSPE iş birliği ile Türkiye’de trans yağların 
eliminasyonuna yönelik bir “politika belgesi” hazırlanmıştır. Rapor, 
DSÖ ülkeleri arasında trans yağ konusunda hazırlanmış kanıta daya-
lı ilk politika belgesi olma özelliği taşımaktadır. Akabinde Tarım ve 
Orman Bakanlığı tarafından mevzuatta yapılan düzenleme ile Türki-
ye’de gıdalarda trans yağ içeriği DSÖ’nün de önerdiği gibi “%2’yi geçe-
meyecektir” hükmü getirilmiştir. Böylece sağlıklı birey sağlıklı toplum 
hedefine ulaşmada önemli bir süreç daha tamamlanmıştır.
Türkiye’nin İlk Yerli Enzim Fabrikasının Kurulması ve 
Biyoteknoloji Alanında Gelişmeler
Türkiye’de kullanılan endüstriyel enzimlerin tamamına yakını ithal 
edilmekte olup, 2017 yılında 109 milyon ABD doları olan ithalat değe-
ri, 2020 yılında 120 milyon ABD dolarına çıkmıştır. Türkiye’ye ithal 
edilen enzimler çoğunlukla AB menşeilidir.


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  215 
Cumhurbaşkanımızın bilim insanlarına tersine-beyin göçü davetine 
istinaden Türkiye’ye dönen bir girişimci tarafından Türkiye’nin ilk 
yerli enzim fabrikası açılmış ve üretime geçmiştir. Bugüne kadar, 6 
adet endüstriyel amaçlı, 3 adet yem amaçlı olmak üzere, toplam 9 adet 
enzim üretimi Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. 
Türkiye’nin yerli ve millî kaynaklarla kurulmuş ilk ve tek endüstriyel 
enzim fabrikası üretime başlamış ve Türkiye’ye büyük katma değer 
sağlamıştır. Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu da sürecin tüm aşama-
larının yakın takipçisi olmuştur. Mikrobiyal Biyo-Endüstri’nin bu ilk 
önemli girişiminin daha niceleri ile devam etmesi “Türkiye Yüzyılı” 
vizyonu hedeflerinden biridir. 
Biyoekonominin “yenilenebilir bir şekilde” değerlendirilmesi yö-
nünde oluşturulacak devlet stratejisine “Sürdürülebilir ve Döngüsel 
Biyoekonomi Stratejisi” denmektedir. AB’nin biyoekonomisi için en 
önemli sektör, toplam ciro ve katma değerde en başta ve açık-ara 
Gıda Sanayii’dir. Günümüzde, toplamda yaklaşık 60 ülkenin resmî 
olarak yayımlanmış “Sürdürülebilir ve Döngüsel Biyoekonomi Stra-
tejisi” bulunmaktadır. “Türkiye Yüzyılı” vizyonu hedeflerimizden 
bir diğeri, Biyo-Endüstri’nin gelişmesi konusunda bir itici güç olacak 
olan “Türkiye Sürdürülebilir ve Döngüsel Biyoekonomi Stratejisi”nin 
hazırlanması çalışmalarını gerçekleştirmektir.
Uzaktan Algılama Yöntemlerinin Tarımsal Üretim 
Planlamasında ve Kriz Yönetiminde Kullanılması
Son yıllarda halkın temel gıda maddeleri başta olmak üzere birçok 
tarımsal üründe manipülatif dalgalanmalar gündeme gelmektedir. 
Bu dalgalanmalar arz-talep dengesizliğinden kaynaklanmakta ve 
dönemsel olarak üretici ve tüketicileri olumsuz etkilemektedir. Söz 
konusu manipülasyonların engellenebilmesi için “üretimin doğru 
planlanması”, “arz-talep dengesinin korunması”, “su ve enerjinin ge-
reksiz kullanımının önlenmesi ve böylece maliyetlerin düşürülmesi” 
ve “üretimde kalitenin ve verimliliğin artırılması” temel ihtiyaçtır. 
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu, uzaktan algılama yöntemlerinin 
tarımsal üretim planlamasında ve kriz yönetiminde kullanılması ve 
yurt dışı uygulamaların değerlendirilmesi konusunu gündeme al-
mıştır. Uydu görüntüleri, uzaktan algılama teknikleri ve bilişim tek-
nolojileri kullanılarak ülke sathında üretimin planlanması ile üreti-


216  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
cinin en uygun üretim teknikleri ile doğru ürünü yetiştirmesi sonucu 
kazancının maksimize edilmesi, tüketicinin de temel ihtiyacı olan 
ürünlere en uygun şekilde ulaşabilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışma 4 faz olarak tasarlanmıştır. Fazlar boyunca elde edilen biri-
kimler ve bilişim sistemleri ile ülkesel üretim planı dijital ortamda 
belirlenmiş olacaktır. Bu çalışmalar sırasında elde edilen veriler ışı-
ğında parsele ait unsurlar değerlendirilerek, parselde hangi ürünün 
en uygun, ekonomik ve verimli şekilde yetiştirileceği belirlenmiş ola-
caktır. Ürün listesi yapay zekâ uygulamaları tarafından hazırlana-
cak, üreticiler e-devlet sistemi üzerinden yetiştirmek istediği ürünle-
ri bu listeden seçecektir. Tercihler doğrultusunda parsellere ekilecek 
ürünler, ülke ihtiyacına göre yerleştirilecektir. Nihayetinde yetiştiri-
lecek ürünler en büyük alanı oluşturacak şekilde komşu parsellere 
atanmaya başlayacak ve tarımsal üretim “mantıksal olarak toplu-
laştırılmış” büyük üretim alanlarında yapılmaya başlanacak ve bu 
alanda parseli olan üreticilerin ortak iş birliği de sağlanmış olacaktır.
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu, “Türkiye Yüzyılı” vizyonu çerçe-
vesinde bitkisel üretim başta olmak üzere tarımın tüm faaliyet alan-
larında uzaktan algılama yöntemleri ve bilişim sistemlerinin etkin 
ve aktif kullanımıyla, tarımsal üretimde verimlilik, kalite ve kârlı-
lığın arttırılmasına, üreticilerin korunmasına, toplumun sağlıklı ve 
yeterli gıdaya ekonomik erişimine ve tarımsal hasıla ile ihracatın art-
tırılmasına güçlü bir şekilde katkı sağlamaya devam edecektir.
Gıda İsrafının Önlenmesi ve Gıda Artıklarından Hayvan 
Yemi Üretilmesi 
Dünyada insan tüketimi için üretilen gıdaların yaklaşık 3’te 1’i israf 
edilmektedir. Yıllık gıda israfının değeri yaklaşık 1 trilyon dolara 
denk gelmektedir. BM Gıda İsrafı Raporu’na göre her yıl; dünya ge-
nelinde 931 milyon ton, AB’nde 88 milyon ton, Türkiye’de 19 milyon 
ton gıda israf edilmektedir. Rapora göre, Türkiye dünya genelinde en 
fazla gıda israfının yapıldığı ülkeler arasında yer almaktadır. 2030 
yılında gıda israfının yıllık 2,1 milyar tona çıkacağı ve parasal olarak 
1,5 trilyon dolara tekabül edeceği tahmin edilmektedir. 
Gıdanın çöpe atılmasıyla su, enerji, toprak, emek ve sermaye gibi de-
ğerler yok olmakta, çevre sağlığı ve iklim olumsuz etkilenmektedir. 


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  217 
Gıda israfının büyük bir kısmını; yemek üretim tesisleri, toplu tü-
ketim yerleri, oteller, gıda üretim işletmeleri, zincir marketler, haller 
oluşturmaktadır. Dünyada gıda artıklarının yem olarak değerlen-
dirilmesi ile ilgili çeşitli uygulamalar mevcuttur. Türkiye’de gıda 
artıklarının yem olarak değerlendirilmesiyle ilgili kısıtlamalar, iki 
yönetmelik hükümlerinde değişiklikler yapılarak ortadan kaldırıl-
mıştır. Böylece gıda artıklarının işlenmesiyle üretilecek yemlerin 
gıda amaçlı olmayan hayvanların (petler, sokak, barınak ve yaban 
hayatı hayvanları ile yem amaçlı üretilen böcek, solucan ve kurtçuk-
ların) beslenmesinde kullanılmasının önü açılmıştır. 
Gıda artıklarının yem olarak kullanılması ile gıda israfının önlenme-
sine katkı sağlanmış ve artık gıdalar değerlendirilmiş olacaktır. Bele-
diyeler barınak ve sokak hayvanları için yem satın almak yerine ar-
tık gıdalardan yem üretecek ve tasarruf edilen ödenekler vatandaşlar 
için başka alanlarda kullanılabilecektir. 
2020 yılı verilerine göre Türkiye’nin kedi-köpek maması dış ticareti; 
30,5 milyon dolar ihracat 86,7 milyon dolar ithalat olup, dış ticaret 
dengesi -56,2 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Gıda artıklarından 
“Pet Maması” elde edilmesiyle ithalat için harcanan dövizden önemli 
ölçüde tasarruf edilmiş olacaktır. 
Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu “Türkiye Yüzyılı” vizyonu hedef-
leri, bu çalışmaların devamında, israfa konu gıdaların oluşumunu 
azaltacak ve tekrar gıda haline dönüşebilmesini sağlayacak politi-
kaların oluşturulmasıdır. Fazla gıdanın değer zincirinde tümüyle 
yönetilebildiği ve ekonomiye geri kazandırılabildiği, dünyaya örnek 
niteliğinde yerli ve millî bir model hedeflenmektedir. Türkiye’de bü-
tüncül bir yaklaşımla, gıda israfının önlenmesi ve yeniden değerle-
mesi ortak payda olarak ele alınmalıdır.
Tarımsal Atıklardan, Yerli ve Milli, Yenilebilir Enerji ve 
Organik/Organomineral Gübre Üretimi
Biyogaz üretimi hem sürdürülebilir enerji arzını hem de sürdürülebi-
lir atık yönetimini sağlamaktadır. Dünyada tükenen enerji kaynak-
larına alternatif çözümler aranmakta ve biyogaz tesislerinin sayısı 
giderek artmaktadır. Örneğin Almanya’da yaklaşık 10 bin tesis oldu-
ğu belirtilmektedir. Türkiye’de biyogaz tesisinin sayısı yalnızca 90 


218  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
adettir. Biyometan tesisi yan ürünlerinden, katı ve sıvı organik ve 
organomineral gübre elde edilebilmektedir. Tamamen dışa bağımlı 
olunan 7 milyon ton gübre kullanımının maliyeti 2021 Aralık itibarı 
ile 8,4 milyar ABD doları olmuştur. Organomineral gübre üretimi ile 
bu ihtiyacın 3 milyon tonu yerli olarak karşılanabilecektir. Bu da yak-
laşık 3,8 Milyar ABD dolarına karşılık gelmektedir.
Her türlü tarımsal ve diğer organik atığın fermantasyon yolu ile me-
tan gazına ve elektrik enerjisine dönüştürülebildiği ve yan ürün ola-
rak kontrollü ve denetimli bir şekilde, katı ve sıvı atıktan organik ve 
organomineral gübre üretiminin “Sıfır Atık” prensibi ile üretilebildi-
ği biyogaz tesislerinin sayısı artırılarak Türkiye’nin organik ve orga-
nomineral gübre ihtiyacı karşılanacaktır. 
Tesislerden elde edilecek metan ve amonyak gibi gazların ileri tek-
noloji kullanımı ile şu anda tamamen dışa-bağımlı olunan kimyasal 
gübre yerli olarak üretilebilecek, amonyak üretimi için, en son tek-
nolojik ve bilimsel gelişmeler doğrultusunda tesisler kurulacaktır. Bu 
tesisler hem Türkiye’ye alternatif enerji kaynağı sağlayacak hem de 
organik atık miktarı fazla olan Türkiye’de, sürdürülebilir atık yöneti-
mine katkı sağlayacaktır.
“Türkiye Yüzyılı” vizyonu çerçevesinde Türkiye’de biyogaz tesisi 
sayısının 1000’e çıkarılması ve bu tesislerin hammadde açısından 
birbirlerine rakip olmayacak şekilde planlanarak belirlenecek lokas-
yonlarda kurulmasının sağlanması hedeflenmektedir.
7.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde sağlık ve gıda politikala-
rında çok önemli başarılara imza atılmıştır. Sağlıkta dönüşüm uy-
gulamaları ile dünyada örnek gösterilen bir sistem inşa edilmiştir. 
İnsanı merkeze alan bu uygulamalarla vatandaşların sunulan sağlık 
hizmetlerinden memnuniyet oranı %74’e çıkmıştır. Sağlıkta Dönü-
şüm Programı’nın hayata geçtiği 2003 yılından bu yana Türkiye’nin 
temel sağlık göstergeleri önemli ölçüde iyileşmiştir. Sosyal devlet ol-
manın bir gereği olarak bütün bu kazanımlar vatandaşlara ilave mali 
yük getirmeden gerçekleştirilmiştir. 
Cumhuriyetin 100. yılında “Türkiye Yüzyılı” vizyonuna uygun ola-
rak sağlıkta dönüşümün ikinci fazının başarıyla uygulanması temel 


SAĞLIK VE GIDA POLITIKALARI KURULU |  219 
gaye olacaktır. Temel sağlık göstergelerinin korunması ve daha iyi 
seviyelere yükseltilmesi için gösterilecek çabalar yine bu doğrultuda 
devam edecektir. Uygulanan politikalar, sağlık çıktıları ve memnu-
niyet alanlarında kat edilen mesafenin yanı sıra finansal olarak sür-
dürülebilir olması yönüyle de çok önemlidir. Türkiye kişi başı sağlık 
harcamasında, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) or-
talamasının yarısından daha az harcama payı ile daha yüksek bir 
memnuniyet düzeyi yakalamıştır.
Birey ve toplum sağlığını güvence altına almanın esas öğelerinden 
biri de vatandaşların yeterli ve sağlıklı gıdaya erişiminin sağlanma-
sıdır. Özellikle yakın dönemde yaşanan pandemi, tüm dünyaya gıda-
nın en stratejik konulardan biri olduğunu göstermiştir. 
Bu çerçevede Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde üretilen poli-
tikalar, geliştirilen stratejiler, belirlenen hedefler ve atılan adımlarla 
Türkiye’de etkin, verimli ve sürdürülebilir tarımsal üretim konusun-
da önemli bir ivme kazanılmıştır. Tarımsal üretim ve tarımsal ha-
sılada dünyada önemli bir konuma gelinmiş, bitkisel ve hayvansal 
üretim arzı ve kalitesinin artırılmasıyla katma değeri yüksek gıda 
üretiminde önemli gelişmeler yaşanmıştır. 
‘Türkiye Yüzyılı’ vizyonu hedefleri kapsamında; giderek önemi ar-
tan iklim değişikliği, toprak ve suyun verimli kullanımı, gıda arz gü-
vencesi, tarımda dijitalleşme ile teknolojinin etkin kullanımı, kırsal 
kalkınma ile yerinde yaşam ve üretiminin devamının sağlanması, 
tarımsal üretim artırılırken pazarlama kanallarının etkinleştirilme-
si sayesinde üretici gelirinin korunması aynı zamanda tüketicinin 
uygun fiyatla gıdaya erişiminin sağlanması ve bu değer zincirinde 
kooperatiflerin etkin rollerinin geliştirilmesi, kısacası altyapı sorun-
larını çözmüş, uluslararası rekabet gücünü elde etmiş, modern tek-
nolojiye dayalı, her alanda sürdürülebilir yapısıyla etkin bir tarım ve 
gıda sektörünün oluşturulması temel amaçtır. 
Bu hedefler doğrultusunda, toplumun sağlık ve refahı için sağlık ve 
gıda alanında politikalar geliştirmenin sorumluluğuyla Sayın Cum-
hurbaşkanımızın liderliğinde Kurul, azim ve kararlılıkla çalışmaları-
nı sürdürmeye devam edecektir.


220  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  221 
08
Sosyal Politikalar 
Kurulu


222  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  223 
8.1. Kurul Hakkında
Sosyal Politikalar Kurulu Üyeleri
Prof. Dr. Vedat Işıkhan (Başkanvekili) 
Prof. Dr. Edibe Sözen 
Dr. İbrahim Altan 
Prof. Dr. Lütfihak Alpkan
Dr. Murat Yılmaz
Kurulun Görev ve Sorumlulukları
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 30. maddesinde Sosyal 
Politikalar Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
MADDE 30- (1) Sosyal Politikalar Kurulunun görev ve yetkileri şun-
lardır:
08
Sosyal Politikalar 
Kurulu


224  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
a)	 Toplumun ihtiyaç sahibi kesimlerine yönelik yapılan çalışma-
ların etkinliği için politika önerileri oluşturmak,
b)	 Aile kurumunun korunması, güçlendirilmesi; iş ve aile hayatı 
uyumunun sağlanması için politika önerileri oluşturmak,
c)	 Çalışma şartlarının iyileştirilmesine yönelik politika önerileri 
geliştirmek,
d)	 Gelir güvencesi ve gelir adaleti sağlamaya yönelik politika öne-
rileri geliştirmek,
e)	 Sosyal refahın oluşturulmasına yönelik politika önerileri geliş-
tirmek,
f)	 Dezavantajlı gruplara yönelik politika önerileri oluşturmak,
g)	 Göç ve göçmen sorunlarının çözümüne ilişkin politika öneri-
leri geliştirmek.
8.2. Sosyal Politikalar Kurulunun Faaliyetleri 
Sosyal Politikalar Kurulu tarafından, 8 Ekim 2018 ile 12 Ocak 2023 
tarihleri arasında sosyal politikaların odağını oluşturan dezavantajlı 
gruplar ve çalışma hayatı başlıkları altında 79 çalıştay gerçekleştir-
miştir. Bu toplantılara, başkan vekili, kurul üyeleri, uzmanlar, aka-
demisyenler, kamu ve özel sektör yöneticileri ile çeşitli sivil toplum 
kuruluşları temsilcileri katılmışlardır. 
Kurul, ayrıca 2023 vizyonunda Güneydoğu’nun Sosyal Politikaları, 
Sosyal Politikalarda 7 Bölge ve 7 İl Programı ve 2023 Vizyonunda 
Sosyal Yardımlara Yönelik Politika Stratejileriyle ilgili toplamda 3 ra-
por ve Yüzyılın Sosyal Politikaları adlı kitap hazırlamıştır. Tüm belge 
ve dokümanlar değerlendirilmek üzere bir üst makama iletilmiştir. 
Sosyal Politikalar Kurulunun Gerçekleştirdiği Çalıştay ve 
Toplantı Gündemleri
1.		
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip 
Erdoğan başkanlığında ilk toplantı
2.	
Yerel yönetimlerde sosyal politika uygulamaları


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  225 
3.	
Ankara Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Dairesi, 
Sosyal ve Kültürel İşler Dairesi ile BELPA tarafından yürü-
tülen faaliyetlerin değerlendirilmesi 
4.	
Sosyal yardım programları 
5.	
Yerel seçim çalışmalarına yönelik tespit ve öneriler 
6.	
Çalışma hayatının sorunları
7.	
Kamu çalışanlarının sorunları
8.	
Millî savunma teşkilatı mensuplarının ve yakınlarının sos-
yal hakları ve bu alanda yaşanan sorunlar 
9.	
1. Yaşlılık Şûrası: “Yaşlılık ve Yaşlı Sorunları” adlı komisyona 
katılım 
10.	 Kentsel insani sorunlar ve mahalli idarelere yönelik sosyal 
projeler 
11.	 Ankara Valiliğinin, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vak-
fı ile diğer kurumlar üzerinden yürüttüğü sosyal hizmet ve 
sosyal yardım çalışmalarının değerlendirilmesi
12.	 100 Günlük Eylem Planına dair görüş ve öneriler 
13.	 Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki sosyal politika uygula-
maları
14.	 Kırsal kalkınmada Tarım Kredi Kooperatiflerinin rolü 
15.	 Gaziantep Bölgesel Sosyal Politikalar toplantısı (Gaziantep 
Valiliği, yerel yönetim başkanları, sivil toplum kuruluşları, 
Gaziantep iş dünyası temsilcileri)
16.	 Suriye ve göç gündemi
17.	 Çalışma hayatının aktüel sorunları
18.	 Özel yetenekli çocukların eğitim sorunları ve eğitim politi-
kaları 
19.	 Kırsal kalkınma, ormancılık, orman işçiliği ve çevre sorun-
ları 


226  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
20.	 ILO’nun Türkiye çalışmaları 
21.	 Şiddet olayları ve kadına şiddetin toplumsal psikolojisi 
22.	 İşitme engellilerin yaşadığı çok yönlü sorunlar 
23.	 Bağımlılık, sosyal problemler ve Yeşilay’ın hizmetleri
24.	 Göç, sosyal sorunlar (İçişleri Bakanı Sayın Süleyman Soy-
lu’nun katılımıyla)
25.	 Sosyal belediyecilik gündemi 
26.	 Sağlık sorunları ve sosyal politikalar
27.	 Ticari hayatın sosyal sorunları
28.	 Esnaf ve sanatkârların sosyal ve ekonomik sorunları
29.	 Vakıf Yatırım Stratejisi 2020
30.	 Ankara sanayinin yapısı ve sanayicilerin sorunları
31.	 Çalışma hayatı ve sendikal hayatın güncel sorunları 
32.	 Pandemi sürecinde sosyal devlet uygulamaları
33.	 Normalleşme sürecinin sosyal boyutunun değerlendirilmesi
34.	 Covid-19 Pandemisinin çalışma hayatında neden olduğu 
sosyal sorunlar
35.	 Kızılay tarafından gerçekleştirilen “yeni koronavirüs salgın 
süreci algı ve tutum araştırması” sunumu
36.	 Pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının sorunları
37.	 Yusufeli Barajı’nın sosyal politika perspektifi: Sorunlar, fır-
satlar ve beklentiler
38.	 Esnek ve uzaktan çalışmanın iş hukuku açısından değerlen-
dirilmesi 
39.	 2023 vizyonunda Güneydoğu’nun sosyal politikaları
40.	 Türkiye nüfusuna demografik bir bakış


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  227 
41.	 Sosyal politika yazarları ile çalışma hayatı sorunlarının de-
ğerlendirilmesi
42.	 Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği ile Türkiye’de arıcı-
lık ve arıcılığın sorunları 
43.	 Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğünün sosyal hiz-
met uygulamaları
44.	 Vodafone Türkiye Vakfı sosyal projeler sunumu 
45.	 Bağımsız Kamu Görevlileri Sendikaları Konfederasyonu 
(BASK) ile kamu görevlilerinin sorunları hakkında bilgilen-
dirme ve çözümlerine dair önerilerin değerlendirilmesi 
46.	 Kadın İşveren ve Sanayiciler Derneği (KAİSDER) ile derne-
ğin faaliyetleri ve projeleri hakkında bilgilendirme, sorunlar 
üzerine tespit ve öneriler
47.	 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tem-
silcileri ile iş dünyasındaki yeni gelişmeler, işin geleceği ve 
yeni çalışma ilişkileri kapsamında bilgi alışverişi talep ve 
önerilerinin değerlendirilmesi 
48.	 Memur Sendikaları Konfederasyonu (Memur-Sen) temsil-
cileri ile sözleşmeli personelin kadroya geçirilmesine dair 
gerçekleştirilen şuranın ve sonucunda hazırlanan raporun 
kapsamlı değerlendirilmesi, örgütlenme sorunları, yaklaşan 
kamu toplu iş sözleşmeleri  
49.	 TOHUM: Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı – Eker 
A.Ş. iş birliğinde yürütülen projenin tanıtımı: ‘Otizmli Birey-
ler Eker ile İşgücünde’ 
50.	 Limitsiz Spor Platformu temsilcisi ile yürütülen çalışmalar 
hakkında bilgilendirme toplantısı ve proje sunumu: ‘Engelli 
Sporları Farkındalık Projesi’
51.	 Emeklilikte Yaşa Takılanlar Sosyal Yardımlaşma ve Daya-
nışma Derneği ile emeklilikte yaş şartını yerine getirmeyen-
lerin emekli olmamaları nedeniyle yaşadıkları sorunlar


228  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
52.	 EYTADER (Emekleri Yasalara Takılanlar Derneği) ile 8 Ey-
lül 1999 tarihli 4447 sayılı yasayla emeklilik yaşını bir kade-
meye bağlayan değişiklikler nedeniyle ortaya çıkan sorunla-
rın değerlendirilmesi
53.	 Emeklilik için yaşı bekleyenler hususunun aktüel tartış-
malar, sosyal politika ve sosyal güvenlik çalışmaları yapan 
akademisyenler ile değerlendirilmesi, sorunların tespiti ve 
çözüm önerileri 
54.	 Rehberlik, Eğitim, Toplumsal Yardımlaşma ve Kalkınma 
Derneğinin (RET) proje ve faaliyetleri hususlarında bilgi 
alışverişi ve değerlendirme 
55.	 Özel Yaşlı Bakım Kuruluşları Dayanışma ve Yardımlaşma 
Derneğinin faaliyetleri, yaşanan sorunlar, çözüm önerileri 
ve pandemi sürecine ilişkin düzenlemeler
56.	 9-11 Nisan 2020 tarihlerinde Selçuk Üniversitesi iş birliğiy-
le düzenlenmesi planlanan “Türkiye’de Toplumsal Değişim 
Sorunları ve Geleceğin Türkiye’si” konulu 1. Uluslararası 
Sosyal Bilimler kongresinin çalışmaları
57.	 180 Günlük İcraat Planı (1 Temmuz-31 Aralık 2020) için 5 
(gerçekleşme 3), Covid-19 Salgın Kapsamında Normalleşme 
Plan için 10 öneri (gerçekleşme 7) ve pandemiyle mücadeleye 
dair çeşitli öneriler geliştirilmiş ve üst makama iletilmiştir. 
Bu önerilerin çoğu icracı kurum ve bakanlıklar tarafından 
hayata geçirilmiştir. 
Kurul öneri ve çalışmaları ağırlıklı olarak aşağıdaki husus-
lar çerçevesindedir;
• 696 sayılı KHK ile TİS’e eklenen geçici 7. Madde, toplu iş 
sözleşmesinin esasları ve sendikal örgütlenme
• Tamamlayıcı emeklilik sistemi ve kıdem tazminatı hakkı
• Covid-19 salgınının ekonomik ve sosyal hayata etkileri
• Pandemi süreci ve sonrasında istihdamın korunması ve 
sürekliliğinin sağlanması


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  229 
• Esnek çalışma ve uzaktan çalışma modelleri
• Pandemiden en çok etkilenen sektörlerin belirlenmesi ve 
düşük faizli destek kredileri
• İşçi ve işveren kuruluşlarının mücadele sürecine katkıla-
rının sağlanması
• Kısa çalışma ödeneğinden faydalanma şartları ve süresi 
• Sağlık çalışanlarının karşılaştığı yeni durum ve sorunlar
• Salgından dolaylı ve doğrudan etkilenen gruplar (özellik-
le çocuk, genç ve yaşlılar) için psikososyal danışma mer-
kezleri ve hatlarının oluşturulması
• Ayrıca taraflar (TİSK, TOBB, HAK-İŞ, TÜRK-İŞ) ile yapı-
lan kapsamlı görüşmeler sonucu hazırlanan Tamamlayı-
cı Emeklilik Sistemi, Kıdem Tazminatı ile Ekonomik ve 
Sosyal Konseyin yeniden toplanmasına dair görüşler Sa-
yın Cumhurbaşkanına arz edilmiştir.
58.	 Sosyal hizmet uzmanlarının alanda, istihdamda ve kariyer-
de yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri
59.	 Engellilerin yaşadığı psikolojik, ekonomik ve sosyal sorun-
lar 
60.	 Göç, göç sorunları ve göç yönetimi 
61.	 Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisinin 2023 ve 2053 
vizyonunda Türkiye’nin istihdam politikaları 
62.	 Engelli ve yaşlıların yaşadığı sorunlar
63.	 Türkiye İşveren Sendikasının çalışma hayatının geleceğine 
yönelik vizyon ve değerlendirmeleri
64.	 Sağlık ve sosyal hizmet çalışanlarının yaşadığı sorunlar ve 
çözüm önerileri
65.	 Sosyal güvenlik sisteminde yaşanan sorunlar, riskler ve çö-
züm önerileri


230  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
66.	 Gençlik ve Spor Bakanlığının gençlere yönelik faaliyetleri ve 
vizyonu 
67.	 Yaşlıların sorunları, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 
geliştirdiği yeni yönetmelik taslağına yönelik öneri, talep ve 
yaşanan sorunlar 
68.	 Otizmli ve engellilerin yaşadığı sorunlar, talep ve önerileri 
69.	 ASHB’de ASDEP kapsamında çalışan sendika üyelerinin ya-
şadığı sorunlar
70.	 Cumhurbaşkanlığı Sosyal Politikalar Kurulu üyelerinin, 
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ziyareti ve 2023 sosyal 
politika ve sosyal hizmet vizyon toplantısı
71.	 ASHB Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün çalışmaları ve 
2023 hedefleri hakkında bilgilendirme 
72.	 Yaşlıların dijital becerilerinin geliştirilmesi amacıyla M.E.B. 
Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü tarafından yürütü-
len Avrupa Yetişkin Öğrenimi Gündemi-6 Projesi sunumu 
73.	 Koruyucu aile ve evlat edinme sürecinde yaşanan sorunlar 
Koruyucu Aile ve Evlat Edinme Derneği’nin (KOREV) koru-
yucu ailelik ve evlat edinme sürecinde yaşanan sorunlara 
yönelik sunumu
74.	 Aile Sosyal Destek Programı (ASDEP) Derneği’nin (4D işçi-
leri) sorun ve talepleri
75.	 Hemşirelerin çalışma hayatında yaşadıkları sorunlar
76.	 Şehit yakınları ve gazilerin yaşadıkları sorunlar
77.	 2023 vizyonunda sağlık politikalarının ana çerçevesini be-
lirleyen faktörler
78.	 Sosyal hizmet sektöründe faaliyet gösteren özel teşebbüsün 
Türkiye Yüzyılı Vizyonu kapsamında hazırlanan projelerin 
sunumu ve sektörel sorunların değerlendirilmesi 


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  231 
Sosyal Politikalar Kurulu Tarafından Hazırlanan Raporlar
2023 Vizyonunda Güneydoğu’nun Sosyal Politikaları
Sosyal hizmet mesleği, insan hakları ve sosyal adalet ilkelerini temel 
alan; sosyal değişimi destekleyen, insanların iyilik durumunun ge-
liştirilmesi için insan ilişkilerinde sorun çözmeyi ve güçlendirmeyi 
amaçlayan bir meslektir. Yaşanan salgınlar, ekonomik krizler ve böl-
gesel düzeydeki gelişmişlik farkları; günübirlik, kayıt dışı çalışanlar 
ve sosyal güvenlik şemsiyesi altında bulunmayan, sosyal yardım ve 
sosyal hizmetlere geçici ya da sürekli ihtiyaç duyan kişi ve grupları 
daha fazla etkilemiştir. Bu çerçevede birey, aile, grup ve toplumun 
refahını artırmaya amaçlayan sosyal hizmet mesleği ve mesleğin 
uygulayıcısı olan sosyal hizmet uzmanları (SHU), yaklaşık 62 yıldır 
Türkiye’de üzerine düşen toplumsal sorumluluğu başarıyla yerine 
getirmiş, birçok bireyin ve ailenin sorunlarını çözmüş ve bugün de 
çözmeye devam etmektedir.
Sosyal politikanın genel kalkınma içindeki en önemli hedefi; tüm 
dünyada olduğu gibi Türkiye’de de toplumu oluşturan bireyler ve sos-
yal gruplar arasındaki sosyal yardım ve hizmetlerden faydalanmada 
ve ekonomik olanaklara ulaşabilmede ortaya çıkan farkları azalt-
maktır. Özellikle bu hizmetlerden en az düzeyde faydalanan nüfusun 
ağırlıkta olduğu kırsal alanlara, gecekondu semtlerine ve az gelişmiş 
bölgelere kamu hizmetlerinin yoğun olarak götürülmesi gerekmek-
tedir.


232  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
2023 VİZYONUNDA GÜNEYDOĞU’NUN
SOSYAL POLİTİKALARI
(GÖZDEN GEÇİRİLMİŞ RAPOR)
HAZIRLAYAN
PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
BAŞKAN VEKİLİ 
ANKARA-OCAK-2023
Görsel: Sosyal Politikalar Kurulu Rapor Örneği
Doğal olarak en gelişmiş toplumlarda bile, bireyler ve toplumsal ke-
simler arasında her alanda tam bir eşitlik ve denge sağlanamamak-
tadır. Buna karşın, sosyal devlet için toplumda sosyal ve ekonomik 
dengesizliklerin azaltılması, vazgeçilemez bir hedef niteliğindedir. 
Sosyal politikalar, Türkiye’nin refah düzeyinin artmasında önemli 
bir yere sahiptir.
Türkiye’de dezavantajlı gruplar başta olmak üzere tüm sosyal grup-
ların karşılaşabileceği risklerin önceden belirlenmesi, nedenlerinin 


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  233 
önlenmesi, bu risklerin sosyal grupların yaşamlarını nasıl etkilediği 
ve bu olumsuzlukların azaltılmasına yönelik çözüm yollarının belir-
lenmesi amacıyla yeni politikalara ihtiyaç duyulmaktadır. “2023 Viz-
yonunda Güneydoğu’nun Sosyal Politikaları” adlı rapor böyle bir ih-
tiyacı karşılamak amacıyla hazırlanmıştır. Raporda bölgede yaşanan 
sosyal hizmet ve sosyal politika sorunlarının ve çözüm önerilerinin 
neler olabileceği üzerinde odaklanılmıştır.
Raporda; sosyo-ekonomik yapı kapsamında sadece sosyal hizmet ve 
sosyal politika konuları mercek altına alınmıştır. Raporun sınırlılığı 
nedeniyle sağlık, eğitim, konut vb. diğer sosyal politika konularına 
yer verilmemiştir. Rapor, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan 
dokuz ilde dezavantajlı gruplara-çocuklara, engellilere, kadınlara, 
yaşlılara- yönelik sunulan sosyal hizmetlerin genel görünümünü ve 
2023 vizyonu için bölgenin sosyal sorunlarını ve olası sosyal politika 
stratejilerinin neler olduğunu belirlemeyi amaçlamıştır. Hazırlanan 
rapor Cumhurbaşkanlığı makamına iletilmiştir.
“Sosyal Politikalarda 7 Bölge 7 İl Programı” (1 Haziran-30 
Kasım 2022)
Türkiye’de sosyal politika alanında son yirmi yılda köklü değişimler 
yaşanmıştır. Başta sağlık ve eğitim olmak üzere sosyal güvenlik, sos-
yal yardım ve sosyal hizmetler alanında önemli gelişmeler olmuştur. 
Tüm bu gelişmeler, Türkiye’nin refah düzeyinin artmasına önemli 
katkılar sağlamıştır. Sosyal politikaların temelinde, medeniyetin “İn-
sanı yaşat ki devlet yaşasın” felsefesinde vücut bulan “sosyal devlet” 
anlayışı yatmaktadır.
Son yirmi yıldır, hükümetler ilk günden bugüne kadar sosyal eşitli-
ği ve sosyal adaleti temel alarak vatandaşların yaşam standartlarını 
geliştirmek için hak temelli sosyal politikalar ortaya koymaktadır. 
Sosyal politikaların en önemli hedefi, vatandaşların yaşadığı sosyal 
sorunları çözmek, sosyal adaleti ve sosyal refahı sağlamaktır. 
Vatandaşların ve yerel aktörlerin sorunlarını yerinde belirleyerek 
geleceğe yönelik sosyal politika stratejileri geliştirilmesinin önemi 
büyüktür. Bu amaca ulaşmak için Sosyal Politikalar Kurulu, toplan-
tılarını Türkiye’nin 7 bölgesini temsilen 7 şehirde gerçekleştirmeyi 
planlamıştır. Bu çerçevede vatandaşlar ile bir araya gelerek, mevcut 


234  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
sosyal politikaları değerlendirmek, uygulamadan kaynaklanan so-
runları yerinde tespit etmek, vatandaşların bu konudaki talep ve 
önerilerini dikkate alarak Türkiye’nin Sosyal Politika Strateji Belge-
si’ni hazırlamak kurulun öncelikli hedefleri arasında yer almaktadır.
SONUÇ RAPORU
MARDİN (1-2 HAZİRAN 2022)
T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
“SOSYAL POLİTİKALARDA 7 BÖLGE 7 İL PROGRAMI”
(1 HAZİRAN-30KASIM 2022)
KONYA (25-27 TEMMUZ 2022)
ARTVİN (31 AĞUSTOS-2 EYLÜL 2022)
EDİRNE (24-26 EKİM 2022)
VAN (27-29 EYLÜL 2022)
İZMİR (7-9 KASIM 2022)
HATAY (28-30 KASIM 2022)
Görsel: Sosyal Politikalar Kurulu Sonuç Rapor Örneği


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  235 
Sosyal Politikalar Kurulu tarafından hazırlanan “Sosyal Politikalar-
da 7 Bölge 7 İl” programı kapsamında; Mardin, Konya, Artvin, Van, 
Edirne, İzmir, Hatay illeri ziyaret edilmiştir. Yerelde yaşanan sosyal 
sorunları ve politika önerilerini vatandaşlardan dinleyerek ve onla-
rın temsilcisi olan STK’larla görüşmeler yaparak gerçekleştirmeyi ve 
sonuçta politika stratejilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu prog-
ramın amacı şu şekilde belirlenmiştir:
»
»
Son 20 yılda hükümetler tarafından uygulanan sosyal politi-
kaları vatandaşlarla ve yerel aktörlerle istişare etmek,
»
»
Bu istişareleri, 7 Bölgeden 7 İl’e ziyaretlerde bulunarak tüm 
paydaşların sorunlarını ve çözüm önerilerini yerinde (yerelde) 
dinlemek, 
»
»
Bu durum ve tespitlerden yola çıkarak hem ilin hem de bölge-
nin sosyal sorunlarının çözümüne yönelik politika stratejileri 
geliştirmek,
»
»
2023 ve 2053 hedeflerine ulaşmak için teknolojik gelişmelerin 
hız kazandığı bir dönemde ihtiyaç duyulan yeni sosyal politika 
alanlarını ve gelecekte risk oluşturacak sorunları belirlemek,
»
»
İl temsilcilerinin kendi alanlarıyla ilgili dile getirdikleri sorun-
lara yönelik ortak bir anlayışı ve kurumlar arası eşgüdümü 
sağlamak,
»
»
Türkiye’nin “Sosyal Politikalar Strateji Belgesi”nin ana çerçe-
vesi için bilimsel bir temel oluşturmak.
Bu kapsamda;
• 1-2 Haziran 2022 tarihleri arasında Mardin’e, 
• 25-27 Temmuz Konya’ya,
• 31 Ağustos -2 Eylül 2022 Artvin’e,
• 27-29 Eylül 2022, Van’a, 
• 24-26 Ekim 2022 Edirne’ye, 
• 7-9 Kasım İzmir’e, 


236  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
• 28-30 Kasım Hatay’a ziyaretler gerçekleştirilmiştir. 
Program sonunda, sosyal politikaların genel çerçevesinin çizilmesi 
ve gelecekte ortaya çıkabilecek önemli sosyal sorunların öngörül-
mesi açısından her ile özgü veriler elde edilmiştir. Bu program sonu-
cunda her ilin kendine özgü sosyal sorunlar yaşadığı gözlenmiştir. 
Sosyal Politikalarda 7 Bölge 7 İl Programı kapsamında ziyaret edilen 
illerde yapılan görüşmeler ve toplantılar sonucunda önemli veriler 
elde edilmiştir. 
7 Bölge 7 İl kapsamında belirlenen sosyal sorunların çözümüne yöne-
lik olarak Sosyal Politika Kurulu olarak sosyal politika önerileri geliş-
tirilmiş ve Rapor’da ayrıntılı bir şekilde sunulmuştur.
T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI
SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
CUMHURBAŞKANLIĞI SOSYAL POLİTİKALAR KURULU
ASHB SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
16 Ağustos 2022
2023 VİZYONUNDA SOSYAL YARDIMLARA
YÖNELİK POLİTİKA STRATEJİLERİ
Görsel: Sosyal Politikalar Kurulu Politika Stratejileri Örneği
Program sonunda; 19 üniversite yöneticisi; 67 kamu kurum ve kuru-
luş yöneticisi; 33 özel sektör yöneticisi (Esnaf ve Sanatkârlar Odaları, 
Sanayi Odaları, Ziraat Odaları, Ticaret ve Sanayi Odaları, MÜSİAD) 
ve 98 STK yöneticisi ile toplantılar gerçekleştirilmiştir. (Sendikalar, 
Kızılay, Yeşilay, Engelli ve Yaşlı Dernekleri, Kadın Dernekleri, KA-
DEM, Şehit Yakınları ve Gazi Dernekleri, Çocuk-Genç Dernekleri ve 
Vakıfları, Kent Konseyleri, Muhtar Dernekleri ve diğer dernekler). Bu 
toplantılara toplamda 217 yönetici katılmıştır. 


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  237 
“Sosyal Politikalarda 7 Bölge 7 İl Programı” kapsamında ziyaret edi-
len illerde yapılan görüşmeler ve toplantılar sonucunda önemli görü-
len eksiklikler belirlenmiş ve bunlar il raporları ve sonuç raporu şek-
linde ayrıntılı olarak hazırlanmıştır. İllere ait tüm raporlar ve sonuç 
raporu Cumhurbaşkanlığı makamına sunulmak üzere üst makama 
iletilmiştir. 
2023 Vizyonunda Sosyal Yardımlara Yönelik Politika 
Stratejileri
ASHB Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü ile birlikte hazırlanan 
2023 vizyonunda sosyal yardımların genel yapısına yönelik raporda 
aşağıda yer alan çalışmalara yer verilmiştir:
1.	 2022 Sayılı Kanun Kapsamındaki Yaşlı ve Engelli Aylıklarının 
Ödenmesi Konusunda Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri
2.	  2022 Sayılı Kanun’da “Nafaka Konusunda” Değişiklik Yapıl-
ması
3.	 Vefa Projesinin Ulusal Program Haline Dönüştürülmesi 
4.	 Ulusal Aşevi Programı 
5.	 Aile Destek Programı 
6.	 Roman Vatandaşların Yoğun Olarak Yaşadıkları Yerlerde Ba-
rınma Sorununun Giderilmesine Yönelik Yapılan Çalışmalar 
7.	 Sosyal Dayanışma Merkezi (SODAM) Projeleri 
8.	 Türkiye’de Bulunan Yabancı Uyruklu Kişilere Fon Kaynakları 
ile Yapılan Yardımlar 
9.	 Yabancılara Yönelik AB Kaynakları ile Yürütülen Yardım Prog-
ramları 
• 
Yabancılara Yönelik Sosyal Uyum Yardım (SUY) Programı
• 
Yabancılara Yönelik Şartlı Eğitim Yardım (YŞEY) Programı
• 
En Savunmasız Mültecilerin Yaşam Standartlarının Te-
mel İhtiyaç Desteği ile İyileştirilmesi/Tamamlayıcı Sosyal 
Uyum Yardımı (T-SUY) Projesi


238  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Sosyal Politikalar Kurulu Tarafından Hazırlanan “Yüzyılın 
Sosyal Politikaları” Adlı Kitap
Son yirmi yıldır, Türkiye’nin uyguladığı tüm sosyal politikalar, 
vatandaşları, ailevi, ekonomik ve sosyal risklere karşı korumak 
(âdeta sosyal koruma şemsiyesi oluşturarak) ve vatandaşların 
sosyal refahını artırmak için geliştirdiği sistemli politikalara dö-
nüşmüştür. 
Türkiye’de tarihsel süreç içerisinde sosyal hizmet ve sosyal poli-
tikaların gelişimini değerlendirebilmek için son 20 yılda Türkiye 
Cumhuriyeti hükümetlerinin sunmuş olduğu sosyal politika uy-
gulamalarının ve geliştirilen yeni hizmet modellerinin tanıtılma-
sına, yaşanan sosyal politika sorunlarının belirlenmesine dolayı-
sıyla Türkiye’ye ışık tutabilecek genel ve çağdaş bir paradigmanın 
temel bileşenlerinin açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu 
amaçla Yüzyılın Sosyal Politikaları adlı kitap hazırlanmıştır.
Görsel: Yüzyılın Sosyal Politikaları Kitabı


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  239 
Yüzyılın Sosyal Politikaları adlı kitapta Türkiye’nin 2002-2022 
yılları arasında uyguladığı sosyal politika uygulamalarına yer 
verilmiştir. Bu kapsamda; ailelere, çocuklara, gençlere, yaşlılara, 
engellilere, kadınlara, şehit yakınları ve gazilere, göçmenlere, hü-
kümlü ve eski hükümlülere, bağımlılığın önlenmesine, mevsimlik 
tarım işçilerine, yurt dışında yaşayan vatandaşlara, Roman va-
tandaşlara, dar gelirli vatandaşlara, afetlere ve çalışma hayatına 
yönelik bazı sosyal politika uygulamaları ele alınmıştır. Kitabın 
sonunda dünyada ve Türkiye’de sosyal hizmetlerin ve sosyal poli-
tikaların geleceğini şekillendirecek etmenler tartışılmış, “Türkiye 
Yüzyılı” sosyal politikalarının şekillenmesinde, gelecekte makro 
düzeyde ortaya çıkabilecek önemli sosyal politika ve sosyal hiz-
met konularının neler olabileceği ele alınmıştır.
8.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu 
Türkiye Yüzyılında Sosyal Politika Stratejileri
Bugün, insanlığın karşı karşıya kaldığı yoksulluk, işsizlik, adaletsiz-
lik ve eşitsizlik, engellilik, yaşlılık, şiddet, göç, bağımlılık, çatışma-
lar, savaşlar, küresel ısınmayla bağlantılı olarak ortaya çıkan iklim 
değişikliği, açlık, su kaynaklarının giderek azalması, sel baskınları, 
deprem ve salgın hastalıklar gibi sorunlar, iktisadi kalkınmaya daya-
nan refah devletlerinde ciddi riskler oluşturmaktadır. Ne yazık ki bu 
sorunlar, günümüzde sosyal politikaların hedefleri olan; sosyal ada-
let, sosyal eşitlik, sosyal kalkınma, sosyal denge, sosyal barış, sosyal 
güvenlik, demokrasi ve hak temelli yaklaşımları gün geçtikçe tehli-
keye sokmaktadır.
2019 Aralık ayından bugüne kadar; sağlık sistemlerine önemli yükler 
getiren, oluşturduğu belirsizlikten ötürü ekonomik sistemlere zarar 
veren, dolaylı olarak sosyal düzeni bozan ve psikolojik olarak insan-
ları derinden etkileyen Covid-19 pandemisine karşı Türkiye’nin geliş-
tirdiği sosyal politikalar, BM ve Dünya Sağlık Teşkilatı başta olmak 
üzere birçok ülke ve uluslararası kuruluşun takdirini kazanmıştır. 
Yaşanan temel sorunlara bağlı olarak Türkiye’de sosyal politikalar, 
20. yüzyılın sonundan itibaren dünyada yaşanan sosyal, politik, 
ekonomik, teknolojik gelişmeler ve değişmelerle birlikte çeşitlenmiş 
ve farklılaşmıştır. Kapsamı sürekli genişleyen sosyal politikaların 


240  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
hedefi bugün artık tüm toplumdur. Güçlü ve müreffeh bir Türkiye 
için ekonomik politikalar, sosyal politikaların sunumu için hayati bir 
öneme sahiptir. Ekonomi politikaları ne kadar güçlü olursa; eğitim, 
sağlık, tarım, adalet, konut, güvenlik, enerji, çevre ve şehircilik, alt 
yapı, ulaştırma ve sosyal politikalarımız da o kadar güçlü olacaktır. 
“Türkiye Yüzyılı”nın sosyal politikaları; insan hak ve özgürlükleri-
nin sürekli geliştiği, insanı odak alan, yeşil ekonomik kalkınmayı 
destekleyen, eşitliği ve sosyal adaleti sağlayan, bireyi, aileyi ve top-
lumu güçlendiren, çoğulcu, bütünleştirici ve katılımcı demokrasiyi 
esas alan, toplumsal dayanışmayı güçlendiren, toplumun tüm ke-
simleri arasında güven ve birlik tesis eden sosyal devlet anlayışıyla 
vatandaşların refah düzeyini sürekli artırarak geleceğe taşıma mis-
yonuna sahiptir.
“Türkiye Yüzyılı”nın sosyal politikaları açısından Türkiye’nin hede-
fi, kadim bir geçmişten refah ötesi uygulamalara ulaşmaktır. Bunun 
için tüm toplumu kapsayan, tam istihdamı sağlayan, sosyal adalet-
ten, insan haklarından, hak temelli yaklaşımdan ve eşitlikten asla 
ödün vermeyen, refahı tabana yayan, gelirin adaletli dağılımını ve 
çalışma yoluyla refaha erişimi önceleyen politikaların sürdürülmesi 
ve geliştirilmesi önemli bir hedef olacaktır.
Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderlik ettiği 
Türkiye Yüzyılı sosyal politika uygulamaları, geçmişte, şimdi ve ge-
lecekte sadece Türkiye için değil, tüm insanlığa daha adil bir dünya-
nın mümkün olabildiğini göstermiştir. Bu manifesto; insan haklarını 
geliştirme, insana dokunma, sosyal adaleti, eşitliği sağlama ve sosyal 
sorunların çözümü sürecinde oldukça önemli bir vizyon ortaya koy-
maktadır. 
Sosyal Politikalar Kurulu tarafından geliştirilen ve sosyal politika-
ların hem evrensel ve hem de Türkiye’ye özgü temel sorun alanları, 
gelişmeye açık olan ve gelecek yüzyıla şekil verebilecek makro dü-
zeydeki bazı sosyal politika stratejileri şu şekilde belirtilebilir:
»
»
Türkiye dâhil tüm dünyada insanların karşı karşıya kaldığı 
temel sorunların çözümünün belirlendiği BM Sürdürülebilir 
Kalkınma amaçlarına ulaşılması,


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  241 
»
»
Küresel düzeyde ortaya çıkan ve çıkabilecek ekonomik, sosyal 
ve kültürel sorunlara karşı ülkelerin kendi vatandaşlarını ko-
rumaları amacıyla risk analizlerinin gerçekleştirilmesi,
»
»
Günümüzde, göç ve mülteci sorunu gelecekte önemli sosyal 
sorunların ortaya çıkmasına neden olabilecek güçlü belirtiler 
göstermektedir. Çevresel felaketler, iklim değişiklikleri, çatış-
ma ve savaşlar tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de hızlı bir 
nüfus hareketliliğine yol açmaktadır. Tüm dünyada yaşanan 
bu göç hareketlerine, disiplinler arası ve bütüncül bir yakla-
şımla müdahale edilerek göç sürecinin başarıyla yönetilmesi 
amacıyla gerekli eğitim, istihdam ve sosyal hizmet projelerinin 
geliştirilmesi,
»
»
Küresel ısınma ve çevresel felaketler, giderek daha fazla 
sosyal ve ekonomik eşitsizlik ve adaletsizlik üretmektedir. 
İklim değişikliğinin yarattığı sorunların çözümü amacıyla, 
öncelikle iklim mültecilerinin ve dezavantajlı grupların ko-
runmasına ve yaşamlarının sürdürülmesine yönelik sosyal po-
litika stratejilerinin geliştirilmesi ve hayata geçirilmesi,
»
»
Madde bağımlılığı ve teknoloji bağımlılığı başta olmak üzere 
tüm bağımlılık türlerine yönelik koruyucu-önleyici tedbirlerin 
geliştirilmesi ve söz konusu bağımlılıklarla mücadelede gerek-
li adımların atılması,
»
»
Covid-19 pandemisiyle birlikte Türkiye başta olmak üzere bir-
çok ülke çevrim içi uygulamalarını kendi sistemlerine başa-
rıyla adapte edebilmişlerdir. Bu deneyim, ülkelerin gelecekte; 
e-sosyal politika, e-sosyal hizmet ve e-sağlık uygulamalarına 
olan ihtiyacı artıracaktır. Gittikçe dijitalleşen dünyada artan 
çevrim içi hizmetler için ülkelerin kendi teknolojik altyapı sis-
temlerini güçlendirmesi,
»
»
Covid-19 pandemisiyle ortaya çıkan dijital göçmenler, güven-
celi esnek çalışma gibi yeni iş türlerinin ülkelerin sosyal gü-
venlik sistemlerine ve mevzuatına uyumlu hâle getirilmesi,
»
»
Kamu ve özel sosyal sektörün dijital dönüşüme hazırlanması 
yönünde her türlü desteğin sağlanması,


242  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Şimdi ve gelecekte vatandaşların karşılaşabileceği ailevi, eko-
nomik, sosyal ve mesleki risklerin önceden belirlenmesi, ko-
ruyucu - önleyici tedbirlerin alınması ve gerekli hizmetlerin 
planlaması,
»
»
Ortaya çıkabilecek her türlü riske karşı aile bütünlüğünün ko-
runması ve aile refahının artırılmasına yönelik sosyal hizmet 
ve yardım faaliyetlerinin gerçekleştirmesi ve bunların sürdü-
rülebilir kılınması,
»
»
Ekonomik, sosyal ve kültürel yapıdaki zorlanmalara karşı aile 
yapısının ve değerlerinin korunarak gelecek nesillere sağlıklı 
biçimde aktarılmasını sağlamak amacıyla her türlü tedbirin 
alınması, 
»
»
Sosyal medya mecraları başta olmak üzere, çocukların ve 
gençlerin her türlü ihmal ve istismardan korunarak sağlıklı 
gelişimini temin etmek amacıyla gerekli koruyucu ve önleyici 
hizmetlerin geliştirilmesi, birimler kurularak bunların işleyi-
şinin gerçekleştirilmesi, 
»
»
Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığı önlemek, kadının insan 
haklarını korumak ve geliştirmek, kadınların toplumsal ha-
yatın tüm alanlarında hak, fırsat ve imkânlardan eşit biçim-
de yararlanmalarını sağlamak amacıyla gerekli düzenlemeleri 
içeren politika uygulamalarının hayata geçirilmesi ve bunların 
sürdürülebilir kılınması,
»
»
Engellilerin ve yaşlıların her türlü engel, ihmal ve dışlanmaya 
karşı toplumsal hayata, ayrımcılığa uğramadan ve etkin biçim-
de katılmalarını sağlamak için olası tüm risklerin belirlenerek 
bu yönde politikaların gelişimine önem verilmesi, 
»
»
Çocuk, engelli ve yaşlıların bakımını sağlayacak bakım perso-
nelinin yetiştirilmesi için gerekli istihdam politikalarının ge-
liştirilmesi, 
»
»
Tüm dünyada yaşlı nüfus oranı ve doğuştan beklenen yaşama 
ümidi gittikçe artmaktadır. Bu nedenle yaşlanmaya ve diğer 
sağlık sorunlarına bağlı ortaya çıkan uzun süreli kronik hasta-


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  243 
lıkların bakım ve tedavisinin gerçekleştirilmesi amacıyla ba-
kım sigorta sisteminin hayata geçirilmesi,
»
»
Bakım politikalarını etkileyebilecek ve şekillendirebilecek fak-
törlerin belirlenmesi amacıyla ülkeler düzeyinde ulusal, ulus-
lararası kongreler ve bilimsel çalışmaların gerçekleştirilmesi,
»
»
Yoksulluğa karşı mücadele edebilmek için toplumun sosyal 
yardım ve korumaya ihtiyaç duyan kesimlerine yönelik sosyal 
yardım ve dayanışma faaliyetlerinin düzenli, etkin ve sürdürü-
lebilir biçimde yürütülmesi, 
»
»
Çocuğun, engellinin, kadının ve yaşlının üstün yararı gözeti-
lerek yaşadıkları ortamlarda bakımlarını, korunmalarını ve 
desteklenmelerini amaçlayan politika uygulamalarına öncelik 
verilmesi, 
»
»
Engelli, yaşlı ve çocuklar başta olmak üzere tüm nüfus grup-
larının ihtiyaçlarına uygun kent ortamlarının tasarlanması ve 
yaş dostu belediyecilik uygulamalarının yaygınlaştırılması ve 
desteklenmesi, 


244  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
»
»
Nüfusun genelinde sağlık okuryazarlık oranının artırılması,
»
»
Sağlıklı ve kaliteli bir yaşam için önem teşkil eden sporun yaşlı 
ve çocuklar da dâhil olmak üzere tüm nüfus grupları arasında 
yaygınlaşması yönünde çalışmalarda bulunulması,
»
»
Sosyal politika uygulamalarının sosyal etkilerinin (etkinlik 
analizleri) yapılması, 
»
»
Sosyal alanda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının 
güçlendirmesi,
»
»
Sosyal politikalarda, sürekli kendini değerlendiren ve geri dö-
nütlerle hizmet kalitesini sürekli yenileyen bir mekanizmanın 
oluşturulması, 
»
»
Vatandaşın sosyal refah hizmetlerine (sosyal hizmet, sosyal 
yardım, konut, sosyal güvenlik vb.) erişiminin kolaylaştırılma-
sı ve 
»
»
Özel sektörün sosyal sorumluluk girişimlerine destek verilme-
sinin önemli olduğu kabul edilmektedir. 


SOSYAL POLITIKALAR KURULU |  245 
Kısaca Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde 
Türkiye’nin sosyal politikalarının en önemli hedefi; toplumun farklı 
kesimleri arasında ortaya çıkabilecek toplumsal çatışmaları ve hu-
zursuzlukları azaltarak, toplumsal adaleti, eşitliği, kalkınmayı, barı-
şı ve huzuru inşa etmektir. 
Cumhurbaşkanlığı Sosyal Politikalar Kurulu yakın zamanda aşağı 
yer alan çalışmaların gerçekleştirilmesini planlamaktadır:
»
»
Ankara’da yerel yönetimlerin sosyal politika sunumlarını ye-
rinde incelemek, değerlendirmek ve politika stratejileri geliş-
tirmek amacıyla ziyaretlerin gerçekleştirilmesi
»
»
Gelecekte önemli bir sorun ya da fırsat olabilecek nitelikte olan 
yaşlanma konusuna yönelik bakım sektörünün mevcut yapısı, 
sorunları, istihdam ve kalite konularının ele alınacağı ve Gazi 
Üniversitesi ile ortaklaşa “Türkiye Yüzyılı Bakım Politikaları” 
adlı Şuranın yapılması
»
»
İŞKUR’un dezavantajlı gruplara yönelik sunduğu hizmetlerin 
ele alınacağı çalıştayın düzenlenmesi
»
»
TÜİK’in sosyal politikaların hedef gruplarına yönelik demog-
rafik vizyonunun değerlendirileceği çalıştayın düzenlenmesi.


246  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  247 
09
Yerel Yönetim 
Politikaları 
Kurulu


248  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  249 
9.1.Kurul Hakkında 
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu Üyeleri 
Prof. Dr. Şükrü Karatepe (Başkanvekili)
Asım Aykan
Azize Sibel Gönül
Fazlı Kılıç
Dr. Hayri Baraçlı
Prof. Dr. Lütfi Akça
Oktay Saral
Prof. Dr. Tarkan Oktay
Kurul ilk üyeleri arasında yer alan Hayrettin Güngör 2019 yılında 
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmiştir, kurula 
yapmış olduğu katkılarından dolayı teşekkür ediyoruz. Çalışmala-
09
Yerel Yönetim 
Politikaları Kurulu


250  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
rıyla Kurula önemli katkılar sağlayan ve 23 Temmuz 2022 tarihinde 
vefat eden Rasim Özdenören’i rahmetle ve minnetle anıyoruz.
Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun Görev ve Yetkileri
1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 31. maddesinde Yerel Yö-
netim Politikaları Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir.
MADDE 31- (1) Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun görev ve yetki-
leri şunlardır:
a)	 Kentleşme ve yerel yönetim alanında politika ve strateji öneri-
leri geliştirmek,
b)	 Türkiye’nin toplumsal, ekonomik ve siyasal gerçekliklerine 
uygun olarak yerel yönetim politikalarına ilişkin strateji öne-
rileri sunmak,
c)	 Göç ve iskân konularında politika önerileri geliştirmek,
d)	 Çevre, orman, su ve benzeri alanlarda koruyucu ve geliştirici 
politika önerileri geliştirmek,
e)	 Türkiye’nin kültürel mirasından beslenerek kentleşme politi-
ka önerileri geliştirmek,
f)	 Akıllı şehircilikle ilgili araştırmalar yaparak strateji önerile-
rinde bulunmak,
g)	 Boğaziçi imar uygulama programları gereği kamu yatırımları-
nın planlanmasına ilişkin çalışmalar yapmak,
h)	 Etkin bir çevre yönetiminin sağlanması için politika ve strateji 
önerileri geliştirmek.
9.2. Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun Faaliyetleri
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, iki haftada bir düzenli şekilde top-
lanarak, görev alanına giren konuları görüşmektedir. Salgın riskinin 
azaldığı ve kamuda normal mesainin başladığı tarihten itibaren, 
Kurul toplantılarından biri Külliye’de, diğeri şehir ziyareti olarak bir 
belediyede gerçekleşmektedir. Toplantı gündemine alınan konularda 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  251 
politika önerileri ve raporlar hazırlanırken, ilgili bakanlık, kamu ku-
rumu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarından su-
numlar alınmakta, çalıştay ve sempozyum gibi bilimsel toplantılar 
yapılmaktadır. 
Yerel Yönetim Politikaları Kurulunda istişare edilerek hakkında poli-
tika ve strateji önerisi geliştirilen çalışmalar ile Kurulun görev alanı-
na giren konularda hazırlanan faaliyetlerden bazıları şunlardır:
»
»
Şehirlerde Görüntü Kirliliğinin Önlenmesi Politika Önerisi
»
»
Kentsel Tasarım Standartları Politika Önerisi
»
»
İtfaiye Hizmetlerinin Geliştirilmesi Politika Önerisi
»
»
Belediye Zabıtasının Geliştirilmesi Politika Önerisi
»
»
Şehir Ziyaretleri: Yerinde İzleme Raporları
»
»
İklim Şûrası Yerel Yönetim Politikaları Raporu
»
»
Marmara Denizi’nde Müsilaj Temizliği İzleme Raporu
»
»
Cumhurbaşkanlığı Sistemi’nde Yerel Yönetimler Sempozyumu
»
»
Altıncı Ulusal Yerel Yönetimler Sempozyumu
»
»
Şehir ve Güvenlik Sempozyumu
»
»
Millî Su Politikası Geliştirilmesi Hazırlık Çalıştayları
»
»
Akıllı Şehirler Fikir, Proje ve Uygulama Yarışması
»
»
Belediyeler için Hizmet Rehberleri Kitap Seti
»
»
Salgında Geliştirilen Belediye Uygulamaları Kitabı
»
»
Çok Yazarlı “İklim Adaleti” Kitabı Projesi
»
»
Arkeoloji Enstitüsü Kuruluş Çalışmalarına Katkı
»
»
Millet Bahçeleri Tanıtım Programları
»
»
Yerel Yönetimlerin Türkiye Yüzyılı Vizyonuna Uyumu


252  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Cumhurbaşkanlığı Sisteminde Yerel Yönetimler 
Sempozyumu
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu ile Türkiye Belediyeler Birliği, 9-10 
Ocak 2019’da Sayın Cumhurbaşkanımızın himayelerinde, “Cumhur-
başkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler Sempozyumu” 
gerçekleştirildi. İki gün süren sempozyumda sunulan bildiriler, kitap 
halinde yayımlanarak belediyeler, il özel idareleri ve ilgili akademis-
yenlere gönderildi. Açılış oturumu Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde 
Sayın Cumhurbaşkanımızın hitaplarıyla başlayan sempozyum iki 
gün sürdü. Konuşmasında mahalle kültürünün önemini vurgulayan 
Sayın Cumhurbaşkanımız, yatay mimari konusunda şunları söyledi:
“Merkezinde insanın olmadığı hiçbir işin hayırlı neticeler 
doğurması mümkün değildir. Bildiğiniz gibi uzunca bir 
süredir en küçüğünden en büyüğüne kadar tüm yerleşim 
birimlerimizde yatay mimari konusunda ısrar ediyorum. 
Hayatın her alanında insanların karşılıklı etkileşimini 
ve dayanışmasını mümkün kılan yerleşimlere ancak bu 
şekilde kavuşabileceğimize inanıyorum. Aksi takdirde 
ortaya çıkacak sosyal maliyet, bu modelin yükleyeceği 
maddi bedelin çok üzerinde olacaktır. Böyle gelmiş, böyle 
gider diyemeyiz. Yeni dönemde kendi medeniyet biriki-
mimize ve özlemimize uygun şehircilik anlayışının gelişip 
yaygınlaşması için her türlü çabayı göstereceğiz.”


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  253 
Sempozyumda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, kamu politika-
larının uygulanmasında sağlayacağı imkân ve kolaylıklar açısından 
belediyelerle karşılaştırılarak tartışıldı. Yapılan konuşmalarda, yerel 
yönetimlerde 1950’den beri belediye başkanı ve meclis üyelerinin ayrı 
seçilmesi nedeniyle, halkın başkanlık sistemine zaten aşina olduğu 
vurgulandı. Sempozyumda yoğun olarak dile getirilen, şehirlerde ta-
rihî semtlerin siluetini bozan çok katlı ve yüksek yoğunluklu yapı-
laşma ile bina ve parsel ölçeğindeki imar planı değişikliğinin sebep 
olduğu adaletsizliklere son verilmesi politika önerisi olarak sunuldu.
Sayın Cumhurbaşkanımızın yatay mimari üzerinde ısrarla durması 
ve Sempozyum tebliğlerinde yüksek katlı yoğun yapılaşma konusun-
da yapılan uyarılar uygulamada etkili oldu. 2020’de 3194 sayılı İmar 
Kanunu’nun Ek 8.maddesinde yapılan değişiklikle, bina ve parsel ba-
zında plan değişikliğine son verildi. Ada bazında yapılan plan deği-
şikliğinde ise meydana gelen değer artışının kamuda kalması hükme 
bağlandı. İmara yeni açılan alanlarda binaların yüksekliği beş katla 
sınırlanarak yatay mimarî uygulaması zorunlu hâle getirildi. Artık 
TOKİ tarafından yapılan afet konutları da dâhil olmak üzere, gele-
neksel mahalle tarzı yerleşime önem verilmekte, yeni imara açılan 
alanlarda beş kattan yüksek bina temeli atılmamaktadır.
Şehirlerde Görüntü Kirliliğinin Önlenmesi Politika Önerisi 
Hızla büyüyen şehirlerdeki aşırı tüketim ve mekânların hoyrat kul-
lanımı, doğal çevreyle beraber yapılı çevrenin de bozulmasına yol 
açmaktadır. Çevre sorunları artık solunan havayı, içilen suyu, ekilen 
toprağı kirletmenin ötesine geçmiştir. 
Mekânları sorumsuzca kullanmanın sebep olduğu kirlenmeden 
hava, su, toprak gibi doğal çevre yanında, yapılı çevre ve yerleşimler 
de payına düşeni almaktadır. Cadde ve sokaklar, kültür ve sanat anıt-
larını sergileyen meydanlar, şehrin algılanmasını zorlaştıran çirkin-
liklerle kirletilmektedir. Binaların cephelerinde, hayati öneme sahip 
donatılarda ve kent mobilyalarında kullanılan malzemelerin doku, 
form ve renklerindeki uyumsuzluklar yaşam kalitesini zayıflatan 
çirkinlikler oluşturmaktadır.
Görsel kirlilik, kentsel fiziki çevrenin, insan eliyle doğal çevreye 
uyumsuz hâle getirilmesi ve insanı rahatsız edici görünüm alması-


254  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
dır. Yapılı çevrede konumlanan ve insan hafızasında olumsuz etkiler 
bırakan düzensiz, tutarsız, uyumsuz ve çirkin olan her şey görüntü 
kirliliğini oluşturmaktadır. Düzensiz ve sağlıksız şehirleşme sorunu 
olan görsel kirlilik şehirleri çirkinleştirmekte, insanın çevreye bak-
ma istek ve yeteneğini zayıflatmaktadır. Şehir hakkında olumsuz 
imaj oluşturan görüntü kirlilikleri her zaman fiziksel bir engel teşkil 
etmese de çirkin görünümleriyle insan davranış ve psikolojisi üzerin-
de olumsuz etkiler bırakmaktadır.
Belediyelerin ihmal ve ilgisizliği, yaşayanların şehirlerini koruma 
konusundaki duyarsızlığı, görüntü kirliliği oluşturan çirkin uygula-
maları teşvik etmektedir. Oysa belediyelerin elinde şehirleri temiz 
ve düzenli tutmaya yetecek oldukça geniş araç ve imkân mevcuttur. 
Kanun ve yönetmeliklerin şehir yönetimlerine tanıdığı bu yetki ve 
görevler, kamu yararını temin etmek amacıyla uygulanırsa şehirlerde 
çirkin görüntü azalacaktır. 
Yapı başlama ve kullanma ruhsatları, işyeri açma ve çalışma izinleri 
verilirken, görsel kirlilik unsurlarının bertaraf edilmesi dikkate alın-
malıdır. Planlama ile çevre tasarımı birlikte yapılarak çevre düzen-
leme ve temizleme zorunlu hâle getirilebilir. Estetik tasarım, 1/1000 
ölçekli uygulama imar planlarından başlayıp, 1/500 ölçekli kentsel 
tasarım ve 1/1 ölçekli detay tasarımlarda dikkate alınabilir. Böyle bir 
uygulamada, tasarım kurallarına uymadan meydana getirilen kent-
sel görüntü kirliliği, aynı zamanda plan ihlali teşkil edeceği için yap-
tırımı ağır ve caydırıcı olacaktır.
Kentsel Tasarım Standartları Politika Önerisi
Şehirlerde kaldırım, yaya yolu, kavşak, yaya geçidi, ağaç dikimi gibi 
kentsel tasarım hizmetleri ile aydınlatma direkleri, trafik ışıkları, 
elektrik, internet, telefon kutuları ve kabloları gibi teknik hizmetler, 
genellikle teknik ilke ve standartlar fazla dikkate alınmadan rast-
gele yapılmaktadır. Teknik standartlara uyulmadan karşılanan bu 
hizmetler, can ve mal güvenliği açısından tehlike doğurduğu kadar 
görüntü kirliliği de oluşturmaktadır. 
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, belediyelerin yürüttüğü tasarım 
hizmetlerinin kalitesinin yükseltilmesi ve kentsel mekânlara estetik 
görünüm kazandırılması için “Kentsel Tasarım Standartları” geliş-


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  255 
tirme ve uygulama çalışması başlatmıştır. Mühendis ve mimar olan 
kurul üyeleri ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tara-
fından görevlendirilen uzmanlar, mevcut durum hakkında bir rapor 
hazırlamışlardır. Hazırlanan rapor, üniversitelerin peyzaj bölümü 
hocalarının da katıldığı toplantılarda tartışılarak olgunlaştırılmıştır. 
Türk Standartları Enstitüsünde bu amaçla görevlendirilen uzman-
lar, uluslararası kentsel tasarım standartlarından Türkiye şartlarına 
uyarlanan ve Türkiye’de geliştirilen millî standartları tespit etmişler-
dir.
Şehir içinde taşıt, bisiklet ve yayalar için yapılan her türlü yolun 
boyutuna ve yapım esaslarına ilişkin standartlar tespit edilmiştir. 
Standartlara göre, yoğun yaya trafiğinin olduğu semtlerde kaldırım 
genişliği minimum 3 metre olmak zorundadır. Ancak, yaya trafiği-
nin yoğun olduğu caddelerde, yürümeye engel teşkil edeceği için eni 
3 metreden dar olan kaldırımlara ağaç dikilmemektedir. Yaya kala-
balığı olmayan sokakların 3 metre genişliğindeki kaldırımlarına ise 
yaşlanınca fazla irileşmeyen ağaçlarlar dikilebilmektedir. Yürüme-
ye engel teşkil etmemesi için, ağaç dikilecek cadde kaldırımının en 
az dört metre genişlikte olması gerekmektedir. Dört metre enindeki 
kaldırımlara da ancak gövdesi ve dalları fazla genişlemeyen ağaçlar 
dikilmelidir. 


256  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Kentsel mekânlara ağaçlar, trafik ışığı ile elektrik ve telefon havai 
hat direklerinden minimum 4 metre aralıklı dikilmelidir. Ağacın 
konumu, yeraltına döşenmiş atık su kanalından 2 metre, gaz ve su 
borusundan 2 metre, yağmur ızgarasından 2 metre uzakta olmalıdır. 
Daha duyarlı olan ve tehlike arz eden elektrik ve telefon kablolarıyla 
ağaç arasında 3 metre mesafe bulunması zorunludur. Yaya ve taşıt 
trafiğinin birbirinden ayrılması ve insan güvenliğinin sağlanması 
için, ağaçlar her durumda, kaldırımla caddeyi ayıran sınır taşından 
(bordür) bir metre içeride olmalıdır. Kaldırım ağaçları bir metre kare 
genişliğindeki çanağa dikilmeli, yaya trafiğinin yoğun olduğu cadde-
lerde, çanağın içindeki toprağın çiğnenerek sertleşmesini önlemek 
için, ağaçların dibi beton veya metal ızgarayla kapatılmalıdır.
Akıllı Şehirler Fikir, Proje ve Uygulama Yarışması
Akıllı şehir, sürdürülebilir şehirleşme ve kentsel yaşam için, coğrafi 
bilgi teknolojisinin hizmetlerde geniş boyutlu olarak uygulanması-
dır. Coğrafi bilgi teknolojilerinin kablosuz platformlarda geliştiril-
mesiyle mekânsal ve ilişkisel veri, şehir hayatına yeni açılımlar ge-
tirmiştir. Artık şehirlerdeki elektrik ve su dağıtım şebekeleri, trafik 
akışı, kentsel hareketlilik ve sosyal ilişkilerin yakınlığı uzaktan kont-
rol edilebilmektedir. Dijital teknolojinin kullanılması, hizmetin kali-
tesini artırırken aynı zamanda maliyetini de düşürmektedir. 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  257 
Sayın Cumhurbaşkanımızın, Ulusal Akıllı Şehirler Strateji ve Eylem 
Planı genelgesinde, yerel yönetimlerin görev alanlarındaki kamusal 
hizmetlerin yürütülmesinde akıllı şehir uygulamaları zorunlu hâle 
getirilmiştir. Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, Cumhurbaşkanımı-
zın tavsiyeleri doğrultusunda belediyelerin akıllı teknolojileri kulla-
narak kamusal hizmetlerde yenilikçi çözümler üretmelerini destek-
lemek amacıyla Türkiye Belediyeler Birliği ile “Akıllı Şehirler Proje 
ve Uygulama Yarışması” düzenlemiştir. 15-16 Ocak 2020’de yapılan 
Akıllı Şehirler Kongresinde, akıllı şehir teknolojileri ile belediyelerin 
akıllı şehir proje ve uygulamaları sergilenmiştir. Yarışmada dereceye 
giren belediyelere ödülleri Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından tak-
dim edilmiştir. 
Kongrede yaptığı konuşmada, akıllı şehir teknoloji ve programları-
nın yerli ve millî imkânlarla üretilmesinin önemini vurgulayan Sa-
yın Cumhurbaşkanımız, son çeyrek asırda şehirleşmede sağlanan 
gelişmeyi örneklerle şöyle açıkladı: 
“Türkiye 1990’ların ortalarına kadar süren yarım asırda 
kaçırdığı kayıplarının bir bölümünü son çeyrek asırda 
telafi etmeyi başardı. Dünkü meselemiz toplanmayan 
çöplerdi, patlayan çöplüklerdi, bugünkü meselemiz sı-
fır atık yönetimidir. Dünkü meselemiz ulaşımın bizati-
hi kendisiydi, bugünkü meselemiz ulaşım araçlarının 
entegre edilmesidir. Dünkü meselemiz çevre kirliliğiyle 
mücadeleydi, bugünkü meselemiz çevreyle uyumlu şehir-
ler kurmaktır. Dünkü meselemiz altyapının yokluğuydu, 
bugünkü meselemiz altyapıyı en verimli şekilde işletebi-
lecek sistemleri geliştirmektir. Dünkü meselemiz şehirler-
de parkların hiç olmamasıydı, bugünkü meselemiz yeşil 
kalkınma ve 80 vilayette 80 millet bahçesi yapmaktır.”
Şehir ve Güvenlik Sempozyumu
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, Türkiye Belediyeler Birliği ve Polis 
Akademisi ile beraber 2-3 Ocak 2020’de “Şehir ve Güvenlik Sempoz-
yumu” düzenlemiştir. Açılış oturumu Sayın Cumhurbaşkanımızın 
teşrifleriyle Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yapılan Sempozyum iki 
gün sürmüştür. Konuşmacılar, Şehir Güvenliğinde Planlamanın Rolü; 
Kentsel Mekânı Güvenlikle Birlikte Düşünmek, Güvenlik, Şiddet ve 


258  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Kitlesel Olayların Yarattığı Sonuçlar; Toplum, Yerel Yönetimler ve 
Şehir Güvenliği; Güvenlik Bağlamında Göç ve Suç İlişkisi, Teknoloji 
ve Şehir Güvenliği; Kentsel Alanda Suç ve Korku İlişkisi kapsamında 
tebliğler sunmuştur. Sayın Cumhurbaşkanımız açılış oturumundaki 
hitaplarında şehir güvenliği konusunda şunları söylemiştir: 
“Günümüzün büyük şehirlerinde, milyonlarca insan bir 
arada yaşamaktadır. Bu kalabalık nüfusun ihtiyacını 
karşılamak için gelişen teknolojinin kullanılmasıyla şe-
hirlerin altyapı ve üstyapı ağları oldukça karmaşık hale 
gelmiştir. Şehir ne kadar büyükse, güvenlik sorunları da 
o derece yüksek ve fazladır. Nitekim Sempozyumun konu 
başlıklarına baktığımda bu çeşitliliği gördüm. Artık şe-
hirlerimizin dış güvenliğini surlar ve hendeklerle, içeride-
ki düzeni de sadece kolluk gücüyle sağlamanın mümkün 
olmadığı bir yere gelmiş durumdayız. Öyleyse bu yeni du-
ruma karşı farklı yaklaşımlar, yeni fikirler, yeni yöntem-
ler geliştirmemiz gerekiyor. Bu tür çalışmaların şehirle-
rimizin geleceğinde ihtiyacımız olan güvenlik düzeninin 
oluşturulmasına katkı sağlayacağına inanıyorum. Her 
ülke ve toplum kendi ihtiyaçlarına uygun güvenlik çö-
zümlerini kendisi üretmelidir. Başka toplumların, kendi 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  259 
ihtiyaçları için geliştirdiği çözümlerin kullanılması, be-
raberinde pek çok uyum sorununu getiriyor. Her alanda 
olduğu gibi şehirlerimizin güvenliği konusunda da dün-
yadaki tüm örnekleri inceliyoruz, ama sonuçta kendi gü-
venlik sistemimizi kendimiz geliştiriyoruz.”
İnsan ve mekân etkenlerine bağlı olarak karmaşık nitelikler kazanan 
şehir güvenliği, sonradan uygulanacak polisiye tedbirlerle sağlana-
maz hâle gelmiştir. Artık güvenliğin planlama aşamasında dikkate 
alınması, güvenli şehir mekânlarının oluşturulmasında yönetici, 
plancı, tasarımcı ve güvenlik uzmanlarının birlikte karar vermesini 
gerektirmektedir. Nitekim Politika Kurulunu düzenleyen Cumhur-
başkanlığı Kararnamesi de politika önerilerini geliştirirken ilgili ba-
kanlık, kamu kurumu, akademik çevre, meslek teşekkülü, sivil top-
lum kuruluşu ve piyasa aktörleriyle birlikte çalışmayı öngörmektedir. 
Şehir ve Güvenlik Sempozyumu; Cumhurbaşkanlığı Kararname-
si’nin öngördüğü doğrultuda ilgili bakanlık, kamu kurumu, üniver-
site ve piyasa aktörlerinin katılımıyla hazırlanmıştır. Sempozyumda 
dünyanın bütün büyük şehirlerinin önemli sorunu olan güvenlik 
kaygısı çeşitli yönleriyle tartışılmıştır. Sempozyum sunumları kitap 
hâlinde yayımlanmış ve tebliğlerde ortaya konulan görüşler, şehir 
güvenliği konusunda uygulanabilir politika önerileri geliştirilmesin-
de yol gösterici olmuştur. 
Şehir Ziyaretleri: Yerinde İzleme Raporları
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, hükümet politikalarının uygulan-
masını yerinde gözlemek ve şehirlerin sorunlarını konuşmak ama-
cıyla, her ay bir şehirde toplantı yapmaktadır. Belediye başkanının 
ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantılara vali, ilçe belediye baş-
kanları, Cumhur İttifakı’nın il ve ilçe başkanları ile belediyelerin üst 
düzey idare amirleri katılmaktadır. Basına kapalı olarak yapılan top-
lantılarda, katılımcılara öncelikle Cumhurbaşkanlığı Hükümet Siste-
mi’nin gerekliliği ve ülke yönetiminde sağladığı imkân ve kolaylıklar 
anlatılmaktadır. 
Şehir toplantılarında belediye mevzuatındaki değişiklikler ve beledi-
yelere ilişkin hükümet kararları hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca, 
belediye başkanlarının şehirleri için talep ve beklentileri dinlenerek, 


260  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
önemli bulunan talepler rapor edilmektedir. Belediyelerde yapılan 
kurul toplantılarında, belediyelerin strateji ve politika uygulamaları 
yerinde incelenmekte, çarşı ve esnaf ziyaretleri yapılarak şehir hak-
kında doğrudan bilgi edinilmektedir. 
Kurulun görev alanına giren konular yerinde incelenerek, uygulama-
lar hakkında bilgi alınmakta, her şehrin kendine özgü şartları dik-
kate alınarak raporlar hazırlanmaktadır. Bu kapsamda; Balıkesir, 
Bursa, Muğla, Kayseri, Samsun, Şanlıurfa Büyükşehir Belediyeleri 
ile İstanbul Beyoğlu, İstanbul Esenler, Amasya ve Tokat Belediyeleri 
ziyaret edilmiştir. Şehir toplantılarında edinilen bilgi ve izlenimler 
ile belediyelerin talepleri dikkate alınarak hazırlanan rapor Cumhur-
başkanımıza arz edilmektedir. 
Belediyeler İçin Hizmet Rehberleri Kitap Seti
Teknolojideki yeni gelişmelere ve iklim değişikliğine bağlı olarak 
şehir hizmetlerinin sayısı giderek artmakta ve niteliği sürekli de-
ğişmektedir. Hizmetlerin, Cumhurbaşkanımızın açıklamış olduğu 
“yeşil dönüşüm” programı çerçevesinde üretilerek sunulabilmesi için 
değişimin yakından takip edilmesi gerekmektedir. Bu durum, bele-
diye hizmet birimlerinin yönetici ve görevlilerinin doğal dengeyi gö-
zetme konusunda, araştırmaya dayanan yeni bilgilerle donatılmasını 
zorunlu hâle getirmiştir.
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, özellikle yeterli uzman ve teknik 
eleman istihdam edemeyen küçük ve orta büyüklükteki belediyele-
rin ihtiyaç duyduğu bilgileri karşılamak üzere Belediyeler İçin Hiz-
met Rehberleri kitap seti hazırlatmıştır. Belediyelerin temel hizmet 
alanlarını kapsayan ve 21 kitaptan oluşan Belediyeler İçin Hizmet 
Rehberleri projesi, Kurulun himayesinde konuyla yakından ilgili 10 
bakanlığın katkısıyla Kent Araştırmaları Enstitüsü tarafından ger-
çekleştirilmiştir.
Alanında uzman akademisyenler tarafından hazırlanan taslak me-
tinler, ilgili bakanlık, kamu kurumu, belediye ve piyasa aktörlerinin 
aktif olarak katıldığı atölye çalışmalarında tartışılarak olgunlaştı-
rılmıştır. Rehberlerdeki görüş ve önerilerin kolay anlaşılmasını ve 
doğru uygulanmasını sağlamak için, kitaplar özel olarak hazırlanan 
görsellerle zenginleştirilmiştir. Akademik çevrelerin de yararlana-


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  261 
bilmesi için konulara ilişkin güncel literatür bilgisi de özlü biçimde 
verilmiştir.
Rehberler, insan hareketlerinin sınırlandığı Covid-19 salgın döne-
minde, akademisyen, uzman ve yöneticilerden oluşan geniş bir kad-
ronun özverili çalışmalarıyla hayata geçirilmiştir. Bütün belediyele-
re takım halinde ücretsiz gönderilen rehberlere, internet üzerinden 
de erişim imkânı sağlanmıştır. Belediyelerin birim amirleri ve diğer 
okuyucular kitapların dijital kopyalarına www.belediyehizmetreh-
berleri.org adresi veya Belediye Hizmet Rehberleri mobil uygulama-
sından ulaşabilmektedir. Kullanıcıların bu adreslere yazdıkları gö-
rüş ve öneriler dikkate alınarak, rehberler sürekli gözden geçirilerek 
geliştirilmektedir.
Salgına Karşı Geliştirilen Belediye Uygulamaları Kitabı 
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, salgın sürecinde yerel hizmetleri-
nin değişimini, ortaya çıkan yeni ihtiyaçları, bu ihtiyaçları karşıla-
mak için belediyelerin ortaya koyduğu yeni uygulamaları yakından 
izlemiştir. Salgının yerel hizmetlerde meydana getirdiği değişimin 
belediyeler için avantaj ve dezavantajları, belediyelerin halkın deği-
şen ihtiyaç ve beklentilerini karşılama düzeyi gibi konularda bilimsel 
araştırma ve toplantılar düzenlenmiştir. Belediye başkanları ve uz-
manlarla yapılan toplantılarda salgın sürecinin sorunları ve çözüm 
yolları üzerine fikir alışverişlerinde bulunulmuştur. 
Prof. Dr. Azize Serap Tuncer’in, belediyelerin uygulamaları üzerine 
yaptığı araştırma, Salgın Sürecinde Dünyada ve Türkiye’de Belediye 
Uygulamaları adıyla kitap olarak basılmıştır. Tuncer’in kitabında, 
COVİD-19 sürecinde belediyelerin özellikle sağlık ve sosyal hizmetler 
alanında üstlendikleri yeni görevler kayda geçirilmektedir. Araştır-
manın gerçek durumu yansıtabilmesi için dünyanın ve Türkiye’nin 
farklı bölgelerinden, her ölçekten belediyenin çalışmalarından ör-
nekler seçilmiştir. Seçilen tüm örnekler renkli fotoğraf, broşür ve ha-
ber resimleri gibi görsel belgelerle desteklenmiştir. 
Araştırmaya göre, tabii afet ve salgın döneminde yerel yönetimlerin 
sosyal hizmet ve yardım uygulamaları öne çıkmaktadır. Yaşlılar başta 
olmak üzere, yoksullar, kadınlar, gençler, çocuklar, engeliler gibi toplu-
mun görece daha kırılgan kesimlerine verilen kamusal destekler önem 


262  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
kazanmaktadır. Belediyelerin salgın döneminde yürüttüğü hizmetler, 
halkın bilgilendirilmesi, hijyen kurallarına uyulması, doğayla uyumlu 
mekânsal düzenlemeler yapılması, toplu taşıma araçları ve diğer ka-
musal alanlarda sosyal mesafenin korunması, çevreyi gözeten yapılaş-
manın teşvik edilmesi, geleneksel mahalle yaşamının yeniden canlan-
dırılması gibi konular geniş boyutlu olarak ele alınmaktadır. 
Yazar, sağlık ve sosyal yardım uygulamalarını değerlendirerek, şe-
hirlerin gelecekte afet ve salgınlara karşı daha dirençli olmasında 
belediyelerin rolü üzerine uygulanabilir çözümler önermektedir. Sal-
gın sürecinde belediyelerin başarılı sosyal hizmetler yürütmesinde, 
Hükümetin vergi ve SGK borçlarını ertelemesi, İller Bankası payla-
rından kesinti yapılmaması, haciz uygulamasının durdurulması 
gibi destekler büyük rahatlık sağlamıştır. Hükümetin destekleri ve 
belediyelerin özverili çalışmaları, halkın yardımlaşma ve dayanışma 
duygusunu teşvik etmiştir. Vatanseverlik ve hayır duygusunun hare-
kete geçirdiği gönüllü katılımlarla, salgın döneminde dünyaya örnek 
olan proje ve uygulamalar hayata geçirilmiştir.
Marmara Denizi’nde Müsilaj Temizliği İzleme Raporu
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, Marmara Denizi’ndeki aşırı kirlen-
meyle, deniz yüzeyinde müsilajın görüldüğü ilk günlerden itibaren 
yakından ilgilenmiştir. Kirlenmenin önlenmesi ve deniz yüzeyini 
kaplayan müsilajın temizlenmesi için Çevre, Şehircilik ve İklim De-
ğişikliği Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen çalışmalar Prof. 
Dr. İzzet Öztürk, Prof. Dr. Lütfü Akça ve Prof. Dr. Tarkan Oktay’dan 
oluşan teknik ekip tarafından yakından takip edilmiştir. Bakanlık-
tan alınan bilgiler ile Yerel Yönetim Politikaları Kurulu adına görev 
yapan teknik ekibin araştırma ve gözlemleri birlikte değerlendirile-
rek hazırlanan izleme raporu Cumhurbaşkanımıza sunulmuştur.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hazırladığı eylem 
planı kapsamında, 8 Haziran 2021 tarihinde müsilaj temizleme ça-
lışması başlatılmıştır. Bakanlığın koordinasyonunda 1500 personel-
le yürütülen temizleme operasyonunda 23 yüzey temizleme teknesi, 
2300 engelleme bariyeri, 24 pompa, 9 jeneratör, 45 vidanjör, 18 pikap, 
3 amfibi araç, 1 gemi ve 1 deniz uçağı kullanıldı. Marmara Denizi’nde 
620 noktada gerçekleştirilen çalışmalarda 12 bin metreküp müsilaj 
toplanarak bertaraf edilmiştir.


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  263 
Deniz yüzeyinde yapılan temizleme çalışmaları kısa sürede tamam-
lanarak Temmuz ortalarında müsilajın alan büyüklüğü sıfır sevi-
yesine indirilmiştir. Deniz havadan, karadan ve denizden sürekli 
taranmakta ve yüzeyde müsilaj görülmesi hâlinde derhâl müdahale 
edilmektedir. Yüzey temizliğinin yapılmasıyla denizin içinde hava 
ve oksijen akışı sağlanmıştır. Denizde yaşayan canlı miktarı yavaş 
bir tempoyla artmakta ve sahillerde vatandaşlarımız denize girebil-
mektedir. Ancak, sorunun tam olarak çözüldüğü söylenememekte-
dir. Yapılan incelemelere göre, müsilaj deniz dibindeki varlığını aza-
larak korumaktadır.
Araştırmalardan, son iki yılda, başta İstanbul olmak üzere Mar-
mara’ya atık su deşarj eden şehirlerde yeterli denetim yapılmadığı 
anlaşılmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 
bu konudaki açığı kapatmak ve kirlenmeyi önlemek için Marmara 
Denizi’ne kıyısı bulunan illerde karadan ve denizden denetimlerini 
aralıksız sürdürmektedir. Deniz sürekli gözetlenmekte ve yüzeyde 
sınırlı olarak meydana gelen müsilaj derhâl bertaraf edilmektedir. 
Denetimlerde, çevre mevzuatına aykırı faaliyet yürüten işletmelere 
ve gemilere yüksek para cezaları uygulanmaktadır.


264  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Marmara Denizi’nde, aşırı kirlenmeye bağlı olarak meydana gelen 
müsilajın temizlenmesi konusunda Çevre, Şehircilik ve İklim De-
ğişikliği Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen faaliyetlerin 
analizine dayanan önerilerimiz, ana başlıklar hâlinde birer cümleyle 
şöyle sıralanabilir: 
»
»
Yüzeydeki müsilajı temizleme çalışması başarıyla yürütül-
müştür. 
»
»
Temizlik için ilgili kurumların koordinasyonu ve üniversiteler-
le iş birliği yapılması faydalı sonuç vermiştir. 
»
»
Atık su deşarjları daha sıkı denetlenmeli ve sonuçları kamuo-
yu ile paylaşılmalıdır. 
»
»
Kirlenmede büyük payı olan İstanbul Büyükşehir Belediyesi-
nin deşarjları daha yakından izlenmelidir. 
»
»
Marmara’ya Karadeniz yoluyla gelen kirlenmeyi durduracak 
uluslararası önlemler alınmalıdır. 
»
»
Müsilaj temizliği için yapılan hizmetlerin iletişim boyutu daha 
etkin bir seviyeye çıkarılmalıdır. 
Altıncı Ulusal Yerel Yönetimler Sempozyumu
İnsanın içinde yaşadığı yapılı çevrede öncelikli güvensizlikler doğa-
dan gelmektedir. Bu nedenle, yerleşim birimleri ve kentsel mekânlar 
oluşturulurken, güvensizlikleri azaltmak için, doğal çevreye zorunlu 
olarak müdahale edilmektedir. Bina, cadde, meydan, park, su kana-
lı, dere ıslahı, enerji hattı gibi kentsel mekân ve ihtiyaçların tasarım 
ve düzenlenmesinde, öncelikle şehrin güvenliği için tehdit oluştu-
ran doğal afetlere karşı önlemler alınmaktadır. Salgın hastalıklar 
da doğadan gelen güvensizlik riskleridir. 21. yüzyılın ilk çeyreğinde 
yaşanan domuz gribi, ebola, kuş gribi, mers, sars ve son olarak da Co-
vid-19 salgınları, virüs çağına girildiğinin işaretlerini vermektedir. 
Kısa sürede küreselleşen ve kitlesel ölümlere neden olan Covid-19 
salgını sürecinde, önceki salgınlarda görülmeyen ölçüde çaresizlikler 
yaşanmıştır. Bu durum, modern şehircilik ve fiziki mekân anlayışına 
yönelik sorgulamaları güçlü biçimde tekrar gündeme taşımıştır. 
Virüsün ortaya çıkması ile ekosistemin bozulması arasında sıkı iliş-
ki kurulmuştur. Yetkili bilim çevrelerinin yaptığı açıklamalara bağlı 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  265 
olarak, salgının nedeninin doğanın tahrip edilmesi olduğu yönünde 
güçlü bir algı oluşmuştur. Salgın sürecinde, temiz doğal çevre ve açık 
alanlarda yaşamanın kalabalık şehirlerde yaşamaktan daha güven-
li olduğu anlaşılmıştır. Salgına dayanıklı yaşama mekânları üzerine 
yapılan araştırmalar, yeni şehir yaklaşımının öncelikle çevre tahri-
batına son veren, doğayla barışık bir yaklaşımla geliştirilmesini zo-
runlu hâle getirmiştir.
İdeal olan, doğal afet riski yüksek alanlarda yapılaşmadan kaçınan 
ve nüfusun ülke genelinde ve bölgeler arasında dengeli dağılımını 
sağlayan şehirleşmedir. Afet riski yüksek alanlarda yapılaşmanın sı-
nırlanması veya özel şartlara bağlı olarak düşük yoğunluklu yapılaş-
maya izin verilmesi riski azaltmaktadır. Ne var ki, dünya ölçeğinde 
yarım yüzyıldan beri, büyük şehirler planlanırken yüksek yoğunluk-
lu yapılaşma idealize edilmektedir. Ekonomik ve sosyal nedenlere 
bağlı olarak metropoller diğer yerleşimlerden daha hızlı ve yüksek 
yoğunluklu olarak büyümektedir. 
Üç yılda bir düzenlenen geleneksel Ulusal Yerel Yönetimler Sempoz-
yumu’nun altıncısı Kurul himayesinde Türkiye Belediyeler Birliği ve 
Ankara Üniversitesi iş birliği ile gerçekleştirilmiştir. “Afet ve Salgın-
lara Karşı Dirençli Kentler” temasıyla gerçekleştirilen Sempozyum 3 
gün sürmüştür. Konu yelpazesinin ve katılımın oldukça yüksek oldu-
ğu Sempozyum’da salgın süreci, afetler, iklim değişikliği gibi pek çok 
faktörlerle kentlerin dirençlilik düzeyi konusunda görüş ve öneriler 
paylaşılmıştır. Sempozyum bildirileri kitap halinde basılarak ilgili 
kişi ve kurumlara gönderilmiştir.
İtfaiye Hizmetlerinin Geliştirilmesi Politika Önerisi 
Günümüzde itfaiyenin görev alanı oldukça genişlemiştir. İtfaiye teş-
kilatları, yangın söndürmenin yanında, kaza, çökme, patlama, mah-
sur kalma, doğal afet ve olağanüstü olaylarda arama ve kurtarma, 
sel baskınına müdahale; nükleer, biyolojik ve kimyasal maddelerden 
arındırma gibi geniş yelpazede faaliyetler yürütmektedir. Şehirlerde 
hızlı sanayileşme, yüksek yapılaşma, yanıcı madde üretim ve taşı-
macılığından kaynaklanan yangın riskleri, afetlerin artması, iklim 
değişikliği nedeniyle dengesi bozulan yağışların neden olduğu doğal 
afetler, itfaiyecilik hizmetlerini daha da önemli hâle getirmiştir.


266  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Sıcak yaz aylarında nem oranı düşen güney bölgelerimizde yaşanan 
orman yangınları, hızla sanayileşen Türkiye’de stratejik üretim ya-
pan tesislerin yangına karşı korunması, dengesiz yağışlar nedeniyle 
şiddetli doğal afetlerin yaşanması Türkiye’de itfaiye hizmetlerinin 
önemini artırmaktadır. Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, dünyanın 
başlıca ülkelerindeki itfaiye uygulamalarını inceleyerek, Türkiye’de 
itfaiye hizmetlerinin daha verimli yürütülmesini sağlamak amacıyla 
İtfaiye Hizmetlerinin Geliştirilmesi Hakkında Politika Önerisi rapo-
runu hazırlamıştır.
Dünyada itfaiye hizmetleri, sadece yönetim şekli açısından bakıldı-
ğında, merkezî yönetim içinde örgütlenmiş merkezî model, merkezî 
idarenin bazı rollerinin olduğu karma model, yerel yönetim birim-
lerince yürütülen “yerel model” olmak üzere üç farklı şekilde sunul-
maktadır. Ayrıca, askerî, gönüllü, özel itfaiye teşkilatları da bulun-
maktadır. Riskli kamusal hizmetleri yürüten itfaiyecilik mesleğinde 
görev alan personelin, kullanılan araç ve gereçlerin standartları ile 
yönetim ilkelerinin belirlenmesi itfaiye hizmetlerinin merkezî idare-
ye bağlı bir birim tarafından kontrolünü gerektirmektedir.


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  267 
Türkiye’de yerel düzeyde itfaiye hizmetleri, büyükşehir belediye-
lerinde itfaiye daire başkanlıkları, il ve ilçe belediyelerinde itfaiye 
müdürlükleri tarafından yürütülmektedir. Merkezî düzeyde yangı-
na müdahale, arama ve kurtarma, acil müdahale koruyucu önlem ve 
hizmetleri, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Tarım ve 
Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kıyı Emniyeti Ge-
nel Müdürlüğü ile Sahil Güvenlik Komutanlığı gibi merkezi kurumlar 
ve bunlara bağlı taşra teşkilatları tarafından karşılanmaktadır. 
2021 yılında yaşanan tabi afetler ve orman yangınlarında büyük 
hasarlar meydana gelmesi nedeniyle, Yerel Yönetim Politikaları Ku-
rulu, itfaiye hizmetlerinin geliştirilmesini gündemine almıştır. İtfa-
iyecilik mesleğinde eğitim, araç ve malzeme standartları gibi konu-
larda çeşitli toplantılar gerçekleştirilmiştir. Alanında uzman kişiler 
dinlenmiş, belediyelerin itfaiye teşkilatları incelenmiş ve dünyadaki 
gelişmeler dikkate alınarak İtfaiye Hizmetlerini Geliştirme Politika 
Önerisi hazırlanmıştır. 
Belediye Zabıtasının Geliştirilmesi Politika Önerisi
Belediye zabıtası, belediyenin yetkili organları tarafından alınan 
kararları uygulayarak şehrin düzenini, halkın esenlik, sağlık ve hu-
zurunu koruyan özel nitelikli idari kolluk kuvvetidir. Yönetmelikle 
tanımlanan resmî üniforma giyen belediye zabıta teşkilatı, daire baş-
kanı, müdür, şube müdürü, amir, komiser, memur gibi makam ve un-
vanlar taşır. 
Belediyelerin nüfusu, fiziki ve coğrafi yapısı, gelişme potansiyeli dik-
kate alınarak, zabıta teşkilatı için norm kadroya uygun birimler ku-
rulabilir. Büyük şehirlerde hizmetin gereğine ve yoğunluğuna göre, 
sabit, gezici veya toplu olarak görev yapan zabıta teşkilatı; çevre, 
imar, deniz, sağlık, trafik, turizm, işyeri ruhsatı, toptancı hali, tüketi-
ci hakları gibi kısımlara ayrılabilir.
Belediye zabıtası, belediye başkanına bağlı olarak görev yapar. Baş-
kan zabıta teşkilatı üzerindeki yetkilerini büyük şehirlerde genel 
sekretere, il ve ilçe belediyelerinde başkan yardımcısına devredebi-
lir. Zabıtalar, özel kanunların yetkili kıldığı hâllerde vali veya kay-
makamların emrinde görevlendirilebilir. Belediyenin karar organla-
rınca alınan emir ve yasakları ihlal edenlere ceza uygulayan zabıta 


268  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
teşkilatı, silah taşıma ayrıcalığı dışında polisle benzerlik gösterir. 
Belediyelerin boş zabıta kadrolarına, kural olarak KPSS puanlarına 
göre belirlenen adayların katıldığı sözlü ve yazılı sınavla atama ya-
pılır. Belediyelerde zabıta teşkilatı norm kadro sayısının yarısı kadar 
personelle hizmet vermekte, eksik kadrolarda memur olmayan per-
sonel istihdam edilmektedir.
Yerel Yönetim Politikaları Kurulunun belediyelerde yaptığı toplantıla-
rında ve Zabıta Federasyonu ile yürütülen müşterek faaliyetlerde, za-
bıta teşkilatlarında, eğitim ve sınav şartı dikkate alınmadan her sta-
tüden personel istihdam edildiği gözlenmiştir. Kolluk kuvveti olması 
ve gerektiğinde ceza uygulaması nedeniyle, zabıta teşkilatında görev 
yapan tüm personelin devlet memuru statüsünde olması gerekir.
Millî Su Politikası Geliştirilmesi Hazırlık Çalıştayları
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, iklim değişikliği nedeniyle son 
yıllarda farkındalığı giderek artan su yönetimi konusunda inceleme 
ve araştırmalar yapmaktadır. Su yatırımı ve yönetiminde görevli ku-
rumların uzman ve yöneticileri ile akademisyenlerin katıldığı çok 
sayıda çalıştay ve sempozyum yapılmıştır. Çalıştay metinleri 3 cilt 
kitap halinde basılarak ilgili kurumlara gönderilmiştir. Araştırma-
lardan edinilen ilk sonuçlara göre, Türkiye’nin millî su yönetimi çok 
başlıdır. Kurumlar arasındaki rekabetin sebep olduğu yetki ve so-
rumluluk çatışması, yer altı ve yer üstü su kaynaklarının korunması, 
verimli kullanılması ve kirlenmenin önlenmesi konularında gereken 
önlemlerin alınmasında sıkıntılara neden olmaktadır.
Üniversitelerin ilgili bölümleri kurul toplantılarına davet edilerek, su 
kaynaklarının korunması, kirlenmenin önlenmesi, suyun tasarruf-
lu kullanılması, iklim değişikliğinin su kaynaklarına olumsuz etki-
leri konularındaki görüşleri alınmaktadır. Bu kapsamda son olarak 
Tarım ve Orman Bakanlığı ile 16-18 Eylül 2022’de “Taşkın Yönetimi 
Çalıştayı”, 25 Kasım 2022’de “Sulama Yönetimi Çalıştayı” gerçekleşti-
rilmiştir. Çalıştay’da taşkın ve sulama mevzuatı, süreçlerin yönetimi, 
düzensiz şehirleşme ve arazi kullanımı gibi temel konularda alınma-
sı gereken tedbirler istişare edilmiştir. Etkin taşkın ve sulama yöneti-
mi için Yerel Yönetim Politikalar Kurulu, DSİ, AFAD ve ilgili üniver-
site bölümlerinin planlı olarak birlikte çalışmaya devam etmelerine 
karar verilmiştir.


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  269 
Kurulun da katkılarıyla gerçekleştirilen Su Şûrası’nın sonuç bildiri-
sinde, su yönetiminin koordinasyon, planlama, düzenleme, izleme ve 
denetim süreçlerinde bütünlük sağlayacak güçlü bir kurumsal yapı-
lanmaya ihtiyaç duyulduğu ifade edilmiştir. Küresel ısınma ve iklim 
değişikliğinin olumsuz etkileri, ilgili kurulların su konusundaki ça-
lışmalarını daha da önemli hâle getirmiştir. Yerel Yönetim Politika-
ları Kurulu, su kaynaklarının havzalar bazında yönetimi, su mevzu-
atındaki belirsizlik ve eksikliklerin giderilmesi, mevcut kurumların 
görev yetki ve sorumluluklarının netleştirilmesi ve milli su politika-
sını oluşturması çalışmalarını sürdürecektir.
İklim Şûrası Yerel Yönetim Politikaları Raporu
Küresel ısınma ve ikilim değişikliği sorunlarını izleyerek uygulana-
cak kamu politikaları hakkında görüş geliştirmek Yerel Yönetim Poli-
tikaları Kurulunun görev alanına girmektedir. Bu alanda düzenlenen 
bilimsel toplantılar ve ilgili kurumların faaliyetleri yakından takip 
edilmektedir. İklim değişikliği sorunları hakkında yerel yönetimle-
rin algılama düzeyini geliştirmeye yönelik olarak ilgili bakanlıklarla 
müşterek faaliyetler yürütülmektedir. 
İklim Değişikliğiyle Mücadele ve Yeşil Kalkınma hedefi doğrultusun-
da Tarım ve Orman Bakanlığının ev sahipliğinde gerçekleştirilen Su 
Şûrası’na Kurul olarak katkı sunulmuştur. 
SURASI
İKLİM
2022


270  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
Şehirlerde iklim değişikliğinin tetiklediği olağanüstü durumlara yö-
nelik yeni hizmet alanları oluşmaktadır. Belediyeler, altyapı, imar, 
su, ulaşım, temizlik gibi geleneksel şehir hizmetlerinin üretilmesi ve 
topluma sunulmasında köklü bir tecrübeye sahiptir. Ancak, hizmet-
lerin bilinen eski yaklaşımlarla yürütülmesi nedeniyle, küresel ısın-
manın tetiklediği doğal afet ve salgın hastalıklar ile bunların sebep 
olduğu acil problemlerin çözümünde özellikle küçük ve orta ölçekli 
belediyeler yetersiz kalmaktadır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 21-25 Şu-
bat 2022 tarihinde Konya’da gerçekleştirilen İklim Şûrası hazırlık ça-
lışmalarına Yerel Yönetim Politikaları Kurulu aktif olarak katılmış-
tır. 7 komisyon hâlinde yürütülen Şûra’da kabul edilen Yerel Yönetim 
Politikaları Sonuç Raporu Kurul tarafından hazırlanmıştır. 25 mad-
deden oluşan sonuç raporunun ilk 5 maddesi 2022 yılında bakanlık 
tarafından uygulamaya konulmuştur. Buna göre, her ilde yetki ve so-
rumlulukları mevzuatla tanımlanan bir iklim koordinasyon kurulu 
oluşturulmuştur.
Şûrada kararları doğrultusunda, yerel iklim değişikliği eylem planla-
rının hazırlanmasında ve uygulanmasında yararlanılmak üzere veri 
ve bilgi toplanmasını kolaylaştıracak bir iklim platformu kurulmuş-
tur. Yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasını yön-
lendirecek bir kılavuz hazırlanmıştır. İklim değişikliğinin olumsuz 
etkilerinin azaltılması, iklim değişikliğinin sebep olduğu doğal afet-
lerden kaynaklanan zararların karşılanması için sigorta mekanizması 
önerilmiştir. Yerel yönetimlerce gerçekleştirilecek iklim değişikliği 
faaliyetlerine finansman kaynağı teşkil etmek üzere merkezî bir fon 
oluşturulması tavsiye edilmiştir. Aynı şekilde, yerel düzeydeki doğal 
afetlerde kriz yönetiminden risk yönetimi modeline geçilmesine ka-
rar verilmiştir.  
Arkeoloji Enstitüsü Kuruluş Çalışmalarına Katkı
Türkiye’de ilk Arkeoloji Enstitüsü 1892’de Avusturya tarafından İs-
tanbul’da kurulmuştur. Daha sonra kurulan Alman, Amerikan, Fran-
sız, Hollanda, İngiliz, Japon ve Rus Arkeoloji Enstitüleriyle beraber 
bugün toplam 8 yabancı Arkeoloji Enstitüsü tarih araştırması ve kazı 
faaliyeti yürütmektedir. 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  271 
Yabancı arkeoloji enstitülerinin, zengin kültür ve tarihimize gös-
terdikleri yakın ilginin arka planında, ekonomik, kültürel ve siyasi 
amaçların da olduğu bilinen bir gerçektir. Buna rağmen, sınırlarımız 
içinde ve dışındaki zengin kültür ve tarihimizi araştıracak kendi 
millî arkeoloji enstitümüz mevcut değildir. Devletin, çeşitli zaman-
larda millî arkeoloji enstitüsü kurma girişimleri, yabancı enstitülerin 
lobicilik faaliyetleri ve özellikle de Bizans ekolüne mensup arkeolog-
ların engellemesi yüzünden bugüne kadar sonuçsuz kalmıştır. 
Son olarak 2014’te Kültür ve Turizm Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve 
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin müşterek girişimleri ve Avrupa 
Birliği’nin mali desteği ile Milli Arkeoloji Enstitüsü kurulması tekrar 
gündeme gelmiştir. Müteşebbisler arasında Gaziantep Büyükşehir 
Belediyesi’nin bulunması nedeniyle, Türk Arkeoloji ve Kültürel Mi-
ras Enstitüsü’nün kuruluş çalışmalarına Yerel Yönetim Politikaları 
Kurulu da katkı vermiştir. Türkiye’nin yüzlerce seçkin bilim ve sanat 
insanının katılımıyla, Gaziantep merkezli olarak 8 yıldan beri sürdü-
rülen çalışmalarda aşağıda sıralanan işler yapılmıştır.
»
»
Anadolu, Balkanlar, Kafkaslar, Orta Asya ve Orta Doğu arkeo-
loji arşivleri dijitalleştirilmiştir.
»
»
Türk ve İslâm Arkeoloji ve sanatı üzerine yazılmış 26 yeni ki-
tap yayımlanmıştır.
»
»
Kitaplardan ikisinin editörlüğünü Yerel Yönetim Politikaları 
Kurulu üstlenmiştir.
»
»
50 bin kitaptan oluşan Türkoloji İhtisas Kütüphanesi açılmıştır.
»
»
Arkeometri laboratuvarı ve eğitim merkezi kurulmuş, merke-
zin teknik donanımları tamamlanmıştır.
»
»
Gaziantep’te bulunan Kendirli Kültür Merkezi, Enstitünün faa-
liyetlerinde hizmet vermek üzere restore edilmiştir.
»
»
Uzman hukukçular tarafından hazırlanan Türk Arkeoloji Ens-
titüsü Kuruluş Kanunu teklifi milletvekillerimiz tarafından 
Meclis’e sunulmuştur.
Dünyada etkili olan arkeoloji enstitüleri genellikle, kamu imtiyazla-
rını haiz bir vakıf bünyesinde kamu-özel iş birliğine imkân veren bir 


272  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
modelle yönetilmektedir. Hazırlanan Kanun Taslağında, Millî Arke-
oloji Enstitüsünün yönetimi oluşturulurken de dünyadaki ve Türki-
ye’deki başarılı kamu vakfı uygulamaları örnek alınmıştır. Özellikle, 
Sayın Cumhurbaşkanımızın tensipleriyle kurulan Maarif Vakfının 
yönetimine benzer şekilde, yurt içinde ve dışında kolay faaliyet gös-
teren bir kamu vakfı modeli öngörülmüştür. 
2014’ten beri sürdürülen çalışmalarla, Türk Arkeoloji ve Kültürel 
Miras Enstitüsünün bilimsel ve teknik altyapısı tamamlanmıştır. 
Enstitünün hukuki kimlik kazanması için hazırlanan kanun teklifi 
Meclis’e sunulmuştur. Cumhuriyetin 100. yılı idrak edilirken, Millî 
Arkeoloji Enstitüsünün Maarif Vakfı benzeri kamu imtiyazlarını 
haiz bir vakıf bünyesinde hayata geçirilmesi, rakiplerle aradaki bü-
yük açığın kapatılması yönünde atılmış tarihî bir adım olacaktır.
Çok Yazarlı “İklim Adaleti” Kitap Projesi
Küresel ısınma ve ona bağlı iklim değişikliğinin olumsuz etkileri sık-
ça gündeme getirildiği gibi sadece kuraklık, sel baskını, orman yan-
gını gibi doğal afetlerle sınırlı değildir. Doğal afetler aynı zamanda 
kıtlık, yoksulluk, siyasi kargaşa, kitlesel göçler gibi küresel planda 
sıkıntı doğuran sosyal problemleri de tetiklemektedir. 
İklim değişikliğinin temel nedeni, büyük ölçüde gelişmiş sanayi ül-
kelerinin atmosfere saldığı kirletici gazlardır. Buna karşılık iklim 
değişikliğinin olumsuz sonuçlarından, gelişmekte olan ülkeler daha 
fazla zarar görmektedir. İklim değişikliği krizinden daha az kirleten 
konumundaki ülkelerin zarar görmesi, ekonomik, sosyal, hukuki ve 
psikolojik boyutları olan “iklim adaleti” kavramını gündeme getir-
miştir. İklim adaleti, son dönemde uluslararası ilişkilerde en fazla 
tartışılan konular arasında yer almaktadır.
Türkiye’nin de taraf olduğu Paris Anlaşması başta olmak üzere, kü-
resel ölçekte sürdürülen girişimlerin iklim değişikliği ile mücadelede 
yetersiz kaldığı, özellikle eşitlik ve adalet noktasında göz ardı edile-
mez endişelerin söz konusu olduğu bilinmektedir. Küresel iklim sis-
teminin içinde yaşadığımız yüzyılda seyrettiği hızlı değişim, daha 
önce tecrübe edilmemiş boyutlarda olumsuzluklara sebep olmakta-
dır. İklim değişikliğine en az katkısı olan toplum kesimleri, en yük-
sek oranda külfetlere maruz kalmaktadır. 


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  273 
Sayın Cumhurbaşkanımızın dış politika konuşmalarında sürekli dile 
getirdiği gibi, gelişmiş ve zengin toplumların adaletsiz yönetimleri 
yüzünden az gelişmiş ve fakir toplumların maruz kaldığı haksızlık-
lar, iklim değişikliği ile bağlantılı konularda daha da belirgin hâle ge-
tirmektedir. Küresel planda temiz bir gelecek ve adil bir uluslararası 
düzen tesisi için, yüksek oranda kirletici konumundaki ülkelerin ik-
lim değişikliğinin olumsuz etkilerinin söz konusu olduğu alanlarda, 
daha samimi ve sonuç almaya yönelik adımlar atmaları gerekmek-
tedir. 
Yerel Yönetim Politikaları Kurulu Başkanvekili Şükrü Karatepe’nin 
başkanlığında, Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi öğretim üye-
leri Emre Kıyak, Hakan Kolçak, İlhan Bilici ve Korkmaz Yıldırım’dan 
oluşan bilim heyeti, geniş kapsamlı bir “İklim Adaleti” kitabı hazır-
lamıştır. Konusunda uzman 25 araştırmacının makalelerinin yer al-
dığı kitap, ‘Kuramsal ve Kavramsal Açılardan İklim Adaleti’, ‘İklim 
Adaletinin Tesisinde Politik ve Yönetsel Yaklaşımlar’, ‘İklim Adaleti 
ve Toplumsal Düzen’, ‘İklim Adaletine Erişimde Hukuki Korumalar’ 
temalı dört bölümden oluşmaktadır.
İklim değişikliği bağlamında yeniden gündeme gelen adalet kavra-
mının pratik yönleri uluslararası ilişkilerde canlılığını korurken, te-
orik boyutlarıyla da çok yönlü olarak incelenmektedir. “İklim Adale-
ti” kitabının amacı, küresel iklim değişikliği rejiminin daha adil ve 
eşitlikçi bir düzleme yönlendirilmesine katkı sunmaktır. Çalışmada, 
aktüalite planında öne çıkarılan güncel tespitler, eleştirel bir gözle 
değerlendirilerek, arka plana gizlenen temel sorulara teorik ve pra-
tik cevaplar aranmaktadır. Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, iklim 
değişikliğinin değişik yönleri üzerine hazırlanmış kitaplar yayımla-
mayı sürdürecektir.
Millet Bahçeleri Tanıtım Programları
Sayın Cumhurbaşkanımızın öncülük ettiği ve önemle üzerinde dur-
duğu millet bahçesi yatırımları, şehirlerimize ekonomi, estetik, kül-
tür, sağlık ve spor alanlarında çok yönlü güzellik ve fayda sağlamak-
tadır. Yeşil şehir vizyonu kapsamında yayımlanan Millet Bahçeleri 
Rehberi’ne uygun olarak 81 ilde planlanan toplam 81 milyon metre-
kare genişliğindeki millet bahçelerinden yapımı bitenler gruplar hâ-
linde hizmete açılmaktadır. Kurul toplantısı yapılan belediyelerde, 


274  |  CUMHURBAŞKANLIĞI POLITIKA KURULLARI FAALIYETLER VE HEDEFLER
işletmeye alınan millet bahçelerinin şehirlere her bakımdan seviye 
kazandırdığına yakından şahit olundu. Halkın kendi şehirlerinde 
yapılan millet bahçelerinden oldukça memnun kaldığı, fakat diğer il-
lerde yapılan yüzlerce millet bahçesi hakkında yeterince bilgi sahibi 
olmadığını görülmüştür. 
Toplumun, millet bahçeleri hakkındaki bilgi eksikliğini gidermek 
amacıyla, üniversitelerin Peyzaj Mimarlığı Bölümleri ile Millet Bah-
çeleri Tanıtım Programları düzenlenmiştir.
Tanıtım toplantılarına Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan 
Yardımcısı başkanlığında katılan teknik ekip ülke genelinde yürütü-
len millet bahçesi projeleri hakkında bilgi vermiştir. Bir kısmı hizme-
te alınan, bir kısmının yapımı bitmek üzere olan millet bahçelerinin 
değerlerinin tam olarak anlaşılabilmesi için, düzenli bir programla 
tanıtımları yapılmalıdır. Tamamlanan millet bahçelerinin amacına 
uygun hizmet verilebilmesi için, belediyelere devirleri iyi hazırlan-
mış bir işletme şartnamesine bağlanmalıdır.
9.3. Türkiye Yüzyılı İçin Gelecek Vizyonu
Son yirmi yılda hükümetler, tüm alanlarda yaptığı somut icraat ve 
mega projelerin yanında aynı zamanda toplumun bütün kesimleri-
nin huzur ve güven içinde yaşaması için güçlü bir irade ortaya koy-


YEREL YÖNETIM POLITIKALARI KURULU |  275 
muştur. Eski Türkiye’nin yasakçı ve ötekileştirici vesayet kurumları 
bertaraf edilerek birlik, bütünlük, kucaklama gibi insani değerlere 
dayanan yeni bir siyaset anlayışı hâkim olmuştur. 
Kimlikler çatışması yerine birlik siyaseti, kutuplaşma yerine bütün-
leşme siyaseti, inkâr yerine kucaklama siyaseti, tahakküm yerine öz-
gürlük siyaseti, nefret yerine sevgi siyaseti hâkim kılınmıştır. Artık 
toplumun hiçbir kesimi kendisini dışlanmış ve ötekileştirilmiş his-
setmemektedir. 
Cumhuriyetin yüzüncü yılı idrak edilirken, Sayın Cumhurbaşkanı-
mızın ileri bir hedef olarak gösterdiği Türkiye Yüzyılı, millette büyük 
bir heyecan uyandırmıştır. Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, Cum-
hurbaşkanımız tarafından açıklanan Türkiye Yüzyılı Vizyonu’na 
katkı sunabilmek için biri “tanıtım” diğeri “uyum” programı olmak 
üzere iki aşamalı faaliyet yürütmektedir. Birinci aşamada, Cum-
hurbaşkanımızın liderliğinde gerçekleştirilen ve dünya çapında ilgi 
uyandıran büyük yatırım ve hizmetlerin yerel planda tanıtılmasına 
ağırlık verilecektir. Bu amaçla, Kurulun akademisyen üyelerinin ka-
tılımıyla Türkiye Belediyeler Birliği bünyesinde oluşturulan komis-
yon, tanıtımın nasıl yapılacağı konusunda geniş kapsamlı bir prog-
ram hazırlamıştır. 
İkinci aşamada, Türkiye Yüzyılı Vizyonu’nu meydana getiren büyük 
yatırım ve hizmetlerden, yerel yönetimlerin görev alanına girenlerin 
devlet yatırımlarıyla uyum kazanması için çalışmalar yapılmaktadır. 
Bu kapsamda, akıllı şehirler, sıfır atık, ağaçlandırma, afetlere daya-
nıklı şehirleşme, afet ve acil durumlara hazırlık, çocuk oyun bahçesi, 
gençlik ve bilim merkezi, millet bahçesi, yaşayan kültür mirasının 
korunması, yöresel mimari, yerel turizm, şehir müzesi gibi yerel özel-
likler taşıyan hizmet ve yatırımların her biri için ayrı birer tanıtım ve 
bilgilendirme programı düzenlenmektedir. 


Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları 
Faaliyetler ve Hedefler


Cumhurbaşkanlığı
Politika Kurulları
Faaliyetler ve Hedefler
Kamu politikası, farklı faktörler ve aktörlerle şekillenen bir süreç olup 
toplumsal sorunların çözümü amacıyla kamu yönetimi disiplini altında ele 
alınmaktadır. Devletin yapısına ve hükümet sistemine bağlı olarak, 
politika yapım sürecinde rol alan aktörler değişkenlik gösterir. Başarılı 
politika uygulamaları için devlet ile toplum arasında nitelikli iletişimin 
sağlanması önemlidir.
Türkiye'de politika yapım sürecinde yer alan aktörler arasında yürütme, 
Türkiye'de politika yapım sürecinde yer alan aktörler arasında yürütme, 
yasama, bürokrasi, siyasi partiler ve sivil toplum kuruluşları 
bulunmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte, 
politika kurulları ve ofisler de bu sürece dahil olmuştur. Cumhurbaşkanlığı 
teşkilat yapısı içerisinde yer alan politika kurulları, politika 
uygulamalarında danışma ve tavsiye niteliğinde yapılar olarak 
tasarlanmıştır.
Bu kitapta, Cumhurbaşkanlığı teşkilat yapısında yer alan Bilim, Teknoloji 
Bu kitapta, Cumhurbaşkanlığı teşkilat yapısında yer alan Bilim, Teknoloji 
ve Yenilik Politikaları Kurulu, Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu, 
Ekonomi Politikaları Kurulu, Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu, Hukuk 
Politikaları Kurulu, Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu, Sağlık ve Gıda 
Politikaları Kurulu, Sosyal Politikalar Kurulu ve Yerel Yönetim Politikaları 
Kurulu hakkında genel bilgilere, 1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 
belirlenmiş olan görev ve yetkilerinin neler olduğuna ve kurulların 
“Türkiye Yüzyılı” bağlamında gelecek vizyonlarına ayrıntılı olarak yer 
verilmektedir.
C UM H U R BA Ş K A N L I Ğ I
İ L E T İ Ş İ M  BA Ş K A N L I Ğ I  YAY I N L A R I