21. Yüzyılda Türkiye’nin Kültür Seferberliği TÜRKIYE CUMHURIYETI’NIN YÜZÜNCÜ YILI ISBN 978-625-7377-25-6 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI © 2024 CUMHURBAŞKANLIĞI ILETIŞIM BAŞKANLIĞI YAYINLARI 1. Baskı, İstanbul 2024 İletişim | Contact Kızılırmak Mahallesi Mevlana Bulv. No:144 Çukurambar Ankara/TÜRKİYE T +90 312 590 20 00 | webinfo@iletisim.gov.tr Prestij Grafik Rek. ve Mat. San. ve Tic. Ltd. Şti. T 0 212 489 40 63, İstanbul Matbaa Sertifika No: 45590 Baskı | Print Yayıncı Sertifika No: 45482 21. Yüzyılda Türkiye’nin Kültür Seferberliği TAKDIM CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN ......................................................................................... 9 BÖLÜM I TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR POLITIKALARI Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı ........................................................... 13 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar ................................................................................................................. 19 Kültür ve Turizm Bakanlığı ........................................................................................................................................................... 19 Dışişleri Bakanlığı ..................................................................................................................................................................................... 33 Millî Eğitim Bakanlığı ......................................................................................................................................................................... 44 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ....................................................................................................................... 47 Cumhurbaşkanlığı Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı ............................................................................. 64 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu ...................................................................... 78 UNESCO Türkiye Millî Komisyonu ................................................................................................................................... 81 Türk Devletleri Teşkilatı .................................................................................................................................................................. 82 Dünya Etnospor Konfederasyonu .................................................................................................................................... 90 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı ....................................................................................................................... 93 BÖLÜM II 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN KÜTÜPHANECILIK VE YAYIM FAALIYETLERI Kütüphanecilik Faaliyetleri ................................................................................................................................................................ 105 Yayımcılık Faaliyetleri ................................................................................................................................................................................ 143 İçindekiler 6 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI BÖLÜM III 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN KÜLTÜREL FAALIYETLER Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları .................................................................................................................... 159 Kültür Varlıklarına Yönelik Çalışmalar ................................................................................................................... 163 Türkiye Geneli Sit Alanları İstatistikleri ................................................................................................................ 168 Alan Başkanlıkları ................................................................................................................................................................................. 169 Kazı ve Yüzey Araştırmaları Faaliyetleri ............................................................................................................... 189 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler ............................................................. 205 Yurt Dışından İadesi Sağlanan Eserler ................................................................................................................... 206 Kaçakçılığın Önlenmesi ile İlgili Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları ............................. 217 Müzecilik Faaliyetleri ................................................................................................................................................................................. 227 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon ......................................... 251 Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasına Yönelik Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları .................................................................................................................................................................. 256 Restorasyon ve Konservasyon Alanlarından Örnekler .............................................................................. 257 2021-2023 Yılları Arasında Tamamlanan Restorasyon ve Proje İşleri ................................. 280 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye ............................................................................................................... 301 Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Kaydedilen Dünya Mirası Alanları ................................................................................................................................................................................ 301 Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine Kaydedilen Alanları ........................ 328 UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi ve Türkiye’nin Yeri .......................................................................................................................................................................................... 335 UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi ve Türkiye’nin Yeri ................................................................................................................................................ 343 BÖLÜM IV 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN SANAT FAALIYETLERI Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri ................................................................................................................................ 347 Opera ve Bale .............................................................................................................................................................................................. 349 Orkestralar ve Korolar ..................................................................................................................................................................... 375 Tiyatro..................................................................................................................................................................................................................... 392 Geleneksel Sahne Sanatları ........................................................................................................................................................ 411 Görsel Sanat Faaliyetleri ......................................................................................................................................................................... 419 Plastik Sanatlar .......................................................................................................................................................................................... 419 Geleneksel El Sanatları ................................................................................................................................................................ 444 7 İçindekiler 7 İçindekiler Kültürel Yayın Faaliyetleri .................................................................................................................................................................. 459 Sinema .................................................................................................................................................................................................................. 459 Televizyon ....................................................................................................................................................................................................... 492 Dizi .......................................................................................................................................................................................................................509 BÖLÜM V 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN TURIZM FAALIYETLERI Turizm Faaliyetleri .......................................................................................................................................................................................... 521 Turizm Çeşitleri ................................................................................................................................................................................................. 525 Turizm İstatistikleri ........................................................................................................................................................................... 547 Türkiye Turizm Stratejisi ........................................................................................................................................................... 553 BÖLÜM VI 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN DIĞER KÜLTÜR VE SANAT FAALIYETLERI Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri ...................................................................................................................... 559 Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri ............. 559 Cumhurbaşkanı Tarafından Himaye Edilen veya İlan Edilen Anma, Kutlama ve Yıl Dönümleri ............................................................................................. 566 Ulusal ve Uluslararası Festivaller .............................................................................................................................................. 627 Kültür Yolu Festivalleri .................................................................................................................................................................. 627 Modern ve Geleneksel Festivaller ................................................................................................................................ 644 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler ....................................................................................................................................... 651 UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı ............................................................................................................................................... 651 Kültür ve Turizm Başkentleri ................................................................................................................................................ 661 Türk Dünyası Kültür Başkentleri ................................................................................................................ 661 Avrupa Kültür Başkentleri .................................................................................................................................. 668 İslam Dünyası Turizm Başkentleri .......................................................................................................... 675 Coğrafî İşaretli Ürünler ................................................................................................................................................................ 677 9 Takdim 9 Takdim 9 Kültür bir milletin millet olmasını sağlayan birleştirici unsuru ve zenginliğidir. 2000 yıllık kadim medeniyetimiz, 16 devlet kurarak tarihe damga vurmuş, İs- lam’la harmanlanmış ve doğudan batıya uzanarak kültürleri kaynaştıran bir köprü vazifesi görmüştür. Mevlânâların Yunus Emrelerin hoşgörü iklimini şiar edinen bir yönetim anlayışıyla, farklı kültür ve inançları yüzyıllarca huzur ve barış içinde yaşatmayı başarmış bir ecdadın torunları olarak, bugün de kendi coğrafyamız başta olmak üzere barışın egemen olduğu bir dünya için çalışıyo- ruz. On yıllarca kendi özüne yabancı bir kültür ikliminin varlığıyla tehdit altında ka- lan kültürümüzün yeniden aslına rücu ederek milletimizin değerlerine uygun sosyal ve kültürel iktidarının da vücuda gelmesi bizim en önemli gayelerimiz- den biri olmuştur. Zira yüce milletimiz birçok badirelerinin ardından millî ira- denin gerçek anlamda tecelli ettiği mevcut demokrasi ve siyasî iktidar gücüne kavuşurken zengin kültürümüzün varlığını yeniden egemen kılmak için de bir fırsat doğmuştur. Bu tarihî fırsatın değerlendirilmesi amacıyla kökleriyle barı- şık, yabancı hayranlığı yerine yerli ve millî değerleriyle gurur duyan nesillerin yetişmesi için her türlü imkânı sağlamayı, bunları milletimize hizmete dönüş- türmek için şevk duyan kadroların ortaya çıkmasını ve insan yetiştirmenin her şeyden önce inanç, adanmışlık, süreklilik gerektirdiği şiarıyla sadece ülkemizde değil gönül coğrafyamızdaki her bir insana ulaşmayı hedefledik. Ecdadımıza layık olmak arzusu ve Türkiye Türkiye’den büyüktür şiarıyla ka- dim kültürümüzün başta gönül coğrafyamız olmak üzere tüm dünyada daha bilinir olması için çalışmalar yaparken bir yandan da ülkemizde yeni nesillere kültürümüzü aktarmak ve yaşatmak için bütün kurumlarımızla gayret sarf edi- yoruz. Kültür sanat faaliyetlerini toplumu birleştiren, bütünleştiren en önemli yapı taşlarından biri olarak gören bakış açımızdan hareketle ülkemizin tüm de- ğerlerini kucaklamaya çalışıyor, medeniyetimize, kültür sanat birikimimize sa- hip çıkmak, bunları daha ileriye taşımak için gerekli olan adımları atıyoruz. Bu kapsamda 21. yüzyılda Cumhuriyetle gelen kültürel kazanımlarımızın yanında TAKDIM 10 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI tüm dünyada ve ülkemizde kadim kültürümüzün yeniden hak ettiği değeri bul- ması için yeni bir bakış açısı geliştirmemiz en büyük kültürel yükselişimizdir. Bu çerçevedeki genel kültür politikamızı daha sağlam temellerde yürütebilmek için ise bir yandan birçok yeni kurumu ihdas ederken bir yandan da mevzuat değişiklikleri ile fizikî ve beşerî imkânların artırılmasıyla devletimizi bu yönde güçlendirdik, güçlendiriyoruz. Bugün tüm dünyada dizi ve sinema alanlarında ihraç eden ülke konumunda olmamız, uluslararası kurumlarla kültür faaliyetleri alanındaki örnek iş birliği- miz, kültür politikaları ülke sınırlarını aşan kamu kurumlarımızın sayısız faali- yeti tüm bu çabaların sonucudur. Yine birçok şehirde kurduğumuz modern kütüphaneler, kültür ve kongre mer- kezlerimiz, kültüre ve sanata hizmet eden tüm alanlarda verdiğimiz Cumhu- riyet tarihinde görülmemiş miktarlarda destek; tarihî mirasımızın korunması ve gün yüzüne çıkarılması için gösterdiğimiz yüksek çaba, kültürümüzü ihya ederek geleceğe taşıma yönündeki güçlü irademizin en açık göstergesidir. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından hazırla- nan, “21. Yüzyılda Türkiye’nin Kültür Seferberliği” adlı kitap, bu çabanın ortaya konulması için özel bir çalışma niteliği taşımaktadır. Devletimizin bütün im- kânlarıyla, yeni bir bakış açısıyla ortaya koyduğu kültür politikaları, bu kitapta incelikli bir şekilde aktarılmıştır. Ayrıca, kitap, Türkiye’de kültürel diplomasi- sinin gelişiminden ülke genelinde her alanda artan kültür faaliyetlerine top- yekûn bir seferberlik halinde gerçekleştirilen atılımların bir envanteri niteliği taşımaktadır. Kültür alanında yaptığımız çalışmaların gelecek nesillere aktarılmasında önemli bir kaynak niteliği taşıyan bu kitabın, geçmiş ile bugün arasında olduğu gibi, bugün ile gelecek arasında da bir köprü kurma hedefimizi somut örnekleri ile ortaya koyan kıymetli bir eser olduğuna inanıyorum. Her daim insanlığın barış ve huzuruna hizmet etmiş Türk kültür ve medeni- yetinin ebede kadar daim olmasını en kalbi duygularımla temenni ediyorum. TÜRKİYE CUMHURİYETİ CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYİP ERDOĞAN 11 Türkiye’nin Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Kültür ve Turizm Bakanlığı Dışişleri Bakanlığı Millî Eğitim Bakanlığı Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Cumhurbaşkanlığı Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Türk Devletleri Teşkilatı Dünya Etnospor Konfederasyonu Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı Bölüm I TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR POLITIKALARI 13 Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı Kurulduğu tarihten bu yana Türkiye Cumhuriyeti; bireylerin ve toplu- mun gelişimi için ekonomi ve politika araçlarıyla birçok atılım gerçek- leştirmiştir. Ekonomik ve sosyal alanlarda yürütülen faaliyetler kültür, sanat ve eğitim çalışmalarıyla da pekiştirilmiştir. Mustafa Kemal Ata- türk “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür” ve “Millî kültürün her çığırda açılarak yükselmesini Türk Cumhuriyetinin temel dileği olarak temin edeceğiz.” diyerek kültürün Türkiye Cumhuriyeti için vazgeçilmezliğini vurgulamıştır. Modernleşme dinamikleri kültürel alanı şekillendirmeye devam ederken tarihsel ve toplumsal kimlikten beslenen Millî kültürel alanın oluşturulmasının da bir diğer gereklilik olduğuna da işaret etmektedir. Çünkü kültür; ekonomi ve politika gibi temel insanî faaliyetlerde izlenen yöntemlerin belirlenmesinde ve top- lumsal davranış kalıplarının şekillenmesinde birincil önemdedir. Özellikle iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile iletkenliği ivme ka- zanan kültür, bu özelliğiyle aynı zamanda önemli bir ‘yumuşak güç aracı’ hâline gelmiştir. Bir ülkenin ortak yaşam ve düşünce birliğini oluşturan maddî ve manevî değerler bütünü olan kültür, ait olduğu ülkenin yumuşak güç kapasitesine, diğer halklar nazarında hayran- lık uyandırdığı ölçüde katkı sunmaktadır. Nitekim ülkelerin yumuşak gücü büyük ölçüde üç kaynaktan beslenir. Bu kaynaklar: » diğer ülke halkları için anlam taşıdığı sürece kültür, Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı 14 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » yurt içinde ve yurt dışında tasvip edildiği sürece siyasî değerler » meşrû ve ahlâkî nitelikte izlendiği sürece dış po- litadır. Bir ülkenin yumuşak gücünü geliştirebilmesinin bir aracı olan kamu diplomasisi ise devlet ve devlet dışı aktörler tara- fından diğer ülkelerin halkları ile kurulan olumlu ilişkiler bütünüdür. Özellikle dış politikada stratejik hedefleri desteklemek maksadıyla, diğer ülke halklarıyla doğrudan diyalog ve iyi ilişkiler kurmayı, onları bilgilendirmeyi amaçlayan faaliyetlerdir. Diğer ülke halklarının ihti- yaçlarının ve kültürlerinin iyi anlaşılması, mesajların başarılı bir şe- kilde aktarılması, yanlış algıların ve ön yargıların düzeltilmesi, ortak amaçlar doğrultusunda zemin tespiti gibi hedefler açısından önemli- dir. Kanaat önderleri, çeşitli baskı grupları, medya ve haber ajansları, üniversiteler, küresel işletme ve özel sektör kuruluşları, uluslararası örgüt ve organizasyonlar ile bireyler kamu diplomasisinin başlıca ak- törleri olarak kabul edilmektedir. TÜRKIYE’NIN MÜZE OLARAK YAPILAN ILK BINASI: ANKARA ETNOGRAFYA MÜZESI 15 Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı 15 Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı Günümüzde, küreselleşmenin bir sonucu olarak uluslararası ilişkiler- de uygulanan resmî diplomasinin yanında, uluslararası toplumu etki- lemenin ve yönlendirmenin bir aracı olarak “kamu diplomasisi” ayrı bir önem arz etmektedir. Türkiye, uluslararası platformlarda mevcut olan oryantalist bakış açısı gibi ön yargı ve ithamlara uzun süredir maruz kalmaktadır. Bu ön yargı ve ithamlar karşısında Türkiye’nin haklılığını ortaya koyma amacıyla yapılan çalışmaların başarıya ulaş- tırılmasına ve uluslararası kamuoyu nezdinde ülke saygınlığının ar- tırılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesine ve böylece ülkemizin dış tanıtım faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin görevler, ilgili mevzu- atla çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarına verilmiştir. Kamu Diplomasisi alanında Türkiye’nin başat aktörleri; » Dışişleri Bakanlığı » Kültür ve Turizm Bakanlığı » Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı » Yunus Emre Enstitüsü (YEE) » Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) » Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) » Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) » Türk Kızılay » Türkiye Maarif Vakfı » Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) » Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) » Anadolu Ajansı (AA) » Türk Hava Yolları (THY) olarak sıralanmaktadır. Türkiye, kültürel diplomasi faaliyetlerini stratejik akılla, farklı coğraf- yalarda ve farklı kamuoylarına yönelik olarak sürdürmekte, hakkın- daki olumlu imajı güçlendirmeye, olumsuz algıları ise kırmaya devam etmektedir. Kültürel diplomasi, sosyo-kültürel işbirlikleri sağlamak, stratejik hedefler doğrultusunda ilişkileri ve ulusal çıkarları geliştirip güçlendirmek ve kendi politik değerlerini ortaya koymak için sanat, bi- lim, gelenek, değerler ve kültürün diğer formlarını kullanmaya dayalı faaliyetler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Sinema, dizi, müzik, ede- biyat ve sergiler gibi sanatsal faaliyetler, müzecilik faaliyetleri, değişim programları, dil kursları, haber programları ve kültürel programlar, si- vil toplum kuruluşlarının faaliyetleri, fikirlerin ve sosyal politikaların 16 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI tanıtılması ve yeni medya dâhil olmak üzere basın yayın faaliyetleri kültür diplomasisinin araçlarını oluşturmaktadır. Türkiye’nin gelecekteki kültür politikaları konusunda Türkiye Yüzyılı Vizyon Belgesi önemli bir referanstır. Bu belge, ülkenin kültürel ala- nında izleyeceği yol haritasını belirlemekte ve toplumsal değerlerle uyumlu, sürekli, yenilikçi ve üretken bir kültürel alanın oluşturulması- nı öngörmektedir. Belgenin temel hedeflerinden biri, Türkiye’nin kül- türel mirasını koruyarak gelecek nesillere aktarmak ve bu mirası daha da zenginleştirerek yaşatmaktır. Bunun yanı sıra, kültür politikaları- nın toplumsal değerlerle uyumlu olması da önemli bir odak noktasıdır. Bu kapsamda, farklı toplumsal kesimlerin kültürel kimliklerine saygı gösterilmesi, çeşitliliğin ve çok sesliliğin desteklenmesi hedeflenmek- tedir. Yeni dönemde atılacak adımlar arasında, kültür alanında yeni- likçi ve üretken yaklaşımların benimsenmesi de öngörülmektedir. Bu, sanat ve kültürün sadece geçmişi korumakla kalmayıp aynı zamanda geleceği şekillendiren bir güç haline gelmesini sağlayacak çalışmaları içermektedir. Türkiye Cumhuriyeti de bu doğrultuda; somut ve soyut kültür eserle- AHLAT SELÇUKLU MEZARLIĞI, BITLIS 17 Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı 17 Türkiye’nin Kültür Politikalarındaki Kurumsallaşma Anlayışı rinin korunması, tiyatro ve sinema gibi kültür-sa- nat etkinliklerinin toplumsallaştırılması ve bilgiye erişimin kolaylaşması için toplumsal kültür saha- sının geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam etmektedir. İlgili bakanlık, kurum ve kuruluşların etkin işleyişi; Tür- kiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesinin ana ilkelerinden biri olan çağdaşlaşma, millî, manevî, tarihî, kültürel ve turistik değerlerin araş- tırılması, geliştirmesi, korunması, değerlendirilmesi, yayılması, tanı- tılması ve benimsetilmesi ve bu suretle millî bütünlüğün güçlenme- sine ve ekonomik gelişmeye katkıda bulunacaktır. Türkiye, 100 yıllık Cumhuriyet tecrübesi ve birikimiyle birlikte son 22 yıldaki tutarlı ve sürdürülebilir kültür politikaları ve faaliyetleriyle bölgesinde ve dün- yada örnek gösterilen bir ülke olmuştur. Türkiye, ‘Türkiye Yüzyılı’ viz- yonuyla, kültürel yükselişini azim ve kararlılıkla sürdürmektedir. SELÇUKLU MEZARLIĞI, VAN 19 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Kültür ve Turizm Bakanlığı T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkın- da Cumhurbaşkanlığı 1 Nolu Kararnamesi ile 10.07.2018 tarihinde ye- niden düzenlenmiştir. Bakanlığın temel görevleri; millî, manevi, tarihî, kültürel ve turistik değerleri araştırmak, geliştirmek, korumak, yaşat- mak, değerlendirmek, yaymak, tanıtmak, benimsetmek ve bu suretle millî bütünlüğün güçlenmesine ve ekonomik gelişmeye katkıda bu- lunmaktır. Bu doğrultuda Bakanlık; kültür ve turizm konuları ile ilgili kamu ku- rum ve kuruluşlarını yönlendirmek, bu kuruluşlarla iş birliğinde bu- lunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve iş birliği yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülükler çerçevesinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, ka- nunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer gö- revleri yapmakta ve Türkiye’deki kültür faaliyet sahasının gelişimine katkı sağlamaktadır. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatları bu amaca hizmet eder. Türkiye’nin evrensel kültür, sanat ve turizm değerlerinin sürdürülebi- lir korunmasını sağlayarak yaşatmak ve tanıtmak, toplumsal bilincin oluşmasında bilgiye erişimi kolaylaştırmak ve Türkiye’nin dünya tu- Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 20 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rizminden alacağı payı artırmak, Bakanlığın temel misyonudur. Bu doğrultuda T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Üstün evrensel değerlere sahip kültür mirasımızın, ulusal ve uluslararası sürdürülebilir korunma çabalarını başarı ile yöneten ve Türki- ye’yi turizm alanında dünya liderleri arasında ilk sıralara taşıyan güçlü, saygın ve vazgeçilmez bir kurum olmak” vizyo- nu ile hareket etmektedir. Örneğin Türkiye Kültür Portalı, bu vizyon doğrultusunda Bakanlık tarafından 2015 yılında kurulmuş ve böylece, Anadolu Türklüğünün kültürel değer ve birikimleri yalnızca sahada değil dijital ortamda da açığa çıkarılmış ve koruma altına alınmıştır. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Temel misyonu sosyal bilimler bütünlüğü içinde Türk dili, tarihi ve kültürü ile Atatürk ve eseri üzerinde özgün bilimsel araştırmalar yap- mak ve yapılmasını sağlamak olan Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu; kültürel ve doğal mirasın korunması, değerlendirilmesi, ta- nıtılması ve gelecek kuşaklara aktarılması ve böylece millî kimlik ve bilincin güçlendirilmesi amacıyla 17.08.1983 tarihinde kurulmuştur. Yüksek Kurum 1931 yılında kurulan Türk Tarih Kurumu (TTK) ve 1932 yılında kurulan Türk Dil Kurumu (TDK) ile birlikte Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM) ve Atatürk Kültür Merkezini (AKM) bünyesinde ba- rındırmaktadır. Türk dili, tarihi, kültürü ve bütün yönleriyle Atatürk ve eseri hakkında bilimsel çalışmalar yürüten Türkiye’nin bu dört özel TÜRKIYE KÜLTÜR PORTALINA 4,5 MILYONU AŞKIN ZIYARET SAĞLANMIŞTIR. 21 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 21 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar kurumu, 1983’ten bu yana Yüksek Kurum çatısı al- tında alanlarında faaliyetlerini yürütmektedir. Kurumların daha etkin bir şekilde bilimsel faali- yetlerde bulunabilmesi için 664 sayılı Atatürk Kül- tür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Teşkilat ve Gö- revleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmıştır. Yüksek Danışma Kurulu, Yönetim Kurulu ve daire başkanlıklarından oluşan Yüksek Kurum; bünyesinde yer alan kurumların bilim kurulları ve alt komisyonlarının oluşturulması ve kurumlara verilen bilimsel çalışma imkânları sayesinde akademik bir yapıya kavuşturulmuştur. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun bünyesinde bulunan dört kurumun bilim kurullarında, alanında uzman 150’nin üzerinde akademisyen bilim kurulu üyesi olarak görev yapmaktadır. Bilim kurul- ları ve alt komisyonlar, kurumların ilmî faaliyetlerini şekillendirmekle birlikte dil, tarih ve kültür politikalarına da yön vermektedir. Yüksek Kurum; genel Türk tarihi, Türk kültürü ve coğrafyası alanları ile Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatı ve Cumhuriyet tarihi üzerine ya- zılmış; Atatürk Araştırma Merkezi Kütüphanesi’nde 7 bin 753, AKMB Aydın Sayılı Kütüphanesi’nde 38 bin 350, Türk Dil Kurumu Kütüpha- nesi’nde ise 104 bin 773 basılı kitaba sahiptir. TÜRK DILI TETKIK CEMIYETI (TÜRK DIL KURUMU) TOPLANTISI, 4 OCAK 1933 22 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Vakıflar Genel Müdürlüğü 8 Haziran 1984 tarihinde çıkarılan 227 sayılı Teşki- lat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Ka- rarname ile yeni bir anlayış ile Vakıflar Genel Müdürlüğü kurularak Başbakanlığa, 15.7.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımla- nan 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi) ile Kültür ve Turizm Ba- kanlığına bağlanmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğünün temel misyonu; vakıfları, vakfedenlerin iradesi doğrultusunda, günümüz şartlarına uygun olarak yaşatmak, geliştirmek ve gelecek nesillere aktarmaktır. Bu doğrultuda Vakıflar Genel Müdürlüğü, evrensel değerler ve çağdaş yöntemler ile insanlığı, vakıf ruhu ve medeniyetinde birleştiren öncü bir kurum olmak vizyo- nunu taşımaktadır. Hayır hizmetleri, yurt içi ile yurt dışındaki taşınmaz vakıf kültür var- lıklarının restorasyonu ve korunması, kaçakçılıkla mücadele, vakıf müzesi ve kütüphanelerinin korunması, Vakıflar Genel Müdürlüğü- nün kültür sahasındaki temel faaliyet alanlarıdır. ADANA KIZ ENSTITÜSÜ, 19 KASIM 1937 23 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 23 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Vakıflar Genel Müdürlüğü, 24 bölge müdürlüğü ve merkez teşkilatlanmasıyla faaliyetlerini sürdür- mektedir. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri; Türkiye’deki korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının arkeolojik araştırma ve kazılarla açığa çıkarılmasını, korun- masını, değerlendirilmesini ve tanıtılmasını sağlamak, tahribini ve ka- çırılmasını önleyici tedbirleri almaktır. Gerekli görülen yerlerde müzeler, rölöve ve anıtlar müdürlükleri, res- torasyon ve konservasyon laboratuvarları kurulmasını teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek ve yürütmek, özel mü- zelerin kurulmasına rehberlik etmek, bunları desteklemek ve belirli esaslar çerçevesinde kontrol altında bulundurmak ile yurt içinde ve yurt dışında ata yadigârlarının korunmasıyla ilgili gerekli önlemleri almak; Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün diğer önem- li görev ve sorumluluklarındandır. VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNCE 21 YILDA EDIRNE’DEKI 73 VAKIF ESERININ RESTORASYONU TAMAMLANMIŞTIR. 24 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bu doğrultuda Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün ana misyonu, taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile taşınmaz kültür varlık- larımızı belirlemek, korumak, değerlendirmek ve gelecek kuşaklara aktarmak, kültürel mirasın Türkiye için en önemli zenginlik kaynakla- rından biri olduğunu ve toplumsal kültürel kimliğimizin geliştirilme- si açısından önemini vurgulamak, yaygın ve sürdürülebilir koruma, yönetişim ve yerel sahiplilik esas- ları dâhilinde, kültür varlıklarımıza ilişkin planlama, yönetim ve eğitim hizmetlerini etkin olarak sağlamak, ülke düzeyinde buna ilişkin kaliteyi yükseltmek ve ulusal/uluslararası düzeyde ilgili kurum ve kuruluşlarla katılımcı ve saydam ilişkiler içerisin- de stratejiler oluşturmaktır. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) 25 Aralık 1991 tarihinde Sovyet Sos- yalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) dağılmasından sonra Orta Asya ve Kafkasya’da birçok devlet bağımsızlığını kazanmıştır. Türkiye, o gün- lerde bağımsızlığına kavuşan Türk Cumhuriyetleri’ni tanıyan ilk ülke olmuştur. Türkiye’nin Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azer- baycan ve Kırgızistan’dan oluşan bu devletlerle ortak bir dile, ortak bir hafızaya ve ortak bir kültüre sahip olması ikili ve bölgesel ilişkilerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Türkiye, Orta Asya ülkelerine tek milletin farklı devletleri gibi davranmış; bölgeye yönelik dış politikada çok yönlü ve proaktif bir anlayış sergilemiştir. Bu doğrultuda, bölgede yapılacak faaliyetleri ve dış politika öncelik- lerini uygulayacak, koordine edecek bir organizasyon ihtiyacı doğ- muş ve 1992 yılında Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) kurulmuştur. TİKA, ortak değerlere sahip olunan ülkeler başta olmak üzere birçok ülkede Türk dış politikasının uygulayıcı bir aracı hâline gelmiştir. Türk Cumhuriyetleri’nin kuruluşlarından bu yana eğitim, sağlık, res- torasyon, tarımsal kalkınma, maliye, turizm, sanayi alanlarında birçok proje ve faaliyet TİKA tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda MALAZGIRT SAVAŞ ALANI KAZISI, MUŞ 25 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 25 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar BILGE KAĞAN KARAYOLU, MOĞOLISTAN 26 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI TİKA Program Koordinasyon Ofislerinin ilki Türkmenistan’da açıl- mış; ilerleyen dönemlerde Avrasya bölgesinde bulunan ofis sayısı 6’ya çıkmıştır. 1995 yılına kadar kardeş ülkelerde ekonomik, sosyal ve kültürel faa- liyetler yürüten TİKA, o tarihten itibaren eğitim ve kültürel iş birliği çalışmalarına da ağırlık vermiştir. 1995 yılı itibarıyla ata topraklarında eğitim faaliyetleri hızlandırılmış; okullar, kütüphaneler, laboratuvar- lar inşa edilmiş, üniversitelere teknik donanım yardımları yapılmıştır. 27 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 27 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Türkiye’nin dünyada ve bölgesinde önemli bir aktör konumuna gelme çabasının bir sonucu olarak 2000’li yıllardan itibaren dış politikada önemli değişimler meydana gelmiştir. Bu değişimler doğrultusunda TİKA, faaliyet coğrafyasını genişletmiş; 2002 yılında 12 olan program koordinasyon ofisi sayısını 2023 yılında 63’e yükseltmiştir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı 15 Temmuz 2019 tarihinde kurulan Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliş- tirme Ajansı (TGA), Türkiye’nin iç ve dış turizm pazarında bir marka ve cazibe merkezi hâline gelmesi, somut ve somut olmayan doğal, kül- türel, biyolojik ve insan ürünü mirasların keşfedilmesi, geliştirilmesi ve tanıtılması, kısa, orta ve uzun vadeli iletişim-pazarlama çalışmala- rıyla Türkiye turizm kapasitesi ve turizm yatırımlarının ülke ekono- misindeki payı ve hizmet kalitesinin arttırılması amacıyla çalışmala- rını sürdürmektedir. Ajans, Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen turizm strateji ve politikaları doğrultusunda Türkiye’nin turizm hedeflerine ulaşması, mevcut turizm olanaklarının dünya çapında tanıtılması ve pazarlan- ması, potansiyel turizm olanaklarının keşfedilerek geliştirilmesi ve sektöre kazandırılmasına ilişkin tüm tanıtım, pazarlama, iletişim fa- aliyetlerini yürütmektedir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansının uygu- ladığı güvenli ve sürdürü- lebilir turizm programları, Türkiye’nin uluslararası pa- zarda hedeflediği konuma ulaşmasına katkıda bulun- makta, Türkiye’nin dünya çapında konuşulan bir mar- ka hâline gelmesini destek- lemektedir. Yunus Emre Enstitüsü (Yu- nus Emre Vakfı ) Yunus Emre Vakfı; Türkiye’yi, Türk dilini, tarihini, kültürünü ve sana- tını tanıtmak; bununla ilgili bilgi ve belgeleri dünyanın istifadesine sun- BALTIK ÜLKELERINDEN DIYARBAKIR’A GELEN TURIZMCILER, 23 ŞUBAT 2024 28 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI mak; Türk dili, kültürü ve sanatı alanlarında eğitim almak isteyenlere yurt dışında hizmet vermek; Türkiye’nin diğer ülkeler ile kültürel alış- verişini arttırıp dostluğunu geliştirmek amacıyla 05.05.2007 tarihli ve 5653 sayılı kanunla kurulmuş bir kamu vakfıdır. Yunus Emre Enstitüsü ise Vakfa bağlı bir kuruluş olarak bu 5653 sayılı Kanunun amaçlarını gerçekleştirmek üzere yurt dışında kurduğu mer- kezlerde yabancılara Türkçe öğretimi çalışmalarının yanı sıra Türki- ye’nin tanıtımı amacıyla kültür ve sanat faaliyetleri yürütmekte, ayrıca bilimsel çalışmalara destek vermektedir. 2009 yılında faaliyetlerine başlayan Yunus Emre Enstitüsünün yurt dışında 85 kültür merkezi bulunmaktadır. Kültür merkezle- rinde Türkçe eğitim verilmesinin yanı sıra, farklı ülkelerdeki eğitim kurumlarıyla ya- pılan iş birlikleri ile Türkoloji bölümleri ve Türkçe öğretimi desteklenmektedir. Kültür merkezleri aracılığıyla kültür ve sanatımızı tanıtmak amacıyla birçok etkinlik düzen- lenmekte, ulusal veya uluslararası etkinliklerde Türkiye temsil edilmektedir. Dünya milletleriyle Türkiye arasında dostluk bağları kurmak, Türki- ye’nin uluslararası alanda bilinirliğini, güvenilirli- ğini ve itibarını artırmak, Yunus Emre Enstitüsü- nün vizyon ve misyonudur. YUNUS EMRE KÜLTÜR MERKEZLERININ BÖLGELERE GÖRE DAĞILIMI, 2022 YUNUS EMRE ENSTITÜSÜ TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN “TERCIHIM TÜRKÇE” PROJESI ILE TÜRKÇE, ROMANYA’DA SEÇMELI DERS OLARAK ÖĞRETILMEYE BAŞLANMIŞTIR. 28 ŞUBAT 2024 29 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 29 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) 2010 yılında yeniden yapılandırılan Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplu- luklar Başkanlığı (YTB); yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, soy- daş ve akraba toplulukları ile Türkiye’de yükseköğrenim gören ulusla- rarası öğrencilere ilişkin çalışmalar icra etmektedir. YTB, yurt dışında bulunan Türk varlığına yönelik çok boyutlu ve kap- sayıcı bir diaspora politikası izlemektedir. Bu doğrultuda, 7 milyonluk Türk diasporasının kimlik ve kültürünü, bilhassa ana dilini muhafaza etmesi; ana vatan aidiyetinin güçlendirilmesi; ve mukim olduğu ül- kelerdeki ekonomik, sosyal, kültürel ve hukukî konumlarının tahkim edilmesi, YTB’nin diaspora politikasının temelini teşkil etmektedir. Ortak bir tarih ve kültürü paylaştığımız soydaş ve akraba toplulukla- rımıza ilişkin çalışmalar, YTB’nin bir diğer ana faaliyet alanını oluş- turmaktadır. Balkanlar’dan Afrika’ya, Kafkasya’dan Doğu Avrupa’ya, Merkezî ve Doğu Asya’dan Ortadoğu’ya uzanan geniş bir medeniyet havzasındaki faaliyetleriyle YTB, “kardeş” olarak tanımladığımız soy- daş ve akraba topluluklarımızla ekonomik, sosyal, kültürel ve akade- mik ilişkilerimizi her düzeyde geliştirmeyi amaçlamaktadır. YTB’nin üçüncü ana faaliyet alanını uluslararası öğrenci hareketliliği 30 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI oluşturmaktadır. 2012’den bu yana YTB koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde yü- rütülen Türkiye Bursları, dünyanın farklı ülkelerinden Türkiye’ye yük- seköğrenim görmek amacıyla gelen nitelikli uluslararası öğrencilere su- nulan son derece zengin ve kapsamlı bir burs programıdır. Lisans ve lisan- süstü düzeyler ile uzun ve kısa süreli programlar çerçevesinde her yıl 175’i aşkın ülkeden yaklaşık 165 bin baş- vurunun alındığı ve 5 bin yeni ulus- lararası öğrencinin burslandırıldığı Türkiye Bursları kapsamında, Tür- kiye üniversitelerinde hâlihazırda 15 bin uluslararası öğrenci yükseköğre- nim görmektedir. Türkiye’deki eğitimlerini tamam- ladıktan sonra dünya çapında 150 bin üyesi bulunan “Türkiye Mezunları” ailesine katılan bu öğrenciler, ülkeleri ile Türkiye arasındaki ilişkileri güçlendirmekte ve toplumlar arası iş birliği ve ortak anlayışın kuvvetlendirilmesine katkı sağlamak- tadırlar. YTB, ABD’DEKI TÜRK TOPLUMUNA YÖNELIK PEK ÇOK PROJE HAYATA GEÇIRMIŞTIR. DÜNYANIN FARKLI ÜLKELERINDEN TÜRKIYE MEZUNLARININ BAKÜ BULUŞMASI, 2023 31 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 31 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Türkiye Maarif Vakfı Türkiye Maarif Vakfı, Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası eğitimde dünyaya açılan kapısıdır. 2016 yılında kurulan Maarif Vakfı, yurt dı- şında Türkiye Cumhuriyeti adına eğitim faaliyeti yürütme yetkisine sahip bir kuruluştur. Kamu yararına çalışan ve kâr amacı gütmeyen Türkiye Maarif Vakfı, bulunduğu ülkelerde okul öncesinden yükseköğretime, örgün öğre- timden yaygın eğitime kadar pek çok alanda eğitim çalışmaları ger- çekleştirmektedir. Bütün dünyada insanlığın ortak birikimini ve Anadolu’nun kadîm ir- fan geleneğini esas alan kapsamlı eğitim faaliyetleri yürütmek ve il- mini insanlığın barış ve huzuru için kullanacak iyi insanların yetiştiği, alanında öncü bir eğitim kurumu olmak, Türkiye Maarif Vakfının te- mel vizyon ve misyonudur. 2021 yılı itibarıyla Türkiye Maarif Vakfı toplam 104 ülkeyle resmî te- maslarda bulunmuş, ilgili ülkelerle 81 protokol imzalamış ve 67 ülkede temsilcilik açmıştır. Vakfın 44 ülkede 377’si eğitim kurumu, 43’ü yurt olmak üzere toplam 420 eğitim kurumu ve tesisi bulunmaktadır. Türkiye Maarif Vakfı, kurulduğu tarihten bu yana çok sayıda eğitim programı ve içeriği geliştirmiş, süreli ve süresiz yayınlar çıkarmış ve sempozyum, konferans ve çalıştayların düzenlenmesinde bu alanlar- da faaliyet gösteren birçok kurum ve kuruluşla iş birliği yapmıştır. TÜRKIYE MAARIF VAKFINA AIT GÜRCISTAN ULUSLARARASI MAARIF OKULLARININ BAŞKENT TIFLIS’TEKI BINASININ AÇILIŞI, 12 EKIM 2023 32 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 33 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 33 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Dışişleri Bakanlığı Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, uzun bir geçmişe dayanan, köklü Osmanlı diplomasi geleneği üstüne kurulmuştur. 2023 yılında, Dışişleri Bakanlığının kuruluşunun 500. yıl dönümü kutlanmıştır. Dışişleri Bakanlığının başlıca görevleri ve yetkileri arasında; Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikasının tespiti için hazırlık çalışmaları yap- mak, tekliflerde bulunmak, Cumhurbaşkanı tarafından tayin ve tespit edilen hedeflere ve esaslara göre dış politikayı uygulamak, uygulanan politikaların eş güdümünü sağlamak; Türkiye Cumhuriyeti’nin dış ilişkilerini ilgili kurumlarla ve kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak su- retiyle tesis etmek, yürütmek, yönlendirmek, geliştirmek, ülkenin çı- karlarını korumak bulunmaktadır. Bunların yanı sıra Dışişleri Bakan- lığı, Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Cumhurbaşkanını yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar nezdinde temsil etme ve yabancı devletlerle ve uluslararası kuruluşlarla temasları ve müzakereleri ilgili kurumlarla ve kuruluşlarla iş birliği hâlinde yürütme görevlerini de üstlenmekte- dir. Diğer kamu kurumlarınca ve kuruluşlarınca dış politika ile bağ- lantılı olarak yurt dışında yürütülen faaliyetlerin Cumhurbaşkanınca saptanan dış politikaya uygunluğunu gözeterek, bu faaliyetlerin eş gü- dümünü yapan ve bunlara katılım sağlayan Dışişleri Bakanlığı, Türki- ye Cumhuriyeti hakkında bilgilendirici faaliyetler yürüterek, yurt dı- şında yaşayan vatandaşların haklarını ve menfaatlerini korumaktadır. Dışişleri Bakanlığının bu görev ve yetkileri aynı zamanda kültürel diplomasi faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilmektedir. Dışişleri Ba- kanlığının, organizasyonunda ve icrasında yer aldığı, son yirmi yılda yapılan belli başlı yurt dışı tanıtım faaliyetleri şunlardır: » 2003 yılı Japonya’da “Türkiye Yılı” olarak kutlanmıştır. Kutlama etkinliklerini Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı yürütmüştür. Yıl boyunca Japonya’nın çeşitli kentlerinde gerçekleştirilen kültürel, sanatsal, ekonomik, turistik tanıtım faaliyetleriyle, Türkiye’yi Japon halkına tanıtma olanağı bulunmuştur. 34 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2008 yılı Rusya’da “Türk Kültür Yılı” olarak kutlanmıştır. Yıl bo- yunca Rusya’nın beş kentinde Türkiye’yi tanıtıcı bale, halk dansları, konserler, sema gösterileri, karma resim, minyatür, hat, çini gibi süs- leme sanatları sergileri, kaftan, taş işçiliği, seramik, kilim gibi kar- ma el sanatları sergileri, tiyatro, Rusça-Türkçe kitap sergisi, moda haftası, sokak festivalleri gibi çeşitli etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı Mehter Takımı, Kızıl Ordu Orkestrası ve Serkan Çağrı Grubu ile birlikte Kazan’da, Moskova’da Kremlin Sarayı’nda, Krasnador’da konser vermiştir. Rusya’daki “Türk Kültür Yılı” etkinlikleri, caz piyanisti Kerem Görsev’in ve St. Petersburg Fi- larmoni Orkestrası’nın 21 Aralık 2008 tarihinde icra ettiği konserle son bulmuştur. RUSYA’DA TÜRK KÜLTÜR YILI KONSERI, MOSKOVA 35 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 35 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar FRANSA’DA TÜRKIYE MEVSIMİ » 2010 yılında Fransa’da “Türkiye Mevsimi” gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, Paris’in yanı sıra Marsilya, Lyon, Strazbourg, Bordeaux gibi şehirlerde, çağdaş ve klasik müzik, sahne sanatları, edebiyat, güncel sanat, sinema, tiyatro, dans, gastronomi, spor, eğitim, tasarım, moda gibi etkinliklerle, Türkiye’nin kültürel özelliklerinin, dinamiz- minin, yaratıcılığının Fransız toplumuna yansıtılmasına çalışılmıştır. » 2012 yılında Türkiye-Hollanda diplomatik ilişkilerinin tesisinin 400. yıl dönümü kutlanmıştır. Türkiye ile Hollanda arasında, kül- türel-sanatsal, ticari-ekonomik, bilimsel-akademik alanlarda kalıcı ve sürdürülebilir ilişkiler kurulmasını amaçlayan 400. yıl dönümü kutlamaları, iki ülke halkı arasında iş birliği ve karşılıklı anlayışa katkı sağlamış, kültürel zenginliklerinin tanıtılması için iyi fırsat sunmuştur. Bu çerçevede, 2012 yılı boyunca her iki ülkede çeşitli alanlarda çok sayıda etkinlik düzenlenmiştir. 36 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2013 “Çin’de Türk Kültür Yılı” olarak kutlanmıştır. Yıl kapsamında Dışişleri Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığının eş güdümünde, zengin bir kültürel-sanatsal etkinlik programı gerçekleştirilmiştir. » Türk kültürüyle özdeşleşmiş, 2013 yılında UNESCO İnsanlığın So- mut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne dâhil edilmiş olan “Türk Kahve Kültürü ve Geleneği”ni uluslararası topluma daha iyi tanıtmak amacıyla dış temsilciliklerimiz 2013 yılından bu yana dünyanın dört bir köşesinde 5 Aralık günü tanıtım faaliyetleri yü- rütmektedir. » Türkiye-Polonya diplomatik ilişkilerinin tesisinin 600. yıl dönümü 2014 yılında her iki ülkede kutlanmıştır. 600. yıl dönümü kutlama- ları bağlamında Türkiye ile Polonya arasındaki tarihî ilişkileri yan- sıtan ve iki ülke kültürünü tanıtan kapsamlı ve çok yönlü faaliyetler gerçekleştirilmiştir. » 2015, “Türkiye-Katar Karşılıklı Kültür Yılı” olarak kutlanmıştır. “Kültür Yılı” kutlamaları kapsamında Katar’da, “Türkiye Festivali”, “Av: Müslüman Topraklarda Asil Uğraşlar” başlıklı sergi, Taksim Trio konseri, yemek festivali, Edebiyat Meclisi programı, fotoğraf yolculuğu sergisi, ramazan sohbetleri, Türkiye’nin arkeolojik bölge- leri, kültürel miras alanları hakkında sunum, Türkiye-Katar dost- ÇIN’DE TÜRK KÜLTÜR YILI, PEKIN 37 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 37 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar luk futbol maçı, Karagöz gölge oyunu, kukla atölyesi gibi iki ülke ilişkilerini ve kültürünü yansıtan çeşitli etkinlikler düzenlenmiştir. » 2015, Türkiye-Avustralya Karşılıklı Kültür Yılı olarak kutlanmıştır. Yıl boyunca karşılıklı kültürel etkinlikler düzenlenmiştir. » Türkiye, 1969 yılından bu yana iki yılda bir Belçika Kralı’nın hi- mayesinde düzenlenen “Europalia” festivaline 2015 yılında konuk ülke olarak katılmıştır. 6 Ekim 2015- 31 Ocak 2016 tarihleri arasında düzenlenen “Europalia Turkey” festivali kapsamında, müzik, yer- leştirme, heykel, fotoğraf, edebiyat, sinema, tiyatro, mimarî, sahne sanatları, gölge oyunu, sayısal sanat, gastronomi dallarında, Türki- ye’nin tarihî mirasını, kültürel zenginliğini, çağdaş sanat alanındaki üretimini tanıtan çok sayıda etkinlik gerçekleştirilmiştir. » EXPO 2016 Antalya Uluslararası Botanik Sergisi, 23 Nisan-30 Ekim 2016 tarihleri arasında 54 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. EXPO 2016 Antalya, gelecek nesiller için yeşil bir dünya hedefiyle, “Çiçek ve Çocuk” ana temasıyla düzenlenmiştir. » Türkiye-Tayland diplomatik ilişkilerin tesisinin 60. yıl dönümü ve- silesiyle, 2018 yılı iki ülke arasında Kültür Yılı ilan edilmiş ve yıl bo- yunca karşılıklı kültürel etkinlikler düzenlenmiştir. “2015 TÜRKIYE-KATAR KARŞILIKLI KÜLTÜR YILI” KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTIRILEN ÇAĞDAŞ SANAT SERGISI, ANKARA 38 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Japonya’da “2019 Türk Kültür Yılı” kutlanmıştır. Etkinlik takvimi çerçevesinde, Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye’nin Tokyo Büyükelçiliği iş birliğinde kültürel etkinlikler düzenlenmiştir. » 2019 Türkiye-Rusya Karşılıklı Kültür ve Turizm Yılı olarak kut- lanmıştır. “Kültür ve Turizm Yılı”nın açılışı 9 Nisan 2019 tarihinde Moskova Bolşoy Tiyatrosu’nda gerçekleştirilmiştir. Açılışta, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü tarafından Truva Operası sahne- lenmiştir. » “Türk Kahvaltısı”nın dünyada bir marka hâline getirilebilmesi ve haziran ayının ilk pazar gününün “Dünya Kahvaltı Günü” olarak ilan edilebilmesi amacıyla dış temsilciliklerimiz 2021 yılından itiba- ren oldukça başarılı Türk kahvaltısı etkinlikleri düzenlemektedir. » Uluslararası diplomasinin merkezi New York’ta BM yerleşkesine mücavir bir alanda bulunan “Türkevi”, Cumhurbaşkanı Sayın Re- cep Tayyip Erdoğan tarafından 21 Eylül 2021 tarihinde açılmıştır. Türkevi, diplomatik personelimize sağlayacağı lojistik kolaylığın ötesinde, sahada ve masada etkili, ön alan diplomatik anlayışımı- zın sembolik bir tezahürü, tanıtım faaliyetlerini daha etkili gerçek- leştirmemize imkân verecek bir lojistik üs, uluslararası toplum na- 2019 TÜRK KÜLTÜR YILI, TOKYO 39 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 39 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar ASIRLIK TARIFLERLE TÜRK MUTFAĞI KITABI. BRÜKSEL BÜYÜKELÇILIĞINDEN “TÜRK MUTFAĞI HAFTASI” ETKINLIĞI,2022 zarında saygınlığımızı daha da artıran somut bir eser olarak kayda geçmiştir. » SSCB ardılı dost ve kardeş ülkeler (Azerbaycan, Belarus, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Özbekistan, Tacikistan, Türkme- nistan, Ukrayna) ile diplomatik ilişkilerin tesisinin 30. yıl dönümü vesilesiyle dönemin Dışişleri Bakanı’nın ev sahipliğinde, ilgili ülke- lerin Ankara’daki büyükelçilerinin katılımıyla Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Kütüphanesi’nde 6 Haziran 2022 tarihinde bir resepsiyon düzenlenmiştir. Ayrıca, yıl dönümü için hatıra madalyon bastırılmıştır. » Dost ve kardeş Pakistan ile diplomatik ilişkilerin kurulmasının 75. yıl dönümü vesilesiyle 2022 yılında karşılıklı kültürel faaliyetler düzenlenmiştir. » Türkiye’nin bir gastronomi ülkesi olarak konumlandırılması, Türkiye mutfak mar- kasının güçlendirilmesi, böylece ulusla- rarası kamuoyunda ülkemiz hakkında- ki olumlu algının artırılması amacıyla, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sayın Emine Erdoğan öncülüğünde, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanan Asırlık Tariflerle Türk Mutfağı kitabın- dan yola çıkılarak ilan edilen Türk Mutfa- 40 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ğı Haftası (21-27 Mayıs) kapsamında, 2022 ve 2023 mayıs aylarında dış temsilciliklerimizce kapsamlı etkinlikler düzenlenmiştir. Faali- yetlerden olumlu geri dönüş alınmış olması nedeniyle Türk Mutfa- ğı Haftası’nın daha da zenginleştirilerek her yıl düzenlenmesi ön- görülmektedir. » Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 100. yılı kapsamında tüm diplomatik temsilciliklerimizce 600’e yakın kültürel faaliyet ger- çekleştirilmiştir. Temsilciliklerimizin söz konusu faaliyetlerinin yanı sıra, Bakanlık tarafından, ilgili kurumlarca iş birliği hâlinde, yurt dışındaki uluslararası nitelikli kültürel ve sanatsal etkinliklere Türkiye’den sanatçıların katılımları desteklenerek müzik ve folk- lordan resim ve el sanatlarına kadar pek çok Türk kültür ve sanat eseri izleyicilerin beğenisine sunulmuştur. » Türkiye Cumhuriyeti’nin “kurucu senedi” Lozan Barış Antlaşma- sı’nın imzalanmasının 100. yıl dönümü vesilesiyle, antlaşma hak- kında yerli ve yabancı kamuoyunda farkındalığı artırmak amacıyla Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Ta- rih Kurumu ile iş birliğiyle 17 Temmuz 2023 tarihinde Ankara’da sempozyum, 24 Temmuz 2023 tarihinde ise Lo- zan’da panel düzenlenmiştir. Bakanlı- ğın önerisi üzerine, PTT tarafından 24 Temmuz 2023 tarihinde “Lozan Barış Antlaşması’nın 100. Yılı” konulu özel pul tedavüle sunulmuştur. » Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 100. yıl dönümü kutlamala- rı kapsamında, “Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Dışişleri, Asırların Diplomasi Birikimi” programı ve resepsiyonu düzenlenmiştir. » Hariciye teşkilatının temellerinin atılmasının 500. yılı vesilesiyle 2023 yılında çeşitli akademik toplantılar düzenlenmiş, “Belgelerle Reisülküttaplık: Yüzyılların Diplomasi Birikimi” isimli kitabın bası- mı yapılmış, hatıra pulu bastırılmıştır. » 2024 Türkiye-Macaristan Karşılıklı Kültür Yılı kapsamında karşı- lıklı kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. » Türkiye-Japonya diplomatik ilişkilerinin tesisinin 100. yıl dönümü vesilesiyle 2024 yılında karşılıklı çeşitli kültürel etkinlikler gerçek- leştirilmektedir. “LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI’NIN 100. YILI” KONULU ÖZEL PUL 41 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 41 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Yurtdışı Tanıtım ve Kültürel İşleri Genel Müdürlüğü Dışişleri Bakanlığının Türkiye’nin tanıtım faaliyetlerine katılımı Yurt- dışı Tanıtım ve Kültürel İşler Genel Müdürlüğü eliyle yürütülmek- tedir. “1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararı”nın 142. maddesine ve “6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6 (m) maddesine göre, Yurtdışı Tanıtım ve Kültürel İşler Ge- nel Müdürlüğü “ilgili kurumlar ve kuruluşlar ile iş birliği yapmak su- retiyle; kültür, eğitim, bilim, spor ve benzeri alanlarında diğer ülkelerle ve uluslararası kuruluşlarla ikili ve çok taraflı ilişkileri ve iş birliğini yürütmek, Türkiye’nin yurtdışındaki tanıtımına yönelik projelerin ve faaliyetlerin yürütülmesini ve eşgüdümünü sağlamak” ile görevlendi- rilmiştir. Bu görev yönergesi doğrultusunda Bakanlık Türkiye’nin yurt dışında tanıtım amacıyla ana hatları aşağıda belirtilen faaliyetlere kat- kı sağlamaktadır: » Dış temsilcilikleriyle düzenlenen sanat faaliyetlerinin desteklen- mesi, Türk kültür günlerine/haftalarına, film festivallerine destek sağlanması; » Türkiye burslarının verilmesi sürecinde ilgili kurumlarla/paydaş- larla/ülkelerle iş birliği ve eş güdüm yapılması; » Diğer ülkelerle ikili eğitim, kültür, bilim, teknoloji, gençlik, spor alanlarında iş birliğinin eş güdümü; » Yunus Emre Türk Kültür Merkezlerinin (64 ülkede, 85 adet) faali- yetlerine katkıda bulunulması; » Dışişleri Bakanlığına bağlı Türk Kültür Merkezlerinin işletilmesi; » Yurt dışındaki Türkoloji kürsülerinin (60 ülkede 124 üniversiteyle Türkoloji, 39 üniversiteyle iş birliği protokolü) faaliyetlerine katkı- da bulunulması; » Kültürel mirasımızın Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Ku- rumu (UNESCO) nezdinde tescili çalışmalarında ilgili kurumlarla iş birliği ve eşgüdüm sağlanması; » Yurt dışındaki Türk kültür varlıklarının korunması, onarımı çalış- malarında ilgili kurumlarla iş birliği ve eş güdüm yapılması; » Tarihî eser kaçakçılığıyla mücadele edilmesinde ilgili kurumlarla iş birliği ve eş güdüm yapılması; 42 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Uluslararası Sergiler Bürosu (BIE) tarafından düzenlenen dünya sergilerine (EXPO) katılım sürecinin Ticaret Bakanlığı ile bilistişare yürütülmesi; » Yurtdışında düzenlenen Türk kültür yıllarının/mevsimlerinin or- ganizasyonuna katkı sağlanması; » Diğer ülkelerle diplomatik ilişkilerin tesisinin yıl dönümü kutlama- larının icrası; » Yurt dışında düzenlenen festivallere ve sergilere katılım sağlanma- sı sürecinde ilgili kurumlarla iş birliği ve eşgüdüm yapılması; » Türkiye’yi tanıtıcı yazılı ve görsel malzeme, prestij kitapları temi- ni ve yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla başta kütüphaneler olmak üzere yabancı muhataplara ulaştırılması; » Resmî yıl dönümlerinde hatıra pul ve para basımı işlemlerinin taki- bi (2023: Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yıl dönümü; Lozan Barış Antlaşması’nın 100. yıl dönümü; Hariciye Teşkilatının temel- lerinin atılmasının 500. yıl dönümü); » Türk Mutfağı Haftası kapsamında dış temsilcilikleri tarafından et- kinlikler düzenlenmesi. Uluslararası kamuoyunda yabancı ülke halklarını Türkiye hakkında olumlu tutum benimsemeye teşvik etmek amacıyla stratejik bir ileti- şim aracı olan kamu diplomasisinin kültürel araçlarından yararlanıl- maktadır. Bu tür çalışmalarda yurt içinde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yurtdı- şı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB), Yunus Emre Ens- titüsü, Türkiye Maarif Vakfı gibi paydaşlarla, yurt dışında ise UNESCO ve TÜRKSOY gibi kuruluşlarla iş birliği yapılmaktadır. 43 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 43 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar UNESCO Nezdinde Türkiye Daimî Temsilciliği Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’ndan (UNESCO) kültürel mirasın tanıtımı ve korunmasında etkin bir platform olarak yararlanılmaktadır. “İnsanlık için entelektüel ve ahlaki dayanışma” sağlama ve bu şekilde herhangi bir dünya savaşının çıkmasını önleme hedefiyle, 1945 yılında Londra’da toplanan 44 ülke, UNESCO’nun ku- rucu belgesini kabul etmiştir. Bu idealin gerçekleştirilmesini güçlü bir şekilde destekleyen Türkiye, UNESCO kurucu üyesi olarak söz konusu belgeyi imzalayan ilk 20 ülke arasında yer almıştır. Türkiye, UNESCO’nun kurucu üyelerinden biri olarak, daima kurumun görev ve değerlerine bağlı kalmıştır. Derin bir kültürel mirasa ev sahipliği yapan Türkiye, bu yapısının öne çıkartılması için UNESCO bünyesinde- ki faaliyetlerine büyük özen göstermektedir. Türkiye 2017-2021 ve 2021- 2025 dönemlerinde UNESCO Yürütme Kurulu Üyeliğine; 2023-2027 döneminde UNESCO Dünya Mirası Komitesi Üyeliğine seçilmiştir. Tür- kiye’nin, 2023 yılı Mayıs ayı itibariyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde 21 miras alanı, UNESCO İnsanlığın So- mut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’nde 27 unsur bulunmaktadır. İlerleyen yıllarda bu sayıların artırıl- masına yönelik çalışmaların sürdü- rülmesi planlanmaktadır. UNESCO Nezdinde Türkiye Daimî Temsilciliği, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu’yla yakın iş birliği hâlin- de, Türkiye’nin eğitim, bilim, kültür ve iletişim alanındaki öncü konumunu öne çıkarmaya çalışmaktadır. İnsanlığın tarihî, kültürel ve sosyal belleğini oluşturan ve çeşitli doğal felaketler veya sosyal sebeplerle ortadan kaybolma tehlikesi olan bel- ge ve bilgi mirasının korunmasını amaçlayan Dünya Belleği Uluslara- rası Kütüğü’ne Türkiye’den hâlihazırda 2023 yılı Mayıs ayı itibariyle 10 belgesel miras kayıtlıdır. Bu sayının önümüzdeki yıllarda artırılması hedeflenmektedir. Bu çalışmaların yanı sıra, Fransa’nın başkenti Paris’te, UNESCO Da- imî Temsilciliği ev sahipliğinde 2024 yılı 8 Mart Dünya Kadınlar Günü kapsamında, Yunus Emre Enstitüsü tarafından organize edilen ‘Ka- dınların Işığında’ başlıklı fotoğraf sergisinin tanıtımı yapılmıştır. “KADINLARIN IŞIĞINDA” FOTOĞRAF SERGISI, PARIS 44 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Millî Eğitim Bakanlığı 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla birlikte, 2 Mayıs 1920 ve 3 sa- yılı Kanun’la kurulan ve on bir vekâletten oluşan İcra Vekilleri Heye- ti’nde (Bakanlar Kurulu) Maarif Vekâleti de vardı. Maarif Vekaleti’nin Türkiye Devleti’nin erken dönemindeki faaliyetlerinden bu yana eği- tim sahasında gösterilen ilerleme, çalışmalarını 1989 yılından itibaren aynı adla sürdüren Millî Eğitim Bakanlığının yetki ve sorumluluğun- dadır. Temel değerleri; fırsat eşitliği, kültürel ve sanatsal duyarlılık, insan, toplum, bilim ve çevre duyarlılığı, vatanseverlik ve tarafsızlık olan Millî Eğitim Bakanlığının misyonu, nitelikli eğitim kadrolarıyla uluslara- rası standartlardaki programlar çer- çevesinde, tüm farklılıkları dikkate alarak bireylerin zihinsel, bedensel, sosyal ve Türkçe dil gelişimini des- tekleyen, Türkiye’nin ihtiyaç duydu- ğu iş gücünü karşılayan, becerileri ölçen yeni bir eğitim sistemi ile millî, manevi ve kültürel değerlere bağlı, sağlıklı nesiller yetiştirmektir. Liyakatin temel ölçüt olduğu bu amaçlar bütünüyle Millî Eğitim Ba- kanlığı, ulusal sınırlar içindeki eği- tim seferberliğini üstlenen en temel kurumdur. Bu doğrultuda Millî Eği- tim Bakanlığı, 2022 yılında 6.004 yeni ana okul kapasitesi oluşturarak hedeflenen kapasitenin iki katına ulaşmıştır. Ayrıca İstanbul’da 1.010 anaokulu açmış ve bunun sonucunda okul öncesi eğitimde 3 yaşta okullaşma oranı %9’dan %16’ya; 4 yaşta okullaşma oranı %16’dan %38’e ve 5 yaşta okullaşma oranı %65’ten %99’a yükseltmiştir. Benzer bir biçimde eğitimin tüm kademelerinde okullaşma oranları %95’in üzerine çıkarılması hedeflenmiş, ilkokul ve ortaokulda okullaş- ma oranı hâlihazırda %95’in üzerinde olduğu için okul öncesi ve orta- öğretim kademelerine odaklanılmıştır. Okul öncesi 5 yaşta okullaşma oranı 2022 yılında %65’ten %99’a yükseltilmiştir. Ayrıca ortaöğretim- de okullaşma oranı da %90’dan %95,06’ya yükseltilmiştir. Böylece tüm DEPREMIN VURDUĞU ELAZIĞ’DA 13 YENI OKUL EĞITIME KAZANDIRILIYOR 45 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 45 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar eğitim kademelerinde okullaşma oranları ilk kez %95 ve üzerine ulaş- mıştır. Dolayısıyla okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim ka- demelerinde evrenselleşme sağlanmıştır. Millî Eğitim Bakanlığının eğitimli nesiller yetiştirme amacı, aynı za- manda meslekî eğitim merkezlerinde eğitim gören insan sayısının artırılmasıyla da başarıya ulaşmıştır. Meslekî eğitim merkezlerinde çırak ve kalfa sayısı 2023 yılı başlangıcı itibariyle 1 milyon 200 bine yükselmiştir. Ayrıca Millî Eğitim Bakanlığı ilgili Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim MILLÎ EĞITIM BAKANLIĞI TARAFINDAN HAZIRLANAN “CUMHURIYET’E DOĞRU” ADLI TIYATRO OYUNU. MILLÎ EĞITIM BAKANLIĞI YURT DIŞI EĞITIM İSTATISTIKLERI Bursiyer sayısı 3.201 Öğrenim görülen ülke 47 Türk okulu sayısı 65 Öğrenci sayısı 152.676 Öğretmen sayısı 1.486 Okutman sayısı 132 46 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Genel Müdürlüğü, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Din Öğretimi Genel Müdürlüğü, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı Kültür Yayınları ve diğer birimleri aracılığıyla Türk kültürünün yurt dışında tanıtılması, yayılması ve korunması, yurt dı- şındaki vatandaşların ve soydaşların kültürel bağlarının korunması, güçlendirilmesi ve Türk dilinin öğretilmesi amacıyla ilgili iş ve işlem- leri yapmak gibi görevleri de yerine getirmektedir. Yurt Dışı Eğitim Daire Başkanlığı aracılığıyla bu kapsamda yaptığı görevlerden bazıları aşağıdaki gibidir: » Yurt dışında bulunan vatandaşların eğitim ve öğretim hizmetlerini yürütmek, yurda dönüşlerinde eğitim sistemine uyumlarını sağla- mak amacıyla gerekli tedbirleri almak, » Yurt dışındaki eğitim ve öğretim faaliyetlerini destekleyici sosyal ve kültürel faaliyetleri planlamak, uygulamak ve desteklemek, » Yurt dışında bulunan vatandaşlarımızın ve çocuklarının, millî ve kültürel kimliklerini koruyucu, yaşadıkları toplumla uyum içinde olmalarını sağlayıcı ve eğitimlerinin kalitesini artırıcı önlemler al- mak, » Yurt dışında ihtiyaç duyulan ülkelerde ilk ve ortaöğretim kurumla- rı ile Türkiye Türkçesi öğretim merkezleri açılmasına yönelik ilgili birim/kurumlarla iş birliği yapmak gibi pek çok görevi yerine getir- mektedir. Hem yurt içi hem de yurtdışındaki eğitim sahasındaki somut faaliyet- leriyle Türkiye Devleti’nin kültür politikalarını güçlendirmeyi sürdü- ren Millî Eğitim Bakanlığı, aynı zamanda “Eğitim ve Kültür Yayınları Yönetmeliği” uyarınca; ders kitapları hariç, her türlü basılı yayın ile ba- sılı olmayan bilim, sanat ve kültür eserleri, CD, DVD, e-kitap ve benzeri manyetik depolama üniteleri ve Bakanlık internet sitelerinde hizmete sunulan elektronik yayınların seçimini ve incelenmesini de sağlamak- tadır. Benzer biçimde, Türkiye geneli kültür faaliyetlerini etkin bir şekilde sürdüren Bakanlık, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığıyla ortak hazırla- nan ilgili protokollerle; çocuk, gençler ve aileler arasındaki sanat faali- yetlerine katılım sayısını artırmak için çok sayıda proje yürütmektedir. Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının ana dil gibi temel kültür ögelerini korumak için de yoğun bir çaba sarf eden Bakanlık, 2009 47 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 47 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar yılında “Yurt Dışındaki Türk Çocukları için Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı”nı hazırlamış ve bu program doğrultusunda yürütülen faaliyetlerle ana dilimizin ve Türk kültürünün millî birlik ve bütünlüğümüzün temel unsurlarından biri olduğu düşüncesinin yurt dışındaki Türk çocuklarına aktarılmasını, başarıyla gerçekleştirmiştir. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı 24 Temmuz 2018 tarih ve 30488 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 14 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulan Cumhurbaş- kanlığı İletişim Başkanlığı’nın vizyonu “Ulusal ve uluslararası kamu- CUMHURBAŞKANLIĞI İLETIŞIM BAŞKANLIĞI 48 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI oyları, karar alıcı aktörler ve medya ile derinlikli ve çok yönlü ilişkiler geliştirmek; iletişimin tüm araç ve yöntemleri ile Türkiye’nin her alan- da nitelikli temsilini sağlamak ve bu doğrultuda Türkiye markasını güçlendirmek” olarak açıklanmıştır. Dolayısıyla İletişim Başkanlığı icra ettiği diğer faaliyetlerin yanı sıra Türkiye’nin kültürel ve sanatsal birikimlerini ve bu yöndeki faaliyetlerini tanıtmak ve desteklemek için de gerekli çalışmalarda bulunmaktadır. Başkanlık tarafından Türkiye markasını güçlendirmek, Türkiye’ye dair müspet algıyı tahkim edip menfi algılarla mücadele etmek ve ül- kemizin bölgesel ve küresel tezlerini uluslararası toplumun dikkatine sunmak gayesiyle çok boyutlu çalışmalar gerçekleştirilmektedir. » Devletin tanıtma siyasetinin ve tanıtma ile ilgili alanlarda Cumhur- başkanınca belirlenecek stratejilerin tespitine yardımcı olmak » Tanıtma Fonuna ilişkin iş ve işlemleri yürütmek OSMAN HAMDI BEY DIJITAL SERGISI 49 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 49 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar » Türkiye’nin dış tanıtım faaliyetlerini yönlendirmek, uluslararası platformlarda uluslararası kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine yönelik kamu diplomasisi yöntem ve araçlarını kullanarak stratejik iletişim ve tanıtım faaliyetleri konusunda kamu kurum ve kuruluş- ları ile sivil toplum kuruluşları arasında iş birliği ve koordinasyonu sağlamak. İletişim Başkanlığı Türkiye markası ve kültürel diplomasi alanlarında başat aktörlerden biri olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Türkiye’nin tanıtımı ve tezlerinin dünyaya anlatılması amaçlı bu çalışmalar, yurt dışı iletişim müşavirlikleri de dâhil olmak üzere Başkanlık bünyesinde faaliyet gösteren birimlerin koordineli çalışmalarıyla icra edilmektedir. Bu doğrultuda İletişim Başkanlığı; ülke tanıtımına, uluslararası alan- da Türkiye hakkındaki olumsuz algının olumluya dönüştürülmesi ile olumlu algının pekiştirilmesine ve uzun vadeli amaçlar için iletişim ARA GÜLER DIJITAL FOTOĞRAF SERGISI 50 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ağları oluşturulmasına katkıda bulunmakta ve Türkiye’nin izlediği dış politikaya yöndeş politikalarla gerçekleştirdiği faaliyetlerle tamamla- yıcı bir aktör olmaya devam etmektedir. Bu kapsamda konferans, pa- nel, sempozyum, kampanyalar, hologram ve özel projeksiyon tekno- lojisiyle gerçekleştirilen sergiler, farklı dillere tercüme edilmiş tanıtım yayınları, tanıtım filmleri, önemli tarihler ve yıl dönümleri için anma etkinlikleri, belgesel ve video çalışmaları, tematik internet sitelerinin hazırlanması gibi birçok proje ve faaliyet hayata geçirilmiştir. Türkiye Tanıtma Fonu Bir ülkenin sahip olduğu kültürel varlıkların ve turistik zenginliklerin hedef kitleye tanıtımı etkili bir çaba gerektirmektedir. Tanıtım faali- yetlerinin gerekli etkiyi bırakabilmesinde bu amaç için sağlanan fon- lar önem arz eder. Tanıtma fonu, bir turizm bölgesinin veya bir kültür KAZASKER MUSTAFA İZZET DIJITAL SERGISI 51 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 51 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar MUKADDES YOL SERGISI 52 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 53 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 53 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 54 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI unsurunun, özellikle yurt dışında çeşitli yönleri ile tanıtılması ama- cıyla sağlanan maddî destekler olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda fonun görevleri; proje başvurularıyla ilgili usul ve esasları belirlemek, projeleri incelemek, gerektiğinde ilgili diğer kurum ve kuruluşlara in- celetmek, projelerin kabulüne veya reddine karar kılmak, kabul edilen projeler için yapılacak destek ve tahsis tutarlarını belirlemektir. Tanıtma fonu, gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluş- larının tanıtma çalışmalarına malî destek sağlamak amacıyla 1985 yılında çıkartılan 3230 sayılı “Tanıtma Fonu Teşkili” ile kurulmuştur. Kuruluş amacı kanununda, “Memleketimizi yurt içinde ve dışında çe- şitli yönleriyle tanıtmakla görevli kuruluşların kaynaklarını artırmak, Türk kültür varlığının yayılmasını sağlamak, devlet arşiv hizmetleri- ni müessir hâle getirmek, milletlerarası kamuoyunu memleketimizin menfaatleri istikametinde yönlendirmeye çalışmak” olarak belirlen- miştir. Dizi, film ve belgeseller; tanıtım faaliyetlerine katkı sunabilecek organizasyon ve zirveler; kitap, dergi ve yayınlar ile uluslararası diğer çalışmalar fonun destek kapsamındadır. 24.07.2018 tarihli ve 14 sayılı “İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin 3’üncü maddesinin (b) bendi uyarınca İletişim Başkanlığı “Tanıtma Fonuna ilişkin iş ve işlemleri yürütmek” konusunda görevli kılınmıştır. Gerçek kişiler, kamu kurum ve kuruluşları, federasyon ve konfederasyonlar, dernek, vakıf ve şir- ketler Tanıtma Fonundan desteklenmeye devam etmektedir Özellikle bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, uluslara- rası alanda ortaya çıkan fırsatlar ve tehditler, kamu diplomasisi konu- sunda görevli kurumlar arasında daha etkin bir koordinasyonu, yakın iş birliğini ve hızlı karar alma süreçlerini zorunlu hâle getirmiştir. Bu itibarla, kamu diplomasisi alanında yürütülecek çalışmalar ile stratejik iletişim ve tanıtım faaliyetleri konusunda kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum örgütleri arasında iş birliği ve koordinasyonu sağlamak amacıyla 2010 yılında Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlü- ğü bünyesinde Kamu Diplomasisi Koordinatörlüğü ihdas edilmiştir. Kamu diplomasisi faaliyetleri Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin kuruluşundan itibaren, İletişim Başkanlığı koordinasyonunda yürü- tülmeye başlanmış; Türkiye; ulusal itibarını yükseltme ve hakkındaki yanlış, eksik ve olumsuz algıları düzeltme gayretinde olmuştur. Bu amaçla, İletişim Başkanlığının kurulduğu tarih itibarıyla yaptığı kamu diplomasisi çalışmalarının bazıları şunlardır: 55 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 55 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü kapsamında, Uluslara- rası Anti-Darbe Hekatonu, ABD’de Dijital Ekranlı Araçla 15 Temmuz Farkındalık Çalışması, Yunanistan’da 15 Temmuz Basın Buluşması, Almanya’da 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü Ortak Basın Bildirisi gibi kamu diplomasisi faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Ek ola- rak çok sayıda anma programı düzenlenmiştir. Doğu Akdeniz ve Libya bağlamında Uluslararası Doğu Akdeniz Kon- feransı, Türkiye Talks Webinarları: Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin Hak- kaniyet ve İş Birliği Vizyonu, Turgut Reis Anma Videosu, Libya ve Tür- kiye’nin Doğu Akdeniz Stratejisi Videosu hazırlamak gibi faaliyetler icra edilmiştir. “AMERIKALI OSMANLILAR” VE “EFSANELERLE AYASOFYA” SERGILERI 56 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Koronavirüs bağlamında ise Kovid-19 ile Mücadelede Türkiye Modeli- nin anlatımı ve kitaplaştırılması, Kovid-19 Tecrübeleri ve Salgına Karşı Mücadelede Uluslararası İş Birliği çalışmaları gibi faaliyetlerde bulu- nulmuştur. “Kovid-19 Sonrası Küresel Düzen” video konferansı icra edilmiş, “Türkiye’nin Pandemi Hikâyesi” video çalışmaları yapılmış, “Türkiye’nin Koronavirüsle Etkin Mücadelesi” kitabı yayımlanmıştır. Ayrıca uluslararası medya mensupları için sağlık kiti dağıtılması, Tür- kiye’nin uluslararası sağlık yardımlarının tanıtımı, Türkiye’nin Sağlık Yatırımları ve Pandemiyle Mücadelesine Yönelik Tanıtım, Bilinç ve Farkındalık Projesi gibi faaliyetler olmuştur. Bunların dışında “Uluslararası İdlib Konferansı”, “Türkiye’de Yaşayan Suriyeli Ressamlar Sergisi”, “Doğum Yeri Mülteci Kampı -Fotoğraf Ki- tabı ve Sergisi”, “Uluslararası Göç Filmleri Festivali”, “Yunanistan Sını- rındaki Suriyeli Mülteciler Videosu ve İdlib Farkındalığı Videosu” gibi faaliyetler icra edilmiştir. NATO kapsamında, “WeAreNATO” kampan- yası ile İzmir ve Adana’da “Türkiye’nin NATO’ya Üyeliğinin 68. Yılı: Stratejik İttifakın Güçlü Üyesi Türkiye” panelleri düzenlenmiştir. Ara Güler Dünya ile Buluşuyor, 360 Kültür Sanat Projesi, Ayasofya Ca- mii Açılışı, FORMULA 1 Türkiye Tanıtım Filmi, Turkey for Peace Kam- panyası, özel gün ve haftalara yönelik diğer çalışmalar Başkanlığın kültürel diploması bağlamındaki bazı faaliyetleri olarak sıralanabilir. GELENEKTEN GELECEĞE KÖPRÜ SERGISI BU CIHAN’IN SULTANLARI SERGISI 57 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 57 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Kültürel diplomasi bağlamında, İletişim Başkanlığınca birçok kitap yayımlanmış; belgeseller, videolar ve tematik internet siteleri hazır- lanmıştır. Konuyla ilgili Başkanlıkça yayımlanan, farklı dillere çevrilmiş kitap- lardan bazıları: » Türkiye’nin Sırları » Türkiye’nin Yumuşak Güç Enstrümanı Olarak Kültürel Diplomasi ve İletişim » Türkiye’nin Dost Eli: İnsani Diplomasi » Türkiye » Kamu Diplomasisi Nedir? » İnsanî Yardımda Türkiye Modeli » 21. Yüzyılın Parlayan Yıldızı: Türk Devletleri Teşkilatı » Türkiye Karşıtı Bir Anlatı: 1915 Olayları » Türkiye ve Dünyadan Ulus Markalama Tecrübe Paylaşımları » Süleyman Çelebi Vesîletü’n-Necât Mevlid-i Şerif ZOR YILLAR SERGISI 58 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İstanbul - Kudüs - İskenderiye Hava Seyahati » Ayasofya Camii » Preveze Deniz Zaferi » Kutlu Çağrının İzinde 1: Türk Basınında İstanbul’un Fethi » Kutlu Çağrının İzinde 2: Türk Basınında Fatih Sultan Mehmed » Kutlu Çağrının İzinde 3: Türk Basınında Ayasofya Camii Yayın faaliyetlerine ek olarak, 2019 yılında, tanıtım ve kültür diploma- sisi ile ilintili, üstlenilmiş veya katkı sunulmuş çalışmalardan bazıları şunlardır: » İletişim Başkanlığı ile İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi iş bir- liğinde “Kamu Diplomasisi Aracı Olarak Türk Dizileri” başlıklı bir çalıştay düzenleyerek Türk dizi sektörünün daha ileriye taşınabil- mesi için atılması gereken adımların ele alınması, » 1100 yıllık tarihi olan Akdamar Kilisesi hakkında kapsamlı bilgi ve görsel materyaller içeren, Türkçe, İngilizce ve Ermenice internet si- tesi hazırlanması, www.akdamarkilisesi.gov.tr » “Anadolu’nun Saklı Anıtları Gün Yüzüne Çıkıyor Projesi” kapsamın- da düzenlenen Akdamar Kilisesi Fotoğraf Sergisi’nin Londra’da açıl- ması ve “Anadolu’nun Saklı Anıtları Gün Yüzüne Çıkıyor: Ahtamar” adlı filmin İngilizce ve Türkçe olarak gösterime sunulması, » İletişim Başkanlığının projesi olarak TRT World tarafından hazırla- nan “The Network-Darkside of Gulenists” isimli belgeselin Paris’te gösterime sunulması, » 14-25 Mayıs 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen “Cannes Film Festivali Türkiye Daveti”ne katkı sağlanması; Türkiye’nin coğrafî ve iklimsel özelliklerinin sunduğu zenginlikle birlikte film çekimi için doğal bir plato özelliğine sahip sinema olanaklarının tanıtımı ama- cıyla Türk Günü Resepsiyonu’nun gerçekleştirilmesi ve Türkiye’nin tanıtımı açısından önemli bir platform oluşturması; Türkiye’deki film çekim lokasyonlarının, cast, set, görsel efekt ve diğer teknik imkânlar ile ülkede çekilen ünlü Hollywood prodüksiyonlarından kesitlerin yer aldığı tanıtım filminin gösterime sunulması, » İstanbul’da yüksek etkileşime sahip sosyal medya kullanıcılarının katıldığı Uluslararası Sosyal Medya Zirvesi’nin düzenlenmesi, İle- tişim Başkanlığı tarafından hazırlanan “Mülteciler, Second Home”, “Mülteci Kadınlar ve Londra Moda Haftası” ve “Akdamar” videola- 59 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 59 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar rının gösteriminin sağlanması, 15 Temmuz hain darbe girişimin- de demokrasi zaferi, Türkiye’nin sığınmacılara yönelik yürüttüğü insanî yardım faaliyetleri, Anadolu`nun kadim topraklarında var olan dinî ve etnik çeşitlilik gibi başlıca millî tezlerimizin sosyal medya fenomenleri aracılığıyla dünyaya anlatılması amacıyla An- kara-Kapadokya, Gaziantep-Kilis-Şanlıurfa, Trabzon-Rize olmak üzere üç farklı destinasyona tematik gezilerin düzenlenmesi, » Çanakkale Savaşlarının 104. Yılı Anma Etkinlikleri kapsamında 24- 25 Nisan 2019 tarihlerinde Gelibolu Yarımadası’nda bulunan tarihi alanlarda ulusal/uluslararası üst düzey devlet ve hükümet yetkilile- riyle medya temsilcilerinin iştirak ettiği törenlere katkı sunulması, » İletişim Başkanlığı tarafından yayımlanan, Türkiye’nin zengin coğ- rafyasını, doğal güzelliklerini, tarihi mirasını aktaran ‘Türkiye’nin ÜÇ CILTLIK “KUTLU ÇAĞRININ IZINDE” SERISI: İSTANBUL’UN FETHI, FATIH SULTAN MEHMED VE AYASOFYA CAMII 60 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Sırları’ isimli kitabın Türkçe, İngilizce, Rusça ve Arapça yayımlan- ması, » İletişim Başkanlığı tarafından hazırlanan “The Network” belgeseli- nin Berlin Alhambra sinema salonunda gösterimi gerçekleştirilmesi, » Berlin’de “Türk Dili Konuşan Diasporalar İçin Birinci Kapasite Ge- liştirme Eğitim Programı”nın düzenlenmesi, » Lahey Basın Müşavirliği tarafından 9-13 Ocak 2019 tarihleri arasın- da Hollanda’da 49. Utrecht Turizm Fuarının düzenlenmesi, » Lefkoşa Basın Müşavirliği tarafından 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü Anma Etkinlikleri çerçevesinde Büyükelçilik ko- nutunda gerçekleştirilecek etkinlikler ve yurt dışındaki faaliyetler hakkında konuşmak üzere basın toplantısı düzenlenmesi. Ayrıca darbe girişimi gecesinde yaşananları ve halkın direnişini yansıtan 40 fotoğraftan oluşan “15 Temmuz Sergisi”nde TRT World tarafın- dan hazırlanan “The Network” belgeselinin gösterimi, » 2018 yılında hayatını kaybeden ünlü fotoğraf sanatçısı ve foto mu- habiri Ara Güler’in eserlerinin dünya başkentlerinde sergilenmesi, » 2019 Göbeklitepe yılı etkinlikleri kapsamında, 13 Kasım 2019’da Pa- ris Azerbaycan Kültür Merkezinde, İstanbul Üniversitesi Tarih Ön- cesi Arkeoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi Doçent Dr. Eylem Özdoğan’ın sunumuyla, “Güneydoğu Anadolu’da Yerleşik Hayata Geçişin Kökleri ve Göbeklitepe Kültürü” başlıklı bir konferans ve “Göbeklitepe Fotoğraf Sergisi” düzenlenmesi, » Saraybosna Basın Müşavirliği Yunus Emre Enstitüsünün “Tercihim Türkçe” projesi kapsamında Bosna-Hersek’teki devlet okullarında Türkçe öğrenen ve 6 bin 500 çocuğun katılımıyla gerçekleştirilen “7. Çocuk Festivali’”nin duyurulması amacıyla Saraybosna Basın Müşavirliği tarafından medya mensupları için 24 Nisan 2019 tari- hinde basın toplantısı organize edilmesi, » Taşkent Basın Müşavirliği tarafından 12-14 Nisan 2019 tarihleri ara- sında Taşkent Fotoğraflar Evinde, “Özbekistanlı Medya Mensupları Gözüyle Türkiye” konulu fotoğraf sergisinin düzenlenmesi; aynı ül- kede 14’üncüsü düzenlenen Ulusal Altın Kalem Yarışması’nın ulus- lararası bölümüne, Türkiye hakkında kültür sanat, turizm, yatırım ve dış politika alanlarında sunulan çalışmalara dört dalda ödül ve- rilmesi, 61 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 61 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar » Japonya’nın Kyoto şehrinde 10 Haziran 2019 tarihinde düzenlenen “Hazineler ve Osmanlı İmparatorluğu’nda Lale Geleneği” temalı sergiyi Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Altes Pren- ses Akiko Mıkasa ile birlikte ziyaretiyle ilgili Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ziyaretiyle ilgili basın düzenlemeleri ve basın duyurularının Tokyo Basın Müşavirliği tarafından gerçekleş- tirilmesi. Başkanlık raporlarına göre 2020-2022 yılları arasında Türkiye’nin ta- nıtımı amaçlı gerçekleşmiş olan faaliyetler ve sayıları aşağıdaki gibidir: 2020 Faaliyetleri » Devletin tanıtma siyasetine yardımcı olmak ve ulusal - uluslararası platformlarda kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi kapsamında 7991 sosyal medya paylaşımı, » Türkiye’nin tanıtımına yönelik olarak ihtiyaç duyulan dillerde ha- zırlanan 25 yayın, KUTADGU BILIG’IN PEŞINDE BIR FILOZOF: VEFATININ BIRINCI SENEIDEVRIYESINDE Ş. TEOMAN DURALI ULUSLARARASI FELSEFE-BILIM SEMPOZYUMU 62 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Katılım sağlanan ve temsil sağlanan 8 etkinlik, » Uluslararası nitelikli 4 çevrim içi yayın. 2021 Faaliyetleri » Devletin tanıtma siyasetine yardımcı olmak ve ulusal uluslararası platformlarda kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi kapsamında 8679 sosyal medya paylaşımı, » Kamu diplomasisi alanında düzenlenen 16 forum, konferans, çalış- tay ve panel, » Katılım sağlanan ve temsil sağlanan 10 etkinlik, » Uluslararası nitelikli 66 çevrim içi yayın. 2022 Faaliyetleri » Devletin tanıtma siyasetine yardımcı olmak ve ulusal uluslararası platformlarda kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi kapsamında 24735 sosyal medya paylaşımı, » Kamu diplomasisi alanında düzenlenen 43 forum, konferans, çalış- tay ve panel, » Katılım sağlanan ve temsil sağlanan 12 etkinlik, » Uluslararası nitelikli 10 çevrim içi yayın. 63 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 63 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Türkiye Markası Kültürel diplomasinin iki hedefi, ülke imajı ve ulus markalamadır. Ülkeler açısından imaj yönetimi kültürel diplomasisinin önemli bir alanıdır. Ülkeler kültürel diplomasi faaliyetlerinin, ülke imajına doğ- rudan katkıda bulunmasını bekler. İmaj kısaca “tüm bileşenlerle elde edilen toplam değer” olarak tanımlanabilir. Ülke imajının başarılı bir şekilde yönetilmesi, ülkenin ekonomik potansiyelinin artmasına da fayda sağlayabilir. Bunun için bir ulusal imaj yaratma ve sürdürme ko- nusunda hükûmetlere görev düşmesi söz konusudur. Diğer yandan kamu diplomasisi ulus markalamanın bir aracı iken ulus markalama da kültürel diplomasinin bir amacı durumundadır. Ülke- ler, ulus markalarının ve markalaşmasının öneminin giderek daha fazla farkına varmaktadır. Ulus markalama; ülkelerin turizm, ihracat, kültür gibi değerlerinin hedef ulus ve kamular nezdinde istenilen algı 64 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ve imajın oluşturulması ile sağlanan bir marka değeridir. Olumlu bir ülke markası, uluslararası güvenilirliğin tesis edilmesine yardımcı olarak çok önemli bir avantaj sağlar. Markalaşma aynı za- manda uluslararası siyasi etkiyi artırabilir ve daha güçlü uluslararası ortaklıkları kolaylaştırabilir. Türkiye’nin markalaşma faaliyetleri 2000’li yıllarda başlamıştır. Bu bağlamda ilk ‘Türkiye logosu’ oluşturulmuş ve lale motifli bu logo tanı- tım çalışmalarında kullanılmıştır. 21. yüzyılda ülkelere rekabet avanta- jı ve katma değer sağlayan önemli bir iletişim disiplini olan Ülke mar- kalaşması çalışmaları, Nisan 2019 itibarıyla başlamıştır. Türkiye’nin doğru bilgilerle ve ulusal menfaatler doğrultusunda tüm yönleriyle tanıtılması, ulusal ve uluslararası kamuoylarıyla olumlu bir iletişim ve etkileşim geleneğinin kurumsallaştırılması için İletişim Başkanlığı, belirlediği hedeflere ulaşmak için çalışmalarına devam etmektedir. Cumhurbaşkanlığı Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı 18 Ocak 1925 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile Dolmabahçe ve Beylerbeyi sarayları, “Millî Saraylar” adı altında birleştirilerek, faaliyet- lerini TBMM bünyesinde yürüten “Millî Saraylar Müdürlüğü” yönetimi- ne bırakılmıştır. Takip eden aylarda Yıldız-Şale, Aynalıkavak ve Küçük- su kasırları, 1930’da Yalova Atatürk Köşkleri, 1966’da Ihlamur Kasrı ve 1981’de de Maslak Kasırları bahsi geçen Müdürlüğe bağlanmıştır. 2919 sayılı TBMM Genel Sekreterliği Teşkilat Yasası ile 1983’te Daire Başkan- lığı konumuna getirilen Millî Saraylar’a; Cumhur- başkanlığı konutu olarak kullanılan Florya Atatürk Deniz Köşkü (1988), Yıldız Çini ve Porselen Fabrika- sı (1995), Hereke Halı ve İpekli Dokuma Fabrikası (1995) ve Beykoz Kasrı (1999) bağlanmıştır. Millî Saraylar Daire Başkanlığı, 2011 yılında Ge- nel Sekreter Yardımcılığına dönüştürülmüştür. 22 Mart 2014 tarihinde “Millî Saraylar Resim Müzesi” ziyarete açılmıştır. 16 Temmuz 2018 tarihi itibarıy- la Cumhurbaşkanlığına bağlanan kurum, bünye- sinde barındırdığı taşınan ve taşınmayan kültürel varlık mirası ile faaliyetlerine ‘Millî Saraylar İdare- si Başkanlığı’ olarak devam etmektedir. Envanterine 2018’de Beykoz Abraham Paşa Korusu, Ankara Palas ve Yıldız Sarayı; 2019’da ise Top- kapı Sarayı dâhil edilmiştir. 65 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 65 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Ankara Palas haricinde, Başkan- lığa bağlı saray, köşk ve kasırların tamamı Osmanlı bakiyesi olan iko- nik yapılardır. Türkiye’deki ilk “mü- ze-saray” uygulamaları olan Millî Saraylar yapıtları, özgün tefrişleriyle ziyaretçi kabul etmeye devam etmektedir. TOPKAPI SARAYI 66 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Ayrıca kurumda görevli uzmanlar- ca dergi, kitap gibi yayınlar hazır- lanmakta, kültürel mirasın tanıtımı hedefiyle sergiler düzenlenmekte, sempozyum, konferans gibi kültürel faaliyetler gerçekleştirilmektedir. Örneğin, Millî Saraylar Başkanlığı tarafından “Topkapı Sarayı” başlığı- nı taşıyan 29 makaleden oluşan, yaklaşık 730 sayfalık, iki ciltlik kap- DOLMABAHÇE SARAYI 67 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 67 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar samlı bir kitap çalışması yapılmıştır. Eserde sarayın bölümleri ve tüm eser koleksiyonları güncel bilgiler ışığında, akademik bir disiplin içe- risinde yeniden ele alınmıştır. Diğer taraftan sanat, tarih ve mimarlık konularında yayınlanmış kitaplardan oluşturulan “Millî Saraylar İhti- sas Kütüphanesi” araştırmacılara hizmet vermeye devam etmektedir. BEYLERBEYI SARAYI 68 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Misyonu; muhafazası altındaki ta- rihî ve kültürel eserleri ulusal ve ulus- lararası koruma prensiplerini esas alarak koruyup yaşatarak en güzel şekilde gelecek nesillere aktarmak; vizyonu ise, korumakla yükümlü olduğu tarihî eserleri yaşatmanın yanı sıra, bu eserlerin tüm dünyanın kültürel mirasının bir parçası olduğu bilinciyle, bünyesinde bulunan KÜÇÜKSU KASRI 69 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 69 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar mekânları ve eserleri yerli-yabancı tüm ziyaretçilere açık tutmaktır. Bu kültürel mirasın dünya ölçeğinde ta- nınması için faaliyetlerde bulunmak da yine Millî Saraylar İdaresi Başkanlığının vizyonunun önemli bir parçasıdır. BEYKOZ MECIDIYE KASRI 70 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 16.07.2018 tarih ve 30480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 12 sayılı Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı hakkında Cumhurbaşkanlığı Karar- namesi’nin 4’ üncü maddesine göre Başkanlığın görevleri şunlardır: » Cumhurbaşkanlığının yönetiminde bulunan saray, köşk, kasır, mü- zeler ve tarihî fabrikalar ile bunların bünyesinde yer alan taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının tespitini, tasnifini, periyodik bakımı- nı, muhafazasını, restorasyonunu, tanıtımını, yönetimini ve işletil- mesini yapmak, » İlgili kuruluşlarla kültürel alanlarda iş birliği yapmak ve müzecilik- le ilgili diğer teknik hizmetleri yürütmek, » Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki müzelerin tanıtılması, ziyarete hazır tutulması, ziyaretçilere ilişkin verilerin istatistiki yöntemlerle değerlendirilmesi için gerekli çalışmaları yapmak, » Bünyesindeki saray, köşk, kasır ve tarihî fabrikalardaki kafeterya ve hediyelik eşya mağazalarının kamu kurumuna bağlı iktisadi işlet- me statüsünde veya kuracağı, ortak olacağı ya da devralacağı şirket eliyle sevk ve idaresini yapmak, » Ankara Palas ve Başkanlığa tahsis edilen diğer tarihî mekânların sevk ve idaresi ile işletilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmek, » Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak T.C. Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki Millî Saraylar İdaresi Başkanlı- ğına bağlı saray, köşk, kasır, müze ve tarihî fabrikaların, uluslararası müzecilik ve konservasyon standartlarına uygun olarak idaresi, bakı- mı, onarımı, restorasyonu ve müze olarak işletilmesi Başkanlığın ön- celikleri arasındadır. Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı, bünyesindeki yapıların ve objelerinin, kültürel ve tarihî arka planlarına sadık kalı- narak korunmaları, restore edilmeleri ve millî kültürümüzün değerli unsurları olarak yerli-yabancı ziyaretçiler tarafından modern müzeci- lik anlayışı içinde ziyaret edilmelerinin sağlanmasını temel politikası olarak benimsemiştir. Millî Saraylar İdaresi Başkanlığına bağlı saray ve köşk kasırlar şunlardır. » Topkapı Sarayı » Dolmabahçe Sarayı » Beylerbeyi Sarayı 71 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 71 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar IHLAMUR KASRI YILDIZ ŞALE KASRI 72 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Yıldız Sarayı Şale Köşkü » Küçüksu Kasrı » Ihlamur Kasırları » Beykoz Mecidiye Kasrı » Aynalıkavak Kasrı » Maslak Kasırları AYNALIKAVAK KASRI 73 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 73 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı’na bağlı müze ve fabrikalar şunlardır: » Resim Müzesi » Beykoz Cam ve Billur Müzesi » İslam Medeniyetleri Müzesi » Aynalıkavak Mûsikî Müzesi MASLAK KASRI 74 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI RESIM MÜZESI SARAY KOLEKSIYONLARI MÜZESI İSLAM MEDENIYETLERI MÜZESI BEYKOZ CAM VE BILLUR MÜZESI DOLMABAHÇE SAAT MÜZESI AYNALIKAVAK MÛSIKÎ MÜZESI 75 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 75 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar » Saray Koleksiyonları Müzesi » Dolmabahçe Saat Müzesi » Ankara Palas » Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası » Hereke Halı ve İpekli Dokuma Fabrikası YILDIZ ÇINI VE PORSELEN FABRIKASI HEREKE HALI VE IPEKLI DOKUMA FABRIKASI 76 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Millî Saraylar İdaresi Başkanlığına Ait Bazı İstatistik ve Faaliyetler 2018 yılında 299 bin 354 rezervasyon işlemi yapılmış, büyük çoğunlu- ğu öğrenci ve acente organizasyonu olan 130 bin 848 ziyaretçinin re- zervasyonlu bilet talepleri karşılanmıştır. Dolmabahçe Sarayı için 211 bin 827 rezervasyon işleminde 124 bin 391 ziyaretçinin rezervasyonlu bilet talepleri alınmıştır. Beylerbeyi Sarayı için 29 bin 981 rezervasyon işlemi yapılmış ve 6 bin 457 kişinin gezi rezervasyonlu bilet taleple- ri karşılanmıştır. 2018 yılında Dolmabahçe Sarayı’nda yaklaşık % 55, Beylerbeyi Sarayında yaklaşık % 31 oranında ziyaretçi artışı yaşanmış, ziyaretçi gelirlerinde önemli yükselişler görülmüştür. Saray Koleksi- yonları Müzesi Sanat Galerisi’nde 2018 yılında Millî Saraylar dışında farklı kurum ve kişiler tarafından 8 sergi, 5 etkinlik ve sunum ile Ja- pon televizyonu için program çekimi faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Tarihî ve kültürel varlıkların tanıtımına da katkı sağlayan bu etkinlik- leri 7 bin 122 kişi ziyaret etmiştir. Millî Saraylar Koleksiyonunda yer alan tabloların tematik bir şekilde sergilendiği Resim Müzesi birinci kısmında yıllık yaklaşık 50 bin ziyaretçi ağırlamaktadır. Saray, müze, köşk ve kasırlara 2018 yılında 1 milyon 439 bin ziyaretçi gelmiştir. 2019’da ziyaret eden toplam turist sayısı yüzde 27 artış göstererek 1 milyon 815 bin kişiye çıkmış, yabancı ziyaretçi sayısı ise yüzde 43 ar- tışla 700 binden 1 milyon kişiye ulaşmıştır. Dolmabahçe Sarayı’nı, 915 bini yabancı turist olmak üzere 1 milyon 306 bin kişi ziyaret etmiştir. Beylerbeyi Sarayı 173 bin, Ihlamur Kasrı ise 85 bin kişiyi ağırlamıştır. Millî Sarayların bahçelerini bir önceki yıla oranla yüzde 31 artışla 100 bin kişi ziyaret etmiştir. En yoğun ziyaret, 15 bin ziyaretçiyle Küçüksu Kasrı’na yapılmıştır. Toplam ziyaretçi verilerinde 2019 ve 2022 yılı arasında yüzde 58 ar- tış yaşanmış, 2021 yılında 2 milyon 957 bin 187 ziyaretçi ağırlanırken bu sayı 2022’de 6 milyon 649 bin 163’e yükselmiştir. Ziyaretçi sayıla- rı artmaya devam eden Millî Saraylar’a 2023 yılında 7 milyon 261 bin 241 kişi tarafından ziyaret gerçekleşmiştir. 77 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 77 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 78 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu 10 Temmuz 2018 tarihli 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 numaralı Cum- hurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ge- reğince kurulmuş olup görev ve yetkileri iki maddede özetlenmiştir: a) Kültür ve sanatın toplumun her kesimine yayılması, kültürel ve tari- hi mirasımızın korunması ve kültür turizminin geliştirilmesi amacıyla politika önerileri oluşturmak, b) Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının sorunlarının tespiti, soy- daş ve akraba topluluklarla sosyal, kültürel, iktisadî ve diğer alanlarda ilişkilerin korunup geliştirilmesine yönelik stratejilerin belirlenmesi- ne yardımcı olmak. Kurul, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri Yönetmeli- ğinin üçüncü maddesi gereğince ödül verilecek kişi veya kurumların değerlendirilmesi sürecini de icra etmektedir. Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında altı kurul üyesi ile birlikte Türkiye’nin kültür ve sanat kapasitesinin geliştirilme- sine yönelik çalışmalarını, kültür ve sanat alanında faaliyet gösteren ilgili birimler, üniversiteler, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, şirketler, dış temsilcilikler, basın vb. diğer paydaşlarla bilgi alışverişi dâhilinde yürütmektedir. Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu (KSPK) Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 100. yılı olan 2023’te ve sonrasında, kültür ve sanatın ge- leceğini yerel ve evrensel düzlemde şekillendirecek hedef ve ülkülere zemin hazırlamaya yönelik olarak, teşekkülünden (Eylül, 2018) bugü- ne (Nisan, 2024) kadar 167 toplantı gerçekleştirmiş, Türk kültür ve sa- natının ihyasına yönelik politika belgeleri hazırlamıştır. Bu çerçevede KSPK, UNESCO kabulleri doğrultusunda 2021 yılının, vefatının 750. yılı olması sebebiyle Hacı Bektaş Veli Yılı ilan edilme- si, Ahi Evran’ın doğumunun 850. yılı olması dolayısıyla Ahî Evran Yılı ilan edilmesi, İstiklal Marşı’nın kabulünün de yüzüncü yılı olması se- bebiyle Mehmet Âkif ve İstiklal Marşı Yılı ilan edilmesi; 2022’nin ise vefatının 600. yılı olması sebebiyle “Süleyman Çelebi Yılı” ilan edilme- si amacıyla politika belgeleri hazırlamıştır. Hayata geçirilen bu politi- ka belgeleri çerçevesinde, her başlık altında ülke genelinde yıl boyun- ca çok sayıda etkinlik düzenlemiştir. 79 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 79 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Ayrıca Kurul; Anadolu’yu kültür sanatla kuşatma, Anadolu’nun kül- tür sanatını evrensele taşıma azmiyle muhtelif Anadolu şehirlerinde toplantılar düzenlemiştir. Gidilen il valiliğinin ev sahipliğinde yapılan bu toplantılara ilin kültür-sanat alanlarıyla ilgili yöneticileri, belediye başkanları, üniversite rektörleri ve ilgili STK temsilcileriyle ortak ça- lışmalar yürütmüştür. Türkiye’nin kültür-sanat birikimini tespit, ge- liştirme, yereli evrensele taşıma vb. amaçlarla yapılan bu toplantılar sayesinde Türkiye’nin kültür ve sanatına ilişkin rehberlik, uygulama, öneri ve iş birlikleriyle çalışmalarını yürütmüştür. 80 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Kurul tarafından hazırlanan politika belgelerinin yıllara göre dağılımı: 2019 Kültür ve Sanat Algısının Güçlendirilmesi Konulu Politika Önerisi Türkçe Seferberliği Konulu Politika Önerisi Özel Yetenekli Öğrencilerin Eğitimi üzerine Politika Önerisi Geleneksel Sanatlar üzerine Politika Önerisi Telif Hakları ve Müzik Eğitimi üzerine Politika Önerisi Müzeler ve Müzeciliğimiz üzerine Politika Önerisi Yayıncılık üzerine Politika Önerisi Sahne Sanatları üzerine Politika Önerisi Sinema, Radyo ve Televizyon üzerine Politika Önerisi 100. Yıl Kutlamaları ve 100. Yıl Komitesi Konulu Politika Önerisi Yurt Dışı Kültür Ataşesi/Müşaviri Atamaları üzerine Politika Önerisi Tabela Kirliliği üzerine Politika Önerisi Düğün ve Doğum Günü Müziği Konulu Politika Önerisi 2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı Etkinlikleri Konulu Politika Önerisi Hacı Bektaş Veli Yılı Konulu Politika Önerisi Ahî Evran Konulu Politika Önerisi Mehmet Âkif ve İstiklal Marşı Konulu Politika Önerisi 2022 Süleyman Çelebi Yılı Konulu Politika Önerisi 2023 Depremden Etkilenen Şehirlerin Kültür ve Sanat Alanındaki İhti- yaçları Bu çalışmalarına ek olarak KSPK, ihdas edildiği tarihten itibaren beş yıl boyunca Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsa- mında 22, kültür ve sanat dalında 58 kişinin ödüllendirilmesinde bir “değerlendirme kurulu” olarak görev icra etmiştir. “Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu” Türkiye’de ve dünyada kültür ve sanatın sürdürülebilir, bütüncül ve kuşatıcı bir yaklaşımla siyasi, eko- nomik, etnik ve benzeri unsurların üzerinde, toplumu birleştirici bir misyonun taşıyıcısı kılınması; kültür ve sanat insanlarının özgürce üretebildiği ve toplumun tüm kesimlerinin kültür ve sanata özgürce erişebildiği bir atmosferin ve imkânların oluşturulması hususlarında faaliyetlerine devam etmektedir. 81 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 81 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar UNESCO Türkiye Millî Komisyonu UNESCO Türkiye Millî Komisyonu; Millî Eğitim Bakanı’nın başkan- lık ettiği Genel Kurul, Millî Komisyonun işleyişine ilişkin kararların alındığı Yönetim Kurulu, Millî Komisyon bütçesindeki gider hesapla- rını inceleyen Denetim Kurulu, UNESCO Sözleşmeleri ve Programla- rını uzmanlıklarıyla takip eden İhtisas Komiteleri/İzleme Grupları ve UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Yönetim Kurulunda alınan karar- ları yürüten Genel Sekreterlikten oluşmaktadır. 25 Ağustos 1949 tarihli ve 3-9862 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ku- rulan ve en eski Millî Komisyonlardan biri olan UNESCO Türkiye Millî Komisyonu’nun kuruluş amaçları şunlardır: » Eğitim, bilim, kültür ve iletişim işleriyle yükümlü kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşları, UNESCO tarafından yürütülen ça- lışmalar konusunda bilgilendirmek, bunların faaliyetlere katkı ve katılımlarını sağlamak, » Eğitimin yaygınlaştırılması, kültürün korunması ve yaygınlaştırıl- ması, bilgi ve bilimin desteklenmesi konularında UNESCO idealleri doğrultusunda çalışmalar yapmak, » UNESCO ile ilgili iş ve konularda toplumda farkındalık yaratmak, hükûmete danışmanlık etmek ve UNESCO merkeziyle iş birliğini sağlamak, » UNESCO süreçlerini etkin bir şekilde takip ederek süreçler ve so- nuçlar hakkında kamuoyunu ve hükûmeti bilgilendirmektir. 82 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Devletleri Teşkilatı Uluslararası bir teşkilat olan Türk Kon- seyi, Türk Dili Konuşan Ülkeler arasında kapsamlı bir ortak çalışma yürütebilmek amacıyla 2009 yılında Nahçıvan’da dü- zenlenen Türk Devlet Başkanları Zirve- si’nde imzalanan Nahçıvan Anlaşması’yla kurulmuştur. 2021 yılında İstanbul’da Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen Türk Konseyi Devlet Başkanları VIII. Zirvesi’nde kuruluşun ismi Türk Devletleri Teş- kilatı (TDT) olarak değiştirilmiştir. Teşkilatın üye ülkeleri Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye’dir. Gözlemci üyeler Türkmenistan, Macaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) olup gözlemci kuruluş ise Ekonomik İş Birliği Teşkilatı (EİT)’dır. Türk Dili Konuşan Ülkeler arasındaki iş birliği mekanizmalarının en üstünde yer alan çatı kuruluş olarak TDT kabul edilmektedir. Bu bağ- lamda, Türk Devletleri Teşkilatının kültür alanında faaliyet gösteren kurumları; TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı), TÜRKPA (Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi), Türk Akademisi ve Türk Kültür ve Miras Vakfıdır. Türk Devletleri Teşkilatının, kurucu belgesi olan Nahçıvan Anlaşma- sı’nda, kuruluşun amaç ve görevleri sıralanmıştır. Buna göre kurulu- şun temel amacı, Türk devletleri arasındaki iş birliğini ve dayanışmayı Türk dünyasının ortak tarih, dil ve kültür mirası çerçevesinde ve çok taraflı olarak geliştirmektir. TÜRK DEVLETLERI REKABET KONSEYI 83 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 83 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Söz konusu amaç ve görevleri yerine getirmek üzere Türk Devletleri Teşkilatının Nahçıvan Anlaşması’nda belirlenen yapısı içerisinde Dev- let Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi, Kıdemli Memurlar Komitesi, Aksakallar Konseyi ve Sekretarya bulunmaktadır. Kuruluşun dönem başkanlığı alfabetik sıra ile devredilmekte, iş birliği alanlarında her yıl dönem başkanı olan ülkede Bakanlar Toplantısı ve Çalışma Grubu Toplantıları gerçekleştirilmektedir. Rekabet Kurumunun öncülüğü, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Genel Sekreterliğinin koordinasyonuyla üye devletlerin rekabet otoritelerini bir araya getirmek üzere başlatılan girişimle de 23 Ocak 2024 tarihin- de Türk Devletleri Rekabet Konseyi kurulmuştur. Toplantıda, Konsey faaliyetlerinin çerçevesini belirleyen usul ve esaslar ile yol haritası üze- rinde görüşüldükten sonra imza töreni ve basın açıklamasıyla Türk Devletleri Rekabet Konseyinin kurulduğu ilan edilmiştir. Konsey baş- kanlığını ilk 3 yıl Türkiye adına Rekabet Kurumu üstlenecektir. Türk Devletleri Rekabet Konseyi ile bir yandan üye ülkeler arasındaki ortak tarih, dil ve kültür mirasına bağların güçlendirilmesi, diğer yandan rekabet hukuku sorunlarının anlaşılması ve çözümlenmesi için ortak çalışmalar, ziyaretler ve eğitim faaliyetleri yapılması, projeler geliştiril- mesi, bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunulması ve dolayısıyla bölge- de rekabet kültürünün yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Türk Akademisi Türk Akademisi, Türk ülkeleri ve toplulukları arasında bilimsel ve eğitimsel iş birliğini koordine ve teşvik eden, Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında kurulmuş bir uluslararası kuruluştur. 2010 yılında Kazakistan’ın Astana şehrinde kurulan Akademi’ye 2012 yılında uluslararası statü verilmiş ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızis- tan ve Türkiye kurucu üyeleri olarak yer almışlardır. Türk Akademisi, sırasıyla 2018 ve 2022 yıllarında Macaristan ve Özbekistan’a gözlemci statüsü vermiştir. Akademi, 2022 yılında üye devletlerden tam bütçe ve uluslararası personel alarak tam teşekküllü bir uluslararası kuruluş olarak çalışmaya başlamıştır. Türk Akademisi, yasal görevleri çerçevesinde tarih, arkeoloji, etnoloji, antropoloji, edebiyat, dil bilimi, terminoloji, sanat ve sosyoekonomik konular dâhil olmak üzere, Türklük bilimi (Türkiyat) çalışmalarının farklı yönlerinde iş birliğini sağlamaktadır. 84 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Akademisi, Türklük bilimi konusunda bölgesel koordinasyon merkezi olarak hizmet vermektedir. Türk Akademisinin misyonu, Türk dünyasının bilim ve eğitimde bütünleşmesini derinleştirmektir. Bu bağlamda, ilgili kuruluşlar arasında ortaklıklar kurularak Türkiyat araştırmalarını geliştirmeye yönelik program ve projeler başlatılmış olup, bilim ve eğitim alanlarındaki iş birliğinin güçlendirilmesi yönün- de girişimlerde bulunulmaktadır. Türk dili ve kültürünün en önemli şahsiyetlerinden Yunus Emre’nin ve- fatının 700. yıl dönümü olması münasebetiyle, 2021 yılı Türkiye Cum- hurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Yunus Emre ve Türkçe Yılı” olarak ilan edilmiştir. Bu bağlamda Türk Akademisinin gi- rişimi ve desteği ile Yunus Emre’nin şiirleri ünlü Kazak şair Svetkali Nur- can tarafında Kazakçaya aktarılmış ve Türk Akademisi tarafından kitap olarak yayımlamıştır. Kitabın tanı- tımı 24 Aralık 2021 tarihinde, Asta- na’da Kazakistan Cumhuriyeti Par- lamentosu Senato Başkanı Maulen Ashimbayev’in katılımıyla gerçek- leşmiştir. Ayrıca, eserin tanıtımı 30 Nisan 2022 tarihinde Ankara’da Türk Dili Kurumunda da yapılmıştır. 2022 yılı arkeoloji çalışmaları açısın- dan önemli yıl olmuştur. Türk Aka- demisi ve Moğol Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü tarafından Mo- ğolistan’ın Arhangay bölgesi Nom- gon Ovası’nda ortaklaşa yürütülen bilimsel arkeolojik kazı sonucun- da, İlteriş Kağan’a adanmış külliye keşfedilmiştir. Külliyede keşfedilen en önemli buluntu yazıt sütununun üst tarafıdır. Bulunan değerli eserin iki yüzünde 12 satırlık eski Türk yazısı, üçüncü yüzünde ise eski Soğd yazısı bulunmaktadır. Keşfe katılan bilim in- sanları anıtın metninden “Tanrı”, “Türk”, “Kutluk”, “Tümen” gibi bir dizi kelime tespit etmişlerdir. Anıt metninden elde edilen bilgilere dayanarak, Nomgon külliyesinin Göktürk Kağanlığı’nı yeniden canlandıran Kültegin ve Bilge Kağan’ın babası İlteriş Kutluk Kağan’a ithaf edildiği sonucuna varılmıştır. Ayrı- KAZAK ŞAIR SVETKALI NURCAN TARAFINDAN KAZAKÇAYA AKTARILMIŞ YUNUS EMRE’NIN ŞIIRLERI KITABI 85 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 85 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar ca bu külliye, “Türk” adının ilk kez geçtiği Göktürk döneminin en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmektedir. Bu önemli keşif ile ilgili Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı resmî bildiri yayımlamıştır. Yazıtın Türkiye’deki tanıtımı 26 Eylül 2022 tarihinde Türk Dili Günü vesilesiyle Türk Dil Kurumunun kuruluşunun 90. yılına ithaf oluna- rak, 2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti Bursa’da düzenlenmiştir. 14- 16 Eylül 2023 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. yıl dönümüne ithafen Kırgızistan’ın Çolpon-ata kentinde “Türk Devletçiliği Tarihi” I. Kongresi dü- zenlenmiştir. Türk Akademisinin inisiyatifiyle ünlü tarihçi ve Atatürk’ün manevi kızı Afet İnan’ın “Kemal Atatürk’ü Anarken” adlı ki- tabı Kazakçaya aktarılmıştır. Hatıra kitap, Afet İnan’ın Türk Tarih Kurumu tarafın- dan 2021 yılında yayımlanan “Kemal Ata- türk’ü Anarken” adlı kitabının ilk tercüme versiyonudur. Kitapta, Türk kadın aydın camiasının önde gelen temsilcilerinden Afet İnan Hanım’ın, Türkiye Cumhuriye- ti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk hakkındaki anıları ve düşünceleri yer al- maktadır. Kitabın tanıtımı, 16 Kasım 2023 tarihinde, Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın ana ko- nuşmacı olduğu “Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılında Türk Dünyasının Geleceğine Bakmak” konulu uluslararası konferansta yapılmıştır. AFET İNAN’IN KAZAKÇAYA AKTARILAN “KEMAL ATATÜRK’Ü ANARKEN” KITABI 86 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Kültür ve Miras Vakfı Türk Kültür ve Miras Vakfı, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaş- kanı’nın girişimiyle, Kazakistan Cumhuriyeti, Kırgız Cumhuriyeti ve Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanlarının desteğiyle kurulmuştur. Türk Devletleri Teşkilatına bağlı olarak faaliyet gösteren Türk Kültür ve Miras Vakfının temel amacı, icra ettiği ve finanse ettiği etkinlikler, projeler ve programlar kanalıyla Türk kültürünü ve mirasını korumak, incelemek ve tanıtmaktır. Vakıf Tüzüğü, 23 Ağustos 2012 tarihinde Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyinin (Türk Keneşi) Bişkek Zirvesi’nde kabul edilmiştir. 11 Eylül 2015 tarihinde Türk Keneşi Devlet Başkanları Astana Zirvesi sırasında Günay Efendiyeva, Türk Kültür ve Miras Vakfının ilk baş- kanı olarak atanmıştır. Vakfın merkezi Azerbaycan’ın Bakü şehrinde bulunmaktadır. 2019 yılında Türk Keneşi Bakü Zirvesi sırasında Macaristan, Türk Kül- tür ve Miras Vakfına gözlemci ülke olarak katılmıştır. 3 Kasım 2023 tarihinde Türk Devletleri Teşkilatı Astana Zirvesinde Aktoty Raimku- lova, Türk Kültür ve Miras Vakfının yeni başkanı olarak atanmıştır. ULUSLARARASI TÜRK KÜLTÜR VE MIRAS VAKFINDA NEVRUZ ETKINLIĞI, BAKÜ 87 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 87 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Vakıf, Türk mirasının korunması için, ayrıca üçüncü  ülkelerle ortaklık ve iş birliği çerçevesinde projelerin hayata geçirilmesine yönelik he- deflerine ulaşabilmesi için şu faaliyetleri gerçekleştirmektedir: » Türk kültür ve mirasının korunması, restorasyonu ve tanıtılması için fon sağlama; » Türk kültür ve mirasının korunması, restorasyonu ve tanıtılmasına ilişkin bilimsel ve teknik sorunların çözümüne yardımcı olma; » Türk kültür ve mirasının korunması, restorasyonu ve tanıtılması alanında uzmanların yetiştirilmesini destekleme; » Çalıştay, seminer, konferans, kongre ve saha çalışmaları ile sergile- rin düzenlenmesine yardımcı olma; » Elektronik ve basılı bilimsel yayınların hazırlanmasına yardım sağ- lama; » Yarışmalara, festivallere, turnuvalara vb. sponsorluk sağlama; » Türk halklarının yaşadığı bölgelerde geleneksel el sanatlarının ve uygulamalı sanatların korunmasına, desteklenmesine ve geliştiril- mesine yardımcı olma; » Sanatkarların ve zanaatkarların fikri mülkiyet haklarının korun- masına yardımcı olma. Türk Kültür ve Miras Vakfı, kuruluşundan bu yana, üst düzey devlet yetkililerinin katılımıyla Türk halklarının kültür ve mirasını koruma ve tanıtma amaçlı çeşitli büyük uluslararası konferanslar, festivaller, yuvarlak masa toplantıları, sergiler, konserler ve diğer etkinlikler dü- zenlemektedir. Vakıf, faaliyetlerini daha etkin ve verimli bir şekilde yürütmek ve pay- daşları ile ortaklıklarını güçlendirmek amacıyla başta Türkiye’den Uludağ Üniversitesi, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ve Türk Dil Kurumu (TDK) dâhil olmak üzere çeşitli ülkelerden pek çok ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluş ile mutabakat zabıtları imza- lamaktadır. Ayrıca Türk Kültür ve Miras Vakfının, altısı Türkiye ile il- gili olmak üzere toplam 37 yayımlanmış eseri bulunmaktadır. 88 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY), 1993 yılında Azer- baycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tür- kiye arasında kültür bakanlarının imzaladığı anlaşmayla iş birliğini hedefleyen bir kuruluş olarak faaliyete geçmiştir. TÜRKSOY’un altısı kurucu ve sekizi gözlemci olmak üzere toplam 14 üyesi bulunmakta- dır. TÜRKSOY’un kuruluş amacı, Türk halklarının gönül birlikteliğini ve kardeşliğini kuvvetlendirmek, ortak Türk kültürünü gelecek nesillere aktarmak ve dünyaya tanıtmak için çalışmaktır. TÜRKSOY’un gele- nekselleşmiş etkinlikleri arasında nevruz kutlamaları, ressam, fotoğ- rafçı, heykeltıraş buluşmaları ve opera günleri bulunmaktadır. Bunun- la birlikte, TÜRKSOY her yıl Türk dünyasından bir şehri Türk Dünyası Kültür Başkenti ilan etmekte ve o yılki çalışmalarını anma yılları adı altında Türk dünyasının önemli şahsiyetlerine ithaf etmektedir. Türk Devletleri Teşkilatı, Uluslararası Türk Akademisi, Türk Dev- letleri Parlamenterler Asamblesi (TÜRKPA) ve Türk Kültür ve Mira- sı Vakfı, TÜRKSOY’un ilişkili olduğu kurumlardır. Ayrıca TÜRKSOY, UNESCO ve ISESCO gibi uluslararası kurumlarla aynı ilke ve hedefleri TÜRKSOY’UN KURULUŞUNUN 30. YILI KUTLAMALARI, BAKÜ 89 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 89 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar paylaşmakla birlikte; birçok yerel yönetim, üniversite ve sivil toplum kuruluşuyla da iş birliği yapmaktadır. Toplumsal ve insanî ilişkiler konusunda TÜRKSOY tarafından Kon- sey üyesi ülkelerin tarihî ve kültürel özelliklerinin yeniden canlandırıl- masına yönelik olarak 2014 yılında Türk Dili Konuşan Ülkeler Yazar- lar Birliğinin Eskişehir’de kurulması, Türk Akademisi tarafından Türk Yazı Günü Forumu düzenlenmesi, ortak eğitim televizyonu, bölgesel diaspora merkezlerinin kurulması gibi çalışmalar teşvik edilmiştir. TÜRKSOY’un kuruluşunun 30. yılı dolayısıyla 2023 yılının ekim ayın- da Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de konser düzenlenmiştir. Konser öncesinde “TÜRKSOY 30 Yıl” fotoğraf sergisi ile “23. TÜRKSOY Res- samlar Buluşması” resim sergisinin açılışı TÜRKSOY Kültür Günleri kapsamında yapılmıştır. Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA); Azerbaycan, Kaza- kistan, Kırgızistan ve Türkiye Cumhuriyeti parlamento başkanlarının imzalamış olduğu antlaşma ile 21 Kasım 2008 tarihinde İstanbul’da, Dolmabahçe Sarayı’nda kurulmuştur. Türk Devletleri Parlamenter TÜRKPA’NIN 15. KURULUŞ YIL DÖNÜMÜ DOLAYISIYLA DÜZENLENEN KONFERANS, BAKÜ 90 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Asamblesinin kurulduğu zamanki adı “Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi”dir. TÜRKPA’nın ilk genel kurul toplantısı, 29 Eylül 2009 tarihinde Azer- baycan Cumhuriyeti’nin başkenti Bakü’de gerçekleştirilmiştir. Top- lantıda TÜRKPA’nın iç tüzüğü, sekretarya yönetmeliği ve Bakü Be- yannamesi kabul edilmiştir. TÜRKPA Sekretaryasının devamlı Bakü şehrinde yerleşik olması da toplantıda karara bağlanmıştır. TÜRKPA, parlamento diplomasisinin geliştirilmesi suretiyle, üye ül- keler arasında bulunan bağların her alanda güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır. TÜRKPA’nın temel amaçları arasında ülkelerin siyasi, hukuki ve ekonomik bakımdan güçlendirilmesi; tabii kaynakların tam ve verimli kullanılmasının sağlanması yoluyla refahın yükseltilmesi; sosyal ve kültürel alanlarda ilişkilerin geliştirilmesi bulunmaktadır. Bölgesel bir uluslararası örgüt olarak TÜRKPA, ortak tarih, dil ve inançlar da dâhil olmak üzere güçlü kültürel temeller üzerine inşa edil- miş olması nedeniyle diğer bölgesel uluslararası örgütlerden farklılık göstermektedir. Dünya çapında çok sayıda parlamentolar arası kuru- luş veya diğer bölgesel iş birliği bulunmasına rağmen; TÜRKPA’nın kültürel tabanının nitelikli ve donanımlı olması durumu, kuruluş bel- gesinde kültüre verilen önemde ortaya çıkmaktadır. Dünya Etnospor Konfederasyonu 2015 yılında İstanbul merkezli kurulan Dünya Etnospor Konfederas- yonu (DEK), geleneksel spor ve oyunların bilinirliklerinin artırılma- sı misyonu ile faaliyetler yürüten bir kuruluştur. Yaşadığı toplumları ileriye daha güçlü adımlarla taşıyacak olan değerler arasında spor, kültür, gelenek ve sanat gibi kadim miraslar özel bir yer tutmaktadır. Geleneksel spor ve oyunlara da bu düsturlarla yaklaşılmalıdır. Bu min- valde Türk milletinin tarihsel vizyon ve misyonuna uygun olarak bir hoşgörü ilişkisi geliştirmek ve her toplumun kendi kültürel kodlarıyla konuşabildiği bir üst dil inşa etmek de Dünya Etnospor Konfederasyo- nunun başlıca amaçlarındandır. Kurulduğu günden itibaren her kültürün sahip olduğu lokal değerden ve saygı felsefesinden hareket eden DEK ulusal ve uluslararası ölçekte etkinlik, festival, forum, iş birliği anlaşması gibi pek çok faaliyete ön- cülük etmektedir. DEK 2016 yılından itibaren düzenli olarak Etnospor Festivali, Etnospor Forumu, Geleneksel Spor Ödülleri ve Dünya Göçebe Oyunları gibi etkinliklere imza atmaktadır. 91 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar 91 Kültür Politikalarıyla İlgili Başlıca Kurumlar Ayrıca Dünya Etnospor Konfederasyonu “Et- nospor Kültür Festivali”, “Geleneksel Sporlar An- siklopedisi”, “Dünya Etnospor Konfederasyonu Doktora Bursları” vb. faaliyetleri de organize edip yürütmektedir. Dünya Etnospor Konfederasyo- nu, bu faaliyetleriyle içinde çok sayıda kültür ko- dunun da bulunduğu geleneksel spor ve oyunlar, yerel mutfaklar, sanat dalları ve etnik müzikler et- rafında uluslararası faaliyet gösteren dünya çapında pek çok kuruluşu bir araya getirmektedir. Günümüzde devletlerin politik yönlerinin yanında kültürel aktör ol- dukları gerçeğinden yola çıkarak, kamu diplomasisinin yumuşak bir güç olarak küresel barış ve dayanışma amaçlarına matuf biçimde ele alınabileceğini söylemek de mümkündür. Özellikle çağımızda gittik- çe daha fazla üzerine çalışılan ve yayın yapılan alanlardan biri olan spor sosyolojisi; ulusal ve uluslararası organizasyonlarda devletlerin ve toplumların bir araya gelerek ortaya koydukları temsiliyet bağlarını ve evrensel üst dilin toplumsal yapısını incelemektedir. Bu bağlamda, Dünya Etnospor Konfederasyonunun faaliyetleri de kamu diplomasi- si ve spor sosyolojisi düzleminde de değerlendirilebilmektedir. Dünya Etnospor Konfederasyonu, her sene Türkiye’de organize edi- len “Etnospor Kültür Festivali”, çeşitli ülkelerde icra edilen “Etnospor Forumu” ve Dünya Etnospor Konfederasyonuna bağlı üye federasyon- ların ülkelerinde gerçekleşen çeşitli etkinlikler aracılığıyla kültürlerin sürdürülebilir ve nesiller arasında aktarılabilir olmasını amaçlamak- tadır. 3. ULUSLARARASI ETNOSPOR FORUMU, ANTALYA (SOL); 3. ETNOSPOR KÜLTÜR FESTIVALI, İSTANBUL (SAĞ) 92 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Her sene düzenli olarak İstanbul’da icra edilen Etnospor Kültür Fes- tivali 2016 yılından itibaren Afrika’dan, Güney Amerika’ya, Uzak As- ya’dan Avrupa’ya pek çok katılımcıya ev sahipliği yapmaktadır. Etnosporların kültürel değeri, yol haritası ve teorik zeminin gündem edildiği Etnospor Forumları 2018 yılından itibaren DEK’e üye ülkeler- den birinde gerçekleştirilmektedir. Çok sayıda bakan, akademisyen, STK yetkilisine ev sahipliği yapan Etnospor Forumları’nın sonuncusu “Geleneksel Sporların İhyası” başlığıyla Antalya’da düzenlenmiştir. Dünya Etnospor Konfederasyonu tarafından 2019 yılından itibaren verilen Geleneksel Sporlar Ödülleri, geleneksel spor ve oyunlara kat- kıda bulunan kişi ve kurumları onurlandırılması ve geleneksel spor ve oyunların öneminin kitlelerce alımlanması amacıyla organize edil- mektedir. Spor ve kültür festivallerinden biri olan Dünya Göçebe Oyunları ise, DEK’in ana paydaşlığında her yıl farklı bir ülkede düzenlenmektedir. Göçebe Türk kültürünün sergilendiği Dünya Göçebe Oyunları tek tip kültürlerin hegemonyasına karşı devam ettirilmekte ve geniş bir katı- lımcı kitlesine ulaşabilmektedir. 4. DÜNYA GÖÇEBE OYUNLARI’NIN KAPANIŞ TÖRENI,BURSA 93 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı Türkiye’de 2000 yılı öncesinde kültür ve sanat ile ilgili uygulanan yö- netmelik ve kanunlar arasında “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu”, “Kül- tür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu” ve “Fikir ve Sanat Eserleri- nin İşaretlenmesine İlişkin Yönetmelik” bulunmaktadır. Fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserle- ri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevî ve malî haklarını belirlemek, korumak, bu ürünlerden yarar- lanma şartlarını düzenlemek, öngörülen esas ve usullere aykırı yarar- lanma hâlinde yaptırımları tespit etme amacı olan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 13/12/1951 tarihli ve 7981 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile il- gili tanımları belirlemeyi, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemeyi, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuru- luş ve görevlerini tespit etmeyi amaçlayan 2863 sayılı Kültür ve Tabi- at Varlıklarını Koruma Kanunu, 23/7/1983 tarihli ve 18113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Fikir ve sanat eserleri nüshalarının üzerlerine konacak özel işaret, ru- muz, bandrol, kod, seri ve sıra numaralarına, bunların hangi eserler 94 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI için nasıl kullanılacağına, eser nüshalarının neresine konulacağına, nereden alınacağına, bunu taşımayan eser nüshaları hakkında ne iş- lem yapılacağına ait usul ve esasları belirleme amacı taşıyan Fikir ve Sanat Eserlerinin İşaretlenmesine İlişkin Yönetmelik, 16/11/1997 tarih- li ve 23172 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yeni Yasal Düzenlemeler Türkiye’de 2000 yılı sonrasında kültür ve sanat ile ilgili pek çok yeni yasal düzenlemeler yapılmıştır. Aşağıda bunların başlıcaları yer al- maktadır. Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu 5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu, 21/07/2004 tarihli ve 25529 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunun amacı: Bireyin ve toplumun kültürel gereksinimlerinin kar- şılanmasını; kültür varlıkları ile somut olmayan kültürel mirasın ko- runmasını ve sürdürülebilir kültürün birer öğesi hâline getirilmesini; kültürel iletişim ve etkileşim ortamının etkinleştirilmesini; sanatsal ve kültürel değerlerin üretilmesi, toplumun bu değerlere ulaşım olanak- larının yaratılması ve geliştirilmesini; Türkiye’nin kültür varlıklarının yaşatılması ve ülke ekonomisine katkı yaratan bir unsur olarak değer- lendirilmesi, kullanılması ile kültür merkezlerinin yapımı ve işletilme- sine yönelik kültür yatırımı ve kültür girişimlerinin teşvik edilmesini sağlamaktır. Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun 5366 sayılı Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilene- rek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun, 5/7/2005 tarihli ve 25866 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş- tir. Kanunun amacı, büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri sı- nırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediyeleri, il, ilçe belediyeleri ve nüfusu 50.000’in üzerindeki belediyelerce ve bu belediyelerin yetki alanı dışında il özel idarelerince, yıpranan ve özelliğini kaybetmeye yüz tutmuş; kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurullarınca sit alanı olarak tescil ve ilan edilen bölgeler ile bu bölgelere ait koruma alanla- rının, bölgenin gelişimine uygun olarak yeniden inşa ve restore edile- rek, bu bölgelerde konut, ticaret, kültür, turizm ve sosyal donatı alan- 95 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı 95 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı ları oluşturulması, tabiî afet risklerine karşı tedbirler alınması, tarihi ve kültürel taşınmaz varlıkların yenilenerek korunması ve yaşatılarak kullanılmasıdır. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulma- sı Hakkında Kanun 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı Ku- rulması Hakkında Kanun, 28/6/2014 tarihli ve 29044 sayılı Resmî Ga- zete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı; Çanakkale deniz ve kara savaşlarının meydana gel- diği Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan’ının tarihî, kültürel ve manevi değerleri ile doğal dokusunun korunması, yaşatılması, gelişti- rilmesi, tanıtılması, gelecek kuşaklara aktarılması ve yönetimini sağ- lamak üzere Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığının kurulması ile görev ve yetkilerini dü- zenlemektir. Kanun ile; Tarihî Alan’ın önem ve değerine uygun olarak korunması ve Çanakkale Savaşlarının günümüzde dahi devam etmekte olan etkilerinin hem milletimizin hem de ilgili diğer milletlerin yeni nesillerine aktarı- labilmesi için sarf edilen çabaların daha verimli ve koordineli yürütü- lerek, alınan neticeler ile hedefler arasında arzu edilen uyumun daha çabuk ve üst seviyede temini amaç- lanmıştır. Kapadokya Alanı Hakkında Kanun ve Kapadokya Alan Baş- kanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun, 1/6/2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun ile; Kapadokya’nın tarihî, kültürel ve doğal dokusunun birlikte korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, tanıtılması, gelecek kuşaklara aktarılması ve turizm potansiyelinin geliştirilmesi hedefleri doğrul- tusunda, alanı bütünsel bir bakış açısıyla ele alıp planlamak, kültürel ve doğal varlıklar bakımından farklı kurumlara ait planlama yetkile- 57. ALAY ŞEHITLIĞI 96 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rini tek bir kurumda toplayarak bu konuda yaşanan yetki karmaşasını ortadan kaldırmak, alanın ihtiyaç- larına kısa sürede etkin çözümler üretebilmek, gerektiğinde yerel yö- netimler ve diğer kurumlarla koor- dinasyon sağlamak için Kapadokya Alanı’nın belirlenmesi ve bu alan- da yürütülecek iş ve işlemlerin düzenlenmesi amaçlanmıştır. Kanun; Kapadokya Alanı’nın tarihî ve kültürel değerleri ile jeolojik/ jeomorfolojik dokusunun ve doğal kaynak değerlerinin korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, tanıtılması, gelecek kuşaklara aktarılması, planlanması, yönetilmesi ve denetlenmesine ilişkin hususları düzen- lemektedir. Ayrıca, 38 sayılı Kapadokya Alan Başkanlığı Hakkında Cumhurbaş- kanlığı Kararnamesi, 1/6/2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi; 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hak- kında Kanuna ekli harita ve koordinat listesinde sınırları belirtilen Ka- padokya Alanı’nın tarihî ve kültürel değerleri ile jeolojik/jeomorfolojik dokusunun ve doğal kaynak değerlerinin korunmasını, yaşatılmasını, geliştirilmesini, tanıtılmasını, gelecek kuşaklara aktarılmasını, plan- lanmasını, yönetilmesini ve denetlenmesini sağlamak üzere Kapa- YERLI TURISTLER BAYRAMI, NEVŞEHIR 97 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı 97 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı dokya Alan Başkanlığının kurulması ile görev ve yetkilerini düzenle- mektedir. Uludağ Alanı Hakkında Kanun 7432 sayılı Uludağ Alanı Hakkında Kanun, 26/1/2023 tarihli ve 32085 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunun amacı; doğal ve turistik değerler açısından büyük öneme sahip Uludağ Alanının, doğal sit alanları ve diğer korunan alanlar ile birlikte jeolojik ve biyolojik varlıklar, su ve benzeri kaynak değerleri- nin korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, tanıtılması, planlanması, yönetilmesi ve denetlenmesi ile Alanda yürütülen faaliyetlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Vakfı Kanunu 7439 sayılı Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Vakfı Kanunu, 8/3/2023 tarihli ve 32126 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş- tir. Kanunun amacı, ülkemizde ve kültürel, tarihî bağlarımızın ve ilişkile- rimizin olduğu dünyanın diğer bölgelerinde Türk ve İslam arkeolojisi ve ilgili bilim alanlarında insanlığın ortak birikim ve değerlerini esas alarak tarih öncesinden günümüze arkeoloji ve kültürel miras konu- sunda tarih ve kültüre odaklanmış bilimsel araştırmalar yapmak, bu araştırmaları teşvik etmek, yapılan araştırmaları yayımlamak, arşivle- me çalışmaları gerçekleştirmek, araştırmacıların erişebileceği kütüp- haneler oluşturmak, özel müzeler açmak, dünya arkeoloji ve kültürel miras camiasındaki bilim toplulukları ile kültürel miras alanında iş birlikleri gerçekleştirmek, yurt dışında arkeolojik kazı, araştırma ve inceleme faaliyetlerinde bulunmak üzere, merkezi Ankara’da bulunan Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Vakfının kurulmasına ve faaliyetleri- ne ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün Yürürlüğe Konulan Mev- zuatı » 24/08/2016 tarih ve 29811 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kültür ve Turizm Bakanlığı Ödüller Yönetmeliği yürürlüğe konmuştur. » 06/07/2006 tarih ve 26220 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kül- tür ve Turizm Bakanlığı Devlet Koroları ve Toplulukları Yönetmeli- ği yürürlüğe konmuştur. 98 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 09/10/2010 tarih ve 27724 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kültür ve Turizm Bakanlığı Resim ve Heykel Müzeleri Yönetmeliği yürür- lüğe konmuştur. » 08/12/2018 tarih ve 30619 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik yürürlüğe konmuştur. » 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünde 375 Sayılı Kanun Hükmünde Karar- namenin Ek 26’ncı Maddesi Kapsamında Görev Yapan Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik yürürlüğe konmuştur. » 23/05/2020 tarih ve 31135 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Tiyatroların Kayıt İşlemlerine Dair Yönetmelik yürürlüğe konmuş- tur. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezi Hizmetleri Yönetmeliği 10/04/2009 tarih ve 27196 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürür- lüğe girmiştir. Bu Yönetmelik ile; Kültür ve Turizm Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatındaki Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezlerindeki, halk bilimi konusunu haiz araştırma, derleme, bağış ve satın alma yo- luyla temin edilen belgeler ile materyallere yapılacak işlemler ile so- mut olmayan kültür mirası taşıyıcılarının tespiti ve Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezinden yararlanmaya ilişkin usul ve esasları belirlen- miştir. Türk Süsleme Sanatları ve Geleneksel El Sanatları Kursları Yönetmeliği 29/08/2009 tarih ve 27334 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yü- rürlüğe girmiştir. Bu Yönetmeliğin amacı, Türk süsleme sanatları ve geleneksel el sanatlarının bozulmasını ve yok olmasını önlemek, aslı- na uygun olarak öğretilerek gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamak için düzenlenecek kurslara ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Kültür ve Turizm Bakanlığınca Yerel Yönetimlerin, Dernek- lerin ve Vakıfların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik 15/03/2007 tarihli ve 26463 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yü- rürlüğe girmiş olup 17/10/2018 tarihli ve 30568 sayılı Resmî Gazete’de 99 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı 99 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı yayımlanan değişiklik ile yeniden düzenlenmiştir. Bu yönetmelik ile, yerel yönetimlerin, asıl amacı kültür, sanat, turizm ve tanıtım faaliye- ti olan dernek ve vakıfların, kültür değerlerimizi ve zenginliklerimizi yaşatıcı, yayıcı, destekleyici, geliştirici ve tanıtıcı şenlik, festival, anma günleri, konser, sergi, kongre, sempozyum, panel vb. projelerine Ba- kanlıkça mali destek sağlanmaktadır. Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcılarının Başvuru Değer- lendirme Tespit ve Kayıt İşlemlerine İlişkin Yönerge Bakanlık Makamının 24/04/2014 tarih ve 80021 sayılı Onayı ile yürür- lüğe girmiş olup 25.05.2023 tarih ve 3798468 sayılı Makam Oluru ile yeniden düzenlenmiştir. Bu Yönerge, somut olmayan kültürel miras alanlarında üretimlerin teşvik edilmesi ve geleneksel kültürün yaşatıl- ması hedefiyle kültürel miras taşıyıcılarının tespit edilmesi, değerlen- dirilmesi, belirli ölçütlere sahip olanların Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezine kaydedilmesi ile sanatçı tanıtma kartı düzenlenmesine iliş- kin usul ve esasları düzenlemeyi amaçlar. Yeni düzenleme ile başvuru- ların elektronik ortamda alınmasına başlanmıştır. Yaşayan Kültür Mirası İşletmelerin Desteklenmesine Yönelik İş Birliği Protokolü Geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olan ve kaybolmaya yüz tutmuş mesleklerde faaliyet gösteren iş- letmelerin güçlendirilerek hayatta kalmalarını ve bu birikimin gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak YAŞAYAN KÜLTÜR MIRASI İŞLETMELER DESTEK PROGRAMI TANITIMI, İSTANBUL 100 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI için Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdare- si Başkanlığınca (KOSGEB) geliştirilen ve Bakanlıkça sanatçı tanıtma kartı verilen veya Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne kayıt- lı kişilerin sahip olduğu işletmeler ve Ticaret Bakanlığı tarafından ya- yımlanan Geleneksel, Kültürel veya Sanatsal Değeri Olan Kaybolmaya Yüz Tutmuş Meslek Kolları Listesi’nde yer alan imalata yönelik meslek kolları da KOSGEB’in desteklediği sektörlerde yer almaları ve koşulları sağlamaları hâlinde faydalanabilecekleri “Yaşayan Kültür Mirası İşlet- meler Destek Programı”nın hayata geçirilmesi amacıyla Bakanlık ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında 24 Haziran 2022 tarihinde iş birliği protokolü imzalanmıştır. Geleneksel Türk Sanatlarını Gelecek Nesillere Aktarma ve Ya- şatma İş Birliği Protokolü Geleneksel Türk sanatlarının yaşatılmasını, gelecek nesillere aktarıl- masını sağlamak amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı arasında ‘Geleneksel Türk Sanatlarını Gelecek Nesillere Aktar- ma ve Yaşatma İş Birliği Protokolü’ 25.09.2018 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girmiştir. Türk Süsleme Sanatları ve Ge- leneksel El Sanatları Kursları Düzenlenmesine Dair İş Birliği Protokolü Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ile Araş- tırma ve Eğitim Müdürlüğü arasında 31.01.2019 tarihinde imzalanan protokol ile el sanatlarına sahip çık- mak, onları korumak ve yaşatmak tarihsel ve kültürel varlığımız açı- sından önemine binaen hazırlanmış ve Türk süsleme sanatları ve ge- leneksel el sanatları kurslarına ilişkin esas ve usuller düzenlenmiştir. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO), 17 Ekim 2003 tarihinde gerçekleştirilen 32. Genel Konferansı’nda insanlığın so- mut olmayan kültürel mirasının korunması amacı ile Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ni kabul etmiştir. Türkiye 19 KADINLARIN YAŞATTIĞI UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ EL SANATLARI, KAYSERI 101 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı 101 Kültür Politikalarıyla İlgili Hukuksal Yapı Ocak 2006 tarihli ve 5448 sayılı So- mut Olmayan Kültürel Mirasın Ko- runması Sözleşmesinin Uygun Bu- lunduğuna Dair Kanun’la bu sürece dâhil olmuş ve 27 Mart 2006 tarihin- de Sözleşmeye resmen taraf olmuş- tur. Kültür ve Turizm Bakanlığı teşki- latında yer alan Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü, sözleşmenin icracı birimi olarak belirlenmiştir. Somut Olmayan Kültürel Miras, UNESCO tarafından; toplulukların, grupların ve kimi durumlarda birey- lerin, kültürel miraslarının bir par- çası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar biçi- minde tanımlanmaktadır. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü ile ilgili Kararname 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararna- mesi ile Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünün kuruluş, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları düzenlenmiş olup, anılan kararna- menin 133/B maddesi gereği, “Yerli yazarları ve eserleri teşvik etmek amacıyla repertuara alınan ve ilk kez sahnelenecek eserler için her yazara bir adet eserle sı- nırlı olmak şartıyla, yılı bütçesinin ilgili bütçe tertibinden karşılanmak üzere, Sa- nat ve Yönetim Kurulu kararı ile (250.000) gösterge rakamının memur aylık katsa- yısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarı geçmemek üzere nakdi destek verilebilir” hükmü ile yerli yazarlara destek ödemesi yapılmaya başlamıştır. Alevi- Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı ile ilgili Kararname Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı, 9 Kasım 2022 tarihli ve 32008 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 112 No’lu Cumhurbaşkanlı- ğı Kararnamesiyle kurulmuştur. Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevi Baş- kanlığının görev ve yetkileri şunlardır: » Cemevlerinin ve ihtiyaçlarının belirlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, cemevlerindeki hizmetlerin etkin ve verimli yürütülmesi- ni koordine etmek, UNESCO SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MIRAS KOMITE TOPLANTISI, İSTANBUL 102 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Cemevlerinin Başkanlıkça belirlenen hizmetle- rinin gördürülmesi için yerel yönetimlere veya YİKOB’lara ödenek aktarımına ilişkin iş ve iş- lemleri yürütmek, » Alevi-Bektaşilik hakkında tüm yönleriyle, sosyal ve beşerî bilimler bütünlüğü içinde bilimsel araştırmalar yapmak, yaptırmak ve bu konularda seminer, sempozyum, konferans ve benzeri ulusal ve uluslararası etkinlikler düzenlemek, özgün bilgi üretimi için uygun ortamlar hazırlamak, yayınlar yapmak ve bu alandaki çalışmaları desteklemek, » Alevi-Bektaşilikle ilgili akademik faaliyetleri desteklemek amacıyla üniversiteler ve ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, » Alevi-Bektaşiliği yurt içinde ve yurt dışında bilimsel yönüyle araş- tırmak, derlemek ve bu amaçla yapılan çalışmaları desteklemek, » Görev alanı kapsamında ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluş- ların bilimsel çalışmalarını ve bu alandaki yayınlarını takip etmek, gerekli görülenleri tercüme ettirerek basılmasını ve yayımlanması- nı sağlamak, » Alevi-Bektaşilikle ilgili eğitim ve kültür faaliyetlerini yürütmek ve desteklemek, » Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak. ‘CANLARLA BULUŞMA’ TOPLANTISI, ANKARA Bölüm II Kütüphanecilik Faaliyetleri Yayımcılık Faaliyetleri 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN KÜTÜPHANECILIK VE YAYIM FAALIYETLERI 105 Kütüphanecilik Faaliyetleri Kütüphane, yazının bulunması ve kayıtlı bilginin oluşmaya başlama- sıyla birlikte tarihsel ve toplumsal bir gereksinme sonucu ortaya çı- kan; temel işlevi, üretilen bilgiyi kayıt altına alıp düzenleyerek erişile- bilir duruma getiren bir kurumdur. Kütüphanelerin varlık ve gelişme nedeni olan bu işlev, kültür ile kültür politikası arasındaki ilişkileri de biçimlendirmektedir. Bilgiyi toplumsallaştıran bir kurum olarak kütüphane, toplumda du- yuş, düşünüş ve değer birliğini oluşturan tüm düşünsel, sanatsal, bi- limsel ve teknik ürünlerin üretilmesinde gereksinme duyulan bilgiyi sağlayarak kültürün geliştirilmesi, saklanması ve aktarılması sürecin- de önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye’nin 900 yıllık bir kütüphane geleneği vardır. İlk kütüphane- ler, Anadolu’daki ilk beylikler ve Anadolu Selçukluları döneminde kurulmuş, Osmanlılar tarafından geliştirilmiştir. Osmanlı İmparator- luğu döneminde kütüphaneler cami, medrese ve vakıfların birer par- çası olarak meydana gelmiştir. Vakıfların bağışlar yoluyla kurduğu bağımsız kütüphaneler daha sonraki dönemlerde görülmeye başlan- mıştır. İmparatorluk geliştikçe kütüphaneler sadece İstanbul’da de- ğil, Anadolu’nun diğer şehirlerinde de kurulmaya başlamıştır. Devlet yetkilileri veya dinî liderler tarafından vakıflar aracılığıyla kurulan bu kütüphanelerden bazıları koleksiyonlarıyla birlikte varlıklarını hâlen sürdürmektedirler. 1884’de Kütüphane-i Osmaniye olarak kurulan ve Kütüphanecilik Faaliyetleri 106 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI günümüzde Beyazıt Devlet Kütüphanesi olarak adlandırılan kütüpha- ne, Osmanlı döneminde devlet eliyle kurulan ilk kütüphane olup Kül- tür ve Turizm Bakanlığına bağlı olarak hizmet vermektedir. Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı olarak hizmet veren halk kütüphaneleri, halkın kütüphane ile ilişkilerini artırarak okuma ve araştırma alışkanlığını geliştirmeye, bireyler arasında düşünce ve bilgi ürünlerinin paylaşılmasına, böylece çoğulcu demokrasi ve düşünce öz- gürlüğünün kaynağının oluşturulmasına katkı sağlayan kuruluşlardır. Ayrıca her yaşta, her sosyoekonomik durumda, eğitim düzeyinde, politik ve dinî görüşte insanların ayrım gö- zetilmeksizin ücretsiz ve serbestçe yararlandığı, toplumun sosyal kal- kınmasına yardımcı olan kültürel, eğitici, dinlendirici-eğlendirici etkin- liklerin yapıldığı merkezlerdir. Bu doğrultuda halk kütüphaneleri sade- ce kitap okunan yerler olmayıp, gün- cel, çarpıcı, kamuoyunu ilgilendiren konularda konferanslar, seminerler, yuvarlak masa toplantıları, kurslar, imza günleri, konserler, şiir-edebiyat günleri, tiyatro çalışmaları, turnuva- lar (satranç vb.), yarışmalar, el bece- rileri ve sanat sergileri, çocuklar için kitap okuma saatleri, çeşitli oyunlar, karagöz, kukla gösterileri, kitap özet- leme yarışmaları, çocuk şenlikleri vb. etkinliklerin de düzenlendiği ku- rumlardır. Kütüphane Kapalı Kullanım Alanı, Kullanıcı Sayısı, Üye Sayısı ve Toplam Kitap Sayıla- rında Tarihî Rekorlar Kütüphanelerin mekânsal ve işlevsel gelişimi ve hizmet içeriklerinin zenginleştirilmesi ile birlikte kullanım istatistikleri ve kitap varlıkla- rında da tarihî rekorlara imza atılmıştır. 2018 yılında yaklaşık 321 bin metrekare m² toplam kütüphane kullanım alanı 510 bin m²’ye, oturma kapasitesi ise 97 binden 135 bine çıkmıştır. 2023 yılında Kültür ve Tu- rizm Bakanlığına bağlı halk kütüphanelerinde üye sayısı 6,2 milyon 107 Kütüphanecilik Faaliyetleri 107 Kütüphanecilik Faaliyetleri 108 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI kişiye, kullanıcı sayısı 33,5 milyon kişiye, toplam kitap sayısı ise 24,2 milyona ulaşmıştır. Kütüphane Çeşitliliğinde Artış Çağdaş kütüphane anlayışı çerçevesinde kütüphanelerin toplumsal odak noktalarına konumlandırılması düşüncesinden hareketle son 21 yılda Türkiye’nin ilk edebiyat müze kütüphaneleri, havaalanı ve gar kütüphaneleri, bebek kütüphaneleri ve AVM kütüphaneleri hizmete açılmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye genelinde 19 bebek kütüphanesi, 17 ihtisas kütüphanesi ve edebiyat müze kütüphanesi, 12 AVM kütüphanesi, iki gar kütüphanesi, üç havaalanı kütüphanesi ve yedi adalet kütüphanesi bulunmaktadır. Bakanlık bünyesindeki top- lam 1.279 kütüphanenin yanı sıra çağdaş araç ve gereçlerle donatılmış 75 gezici kütüphane de Türkiye’nin dört bir yanında hizmet vermek- tedir. Sadece son beş yılda 241 halk kütüphanesi yeniden yapılandırılmış; 68 halk kütüphanesinin yeniden yapılandırılmasına, 25 halk kütüp- hanesinin ise sıfırdan inşa edilmesine ilişkin çalışmalar devam etmek- tedir. Buna ek olarak yerel yönetimlerle yeni kütüphaneleri hizmete açmak üzere birlikte sürdürülen yapım çalışması sayısı ise 55’tir. Ayrı- ca, Cumhuriyet’in 100. yılında 100 yeni kütüphane hedefine ulaşılmış ve bu kütüphaneler vatandaşların hizmetine sunulmuştur. Tüm bu çabaların sonucunda 2002 yılında yaklaşık 227 bin m² olan kütüphane kullanım alanı %124 artışla 510 bin m²ye çıkmıştır. Oturma kapasitesi ise 21 yılda 68 bin kişiden 140 bin kişiye, üye sayısı yaklaşık 427 bin kişiden 5,6 milyon kişiye, kitap sayısı ise 12 milyon adetten 24 milyona adede ulaşmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı, hâlihazırda kendisine bağlı olarak hizmet veren 1257 halk kütüphanesini, kullanıcılarının güncel kütüphanecilik hizmeti ihtiyaçlarını karşılayacak sosyal ve teknolojik donatıları kap- sayacak şekilde yeniden yapılandırmaktadır. Erişilebilir, sürdürülebi- lir, “yaşayan kütüphane” anlayışı ile yenilerinin hizmete açılması için de yüzlerce proje hayata geçirilmiş ve geçirilmeye devam etmektedir. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı’nda yer alan 50 kütüphanenin yapımı hızla devam etmektedir. Son beş yılda “Kamu Eliyle Yapılan Kültür Yatırımlarını Destek Projesi” kapsamında destek verilenler de dâhil olmak üzere 141 kütüphane hizmete açılmıştır. Hizmet içerikleri- nin ve kütüphane yapılarının güncel kullanıcı ihtiyaçları ve çağdaş kü- 109 Kütüphanecilik Faaliyetleri 109 Kütüphanecilik Faaliyetleri Kütüphaneden Yararlanan Kişi Sayısı Millî Kütüphane Halk Kütüphaneleri Üniversite Kütüphaneleri Yıl Kütüphaneden yararlanan kişi sayısı Kütüphaneye kayıtlı üye sayısı Kütüphaneden yararlanan kişi sayısı Kütüphaneye kayıtlı üye sayısı Kütüphaneye kayıtlı üye sayısı 2001 231 257 - 20 964 172 508 133 - 2002 297 349 21 239 20 179 482 424 493 717 256 2003 391 413 16 132 17 827 177 422 760 650 365 2004 662 202 14 644 20 516 562 418 067 905 732 2005 445 702 12 575 20 706 526 426 351 1 158 912 2006 303 384 8 400 21 138 821 485 216 1 119 258 2007 408 690 14 632 20 228 517 493 596 1 104 177 2008 468 301 13 625 19 034 750 503 961 1 273 418 2009 695 782 20 334 19 929 836 591 661 1 520 361 2010 771 331 22 929 19 280 441 675 620 1 968 450 2011 664 178 29 415 18 826 715 753 378 2 029 429 2012 693 403 24 550 19 545 940 885 282 2 190 633 2013 651 336 24 737 20 232 069 1 025 846 2 896 211 2014 555 859 28 356 20 787 765 1 209 766 3 870 112 2015 524 129 36 220 23 529 016 1 367 139 3 820 761 2016 636 488 26 996 23 266 599 1 697 090 3 810 634 2017 629 905 26 478 25 091 232 2 201 039 3 814 500 2018 633 999 23 747 28 242 986 2 840 504 3 912 306 2019 711 523 137 014 31 451 920 3 955 908 3 568 073 2020 202 144 125 935 12 962 119 4 437 954 3 560 694 2021 179 726 136 120 15 683 134 4 898 744 3 641 661 2022 405 584 135 975 26 788 378 5 568 283 3 986 831 KAYNAK: TÜİK, 2023 110 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI tüphanecilik ilkeleri doğrultusunda hızla dönüştürülmesi sonucunda halk kütüphanelerine ilgi artmış ve son beş yılda halk kütüphanesi üye sayısı yaklaşık 2,5 milyondan 5,6 milyona yükselmiştir. Bu kütüphanelerde ayrıca bireyler ve gruplar arası dijital uçurumun ortadan kaldırılması, sosyal uyumun artırılması ve eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması amacıyla binlerce eğitim ve uyum faaliyeti dü- zenlenmiştir. Öte yandan halk kütüphanelerine, toplumun kültür, sanat ve bilimle buluşmasını sağlayan birer marka kurum niteliği ka- 111 Kütüphanecilik Faaliyetleri 111 Kütüphanecilik Faaliyetleri zandırmak vizyonuyla “Etkin Kütüphane” konsepti altında yaklaşık 50 disiplinde binlerce etkinlik düzenlenmektedir. Bu etkinliklerin ba- zıları şunlardır: » Temel bileşenleri kullanıcıların erken yaşta bilimle tanışmasını, eleştirel ve yaratıcı düşünme beceriler kazanmasını sağlamayı he- defleyen “deneyim odaklı öğrenme atölyeleri” (matematik, akıllı ta- rım, afet farkındalık, kimya, fizik, sanal gerçeklik, robotik kodlama, yaşam boyu öğrenme, maker vb. atölyeleri), » Sosyal katılımı güçlendirmek amacıyla gerçekleştirilen kültürel, sa- natsal ve toplumsal etkinlikler (müzik, resim, keçe, origami, örgü, seramik, ebru, dikiş, heykel, ahşap, takı tasarımı, masal atölyeleri, psikososyal destek, oyun terapisi, satranç, izcilik, sinema vb.), » Toplumda okuma kültürünün ve kütüphane kullanım alışkanlı- ğının gelişimi hedefiyle düzenlenen etkinlikler (okur-yazar buluş- maları, yaratıcı drama faaliyetleri, imza günleri, etkileşimli okuma etkinlikleri vb.). Millî Kütüphane Dijital Koleksiyonu Veri Tabanları Hedefi, farklı disiplinlerdeki dijital kaynaklar ve veri tabanları ile dün- yanın en büyük bilimsel dijital koleksiyonlarından birine sahip olmak şeklinde belirlenen Millî Kütüphane’de 2023 yılında e-kitap sayısı 45 bin 572 adede ve elektronik belge sayısı 1 milyon 713 bine çıkartılmıştır. Millî Kütüphane tarafından uzaktan erişim imkânı ile hizmete sunu- lan bazı veri tabanlarının bazıları şunlardır: » Tarihe ışık tutan çok kapsamlı içeriğe sahip, içerisinde antropolo- ji, sömürge tarihi, kültürel çalışmalar, fotoğrafçılık, din, sanat, dans, bölge çalışmaları (Afrika, Asya, Orta Doğu, Latin Amerika, Karayip- ler, Güney Asya, Pasifik), arkeoloji, etnoloji alanlarındaki çalışmaları içeren 150 binden fazla harita, alan notları, çizimler, 700 bin sayfalık içerik, 190 binden fazla fotoğraf, 500 bin monograf, 230 bin harita, el yazması, tablo, fotoğraf ve atlasın yer aldığı “Wiley Dijital Archive”; » Eğitim, mimarlık, ekonomi, güzel sanatlar, hukuk, edebiyat, felsefe, siyasî bilimler, sosyoloji, sosyal bilimler, din, coğrafya ve daha bir- çok konu başlığında, yaklaşık 800 derginin ilk sayılarından 2005 yılı sayılarına kadar tam metin arşiv koleksiyonunu içeren “Peridi- cal Archive Online”; 112 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Arkeoloji, sanat, mimarî, restorasyon ve renovasyon alanlarında 736 e-kitabın yer aldığı “IG Publishing” » Farklı disiplinlerde akademik alanda 33 bin e-kitap ile dünyanın en çok bilimsel kitabına sahip “Elsevier Sciences”. Öte yandan 2023 yılı içinde dijitalleştirilen poz sayısı 1 milyon 336 bin 27 olmuştur. Türkiye’de Bir İlk: Kütüphanecilik Fikir Maratonu Türkiye’nin ilk kütüphanecilik fikir maratonu, 11-12 Aralık 2023 ta- rihleri arasında, Ankara’da gerçekleştirilmiştir. 21. yüzyılın bilgi ge- reksinimlerine uygun olarak tasarlanmış, teknolojiye dayalı, yenilikçi, kapsayıcı ve sürdürülebilir kütüphanecilik fikirlerini ortaya çıkarmak ve desteklemek amacıyla düzenlenen yarışma ile kütüphanecilik ala- nında girişimciler bir araya getirilmiş; yeni hizmet, ürün ve çözümler görüşülmüştür. Ortaya çıkan fikirler melek yatırımcılar ile buluştu- rularak uygun olanların Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü hizmet portföyüne dâhil edilmesi sağlanmıştır. TÜRKİYE’NİN KÜLTÜREL HAFIZASI “MİLLÎ KÜTÜPHANE” Türkiye’nin en büyük arşiv kütüphanesi olan Millî Kü- tüphane, koleksiyonlarında barındırdığı milyonlarca eserle Türkiye’nin “kültürel hafızası” olarak hizmet veriyor. 16 Ağustos 1948 resmî olarak hizmet vermeye başladı 113 Kütüphanecilik Faaliyetleri 113 Kütüphanecilik Faaliyetleri Kütüphaneler Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi kurulum çalışmalarına, Cum- hurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın öncülüğünde 2015 yılında başlanmış ve kütüphane 20 Şubat 2020 yılında açılmıştır. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi yapısı, Cumhurbaşkanlığı Kül- liyesi’ni tamamlayan son yapıt olarak ön plana çıkmaktadır. Külliye kapsamında planlanan en büyük fonksiyon olması ve Millet Camii, Kongre Merkezi ve Sergi Salonu gibi diğer sosyal yapılar ile olan iliş- kisi, yapının Külliye içerisinde ne kadar önemli bir yerde konumlandığının altını çizer niteliktedir. Kütüphanenin mimarî- si, Orta Anadolu’daki Selçuklu ve Osmanlı mimarîsinde bulunan biçimlerin ve bi- leşimlerin bir sentezidir. Bu yapıtın oriji- nalliği, çağdaş bir sentezden yola çıkarak, geçmişin eserlerine bir gelecek sağlamak amacıyla onlardan mecazî ve sembolik bir biçimde esinlenmiş olmasıdır. Kütüphane, 125 bin m² alanda 5 bin 500 kişilik oturma kapasitesi ile okuyuculara hizmet vermektedir. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi koleksiyonunda 2023 yılı itibarıyla 2 milyon 532 bin kitap, 14 bin 359 adet basılı dergiye ait 2 milyon 200 bin sayı olmak üzere 4 milyon 732 bin basılı kaynak mevcuttur. Ayrıca, erişim sağlanan 217 adet veri tabanı içeriğinde; 950 bin e-ki- tap, 7 milyon 500 bin elektronik tez ve 125 bine yakın e-dergiye ait 300 milyondan fazla makale, rapor, vb. bulunmaktadır. Bu bilgi kaynakla- rının okuyuculara sunum hizmetleri modern kütüphanecilik anlayışı ile verilmektedir. Elektronik kütüphanecilik hizmetlerinin yanı sıra, mobil uygulamalarla da okuyucular 7/24 erişim sağlayabilmektedir. Kütüphanede bulunan bilgi kaynakları modern kütüphanecilik anla- yışına göre uluslararası standartlar çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu doğrultuda kataloglamada RDA-Kaynak Tanımlama ve Erişim (Re- source Description and Access) kataloglama kuralları uygulanırken, 114 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI sınıflamada hem Kongre Kütüphanesi (Library of Congress) hem de Dewey Onlu Sınıflama Sistemi (Dewey Decimal Classi- fication System) kullanılmaktadır. Kütüphane içerisinde katlara erişimin kolaylaştırılması amacıyla, altısı panoramik toplam 23 asansör bulun- maktadır. Kütüphaneye üyelik ve üyelik yenileme işlemleri e-Devlet üzerinden veya kütüphane danışma masalarından şahsen başvuru ile bir yıl süre için yapılmaktadır. Kütüphanenin sürekli gelişen koleksi- yonunun yanı sıra, yurt içinden ve dışından kıymetli kişilerin özel ko- leksiyonlarının da eklenmesiyle sahip olduğu kaynaklar çeşitlenmeye ve zenginleşmeye devam etmektedir. Millet Kütüphanesi, Türkiye’nin en büyük kütüphanesi olup kolek- siyonları ve hizmetleri açısından dünyanın da sayılı kütüphaneleri arasına girmeyi amaçlamaktadır. Kütüphanede ana alanlara ek olarak pek çok eğitim ve özel amaçlı sınıflar ve salonlar da bulunmaktadır. Kütüphane; Türkiye’de ilk defa uygulanan entegre kitap taşıma siste- mi, teknolojik altyapısı, bilgisayarları, dokunmatik ekranları ve inter- CUMHURBAŞKANLIĞI MILLET KÜTÜPHANESI, ANKARA 115 Kütüphanecilik Faaliyetleri 115 Kütüphanecilik Faaliyetleri net bağlantısı ile bilgiye erişimi sınırsız bir şekilde sağlamaktadır. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi, dünyada örneği az bulunan çok maksatlı, iletişime dönük ve günün 24 saati hizmet verecek bir bilim ve öğrenim merkezidir. Kütüphane, içerisinde sadece kitapların bulunduğu bir yapı şeklinde değil, aynı zamanda dünyada- ki belli başlı tüm büyük kütüphaneler ve bilgi merkezleri ile bağlanıp bu merkezlerin de arşivlerine erişilebilir dijital bir altyapı olarak ön- görülmüştür. Bünyesindeki konferans salonları, meslekî eğitim mer- kezleri, atölyeler, müze, seminer ve toplantı salonları ile beraber, aynı meydanı paylaştığı Sergi ve Kültür Merkezi binası sayesinde çok çeşitli faaliyetleri organize edebilme kabiliyetindedir. Cihannümâ Salonu Cihannümâ Salonu, 3 bin 469 m²’lik alanda 224 kişilik oturma kapa- sitesi ile yaklaşık 200 bin kitaptan oluşan koleksiyona sahiptir. Bu salonda Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Kültür İşleri Genel Müdürlüğü ile yürütülen ortak çalışma kapsamında 100’ün üzerinde CUMHURBAŞKANLIĞI MILLET KÜTÜPHANESI, ANKARA 116 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ülkeye ait, 134 dilden kitaplar okuyucu- ların hizmetine sunulmaktadır. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları adına yazılmış ve tarihte kurulan 16 Türk devletine ait kitaplar yer almaktadır. Araştırma Kütüphanesi Araştırma Kütüphanesi, 3 bin 862 m²’lik alanda 630 kişilik oturma ka- pasitesine sahiptir. Kütüphane yaklaşık 20 bin kitaptan oluşan kolek- siyonu ile hizmet vermektedir. Araştırma Kütüphanesi iki katlı olup içerisinde 20 grup çalışma odası bulunmaktadır. Akademik çalışma- lara kaynak sağlayan araştırma ve belge içerikli bilimsel kitaplar bu bölümde yer almaktadır. Gençlik Kütüphanesi Gençlik Kütüphanesi, 1699 m²’lik alanda 74 kişilik oturma kapasitesi- ne sahiptir. Gençlik Kütüphanesi 12 bin kitaptan oluşan koleksiyonu CUMHURBAŞKANLIĞI MILLET KÜTÜPHANESI, CIHANNÜM SALONU 117 Kütüphanecilik Faaliyetleri 117 Kütüphanecilik Faaliyetleri ile 10-15 yaş arasındaki gençlere hizmet vermektedir. Gençlik Kütüphanesi’nde bulunan bireysel çalışma odaları rezer- vasyon yapılarak kullanılmaktır. Gençler, kütüphanedeki oturma alanlarında birey- sel okuma yapabilecekleri gibi grup çalış- maları için ayrılmış üç odada da faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Nadir Eserler Kütüphanesi Nadir Eserler Kütüphanesi, 1699 m²’lik alanda 226 kişilik oturma ka- pasitesine sahiptir. Kütüphanede yaklaşık 50 bin adet nadir eser ve bu eserlerin sayısallaştırılmış formlarından oluşan koleksiyon bulun- maktadır. Kütüphane iki katlı olup içerisinde sekiz grup çalışma odası mev- cuttur. Kütüphanenin kubbesinde Alak suresinin 4. ve 5. ayetlerinin Türkçe meali yer almaktadır: “O, kalemle yazmayı öğretendir. İnsana bilmediğini öğretendir.” Nadir Eserler Kütüphanesi’nde; yazmalar, Osmanlıca matbu eserler, resim ve gravür içeren eserler, baskısı tükenmiş ve sınırlı sayıda ba- sılmış eserler, 1900 yılı öncesi Latince basma eserler bulunmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı tarafından sayısallaştı- rılması yapılan 45 milyon belgeye ve Türkiye Yazma Eserler Kurumu CUMHURBAŞKANLIĞI MILLET KÜTÜPHANESI, NADIR ESERLER KÜTÜPHANESI 118 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Başkanlığı tarafından sayısallaştırılan yazma eserlerin içeriklerine de Nadir Eserler Kütüphanesi’nden erişim sağlanabilmektedir. Nasreddin Hoca Çocuk Kütüphanesi Nasreddin Hoca Çocuk Kütüphanesi, 1061 m² lik alanda 197 kişilik oturma kapasitesine sahiptir. Çocuk Kütüphanesi 25 bin kitaptan olu- şan koleksiyonu ile 5-10 yaş arasındaki çocuklara hizmet vermektedir. Kütüphanede masal dinleme etkinlikleri ve geleneksel Türk sanatla- rına yönelik çalışmalar da yapılmaktadır. Çocuk Kütüphanesi’nde ay- rıca görsel ve işitsel materyalleri grup ya da bireysel olarak dinlemek/ izlemek için özel olarak tasarlanmış bir cep sinema salonu bulunmak- tadır. Ses ve Görüntü Kütüphanesi Ses ve Görüntü Kütüphanesi, 1800 m²’lik alanda 209 kişilik oturma kapasitesi ile yaklaşık 10 bin adet görsel-işitsel materyalden oluşan koleksiyona sahiptir. Ses ve Görüntü Kütüphanesi iki katlı olup içeri- sinde dört dijital oda ve 12 adet bireysel izleme/dinleme kabini bulun- maktadır. Eğitim Merkezi Millet Kütüphanesi’nde -1. ve -2. katlarda bulunan Eğitim Merkezi’nde çeşitli konularda yapılacak olan atölye çalışmaları okuyucuların hiz- 119 Kütüphanecilik Faaliyetleri 119 Kütüphanecilik Faaliyetleri metine sunulmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Ba- kanlığı (TÜBİTAK), Türkcell Görme Engelliler Teknoloji Sınıfı ve Di- jital Dönüşüm Ofisi tarafından kurulumu gerçekleştirilecek üç atölye bulunmaktadır. Süreli Yayınlar Salonu Süreli Yayınlar Salonu, 1123 m²’lik alanda 193 kişilik oturma kapasitesi ile 1550 adet güncel dergi ve gazeteden oluşan koleksiyona sahiptir. Koleksiyonda edebiyat, sanat, tarih, hukuk, ekonomi, spor, sağlıklı ya- şam gibi farklı disiplinlerde ve dillerde dergiler bulunmaktadır. Okuma Salonları Okuma salonları 2. ve 4. katlarda bulunmaktadır. 9 bin 610 m²’lik ala- na sahip olan okuma salonları 1328 kişilik oturma kapasitesi ile yakla- şık 300 bin kitaptan oluşmaktadır. Referans Bölümü Referans Bölümü, 2. kat okuma salonunun içerisinde, 120 m²’lik alan- da yaklaşık 10 bin kitaptan oluşan koleksiyonu ile hizmet vermektedir. Referans Bölümü’nde sözlükler, ansiklopediler, yıllıklar, almanaklar, 120 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI atlaslar, rehberler gibi danışma kaynağı olarak nitelendirilen eserler yer almaktadır. Özel Koleksiyonlar Mehmet Şevki Eygi, Abdülbaki Gölpınarlı, Çinuçen Tanrıkorur, Kha- lid Hasan Hendawi, Şefik Can, Cemil Meriç, İlber Ortaylı, Sâmân-Ha- tice Helvacıoğlu, Abdurrahman Güzel, Ahmet Burak Erdoğan, Ahmet Güner Elgin, Hasan Celal Güzel, Hasan Doğan, Metin Külünk, Muhsin Mete, Mustafa Kâmil Dürüst – Beste Gürsu, Mustafa Sabbagh, Musta- fa Şerif Onaran, Devlet Bahçeli ve Prof. Dr. Mahmud Esad Coşan’a ait özel koleksiyonlar kütüphanenin Özel Koleksiyonlar bölümünde yer almaktadır. Millet Kütüphanesi’nde ayrıca Divan Salonu, Yemek Salonu, Pasta- ne, Dinlenme Alanı, Davet Kabul Salonu, Konferans Salonu, Selçuklu Müze ve Sergi Salonu, Anadolu Salonu ve toplantı salonları ile odaları vardır. 121 Kütüphanecilik Faaliyetleri 121 Kütüphanecilik Faaliyetleri Rami Kütüphanesi Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafın- dan kütüphane olarak kullanılmak üzere restorasyon, rekonstrüksiyon, teşhir-tanzim ve çevre düzenlemesi- ne yönelik çalışmaları tamamlanan Rami Kışlası, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın teşrifleriy- le 13 Ocak 2023 tarihinde Rami Kütüphanesi adıyla hizmete açılmıştır. Toplam 36 bin 257 m² kapalı kullanım alanı ve 50 bin 954 m² peyzaj alanı ile Rami Kütüphanesi İstanbul’un en büyük, Avrupa’nın ise sa- yılı kütüphaneleri arasında yer almaktadır. Kompleks içinde bulunan Türkiye’nin en büyük Atatürk İhtisas Kütüphanesi ile Yazma Eserler Kütüphanesi, Rami Kütüphanesi’nin en önemli ve en çok ilgi gören bö- lümleri arasındadır. Aynı ilgiye mazhar olan kitap şifahanesi ile yazma RAMI KÜTÜPHANESI, İSTANBUL’UN EN BÜYÜK AVRUPA’NIN ISE SAYILI KÜTÜPHANELERI ARASINDA YER ALMAKTADIR. 122 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI eserlerin restorasyon ve konservas- yon işlemleri de dünya standartları- na kavuşturulmuştur. Türkiye’nin ve İstanbul’un bilgi top- lumuna açılan penceresi olacak ve toplumun kültürel, eğitsel ve sanat- sal ihtiyaçlarına yanıt verecek yeni ve farklı bir mekân olarak ziyaret- çilerine kapılarını açan, geçmişin tanığı geleceğin kaynağı Rami Kütüphanesi, modern kütüphanecilik anlayışı ve “yaşayan kütüphane” konseptiyle her yaştan ziyaretçisine yepyeni bir kütüphane deneyimi sunmaktadır. Rami Kütüphanesi, 0-3 yaş grubundan başlayarak tüm ziyaretçileri için eşsiz bir deneyim sunmak için tasarlanmıştır. Her yaş grubundan kullanıcının ilgi alanlarına ve ihtiyaçlarına yönelik olarak farklı kütüp- haneler oluşturulmuş ve kültür-sanat etkinlikleri planlanmıştır. Rami Kütüphanesi çocukluktan yaşlılığa uzanan yaşam döngüsünü kütüp- haneleri ve koleksiyonlarıyla ziyaretçilerine deneyimleme fırsatı sun- maktadır. Her yaş grubundan ziyaretçinin buluşma noktası olacak kütüphane- de, Bebek ve Çocuk Kütüphanesi, Gençlik Kütüphanesi, Yetişkin Kü- tüphanesi, İhtisas Kütüphaneleri, Atatürk Kütüphanesi, Yazma Eser- ler Kütüphanesi yer almaktadır. CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN, EŞI EMINE ERDOĞAN ILE RAMI KÜTÜPHANESI AÇILIŞ TÖRENI’NE KATILDI VE KÜTÜPHANEDE INCELEMELERDE BULUNDU. 123 Kütüphanecilik Faaliyetleri 123 Kütüphanecilik Faaliyetleri Bebek ve Çocuk Kütüphanesi Rami Kütüphanesi, Bebek ve Çocuk Kütüphanesi’nin 3-6 Yaş Bölümü’n- de çocukları geniş bir kitap koleksi- yonuyla buluşturmaktadır. Kurgu ve kurgu dışı kitapların bulunduğu bu bölümde çocuklar, okuma zevkle- rini oluşturma ve yeni türlerle tanışma imkânı bulmaktadırlar. Bun- lara ek olarak, düzenlenen atölyelerle ve etkinliklerle kütüphanenin sunduğu farklı alanlardaki eğitimlerle çocukların keşfetme istekleri- nin çok yönlü olarak artırılması amaçlanmaktadır. İhtisas Kütüphanesi Rami Kütüphanesi, dünyanın önde gelen kütüphanelerinde uygula- nan ve kaynakları temalarına göre sınıflandıran Dewey Onlu Sınıfla- ma Sistemi’ne göre düzenlenmiş 10 ihtisas kütüphanesine sahiptir. Akademik araştırmalar yapılabilen ve geniş koleksiyonlardan yarar- lanılarak ikincil kaynaklara erişilebilen ihtisas kütüphaneleri şöyle gruplandırılmıştır: » Genel Eserler Kütüphanesi » Felsefe-Psikoloji Kütüphanesi » İlahiyat Kütüphanesi » Sosyal Bilimler Kütüphanesi » Dil Bilimleri Kütüphanesi » Bilim ve Teknoloji Kütüphanesi » Güzel Sanatlar-Eğlence ve Spor Kütüphanesi » Edebiyat Kütüphanesi » Tarih Kütüphanesi » Coğrafya Kütüphanesi RAMI KÜTÜPHANESI 124 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Atatürk İhtisas Kütüphanesi Atatürk İhtisas Kütüphanesi koleksiyonu; Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesindeki Atatürk Araştırma Merkezi, Atatürk Kültür Merkezi, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunun, başta Atatürk olmak üzere Türkiye Cumhuriyeti tarihi, Türk dili ve kültü- rüyle ilgili eserleri ile bu konularda yurt içinde ve yurt dışında yayım- lanan binlerce eserden oluşmakta ve her geçen gün genişlemeye de- vam etmektedir. Türkiye’nin en büyük Atatürk İhtisas Kütüphanesi 20 bini aşkın ki- taptan oluşan zengin koleksiyonuyla sosyal ve beşerî bilimler alanla- rında çalışan araştırmacılara ve okuyuculara hizmet vermektedir. Yazma Eserler Kütüphanesi Kadim bilgilerin yeni araştırmalarda kullanılabilmesini ve gelecek kuşaklara aktarılmasını amaçlayan Yazma Eserler Kütüphanesi, el 125 Kütüphanecilik Faaliyetleri 125 Kütüphanecilik Faaliyetleri yazması eserleri okuyucular ve araştırmacılarla buluşturmaktadır. Koleksiyonda tarih, coğrafya, edebiyat, tıp, astronomi, mantık, mûsıkî ve İslâmî ilimler gibi pek çok kategorideki el yazması bulunmaktadır. Ayrıca kütüphane bünyesinde faaliyet gösteren biyoloji ve kimya la- boratuvarlarında yapılan ölçümlerle yazma eserler tarihlenmekte, ko- runma ve onarılma süreçleri gerçekleştirilmektedir. Rami Kışlası’ndaki sekiz ana kol üzerine yerleşen kütüphaneler ve okuma salonları, doğumdan ölüme yaşamın her anında bilginin ışığı ile aydınlanan nesilleri sembolize etmektedir. Bebek ve Çocuk Kütüp- hanesi’nin renkli dünyasından Yazma Eserler Kütüphanesi’nin olgun bilgeliğine olan yolculuğun tamamını Rami Kütüphanesi’nin farklı kü- tüphanelerinde deneyimlenebilmektedir. Rami Kütüphanesi kitaplar, dergiler, diğer basılı ve dijital materyallere sahip olan koleksiyonuyla her yaştan ziyaretçisinin ihtiyacını karşılamaktadır. 126 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı İletişim İhtisas Kütüphanesi Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, iletişim alanında uzmanlaşmış bir bilgi merkezi olarak İletişim İhtisas Kütüphanesi’ni kurmaktadır. Bu yeni kütüphane, iletişim bilimleriyle ilgili araştırmacılar, uzmanlar ve profesyoneller için bütüncül ve kapsamlı kaynaklar sunmayı hedef- lemektedir. 15.000 kitap kapasitesine sahip olan kütüphane, iletişim disiplinlerine dair en güncel literatürü barındırmanın yanı sıra, tarihi ve teorik eserlere de ev sahipliği yapmaktadır. Koleksiyonda, Servet-i Fünûn, Malûmat, Millî Mecmua, Yeni Mecmua, Harp Mecmuası ve Tercümân-ı Ahvâl gibi değerli süreli yayınların yanı sıra, Ayın Tarihi dergisinin 1923’ten günümüze kadar olan 100 yıllık sayıları da bulunmaktadır. Bu zengin arşiv, kütüphaneyi sade- ce bir bilgi merkezi değil, aynı zamanda kültürel bir hazine olarak da önemli kılmaktadır. İletişim İhtisas Kütüphanesi, modern teknolojik imkanlarla donatıl- mış çalışma alanları, bilgisayar istasyonları ve grup çalışmasına uygun ortamları ile ziyaretçilerine konforlu bir araştırma ortamı sunmakta- dır. İletişim İhtisas Kütüphanesi, bu olanakların yanı sıra geniş çaplı dijital veri tabanlarına erişim sağlayarak ziyaretçilerine güncel ve kap- samlı bilgi kaynaklarına ulaşma imkânı sağlamayı hedeflemektedir. 127 Kütüphanecilik Faaliyetleri 127 Kütüphanecilik Faaliyetleri 128 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Herkes İçin Erişilebilir Kütüphaneler Dezavantajlı gruplar da dâhil olmak üzere toplumun tüm kesimlerine ve her yerde kütüphanecilik hizmeti vermek ve tüm toplumsal grup- larda okuma alışkanlığının gelişimine katkıda bulunmak üzere gezici kütüphaneler, konuşan kitaplık, millet kıraathaneleri, AVM kütüpha- neleri, gar ve havaalanı kütüphaneleri, bebek ve çocuk kütüphaneleri, ihtisas kütüphaneleri, ceza ve tevkif evi kütüphaneleri, kadın konuke- vi kütüphaneleri ve etkin kütüphane mobil uygulaması gibi yüzlerce proje hayata geçirilmiştir. Engelli Erişimini Kolaylaştırmaya Yönelik Uygulamalar Kütüphanelerde dezavantajlı grupların bilgiye erişiminin kolaylaştırıl- ması ve aynı zamanda akıllı-dijital kütüphanecilik yaklaşımına katkı sağlanması amacı ile Türkiye’de kütüphanecilik alanında ilk defa 2023 yılında pilot olarak belir- lenen kütüphanelerde görme engelliler için ses- li navigasyon sistemi oluşturulmuştur. Kütüp- hanenin farklı noktalarında konumlandırılan KONUŞAN KITAPLIK MOBIL UYGULAMASI 129 Kütüphanecilik Faaliyetleri 129 Kütüphanecilik Faaliyetleri sensörler vasıtasıyla görme engellileri sesli komutlarla kütüphanenin gitmek istedikleri bölümlerine yönlendiren sistem, görme engellilere özel olarak hazırlanmış bir mobil uygulama üzerinde kullanılabilmek- tedir. Ayrıca Millî Kütüphane Konuşan Kitaplık Görme Engelliler Merkezi’n- de, görme engelli üyeler için gönüllü okurlar aracılığıyla seslendirilen kitapların sayısı, seslendirme yapılan kütüphaneler arasında koor- dinasyonun sağlanmasıyla birlikte büyük bir artışla yaklaşık 6 bine ulaşmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığının web sitesinde (https://mobil.ktb.gov. tr/) ve “Konuşan Kitaplık Mobil Uygulaması” üzerinden de erişilebilen sesli kitaplar arasında güncel ve klasik edebi eserler, roman, şiir, dene- me, öykü, psikoloji gibi farklı kategorilerde eserler ve sınavlara hazırlık kitapları bulunmaktadır. Gezici Kütüphaneler Şehirlerin uzak semtlerinde, kasa- ba ve köylerinde yaşayıp merkezlere uzaklık nedeniyle yerleşik kütüpha- ne hizmetlerinden yararlanamayan vatandaşlara hizmet veren gezici kü- tüphanelerin sayısı 85’e çıkarılmıştır. Gezici kütüphanelerde vatandaş- lar kitap, süreli yayın okuma veya ödünç alma, danışma kaynakların- dan yararlanma, internete erişim gibi yerleşik kütüphanelerden aldık- ları hizmetleri alabilmektedirler. Gar Kütüphaneleri “Kütüphanelerde Ne Yapılmaz ki” sloganıyla her yaş grubuna hitap eden, yenilikçi hizmet anlayışına sahip yeni nesil kütüphanelere eri- şim imkânlarının kolaylaştırılması amacıyla 2019’dan bu yana garlar- da halk kütüphaneleri açılmaya başlamıştır. Artan demir yolu taşıma- cılığı neticesinde, vatandaşların yoğun olarak kullandığı Yüksek Hızlı Tren (YHT) garlarında açılan kütüphaneler ile sosyokültürel alanlar yaratılmakta ve yolcuların yolculuk sırasında ve sonrasında okumak üzere kitap ve kitap dışı materyali ödünç alabilmeleri sağlanmaktadır. Gar kütüphanelerinden alınan ödünçler herhangi bir il halk kütüpha- 130 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI nesine 15 gün içinde iade edilebilmek- tedir. 2019 yılında açılan Konya Gar Kütüp- hanesi, Konya Yüksek Hızlı Tren Garı yanındaki müstakil bir binada hizmet vermektedir. Konya Gar Kütüphanesi bünyesinde robotik, hat ve ney atöl- yeleri, söyleşi, sanat-sergi odası, oku- ma salonları, kıraathane, kafeterya, çocuk ve genç odası, kent kitaplığı, vs. bulunmaktadır. 2021 yılında açılan Ankara YHT Gar Kütüphanesi, YHT Girişi Zemin Kat B Kapısı karşısında hizmet vermekte- dir. Ankara Gar Kütüphanesi’nde yak- laşık 5 bin materyal bulunmaktadır. GAR KÜTÜPHANESI, KONYA GAR KÜTÜPHANESI, ANKARA 131 Kütüphanecilik Faaliyetleri 131 Kütüphanecilik Faaliyetleri Havaalanı Kütüphaneleri Türkiye’nin ilk havaalanı kütüpha- nesi 2019 yılında İstanbul Havaa- lanı’nda, ikincisi ise 2022 yılında Ankara’da Esenboğa Havaalanı’n- da açılmıştır. 2023 yılında Antalya Havaalanı Kütüphanesi de hizmete açılarak 3. havaalanı kütüphanesi de okuyuculara hizmet vermeye baş- lamıştır. Havaalanı kütüphaneleri, havaalanı çalışanları ve yolculara yerleşik kütüphane hizmetleri ver- diği gibi sesli kitap, e-kitap ve diğer dijital formatlarda engelsiz erişim imkânı da sağlamaktadır. İl halk kütüphanelerine bağlı şube kütüp- hanesi olarak hizmet veren havaalanı kütüphanelerinden ödünç alı- nan kitaplar 15 gün içerisinde herhangi bir halk kütüphanesine iade edilebilmektedir. AVM Kütüphaneleri Alışveriş merkezleri (AVM’ler) günümüzde alışveriş ortamı olmanın yanı sıra tüketim toplumunun yeni kentsel mekânı olarak sosyal ve eğlence ihtiyaçlarının karşılandığı açık ve kapalı mekânların bir arada bulunduğu konsept hâline dönüşmeye başlamıştır. Yoğun olarak kul- lanılan bu mekânlarda yer alan kütüphanelerin büyük ilgi göreceği de- ğerlendirilmiştir. AVM yönetimleri ile yapılan görüşmeler neticesinde aşağıdaki AVM kütüphaneleri açılmıştır: » Ankara Mamak’ta Nata Vega Outlet AVM ve Keçiören Subayevle- ri’nde Vega AVM kütüphaneleri, İSTANBUL HAVAALANI KÜTÜPHANESI HAVAALANI KÜTÜPHANESI TANITIM FILMI 132 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İstanbul Ümraniye’de Akyaka Park AVM ve Sultangazi’de Nata İs- tanbul AVM kütüphaneleri, » Eskişehir Tepebaşı’nda Vega Outlet AVM Kütüphanesi, » Malatya Battalgazi’de Malatya Park AVM Kütüphanesi, » İstanbul Kağıthane’de İstanbul Axis AVM Kütüphanesi, » İstanbul Sancaktepe’de İstanbul Rings AVM Kütüphanesi, » Artvin Merkez’de Artrium AVM Çocuk Kütüphanesi. AKYAKA PARK AVM KÜTÜPHANESI, İSTANBUL İSTANBUL RINGS AVM KÜTÜPHANESI, İSTANBUL NATA VEGA OUTLET AVM KÜTÜPHANESI, ANKARA ARTRIUM AVM ÇOCUK KÜTÜPHANESI, ARTVIN 133 Kütüphanecilik Faaliyetleri 133 Kütüphanecilik Faaliyetleri Adalet Halk Kütüphaneleri Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı arasında 24 Ekim 2019 tarihinde imzalanan iş birliği protokolü kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı halk kütüphaneleri, cezaevlerine kitap ve eğitim desteği ver- mektedir. Ayrıca 2021 yılında imzalanan ek protokolle cezaevlerine müstakil kütüphane kurulması, yayın taleplerine erişimin ve hızın artırılması ile nitelikli güncel yayın sayısının artırılması kararlaştırıl- mıştır. Bu kapsamda ceza infaz kurumu kampüslerinde müstakil kü- tüphaneler kurulmuştur. Ceza infaz kurumlarındaki kütüphane ve ki- taplıklarda 2023 itibarıyla 1 milyon 480 bin 756 kitap bulunmaktadır. Proje kapsamında açılan ilk adalet halk kütüphanesi Sincan Ceza İnfaz Kurumları kampüsünde bulunan Sincan Adalet Halk Kütüphanesi’dir. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğüne bağlı olarak hizmet ve- ren ve vermesi planlanan adalet kü- tüphaneleri ise: Elazığ, İzmir-Buca ve Aliağa, Kayseri-Bünyan, Adana, İstanbul-Silivri, İstanbul-Maltepe, Diyarbakır, Mersin-Tarsus, Koca- eli, Tekirdağ, Hatay ve Afyonkara- hisar’dadır. 5 Aralık 2023 tarihinde bunlardan sekizinin açılısı gerçek- leştirilmiştir, diğerlerinin de çalış- maları devam etmektedir. Protoko- lün imzalandığı günden 2023 yılı sonuna kadar halk kütüphanelerin- de 132 bin 608 hükümlü ve tutuklu üye tarafından 1 milyon 953 bin 333 kitap okunmuştur. İhtisas Kütüphaneleri İhtisas kütüphaneleri, araştırmacıların ve meraklıların kaynak ih- tiyaçlarına çözüm sunan bir koleksiyona sahiptir. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü bünyesinde ihtisas kütüphaneleri olarak edebiyat müze kütüphaneleri, sanat kütüphaneleri, Bilimler Tarihi Kütüphanesi ve Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Kütüphanesi bulun- maktadır. ADALET HALK KÜTÜPHANESI, KAYSERI BÜNYAN 134 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İSTANBUL AHMET HAMDI TANPINAR EDEBIYAT MÜZE KÜTÜPHANESI 135 Kütüphanecilik Faaliyetleri 135 Kütüphanecilik Faaliyetleri Edebiyat Müze Kütüphaneleri Edebiyat müze kütüphaneleri tarihsel ve güncel yapıtları içeren ku- rumlardır. El yazmalarının özgün basımları, tıpkıbasımları ve yazar- ların kullandığı özel eşyaları edebiyat müze kütüphanelerinin müze boyutunu; 20. yüzyıldan itibaren Türk Edebiyatı başlığı altında top- lanan her türden yazınsal ve yazın-bilimsel yapıtlar ve yazınsal eleş- tirinin yanı sıra edebiyat dergileri ve ödül almış eserler de kütüphane boyutunu oluşturmaktadır. Bu olguların ve düşüncelerin bir sonucu olarak tasarımlanan edebiyat müze kütüphaneleri açıldıkları illerde il halk kütüphanelerine bağlı “uzmanlık (ihtisas) kütüphaneleri” olarak hizmet vermektedir. Edebiyat müze kütüphaneleri, bulundukları ilin kültürel dokusunu ve mimarî özelliklerini yansıtan estetik, niteliği yüksek bağımsız müsta- kil binalarda kurulmuştur. Bu kütüphaneler, bulundukları ilde doğ- muş ya da uzun yıllar yaşamış, yöreyle bütünleşmiş yazarların eser- leri ve kendileri hakkında yazılmış çalışmalardan oluşturulmuş özel koleksiyonlar ile müze kütüphaneciliği felsefesine uygun kitaplar, o yörede üretilmiş yazma eserlerin tıpkıbasımları, yazarlara ait objeleri (yazarların kullandığı kalem, daktilo vb. araç gereçleri) kapsamakta- dır. DIYARBAKIR SUR AHMET ARIF EDEBIYAT MÜZE KÜTÜPHANESI KÜTAHYA EVLIYA ÇELEBI EDEBIYAT MÜZE KÜTÜPHANESI 136 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Edebiyat müze kütüphanelerinde, mesai saatlerine bağlı kalmaksı- zın araştırmacı ve okuyucunun edebiyat, sanat, kültür, tarih, felsefe, müzik, resim gibi konularda söyleşi, bilimsel toplantı, sanatsal etkin- lik düzenlemesi hedeflenmektedir. Bu kütüphaneler edebiyatçıların, eleştirmenlerin yayıncıların, çevirmenlerin ve edebiyatla ilgili sivil toplum kuruluşlarının edebiyata ilişkin her türlü etkinliği için açık- tır. Bu mekânlarda edebiyatın yanı sıra estetik kültür ile ilgili her tür- lü etkinlik ve sergi de yapılabilmektedir. Bahse konu kütüphanelerde ödünç verme işlemi yapılmamakta olup çok amaçlı veya ders çalışma salonlarında materyallerin kullanılması mümkündür. Edebiyat müze kütüphanelerinde aynı zamanda kullanıcıların gereksinmelerin karşı- layacak kafe ve kafeteryalar da bulunmaktadır. Açılış yılları sırasıyla mevcut edebiyat müze kütüphaneleri şunlardır: » 2011 yılında Ankara Mehmet Akif Ersoy, Adana Karacaoğlan, Diyar- bakır Ahmet Arif, İstanbul Ahmet Hamdi Tanpınar edebiyat müze kütüphaneleri, » 2012 yılında Erzurum Erzurumlu Emrah Edebiyat Müze Kütüpha- nesi, » 2013 yılında Kütahya Evliya Çelebi Edebiyat Müze Kütüphanesi, » 2018 yılında Trabzon Muhibbi Edebiyat Müze Kütüphanesi, » 2021 yılında İzmir ve Hatay Edebiyat Müze Kütüphaneleri, » 2022 yılında Ankara Nuri Pakdil Edebiyat Müze Kütüphanesi, » 2023 yılında İstanbul Büyükada Edebiyat Müze Kütüphanesi. Sanat Kütüphaneleri Sanat alanında ihtisas kütüphanesi olarak Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren kütüphaneler şunlardır: » Ankara-Çankaya- Cer Modern Sanat Kütüphanesi: CerModern’in giriş katında yer alan yayın, katalog ve kütüphane bölümünde, mo- dern sanatlar, sahne sanatları ve düşünsel alanda başvuru kaynak- ları yer almaktadır. Yayın, katalog, kütüphane bölümünde sanatçı ve araştırmacıların kullanımına sunulmak üzere seçkin kaynaklar yer almaktadır. » İstanbul-Beyoğlu-Atatürk Kültür Merkezi Sa- nat Kütüphanesi: İstanbul AKM bünyesinde bir bilgi merkezi olarak kurgulanan ve müzik, sanat, mimarlık, tasarım gibi başlıklara odakla- ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI SANAT KÜTÜPHANESI, İSTANBUL 137 Kütüphanecilik Faaliyetleri 137 Kütüphanecilik Faaliyetleri 138 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI nan bir sanat kütüphanesi yer al- maktadır. Zengin içeriğiyle AKM Kütüphane, bütün sanatseverler için önemli bir araştırma merkezi olma özelliği taşımaktadır. Bilimler Tarihi Kütüphanesi Prof. Dr. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphane- si 13 Aralık 2018 tarihinden itibaren İstanbul Fatih’te Gülhane Parkı içinde Eski Telgrafhane binasında hizmet vermektedir. Bilimler Tarihi Kütüphanesinde, yaklaşık 2 bin m²’lik alanda, Prof. Dr. Fuat Sezgin’in Goethe Üniversitesindeki kütüphanesinden getirtilen yaklaşık 16 bin kitap; Prof. Dr. Fuat Sezgin tarafından bizzat seçilen yaklaşık 7 bin Arapça kitap; Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı Kütüphanesi tarafından daha önce satın alınmış 4 bin kitap ol- mak üzere toplam 27 bin kitap bulunmaktadır. Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Kütüphanesi Bursa Osmangazi’de bulunan Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Kütüp- hanesi, kitapların bağışçıları olan Prof. Dr. Süleyman Uludağ ve Prof. Dr. Mustafa Kara’nın ismini taşımaktadır. Resmî açılışı 10 Aralık 2021 tarihinde yapılan kütüphane yaklaşık 300 m²’lik müstakil bir binada hizmet vermektedir. Bursa’da tasavvuf kültürüne yönelik ihtisaslaşan ve panel, konferans, vb. bilimsel, kültürel ve sanatsal etkinliklere ev sahipliği yapan kütüp- hane; PROF. DR. FUAT SEZGIN VE DR. URSULA SEZGIN BILIMLER TARIHI KÜTÜPHANESI, İSTANBUL 139 Kütüphanecilik Faaliyetleri 139 Kütüphanecilik Faaliyetleri » Tasavvuf kültürü ve edebiyatı ala- nında eserleri bir araya getirmek, » Tasavvuf alanında çalışan akade- misyenler ile Bakanlık arasında bilgi birikimi ve deneyimlerin ak- tarılabileceği paylaşım ve etkile- şim ortamı sağlamak amaçlarına hizmet etmektedir. Bebek ve Çocuk Kütüphaneleri Bebek ve çocuk kütüphanelerinin hedef kitlesi bebekler, 3 yaş altı ço- cuklar, okul öncesi çocuklar ile onlara eşlik eden ebeveynler, diğer aile fertleri ve mekânın imkân verdiği ölçüde, özel gereksinimi olan birey- lerdir. Bebek ve çocuk kütüphanelerinin temel amacı okuma kültürü ve alışkanlığının erken çocukluk döneminde kazandırılmasıdır. Bebek ve çocuk kütüphaneleri, tamamı ücretsiz olmak üzere, bebeklerin gör- sel okuma dönemlerinde faydalanacakları oyuncaklar, dokunmatik kitap ve kitap dışı materyaller, bebeklerin güvenli ve temiz bir ortam- da akranları ile emekler veya oynarken, ebeveynlerinin onların yanı başında hoşça vakit geçirip sosyalleşebilecekleri bir ortam sunmakta- dır. Kütüphane bünyesinde etkileşimli okuma için masal köşesi, oyun alanları, çok amaçlı etkinlik alanı, bebek bakım odaları, WC, bebek arabaları için alan gibi pek çok detay düşünülmüştür. TASAVVUF KÜLTÜRÜ VE EDEBIYATI KÜTÜPHANESI, BURSA 140 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bebek ve çocuk kütüphanelerinde çocuk gelişimini destekleyici te- kerleme, ninni ve şarkılı interaktif drama destekli masal hikâye saati, parmak oyunları, kuklalar ve el sa- natları vs. gibi eğlenceli ve ücretsiz etkinlikler de düzenlenmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı, bebek ve çocuklara yönelik 92 kü- tüphane bulunmaktadır. Bunların haricinde erken okurluk çalışmaları çerçevesinde Türkiye’de ilk olarak 0-3 yaş grubu bebek kütüphaneleri de açılmaya başlamıştır. Türkiye’deki ilk bebek kütüphanesi Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2019 yılında Karabük İlk Halk Kütüpha- nesi bünyesinde hizmete alınmıştır. Ardından Türkiye’nin ilk müsta- kil bebek kütüphanesi ise Tokat’ta açılmıştır. Daha sonra bunları Bitlis ve Ankara Sincan, Akyurt, Mamak’ta açılan müstakil bebek ve çocuk kütüphaneleri izlemiştir. Bebeklik döneminden başlayan yaşam boyu öğrenme sürecinde, okuma-öğrenme ilişkisinin kurulmasına aracılık ederek okumanın bir yaşam biçimi olmasını sağlamayı hedefleyen be- bek ve çocuk kütüphanelerinden müstakil olanların sayısı 10’a, halk kütüphaneleri bünyesinde hizmet verenlerin sayısı ise 5’e yükselmiş- tir. KARABÜK İL HALK KÜTÜPHANESI BEBEK BÖLÜMÜ 141 Kütüphanecilik Faaliyetleri 141 Kütüphanecilik Faaliyetleri Yeni Nesil Kütüphane Binaları 2010 yılından sonra yapılan kütüphane binaları, tip proje yerine inşa edildiği şehrin ruhuna uygun, çev- resi ile ahenkli ve ihtiyaç programı analizlerine daya- lı olarak tasarlanmaktadır. 2015 yılında faaliyete ge- çen Sivas İl Halk Kütüphanesi binası bu kapsamda inşa edilen ilk kütüphane olup bunu müteakip 2018 yılında Kırşehir, Muş ve Uşak; 2019 yılında Samsun, Erzurum ve Burdur; 2020 yılında Eskişehir, Kırkla- reli, Batman il halk kütüphaneleri ve yine 2020 yı- lında Mersin Erdemli İlçe Halk Kütüphanesi, bina inşaat ve tefriş projele- ri hayata geçirilerek yeni binalarına taşınmıştır. Yaşayan kütüphanelerde sessiz bireysel ve grup çalışma alanlarının yanı sıra bebek ve çocuklar için aktivite, oyun ve spor alanı, kafeterya, deneyap (maker) atölyesi, cep sineması, çok amaçlı salonlar ile rahat mekânlar bulunmaktadır. BATMAN ŞEHIT ŞENAY AYBÜKE YALÇIN İL HALK KÜTÜPHANESI; KIRKLARELI İL HALK KÜTÜPHANESI; KIRŞEHIR İL HALK KÜTÜPHANESI; ERDEMLI ILÇE HALK KÜTÜPHANESI 143 Yayımcılık Faaliyetleri Yayım Faaliyetlerinin Genişletilmesine Dönük Devlet Destekleri Türkiye’de yayımcılık faaliyetleri, Cumhuriyet’in erken döneminde kurulan Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun çalışmaları baş- ta olmak üzere, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı ile ya- yımcılık faaliyetlerine dönük diğer ilgili kurum ve destek programları- nın katkılarıyla her geçen gün ilerleme göstermektedir. Bu doğrultuda, 2023 yılında ISBN tahsis edilen kitap başlığı sayısında 99 bin 25’e ulaşılarak bir rekora imza atılmıştır. Kültür ve Turizm Ba- kanlığı tarafından yürütülen elektronik yayıncılık faaliyetleriyle, ISBN tahsis edilen e-kitap başlığı sayısı, 2023 yılında 2020 yılına göre yüzde 176 artışla 27 bin 427 olarak gerçekleşmiştir. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünce 2002-2023 yılları ara- sında ISBN ve ISSN verilen kitap sayısı tablo 1’de gösterilmektedir. Türkiye’de yayım faaliyetlerindeki gelişimi gösteren bir diğer etmen ise bandrollü kitap sayısındaki artıştır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81’inci maddesi gereğince Türkiye’de basılmak veya ithal edilmek suretiyle Türkiye’de yayımlanan kitap nüshalarına bandrol yapıştırılması zorunludur. Bu kapsamda, 2002 yılında 134 milyon 720 bin 374 adet kitap nüshası için bandrol verilmiş iken 2022 yılında ve- Yayımcılık Faaliyetleri 144 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 16.426 20.010 21.500 26.000 32.750 29.312 32.342 31.286 35.767 43.096 42.626 47.352 50.752 56.414 54.446 60.335 67.135 68.554 78.500 87.231 83.653 99.025 634 478 600 989 846 805 725 673 690 710 741 721 818 928 938 802 913 877 744 809 625 288* TABLO 1: 2002-2023 YILLARI ARASINDA ISBN VE ISSN VERILEN KITAP SAYISI TABLO 2: 2002-2023 YILLARI ARASINDA BANDROL SAYILARI VE KITAP ADETLERI * 1 Ocak–30 Haziran arası. * 1 Ocak–30 Haziran arası. 10.000 0 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000 ISBN ISSN 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 134.720.374 109.800.576 143.694.997 122.753.228 114.554.976 145.682.555 163.165.695 170.324.457 214.414.289 289.193.982 293.527.824 330.017.405 344.405.399 384.054.363 404.118.293 407.739.008 410.641.305 423.602.828 433.213.632 438.679.864 380.296.402 227.657.651* 11.159 9.456 10.135 15.436 122.384 26.396 27.773 28.683 36.787 52.903 56.712 62.292 67.185 73.506 76.114 84.129 83.052 89.359 97.115 102.401 98.740 57.651* KITAP BANDROLÜ ADEDI (NÜSHA) KITAP ADEDI (BAŞLIK) 0 50.000 100.000 150.000 200.000 250.000 300.000 350.000 400.000 450.000 500.000 145 Yayımcılık Faaliyetleri 145 Yayımcılık Faaliyetleri rilen bandrol sayısı yaklaşık 3 kat artışla 380 milyon 296 bin 402’ye ulaşmıştır. 2023 yılının ilk yedi ayında bandrollenen kitap nüshası sa- yısı ise 227 milyon 657 bin 651 adettir. Telif Hakları Genel Müdürlüğü tarafından yıllar itibarıyla verilen bandrol sayıları ve kitap adetleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Türkiye yayıncılığı bu rakamlarla Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) ve Uluslararası Yayıncılar Birliği (IPA) tarafından açıklanan küresel yayıncılık raporuna göre perakende pazar büyüklüğü bakımından dünyada 10. sırada, ISBN tahsis edilen başlık sayısı bakımından ise 12. sırada yer almıştır. Yine bu rapora göre derlenen eser sayısında Türki- ye 6. sıradadır. ISSN International Centre raporuna göre açık erişimli süreli yayınlara atanan ISSN sayısı bakımından ise Türkiye, dünyada 3. sırada bulunmaktadır. Türkiye’nin yayımcılık faaliyetleri açısından elde ettiği bu önemli ko- numun en önemli nedeni, yayımcılık faaliyetlerine dönük kaynak ar- tışıdır. 2023 yılında sadece merkezî kitap alımları için ayrılan kaynak 73 milyon TL’yi bulmuş, yerinden kitap alımları, süreli yayın alımları ve çeşitli elektronik yayın formatlarındaki alımlarla birlikte yayın alım desteği miktarı 115 milyon TL’ye ulaşmıştır. Uluslararası fuar katılım destekleri, çeviri destekleri ve eser üretimi destekleri eklendiğinde ise 2023 yılında, yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığının yayıncılık sek- törüne doğrudan aktardığı destek miktarı 150 milyon TL’yi aşmıştır. Bu bağlamda; » 2005 yılından bu yana yürütülmekte olan; Türk kültür, sanat ve edebiyatının klasik ve çağdaş eserlerinin ilgili ülkelerin tanınmış yayınevlerince Türkçe dışındaki dillere çevrilmesi, o dilin konuşul- duğu ülke veya ülkelerde yayımlanması ve tanıtılması esasına da- yalı bir çeviri ve yayım destek programı olan TEDA Çeviri ve Yayın Destek Programı, » Türk edebiyatı alanında yeni ve özgün eserlerin üretilmesi, yayım- lanması ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla 2014 yılından bu yana Edebiyat Eserlerini Destek (EDES) Projesi ve » Millî kültürün yazılı belgelerini, fikir ve sanat eserleri ile sanatsal, kültürel ve tarihsel birikimimizin gelecek nesillere aktarılması amacıyla yeni eserler üretilmesine yönelik yayım faaliyetlerini kap- sayan Millî Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi’yle ilgili yayınevlerine milyonlarca Türk lirası destek sağlanmış, böylelik- 146 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI le binlerce basılı eser ve e-kitabın okuyucuyla buluşmasına ve Türk diline yeni çeviri eserlerin kazandırılmasına büyük bir katkıda bulu- nulmuştur. Aynı zamanda Kültür ve Turizm Bakanlığının dijital formatlardaki kitaplara vatandaşların ücretsiz erişimini sağladığı mobil e-yayın uy- gulamaları için yayıncılardan kitap satın alınarak veya kiralanarak ya- yıncılık sektörüne bir diğer önemli destek sağlanmıştır. Örneğin, 2021 yılında hizmete açılan “E-kitabım” mobil uygulamasıy- la Kültür ve Turizm Bakanlığının yayınlarının yanında özel yayınev- lerinden uygun lisanslama modelleriyle kiralanarak ücretsiz olarak 2 bin 371 e-kitap, vatandaşların hizmetine sunulmuştur. Bu platform için yapılan kitap satın alımları/ki- ralamalar ile yayıncılarımız için yeni bir maddi destek imkânı da yaratıl- mış ve böylece bu platformun açıldı- ğı 2021 yılında Türkiye’deki e-kitap üretimi bir önceki yıla göre dört kat artmıştır. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından işitme engelli bireylerin, eğitim, meslek edinme ve okuma kültürü konularında deza- vantajlarını gidermek amacıyla video kitaplardan müteşekkil bir platform olan Kitap + uygulaması da dijital platformlardaki yayım faaliyetlerine destek veren bir diğer önemli örnek- tir. Türkiye’de bir ilk ve yenilikçi özellikleriyle de dünyadaki az sayıda örneğinin en iyisi ve gelişmişi olan İşitme Engelliler İçin Kitap + Video Kitap Uygulaması için resimli çocuk kitapları, uzman işaret dili çevir- menleri tarafından çevrilmiş ve yayına alınmıştır. Bu platform Türki- ye’de işitme engellilerin Türkçe öğrenimi ve engelli olmayan ancak işa- ret dili öğrenmek isteyen vatandaşlarımız için tek kaynaktır. Öte yandan dünya üzerinde mevcut olan 150’ye yakın işaret diline de uyarlanabilme özelliğine sahip Kitap+ Mobil Uygulaması, tüm dünyadaki işitme engel- lilere yönelik uygulamalara da örnek teşkil etmektedir. Benzer biçimde, edebiyat dergileri başta olmak üzere kültür ve sanat alanlarındaki süreli yayınların faaliyetlerini devam ettirebilme çabala- 147 Yayımcılık Faaliyetleri 147 Yayımcılık Faaliyetleri rına destek olmak, edebiyat ve kültür dergiciliğinde çeşitliliğin korun- masına yardımcı olmak ve Türkiye’de elektronik süreli yayıncılığının gelişimine katkıda bulunmak amaçlarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yeni bir e-dergi mobil uygulaması hayata geçirilmektedir. Bu platform ile bir yandan Türkiye’nin önde gelen edebiyat ve kültür dergilerine ücretsiz erişilebilecek, diğer yandan bu platform için yapı- lacak satın almalar yoluyla süreli yayın sektörüne önemli bir maddi kaynak sağlanmış olacaktır. Özel yayım faaliyetlerinin desteklenmesine koşut bir biçimde devlet ya- yım faaliyetlerindeki artış da bilgiye ucuz erişimin sağlanması açısından oldukça önemlidir. Devlet yayınlarının sürekliliği ve artışı, ilgili kurum ve kuruluşların koordineli çalışma düzenleri içinde devam etmektedir. Yazma Eserler Kurumu Kültürel Yayın Faaliyetleri Örneğin, Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından somut olmayan kültürel miras unsurlarıyla ilgili farkındalığın artırılması ve yeni kuşakların kültürel değerlerle tanışması amacıyla gerçekleştiri- len yayın faaliyetleri kapsamında 42 yeni kitap yayımlanmıştır. Aynı doğrultuda Yazma Eserler Kurumu tarafından 2012-2023 yılları ara- sında yayımlanan yeni eser sayısı 233’e ulaşmıştır. Yayımlanan eserle- rin yıllara göre dağılımı aşağıdaki infografikte gösterilmiştir. Yazma Eserler Kurumu Başkanlığında 2012 yılında 136 bin 175 adet yazma ve 245 bin 715 eski basma eser bulunmakta iken bu sayılar 2023 yılında 219 bin 821 yazma eser ve 485 bin 981 eski basma eser seviyesine çıkmıştır. 2012 yılından günümüze 1.999 eserin restorasyon işlemi tamamlanmış ve 85 bin 583 eser de sayısal ortama aktarılmıştır. 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 8 13 25 20 19 16 18 39 25 20 20 10 İNFOGRAFİK: YAZMA ESERLER KURUMU TARAFINDAN 2012-2023 YILLARI ARASINDA YAYIMLANAN YENI ESER SAYISIADETLERI 148 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Kültürel Yayın Faaliyetleri Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesindeki Türk Ta- rih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi ve Atatürk Kültür Merkezi yayınları da yukarıda adı geçen ilgili kurum yayınla- rının olduğu gibi, Türk milletinin bilgiye erişiminin kolaylaşması ve bilimsel düşüncenin gelişimi için oldukça önemlidir. ‘‘KUTSAL RISÂLET’’ YAZMA MUSHAF SERGISI, 2022, İSTANBUL “ANADOLU ÂRIFLERI VE ÂLIMLERI” YAZMA ESER SERGISI”, 2022, KONYA 149 Yayımcılık Faaliyetleri 149 Yayımcılık Faaliyetleri Bu doğrultuda Türk Tarih Kurumu tarafından 2002 yılından itibaren 1.288 adet kitap yayım- lanmıştır. 2002 yılından itibaren yayımlanan dergi sayısı ise 87’dir. Bu dergiler içinde, “Türk ve Türkiye tarihini ve bunlarla ilgili konuları, Türk- lerin medeniyete hizmetlerini ilmî yoldan incele- mek, araştırmak, tanıtmak, yaymak ve yayımlar yapmak” görevini sürdüren ve adını bizzat ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün verdiği Belle- ten Dergisi, 1937 yılından bugüne yayın hayatına devam etmektedir. Benzer bir biçimde, kurulduğu 1932 yılından bu yana alanının en önemli yayıncılarından biri olan Türk Dil Kurumunun 2002 yılından bugüne gerçekleştirdiği 1.167 kitap yayınının yıllara göre dağılımı infografikte verilmiştir. Kitap basımına ek olarak Türk Dil Kurumu tarafından, farklı konuda üç dergi yayımlanmaktadır. Bunlardan ikisi, yılda iki kez yayımlanan; Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten ve Türk Dünyası Dil ve Edebi- 150 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İNFOGRAFİK: TÜRK DIL KURUMUNUN 2002-2023 YILLARI ARASINDA GERÇEKLEŞTİRDİĞİ KITAP YAYINININ YILLARA GÖRE DAĞILIMI. 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 42 17 23 3 19 36 29 40 22 26 8 41 38 28 27 52 26 25 56 75 68 14 1 1 3 11 12 18 6 38 2 25 25 24 12 34 62 24 82 22 50 YENİ KİTAP TIPKI BASIM İNFOGRAFİK: ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZININ 2002-2023 YILLARI ARASINDA GERÇEKLEŞTİRDİĞİ KITAP, DERGI VE TIPKIBASIM YAYINLARININ YILLARA GÖRE DAĞILIMI. 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 24 11 24 34 10 17 12 30 15 14 18 12 21 19 14 25 11 21 12 23 20 12 14 8 23 27 7 12 8 27 12 10 13 8 7 9 6 11 7 17 5 8 9 7 255 404 10 3 6 6 1 2 1 1 3 3 3 3 3 4 4 4 3 11 3 7 1 7 3 11 2 2 2 11 8 3 4 5 4 3 2 82 67 151 Yayımcılık Faaliyetleri 151 Yayımcılık Faaliyetleri yat Dergisi uluslararası hakemli ve bilimsel dergilerdir. Bu dergiler, 2002’den günümüze toplam 44 sayı yayımlanmıştır. Türk Dil Kurumunun bir diğer süreli yayını ise ilk sayısı 1951 yılının ekim ayında yayımlanan, aylık Türk Dili dergisidir. Ana konuları dil ve edebiyat olan, kültürel yazılara da yer verilen derginin 2002’den bugü- ne 260 sayısı yayımlanmıştır. Atatürk Kültür Merkezi, Türkiye’deki resmî yayımcılık faaliyetlerine büyük katkı sunan bir diğer önemli devlet kurumudur. Başkanlık ta- rafından; 2002 yılından günümüze kadar yayımlanan 404 kitap, dergi ve tıpkıbasım sayılarının yıllara göre dağılımı infografikte verilmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı Kültürel Yayın Faaliyetleri Kültür, insanları ortak bir anlam evreninde buluşturarak toplumları oluşturur. Kendi kültürel özgünlüğünün farkında olan, onu hakkıyla yaşayan ve yaşatmaya gayret eden toplumlar, varlıklarını daima ko- rumuşlardır. Kültürün korunması, yaşanması ve yaşatılması da ön- cekilerin mirasını tanımak, bilmek, yaşamak, elemek ve geliştirmekle mümkündür. Bu süreç içerisinde kültürün aktarılması eğitimle ger- çekleşmektedir. Toplumun kültürünü etkileyen ve aynı zamanda on- dan etkilenen bir süreç olarak eğitim, kültürel değerlerin izlerini taşır. Bu kapsamda Millî Eğitim Bakanlığı kültürün korunması, yaşanması ve yaşatılması için gerek eğitim müfredatının hazırlanıp uygulanma- sı gerekse temel kültürel değerlerin erken çocukluk çağından itibaren öğretilmesi sürecinde en önemli aktördür. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı evrensel de- ğer ve standartları göz önünde bulundurarak kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile millî ve toplumsal değerlere dayalı bir eğitim sistemi oluştur- mak amacıyla eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programları- nı, ders kitabı ve diğer öğretim materyallerini, paydaşlarıyla dayanışma içinde gerekli araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile sürekli iyileştirme- yi esas alan faaliyetleri gerçekleştirmektedir. Bu kapsamda “Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler” dersi öğretim programına dâhil edilmiş ve bu dersin müfredatı 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun 2. maddesinde ifade edilen Türk Millî Eğitiminin Genel Amaçları ile Türk Millî Eğitiminin Temel İlkeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Öğretim programında “Kültür ve Medeniyetimize Yön Verenler” dersi bulunan üniteler ve ünitelerde yer alan şahsiyetlere aşağıdaki başlık- lar altında yer verilmektedir: 152 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Gönül Erleri: Erdem Yolcuları: Ahmet Yesevi, Ahi Evran, Mevlâna Celaleddin Rumi, Hacı Bektaş Veli, Şeyh Edebali. » Aydınlanma Yolcuları: Büyük Zekâların İzinden: Harizmi, Farabi, Bi- runi, İbni Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Mimar Sinan, Kınalızâ- de Ali Efendi. » Hayatın Ruhu: Kültür ve Sanat Önderleri: Dede Korkut, Kaşgarlı Mahmud, Nasreddin Hoca, Şeyh Hamdullah, Bâkî, Evliya Çelebi, Buhurizade Mustafa Itri, Hamâmîzâde İsmail Dede Efendi, Şeker Ahmed Paşa, Namık Kemal. » Gönül Erleri: Erdem Yolcuları: Yunus Emre, Hacı Bayram Veli, Ak- şemseddin, Karacaoğlan, Âşık Veysel Şatıroğlu. » Aydınlanma Yolcuları: Büyük Zekâların İzinden: Kâtip Çelebi, Mimar Kemâleddin Bey, Nuri Demirağ, Cahit Arf, Halil İnalcık, Feza Gürsey, Oktay Sinanoğlu, Turgut Cansever, Fuat Sezgin, Teoman Duralı. » Hayatın Ruhu: Kültür ve Sanat Önderleri: Fatma Aliye Hanım, Os- man Hamdi Bey, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Mehmet Âkif Ersoy, Ali Fuat Başgil, Sadettin Kaynak, Ahmet Hamdi Tanpınar, Necip Fazıl Kısakürek, Nurettin Topçu, Sezai Karakoç, Barış Manço. Bakanlık, “Millî Eğitim Bakanlığı Kültür Eserleri” başlığında, klasikler başta olmak üzere dil, üslup ve içerik açısından edebî değer taşıyan eserler ile pedagojik çocuk ve eğitim kitapları yayımlayarak okuma kültürüne önemli katkılar sağlamaktadır. Bu kapsamda 2000-2016 döneminde 438 eser basılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı 2014’te yeni bir yayıncılık dönemine başlamıştır. 3 Ekim 2014 tarihinde Millî Eği- tim Bakanlığı Eğitim ve Kültür Yayınları Yönetmeliği yayımlanmış, Cumhuriyet’in ilanından bu güne kadar 56 üst başlık altında basılan eserler, yeni dönemde çağın gerektirdiği yayıncılık anlayışına uygun olarak (dizgi, tasarım, grafik, görsel, kâğıt kalitesi gibi) 10 başlık altın- da toplanmış, 2016 yılından günümüze ise 146 eserin baskısı tamam- lanmıştır. Bunlar; Çocuk Yayınları, Dünya Klasikleri, Eğitim Yayınları, Öğretmen Yazarlar, Türk Dünyası, Türk Edebiyatı yayın dizileri olarak hazırlanmıştır. Bu eserlerden bazıları: » Çanakkale Kahramanları Öykü Seti (2 set- 17 kitap) (Kültür Bakan- lığı ile iş birliği protokolü) » Türkiye’de İlk Okuma Yazma » Resimli Türk Edebiyatı Tarihi (2 cilt) 153 Yayımcılık Faaliyetleri 153 Yayımcılık Faaliyetleri TÜRK EDEBIYATI YAYINLARI DIZISI DÜNYA KLASIKLERI DIZISI 154 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Dünya Eğitimine Yön Verenler (2 cilt) » Bu Vatan Kimin? » MEB Yayınları Bibliyografyası I-II-III » Ezop Masalları » Leyla ile Mecnun » Alice Harikalar Ülkesinde Diyanet İşleri Başkanlığı Kültürel Yayın Faaliyetleri Yayım faaliyetlerinin yoğun bir biçimde sürdürüldüğü bir diğer kurum ise Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı- dır. Başkanlığa bağlı Dinî Yayınlar Genel Müdürlüğü tarafından 2000- 2024 yılları arasında çok sayıda eser basılmış ve yayımlanmıştır. Genel Müdürlük tarafından yayımlanan din tarihi, Kur’an-ı Kerim ve hadis DIYANET İŞLERI BAŞKANLIĞI TARAFINDAN BASILAN 20 FARKLI DILDE 7 BROŞÜR 7 DILDE BASILAN HADISLERLE İSLAM 155 Yayımcılık Faaliyetleri 155 Yayımcılık Faaliyetleri içerikli kitap ve broşürler, vatandaşların dinî bilgiye kolay erişimine katkı sağlamaktadır. Yayım Faaliyetlerine Dönük Yeni Ulusal Standartlar ve Etkinlikler Türkiye Cumhuriyet devleti, gerek özel kuruluşların yayım faaliyetle- rine verdiği destekle gerekse kamu kurumları tarafından yapılan ya- yınların kesintisiz sürdürülmesiyle Türkiye’deki yayım faaliyetlerinin gelişimine büyük katkı sağlamaktadır. Toplumun bilgiye kolay erişimi ve kültür seviyesinin artışı için oldukça önemli olan bu çabalar, yayım faaliyetlerine getirilen yeni ulusal standartlar ve yayım faaliyetlerine dönük birçok etkinlikle eş güdümlü olarak sürdürülmektedir. Bu doğrultuda yayıncılık sektörünün ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gü- cünün oluşturulması, istihdamda verimliliğin arttırılması ve mesleki eğitim-öğretim programlarının, belirlenecek standartlar doğrultusun- da oluşturulması ya da güncellenmesine destek olmak üzere yetkili kuruluş Kültür ve Turizm Bakanlığıdır. Bakanlık, Mesleki Yeterlilik Kurumu ile iş birliğiyle; genel yayın yönetmenliği, e-yayın koordina- törlüğü, çizerlik/illüstratörlük, telif temsilciliği, grafik tasarımcılığı, grafik uygulama uzmanlığı ve muhakkiklik mesleklerinin ulusal mes- leki standartlarını 2022 yılında oluşturmuştur. DIVAN SERISI 156 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bu standartların eğitim yoluyla aktarılması ama- cıyla, Konya Büyükşehir Belediyesi, Necmettin Er- bakan Üniversitesi ve Sosyal İnovasyon Ajansı iş birliğinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, “Yayıncılık Yaz Okulu”nun birincisi 22-28 Ağustos 2022, ikincisi ise 28-03 Eylül 2023 tarihleri arasın- da Konya’da gerçekleştirilmiştir. Başlıca yayıncı meslek birliklerinden Yayımcı Meslek Birlikleri Fede- rasyonu (YAYFED) ile Basın Yayın Birliğinin de destek verdiği birinci “Yayıncılık Yaz Okulu”na Türkiye’nin dört bir yanından mesleki hayat- larına yayıncılık sektöründe devam etmek isteyen ve başvuru süreci sonunda seçilen onlarca gencimiz katılmıştır. Yerli ve yabancı alan uzmanlarından oluşan eğitmen kadrosu tarafın- dan verilen eğitimlerle; bir yandan yayıncılık sektörü, sektörle ilgili temel kavramlar ve işleyişin gençlerimizin zihninde yer edinmesi, bir yandan da yaratıcı endüstrilerin en önemli dallarından biri olan ya- yıncılık alanına yeni ve nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesine katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, edebiyat çevirmenliği alanında meslekî gelişime ve yeni çevirmenler yetiştirilmesine katkıda bulunmak üze- re düzenlenen “Uluslararası Edebî Çeviri Atölyeleri” ile Türkiye’deki çeviri faaliyetlerine de yeni bir soluk getirmiştir. Bu çerçevede 2021- 2023 yılları arasında düzenlenen yedi yeni atölyeyle, toplam atölye sa- yısı 73’e ulaşmıştır. 17 dilde düzenlenen bu atölyelere 36 ülkeden 750’yi aşkın çevirmen katılmıştır. TÜRKIYE ULUSLARARASI ÇEVIRI ATÖLYELERI, 2017 Bölüm III Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Kültür Varlıklarına Yönelik Çalışmalar Türkiye Geneli Sit Alanları İstatistikleri Alan Başkanlıkları Kazı ve Yüzey Araştırmaları Faaliyetleri Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Yurt Dışından İadesi Sağlanan Eserler Kaçakçılığın Önlenmesi İle İlgili Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları Müzecilik Faaliyetleri Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasına Yönelik Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Restorasyon ve Konservasyon Alanlarından Örnekler 2021-2023 Yılları Arasında Tamamlanan Restorasyon ve Proje İşleri UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Kaydedilen Dünya Mirası Alanları Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine Kaydedilen Alanları UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi ve Türkiye’nin Yeri UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi ve Türkiye’nin Yeri 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN KÜLTÜREL FAALIYETLER 159 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Kültür varlıkları, tarih öncesi ve tarihî devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili veya tarih öncesi ya da tarihî devirlerde sosyal ya- şama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan; yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlık- lardır. Kültür varlıkları taşınır ve taşınmaz olarak ikiye ayrılmaktadır. Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları DÜNYANIN EN ESKI KATEDRALI OLAN AYASOFYA, YAPILDIĞI DÖNEMDEN ITIBAREN YAKLAŞIK BIN YIL BOYUNCA -1520’DE İSPANYA’DAKI SEVILLA KATEDRALI’NIN INŞAATI TAMAMLANANA DEK- DÜNYANIN EN BÜYÜK KATEDRALI ÜNVANINA SAHIP OLMUŞTUR. AYASOFYA GÜNÜMÜZDE YÜZÖLÇÜMÜ BAKIMINDAN DÜNYADA DÖRDÜNCÜ SIRADA GELMEKTEDIR. 1930’LARDA MÜZEYE ÇEVRILEN SÖZ KONUSU MEKÂN 2020 YILINDA TEKRAR CAMIYE DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞTÜR. 160 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Taşınır Kültür Varlıkları Jeolojik, tarih öncesi ve tarihî devirlere ait, jeoloji, antropoloji, prehis- torya, arkeoloji ve sanat tarihi açılarından belge değeri taşıyan ve ait oldukları dönemin sosyal, kültürel, teknik ve ilmî özellikleri ile seviye- sini yansıtan taşınır nitelikteki her türlü kültür ve tabiat varlığı, taşınır kültür varlığıdır. Genellikle nesneleri kapsayan taşınır kültür varlıkla- rının korunduğu ve teşhir edildiği en önemli mekânlar, müzelerdir. Taşınmaz Kültür Varlıkları Mezarlıklar: Kaya mezarları, tümülüsler, nekropoller, mezar anıtları, türbeler; Sivil mimarî: Höyükler, antik kentler, ören yerleri, akropoller, tiyatro, gymnasium gibi kamu binaları, kervansaraylar, han, hamam ve med- reseler, kümbet, tarihî saraylar, köşkler, evler, yalılar, konaklar, çeşme ve sebiller, imarethane, darphane, şifahane, tekke ve zaviyeler, arasta- lar, bedestenler, kapalı çarşılar; Dinî mimarî: Tapınaklar, kutsal alanlar, bazilikalar, kiliseler, camiler, mescitler, musallalar, namazgâhlar, sunaklar, sinagoglar, manastırlar; NE ZAMAN INŞA EDILDIĞI TAM OLARAK BILINMEYEN ERZURUM ÇIFTE MINARELI MEDRESE MIMARI YAPISI, TAŞ OYMA, KABARTMA VE ÇINI SÜSLEMELERI ILE MUHTEŞEM BIR ESERDIR. 2016 YILINDA RESTORE EDILMIŞTIR. 161 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 161 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Askerî mimarî: Kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve istihkâmlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; Endüstriyel mimarî: Değirmenler, zeytinyağı ve şarap işlikleri, tersa- neler, rıhtımlar; Anıtlar: Tarih, sanat veya bilim açısından istisnaî evrensel değerdeki mimarî eserler, heykel ve resim alanındaki şaheserler, arkeolojik nite- likte eleman veya yapılar, kitabeler, mağaralar ve eleman birleşimleri; Yapı toplulukları (külliyeler): Mimarîleri, uyumlulukları veya arazi üzerindeki yerleri nedeniyle tarih, sanat veya bilim açısından istisnai evrensel değere sahip ayrı veya birleşik yapı toplulukları; Sitler (sit alanları): Köken olarak Fransızca konum, mevki, yer anla- mına gelen site sözcüğünden gelen sit alanı, tarih öncesinden günü- müze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup yaşadıkları devir- lerin sosyal, ekonomik, mimarî ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihî hadiselerin cereyan ettiği yer- ler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanları ifade etmektedir. Diğer bir deyişle sitler, devlet tarafından kamu yararı gözetilerek koruma altına alınan ve yapılaşmaya, değişime izin veril- meyen, korunması gereken alanlardır. Diğer: Yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar kitabe- ler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular, tarihî yol ka- lıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar, sandukalar, steller, freskler, kabartmalar, mozaikler. Sit Türleri Sit alanları tarihî, kentsel arkeolojik ve doğal sit olmak üzere dört gru- ba ayrılır. Bir sit alanı, birden çok özelliği bünyesinde barındırmasın- dan dolayı birkaç grubun kapsamında değerlendirilebilir. Birden fazla kültürel sit türünü kapsayan alanlara “karma sit alanı”; hem kültürel hem doğal sit alanı olma özelliği taşıyan alanlara ise “çakışan sit ala- nı” adı verilmektedir. Tarihî, kentsel ve arkeolojik sit alanlarının belir- lenmesi ve denetim yetkisi Kültür ve Turizm Bakanlığında, doğal sit alanlarıyla ilgili yetkiler ise 2011 yılından itibaren Çevre ve Şehircilik Bakanlığındadır. 162 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Doğal Sit 2863 sayılı Kanun’un 3. maddesinde açıkça tanımlanan tek sit türü, doğal sitlerdir. Buna göre doğal sitler, “jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan, korunması gerekli alanlar” olarak ta- nımlanmıştır. Kentsel Sit Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’in 3. maddesine göre; kentsel sit, “mi- marî, mahallî, tarihsel, estetik ve sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak o yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere aktarmaları sebebiyle teker teker ta- şıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti olan, kültürel ve tabii çevre ele- manlarının (yapılar, bahçeler, bitki örtüleri, yerleşim dokuları, duvar- lar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte bulundukları alanlar”dır. Tarihî Sit Tarihî sit, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’te, “insanlık tarihi, millî tarihi- miz veya askerî harp tarihi açısından çok önemli tarihî olayların cereyan ettiği ve bu sebeple korunması gerekli yerler” olarak tanımlanmıştır. ELAZIĞ’IN SIVRICE ILÇESINDE HAZAR GÖLÜ’NÜN GÜNEYBATISINDA ‘KILISE ADASI’ OLARAK BILINEN NOKTADA YÜZEYDEN TEPE NOKTALARI GÖRÜLEBILEN, ARKEOLOJIK VE DOĞAL SIT ALANI OLARAK TESCILLI (2021 YILINDA) ‘BATIK ŞEHIR’. 163 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 163 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Arkeolojik Sit Arkeolojik sit, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik’in 3. maddesinde, “in- sanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanlar” olarak tanımlanmıştır. Kültür Varlıklarına Yönelik Çalışmalar İnsanlığın varoluşundan bu yana tabii yollardan, insan eliyle ya da her ikisinin birlikte meydana getirdiği doğal ve kültürel değerlerin korun- ması ve yaşatılması tüm dünya için olduğu gibi Türkiye için de gittikçe artan bir önem arz etmektedir. Kültürel ve doğal varlıkların korunması, çevre, kentleşme, planlama, mimarlık, mühendislik, arkeoloji, sanat tarihi, hukuk ve insan hakları gibi pek çok alanı aynı anda ilgilendirdiği ve çok boyutlu ele alınması gerektiği görülmektedir. Anadolu’nun zengin tarihinin ve bu tarihin bize bıraktığı kültürel de- ğerlerin korunmasına yönelik faaliyetler Türkiye’de ciddi anlamda 19.yüzyılda ele alınmaya başlamış, bu alanda bilimsel çalışmalar Cum- huriyet’in ilanından sonra hız kazanmıştır. Türkiye’de kültür varlıklarının korunmasına yönelik ilk yasal düzen- leme, ‘Asar-ı Atika Nizamnamesi’dir (Eski Eserler Tüzüğü -13 Şubat 1869). Anılan Nizamname koşullar ve gereksinimler doğrultusunda 1874, 1884 ve 1906 yıllarında yapılan bazı değişikliklerle genişletilmiştir. Türkiye’de bugünkü anlamda kültür mirasımızın ve kültürel çevrenin korunmasının temelleri 1951 yılında 5805 sayılı Kanun’la kurulan Gay- rimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun çalışmaya başla- masıyla atılmıştır. Kültür ve tabiat varlıklarının k orunması, bakımı ve değerlendirilmesi- ne ilişkin çağdaş kavram ve yaklaşımları içeren, yeni tanımlar getiren ve kurumsal düzenlemeleri oluşturan Cumhuriyet Dönemi’nin ilk eski eserler yasası olan 1710 sayılı Eski Eserler Kanunu (25 Nisan 1973) yü- rürlüğe girmiştir. Buradan devamla; 164 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 1983 yılında yürürlüğe giren 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları- nı Koruma Kanunu’nda 1987 ve 2004 yıllarında, 3386 ve 5226 sayılı Kanunlar ile değişiklikler yapılmıştır. » 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun yü- rürlüğe girmesi ile Gayrimenkul Eski Eserler, Anıtlar Yüksek Kuru- lunun görevi sona ermiş ve Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu oluşturulmuştur. » 3386 sayılı Kanun ile 2863 sayılı Kanunda yapılan değişiklik ile Ta- şınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu adını almış, ayrıca ko- ruma hizmetlerinin yerinden yürütülmesini sağlamak üzere Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulları oluşturulmuştur. » 2004 yılında, 5226 sayılı Kanun ile 2863 sayılı Kanun’da yapılan de- ğişiklik ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulları, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurullarına dönüştürülmüştür. Türkiye Anayasası’nın 63’üncü maddesi ile de “Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla des- tekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır” hükmü getirilmiştir. Yukarıda belirtilen hükümden yola çıkarak ülkede tabiat ve kültür varlıklarını korumanın sorumluluk ve görevi, 16.4.2003 tarih ve 4848 sayılı kanunla Kültür ve Turizm Bakanlığına verilmiştir. Söz konusu kanunun ‘Amaç’ başlıklı 1. maddesine göre; kültürel varlıkların tahri- binin ve yok edilmesinin önlenmesi, kültürel değerlerin değerlendiril- mesi, turizmin geliştirilmesi ve desteklenmesi adına lüzumlu tedbirle- rin alınması çok mühim görülmüştür. Tüm bunların gerçekleştirilmesi adına alakalı kamu kurum ve kuru- luşları ile sivil toplum örgütleriyle iş birliği yapılması ve iletişiminin geliştirilmesi Kültür ve Turizm Bakanlığının görevleri olarak tanım- lanmıştır. Bakanlığa bağlı olarak, yurt içinde bulunan korunması gerekli taşın- maz kültür varlıklarıyla ilgili görevlerin bilimsel esaslara göre yürütül- mesini sağlamak üzere “Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu” ile Bakanlıkça belirlenecek bölgelerde “Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları” kurulmuştur. 165 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 165 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu 16 Ekim 2018 yıl ve 30567 sayılı yönetmeliğe göre Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, a) Bakan Yardımcısı, b) Cumhurbaşkanınca Cumhurbaşkanlığından görevlendirilecek bir üye, c) Bakanca Bakanlıktan görevlendirilecek üç üye, ç) Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili genel müdürü, d) Orman Genel Müdürü veya yardımcısı, e) Vakıflar Genel Müdürü veya yardımcısı, f) Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü veya yardımcısı, g) Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürü veya yardımcısı olmak üzere on kurum temsilcisi üye ile koruma bölge kurulu üyele- rinden Bakanlıkça seçilecek altı üye ile birlikte toplam on altı üyeden oluşmaktadır. Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun görevleri arasında, ta- şınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunması ve yenilenmesiyle il- İNFOGRAFİK: TÜRKIYE GENELI KORUNMASI GEREKLI TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIĞI İSTATISTIĞI 76.785 Sivil Mimarlık Örnekleri 11.366 Dinî Yapılar 5.043 Endüstriyel ve Ticarî Yapılar 6.700 Mezarlıklar 428 Anıt ve Âbideler 3.599 Kalıntılar 3.415 İdarî Yapılar 1.656 Askerî Yapılar 334 Şehitlikler 91 Korunmaya Alınan Sokaklar 15.254 Kültürel Yapılar 166 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI gili işlerde uygulanacak ilkelerin belirlenmesi, Koruma Bölge Kurulları arasında gerekli koordinasyonun sağlanması ve uygulamada doğan genel sorunların değerlendirerek görüş vermek suretiyle Bakanlığa yardımcı olunması gibi hususlar sıralanmıştır. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür- lüğüne bağlı altısı İstanbul’da; ikisi İzmir’de olmak üzere toplam 34 adet Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü bulunmak- tadır. Bulundukları il ve yakın çevrelerine hizmet eden Koruma Böl- ge Kurulları korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tespiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapıla- mayacağı konusunda karar alma yetkisine sahiptir. Bugün Türkiye’de 124 bin 671 taşınmaz kültür varlığı tescillenmiş olup tescil çalışmaları devam etmektedir. Kültür varlıklarının korunması için daha fazla kaynak yaratılması, korumanın yerelleşmesi ve kültür mirası koruma çalışmalarının daha etkin yönetilmesine ihtiyaç duyulmuş ve 1983 yılından itibaren Tür- kiye’deki koruma uygulamalarını biçimlendiren 2863 sayılı Kanun’da yeni düzenlemelere gidilmiştir. Koruma çalışmalarında yerel yönetimlerin önemli bir yerinin olması nedeniyle merkez ile yerel idare arasında bu kapsamda görev bölüşü- münün yeniden tayin edilmesi lüzumlu bulunmuştur. Ancak, Koruma Bölge Kurulları tarafından onaylanan koruma amaçlı imar planlarının ve koruma alanları içinde yer alan tüm projelerin uygulama sorum- luluğunun, yerel yönetimlerin koruma konusunda uzman olmayan birimleri tarafından üstlenilmesinin uygulamada sorunlar getirdiği görülmüştür. Buradan hareketle, 2004 yılında yapılan kanun değişikliği ile kültür varlıklarıyla ilgili işlemleri ve uygulamaları yürütmek üzere belediye- ler ve il özel idareleri bünyesinde “Koruma, Uygulama ve Denetim Bü- roları” (KUDEB) kurulmuştur. 2005 yılında çıkarılan yönetmenlikte KUDEB’in kuruluş ve işleyiş esasları ayrıntılı belirtilmiştir. Günümüzde KUDEB’in, koruma bölge kurullarının iş yükününün ha- fifletilmesi, koruma kültürünün etkinleştirilmesi, uygulamanın hız- landırılması ve denetim mekanizmasının işler hâle getirilmesinde et- kin olan yereldeki işlevsel yapılar olarak önem taşımaktadır. 167 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 167 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları KUDEB’in, mevzuatta belirlenen kurallar ve süreçlere uymak koşuluy- la, görevlerini kısaca aşağıdaki gibi sıralanmaktadır: » Bakım onarım izinleri, » Bölgesel ve yapı bazında denetimler, » İskân görüşleri, » Teknik yardım, » Teknik eğitim, » Kuramsal eğitim, » Konservasyon laboratuvar hizmetleri, » Ahşap atölyesi işleri, » Taş atölyesi işleri, » Sayısal arşiv kurulması ve güncelliğinin sağlanması, » Eski eser envanterinin oluşturulması, » Yıkım ve muhdes arındırma faaliyetleri, » Eski eser restorasyon uygulamaları. Şu anda 12 il özel idaresi, 57 belediye bünyesinde olmak üzere toplam 69 KUDEB faaliyetini sürdürmektedir. İl özel idareleri, büyükşehir be- lediyeleri ile il ve ilçe belediyeleri bünyesindeki KUDEB 2006 yılı itiba- rıyla çeşitli yıllarda faaliyetlerine başlamıştır. 5366 sayılı ‘Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yeni- lenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun’, 5/7/2005 tarihli ve 25866 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürür- lüğe girmiştir. Kanunun amacı; büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri sı- nırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediyeleri, il, ilçe belediyeleri ve nü- fusu 50.000’in üzerindeki belediyelerce ve bu belediyelerin yetki alanı dışında il özel idarelerince, yıpranan ve özelliğini kaybetmeye yüz tut- muş; kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurullarınca sit alanı olarak tescil ve ilan edilen bölgeler ile bu bölgelere ait koruma alanlarının, bölgenin gelişimine uygun olarak yeniden inşa ve restore edilerek bu bölgelerde konut, ticaret, kültür, turizm ve sosyal donatı alanları oluş- turulması, tabii afet risklerine karşı tedbirler alınması, tarihî ve kültü- rel taşınmaz varlıkların yenilenerek korunması ve yaşatılarak kulla- nılmasıdır. 5366 sayılı Kanun’un en önemli özelliği yalnızca sit veya koruma alanı olarak ilan edilen bölgeleri kapsaması ve buna yönelik hükümler içermesidir. 168 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türkiye Geneli Sit Alanları İstatistikleri Tescilli sit alanı sayısının yıllar içindeki değişimine bakıldığında 2002 yılında 6 bin 812 olan sayının, 2023 yılının sonu itibarıyla 24 bin 786’ya ulaştığı görülmektedir. Sit alanlarının illere göre dağılımında ise, 2023 yılının sonu itibarıyla en az sit alanı (sekiz sit alanı) Hakkâri ilinde bu- lunurken, en çok sit alanının (1151 sit alanı) Antalya ilinde yer aldığı anlaşılmaktadır. Yıllık yayımlanan söz konusu istatistiklere Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü internet sitesinden ulaşılabil- mektedir. 6.812 6.989 7.670 7.850 8.558 9.161 9.722 10.627 11.377 12.272 11.859 12.490 13.617 14.840 16.483 17.650 18.933 20.146 21.023 22.233 23.632 24.786 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 İNFOGRAFİK: TÜRKIYE GENELI YILLARA GÖRE SIT ALANLARI 24.031 ARKEOLOJİK SİT ALANI 361 KENTSEL SİT ALANI 36 KENTSEL ARKEOLOJİK SİT ALANI 230 TARIHÎ SİT ALANI KARMA SIT ALANLARI 70 ARKEOLOJİK VE KENTSEL SİT ALANI KARMA SIT ALANLARI 18 ARKEOLOJİK SİT ALANI KARMA SIT ALANLARI 18 ARKEOLOJİK VE KENTSEL SİT ALANI KARMA SIT ALANLARI 33 TARİHÎ VE KENTSEL SİT ALANI İNFOGRAFİK: TÜRKİYE GENELİ SİT ALANLARI (2023 SONU) TOPLAM 24.786 169 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 169 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Alan Başkanlıkları Türkiye’nin de içinde bulunduğu ve UNESCO tarafından 1972 yılında hazırlanan “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi”- ne göre, tüm dünya için önem taşıyan, yer aldıkları ülkelerce korun- ması garanti edilen, istisnai evrensel değere sahip bütün kültürel ve doğal varlıkların “Dünya Mirası” olarak kabul edilip “Dünya Mirası Listesi”ne kaydedilmesi öngörülmüştür. Daha sonra, Dünya Mirası Listesi’ndeki alanlara yönetim planı hazırlaması koşulu getirilmesiyle beraber “alan yönetimi” ve “yönetim planı” kavramları koruma gün- deminin merkezine yerleşmiştir. Böylelikle, Türkiye’de “yönetim alanı” ve “yönetim planı” kavramları 2004 yılında, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Mevzuatı’nda ilk kez yer almıştır. Bu kapsamda, Türkiye’de yönetim planlarının sadece “Dünya Miras Alanları” için değil, tüm sit alanlarına yönelik olarak ha- zırlanmasına da imkân tanınmış ve “Alan Başkanlıkları” kurulmuştur. Alan yönetimi, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Mevzuatı çerçe- vesinde, sit alanları ve ören yerleriyle bağlantı noktalarının ve etkile- şim alanlarının bir bütün olarak korunması, geliştirilmesi, yönetim planının hazırlanması, onaylanması, planın uygulanması ve denet- lenmesi gibi temel konuları içermektedir. Alan yönetimi kavramının konu olarak sınırları sit alanları ve ören yerlerinden oluşmaktadır. Yönetim planı ise “doğal, kültürel varlıkların ve sit alanlarının özgün yapılarına uygun olarak akılcı, sürdürülebilir ve bütüncül bir anlayışla, ilgili tüm paydaşlarıyla birlikte korunmasını, varlığın üstün evrensel değeri yanında gelişiminin ve canlılığının muhafaza edilmesini, bun- lar arasında bir denge kurulmasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayan bir yol haritasıdır.” olarak ifade edilmektedir. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı (ÇATAB) Gelibolu Yarımadası, özellikle tarihî ve bunun yanı sıra tabii nitelik- lerinden dolayı 2 Kasım 1973 tarihinde millî park ilan edilmiştir. 2014 yılında ise 6546 sayılı Kanun ile millî park vasfı kaldırılmış ve Çanak- kale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı (ÇATAB) kurulmuştur. Anılan kanunun amacı; Çanakkale deniz ve kara savaşlarının yaşandığı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alanı’nın tarihî, kültürel ve manevi değerleri ile doğal dokusunun korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, ta- nıtılması, gelecek kuşaklara aktarılması işlerinin yönetimini sağlamak 170 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ÇANAKKALE SAVAŞLARI GELIBOLU TARIHÎ ALANI 171 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 171 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları üzere Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığının kurul- ması ile Başkanlığın görev ve yetkilerinin düzenlenmesidir. ÇATAB’ın kurulmasının ana hedefi; alanın bütünsel bir bakış açısıyla ele alınarak planlanması, cephe, siper, sahra hastanesi, şehitlik ve mevzi gibi savaş mekânlarının, yaşanan olayları da yansıtacak şekilde aslına uygun ola- rak yenilenmesi, söz konusu çalışmalara ek ve tamamlayıcı olarak Ça- nakkale Savaşlarının ruhunu yansıtacak sinema, animasyon, belgesel, müzik, drama, kitap ve benzeri görsel ve işitsel eser ve canlandırmalar üretilmesi suretiyle, Tarihî Alan’ın bir açık hava müzesi olarak düzen- lenmesinin ve ziyaretçilerin hizmetine sunulmasının sağlanmasıdır. ÇATAB’ın en üst yöneticisi başkandır. Başkan, teşkilatlanma husu- sunda başkanlığın genel yönetimi ve temsilinden sorumludur. Baş- kan, başkanlığın yapmakta olduğu hizmetlerini mevzuatta bulunan hükümlere, strateji planına, başkanlığın hedef ve politikalarına ve Koordinasyon Kurulunun fikir ve tavsiyelerine uygun şekilde düzen- lenmek ve yürütmekle mükelleftir. Koordinasyon Kurulu ise Bakan’ın başkanlığında, Bakan tarafından belirlenen diğer Bakanlık temsilci- leri ile Çanakkale Valisi, Çanakkale İl Genel Meclisi Başkanı ve Çanak- kale Belediye Başkanı olmak üzere 13 üyeden oluşur. Bakan’ın olmadığı toplantılarda Koordinasyon Kuru- luna, Bakan’ın görevlendireceği üye başkanlık eder. Koordinasyon Kuru- lu, Başkanlığın faaliyetlerine yönelik plan ve programları müzakere ede- rek öneri ve görüşlerini Başkanlığa bildirir. Gelibolu Tarihî Alanı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Komisyonu Gelibolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Komisyonu, Bakanlık tarafından kurulur. Doğal sitlerin yeniden değerlendirilmesi hariç, 2863 sayılı Kanun ile koru- ma altına alınan taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarına yönelik olarak yapılacak plan, proje, uygulama, tescil ve ilgili diğer iş ve işlemler için karar alır. Mimar ve şehir planlama alanlarından ikişer; arkeoloji, sa- nat tarihi, orman mühendisliği, çevre mühendisliği alanlarında birer olmak üzere toplam sekiz üyeden oluşur. ÇANAKKALE SAVAŞLARINDA SIPERLERDE YAŞANAN BIR GÜNÜN CANLANDIRILDIĞI ALAN 172 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ÇATAB’ın görev ve yetkileri aşağıda sıralanmıştır: » Tarihî Alan’da yapılacak Çanakkale Savaşları ile 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Zaferi etkinliklerini düzenlemek ve bu amaçla kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, » Tarihî Alan’da restorasyon, konservasyon, rekonstrüksiyon, resti- tüsyon ve renovasyon yapmak, yaptırmak, » Tarihî Alan’ın doğal, tarihî ve kültürel değerlerini, harp tarihi esas- larına uygun ve çevreye uyumlu olarak korumak, geliştirmek ve ala- nı yönetmek, » Tarihî Alan’ın her tür ve ölçekte planlarını hazırlamak, hazırlatmak ve uygulamak, » Tarihî Alan’da anıtsal ve mekânsal düzenlemeler yapılmasını sağla- mak, » Tarihî Alan’ın tanıtımına yönelik her türlü görsel ve işitsel eserleri yapmak, yaptırmak ve hizmete sunmak, » İhtiyaç duyulan altyapı, bina ve diğer yapıları inşa etmek veya ettir- mek, » Tarihî Alan içinde birinci derece arkeolojik sit dışındaki özel mülki- yete konu olan tarım alanlarında, tarım ve hayvancılık konularında, geliştirilmiş tekniklerin uygulanması ve özel ağaçlandırmalar teşvi- kini sağlamak, » Tarihî Alan sınırları içinde yer alan gazi köyler halkının kalkındırıl- masına yönelik faaliyetleri teşvik etmek, » Tarihî Alan’da bulunan yerleri işletmek ve gerektiğinde işlettirmek. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alanı Marmara Bölgesi’nin ku- zeybatısında, Çanakkale ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Büyük bölümü Eceabat ilçe sınırındadır. 33 bin 500 hektarlık alanı kaplayan Tarihî Alan sınırları içerisinde çok sayıda şehitlik, mezarlık, müzeler ve anıtlar yer almaktadır. Eceabat, Gelibolu Yarımadası’nın güneyin- de Çanakkale iline bağlıdır. İlçenin doğusu Çanakkale Boğazı, batı ve güneyi Ege Denizi ile çevrilidir. Asya ve Avrupa kıtalarının birbirinden ayrıldığı geçiş noktalarından biridir. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alanı, Türkiye’de en fazla ziyaret edilen tarihî alandır. I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri ile Os- manlı Devleti arasında meydana gelen en büyük savaşlardan biri Ça- nakkale Savaşı’dır. 173 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 173 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları ÇANAKKALE SAVAŞLARININ SEYRINI ETKILEYEN MÜFREZELER 174 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bir açık hava müzesi niteliğinde olan söz konusu alanda bulunan 138 sivil mimarlık örneği, 49 anıtsal yapı, 50 Türk şehitliği, 29 Türk anıt ve kita- besi, 34 yabancı mezarlık ve anıt ile kaleler, tabyalar gibi tarihî yapılar, inanç turizmi açısından da büyük bir potansiyel oluşturmaktadır. Çok çeşitli doğal sit alanları ve anıtlar içerisinde ise kumsallar, koylar, Ak- deniz çalıları ile karışık koru parçaları, çarpıcı görünümlü jeolojik ve jeomorfolojik oluşumlar, bir tuz gölü (Suvla) yer almaktadır. Alanda batık gemiler, toplar, siperler, kaleler, burçlar ve savaşla ilgili yüzlerce kalıntıdan başka 15. yüzyıl askerî mimarîsinin örneklerini içeren kültürel bir miras koleksiyonu bulunmaktadır. Söz konusu alan, dünya genelinde korunabilmiş nadir savaş alanlarından biri olarak ön plana çıkmaktadır. Çanakkale Tarihî Alan Başkanlığının 2014-2023 Yılları Arasındaki İcraatı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı 2014 yılında ku- rulmuştur. Başkanlık fiili çalışmalarına ise 2015 yılında başlamıştır. 2021’DE DALIŞ TURIZMINE KAZANDIRILAN BIRINCI DÜNYA SAVAŞI’NDAN KALMA GEMI BATIKLARI, SU ALTINDAKI TARIHI KEŞFETMEK ISTEYENLERIN GÖZDE ROTALARINDAN BIRIDIR. 175 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 175 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 2015-2024: Törenler: » 9 Ocak 1916 İtilaf Devletlerinin Gelibolu Yarımadası’nı Tahliyele- ri-Seddülbahir Töreni » 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi Töreni » 24 Nisan Çanakkale Kara Muharebeleri Anma Günü Törenleri » 10 Ağustos Anafartalar Zaferi 2015-2021 Yılları Arası Çanakkale Tarihî Alan Planları ve Yönetim Planı » 2015-Taşınır Kültür Varlıklarının Korunmasına Yönelik Faaliyetler (devam etmektedir.) » 2015-2023: Seddülbahir Kalesi Restorasyon, Teşhir Tanzim ve Çev- re Düzenleme İşleri ve Açılış (Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdo- ğan’ın katılımlarıyla) » 2015-2017: Kilitbahir Kalesi Restorasyon, Teşhir Tanzim ve Çevre Düzenleme İşleri (2018 yılında açılışı yapılmıştır.) » 2015-2016: ‘Kabatepe Orman Kampı’ bölgesinde çevre düzenleme çalışmaları ve sahil temizliği sonrasında açılışı yapılmıştır. » 2015-2023: Anafartalar Yollarının İhyası (Anafartalar Yollarının İh- yası kapsamında kuzey bölgesinde işe dâhil olan tüm yollar bitmiş olup kontrollü bir şekilde trafiğe açılmıştır.) » 2014-2018: Anadolu Hamidiye Tabyası Çanakkale Savaşları Tarih Müzesi » 2016-2017: Kilitbahir Köyü Fatih Camii Restorasyonu » 2016-2018: Bigalı Atatürk Evi Müzesi Restorasyon, Teşhir Tanzim ve Çevre Düzenleme İşleri » 2017-2021: Bigalı Kalesi Restorasyon, Teşhir Tanzim ve Çevre Dü- zenleme İşleri (2022 yılında açılışı yapılmıştır.) » 2017-2019: Arıburnu Yürüyüş Güzergâhı » 2017-2019: Şehitler Abidesi Sembolik Şehitlik Çevre Düzenlemesi ve Şehitler Abidesi Camii Yapımı » 2017-2019: Tarihî Alan’da Yer Alan Kitabelerin Bakım Onarım İşleri » 2017-2022: Çanakkale Muharebeleri Araştırma Merkezi ve Piri Reis Müzesi (Restorasyon, Teşhir Tanzim) » 2018-2021: Tarihî Alan’da Dalış Turizmi; ‘Gelibolu Tarihi Sualtı Par- kı’ 176 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2018-2018: Alçıtepe Hilal-i Ahmer Hastanesi Canlandırma Alanı » 2019-2021: Ağadere Ağır Mecruhin Hastanesi Düzenlemeleri » 2020-2021: Çanakkale Muharebeleri Sıhhiye Müzesi Teşhir-Tan- zim İşi » 2020-2023: Namazgâh Tabyası Duvarlarının Restorasyonu ve Çev- re Düzenleme Uygulaması (2023 yılı içerisinde Kilitbahir Namaz- gah Sur Duvarı’na ait restorasyon çalışmaları tamamlanmış, Duvar arkasında yer alan karargâh yapısına ait çalışmalar devam etmek- tedir.) » 2020-2023: Çanakkale Savaşları Mobil Müze Projesi » 2021-2023: Mustafa Kemal Yolu Yürüyüş Güzergâhı » 2021-2022: Tarihî Alan Yeme İçme ve Hediyelik Eşya Üniteleri Ya- pım İşi » 2021-2023: Kilitbahir Kalesi K11 Kapısı ile Bağlı Olduğu Duvarın Kıs- mi Restorasyonu ve Çevre Düzenleme İşi » 2021-2023: 15 Şehitliğin İhyası Uygulaması » 2021-2023: Siper Canlandırması ve Teşhir-Tanzim İşi » 2022-… Araştırma Merkezinde hem yetişkinlere hem de çocuklara yönelik etkinlikler yapılmıştır. Bu kapsamda ‘Tarih Koruyucuları Atölyesi’, ‘Tarih Buluşmaları’, ‘Salı Sohbetleri’, ‘Robotik Kodlama’, ‘Müzenin Kuklası’ ve ‘Müzede Bir Masal Gecesi’ gerçekleştirilmeye devam etmektedir. » 2022-2023: Gazi Köylerde Şifa Çiçekleri Açıyor Projesi » 2022-2023: Şehitler Abidesi Çevre Düzenleme ve Uygulaması İşi » 2023- …: Top Mevzilerinin Çevre Düzenleme Uygulama İşi çalışma- ları devam etmektedir. » 2023- …: Küçükanafarta Köyünde Yer Alan Osmanlı Mezarlıklarının İhyası devam etmektedir. Çanakkale Şehitler Abidesi Gelibolu Yarımadası’nın uç kısmında, Morto Koyu gerisinde yükselen Hisarlık Tepe üzerindedir. Çanakkale Savaşlarında şehit olanların ha- tırasına inşa edilmiştir. Açılan bir proje yarışması sonucunda 37 proje arasından Doğan Erginbaş, İsmail Utkular ve Feridun Kip tarafından hazırlanan proje seçilmiş olup Abide’nin temeli 19 Nisan 1954 tarihinde atılmıştır. İkinci Anafartalar Zaferi’nin 45. yıl dönümü olan 21 Ağustos 1960 tarihinde ziyarete açılmıştır. Ana kaidenin ayaklarındaki rölyef- 177 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 177 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları ler 2002 yılında tamamlanmış, 2004 yılında tören alanı ve sembolik şehitlikte değişiklikler yapılmıştır. 2005 yılında restorasyondan geçen anıt, 2007 yılında bulunduğu alana yeni şehitlik inşa edilmesiyle son şeklini almıştır. Yüksekliği 41,70 cm olan abide, 625 metrekarelik bir alanda dört ayak üzerinde yükselmektedir. Uzaktan bakıldığında Mehmetçiğin ‘M’ har- fi şeklinde gözükmektedir. Abide’nin tavanına mozaikten bir Türk bayrağı işlenmiştir. Abidenin girişinin sol tarafında ise 1992 yılında yaptırılan sembolik şehitlik, yurdumuzun her köşesinden Çanakkale’ye koşarak en kıy- metli varlıkları olan canlarını veren şehitlerimiz için yaptırılmıştır. Şehitliğin giriş kapısının hemen sağında Mustafa Kemal’in 1934 yılın- da yabancı askerlere hitaben yazdığı ve zamanın İçişleri Bakanı Şükrü Kaya tarafından Anzak Günü’nde okunan sözleri yer almaktadır: ‘Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat uyu- yacaklardır. Onlar, bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlatlarımız olmuşlardır.’ GELIBOLU TARIHÎ ALANI 178 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Kapadokya Alan Başkanlığı Kapadokya, doğal, tarihî ve kültürel değerleri oldukça fazla, turizm potansiyeli yüksek bir bölgedir. Bu nedenle, tanıtılması, korunması, denetim ve önleyici birtakım aktiviteler ile programlı bir gelişimin oluşturulması ve bölgenin sınırlarının çizilmesi bakımından farklı bir yönetim modeline ihtiyaç duyulmuştur. Kapadokya Alan Başkanlığı, 23 Mayıs 2019 tarihli ve 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun ile 31 Mayıs 2019 tarihli ve 38 sayılı Kapadokya Alan Başkanlığı Hak- kında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle kurulmuştur. Bahse konu Kanun ile; Kapadokya’nın tarihî, kültürel ve doğal do- kusunun birlikte korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, tanıtılması, gelecek kuşaklara aktarılması ve turizm potansiyelinin geliştirilme- si hedefi doğrultusunda alanın bütünsel bir bakış açısıyla ele alınıp planlanması, kültürel ve doğal varlıklar bakımından farklı kurumlara ait planlama yetkilerinin tek bir kurumda toplanarak bu konuda yaşa- nan yetki karmaşasının ortadan kaldırılması, alanın ihtiyaçlarına kısa sürede etkin çözümler üretilmesi, gerektiğinde yerel yönetimler ve diğer kurumlarla koordinasyon sağlanması için Kapadokya Alanı’nın belirlenmesi ve Alan’da yürütülecek iş ve işlemlerin düzenlenmesi PERIBACALARI NEVŞEHIR KALESI VE KAYAŞEHIR 179 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 179 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları amaçlanmıştır. Bu amaçla, bir İdare ve bu İdare bünyesinde çalışacak Kapadokya Alan Komisyonu kurulmuştur. Kanun’da ayrıca, İdarenin hedeflerini gerçekleştirebilmesi için bir araç olarak kullanabileceği “alan planları” tanımı yapılmıştır. Alan içerisinde çevre, mülkiyet ve altyapı gibi konularda bütüncül ve kapsayıcı çözüm önerilerinin geliştirilmesi, turizm faaliyetlerinin or- ganize bir şekilde yürütülmesi ve sistemli bir yapılanmanın oluşturul- ması amacıyla Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne, Uygulama, Koruma ve Denetim Bürosuna ve Çevre ve Şehircilik İl Mü- dürlüğüne verilmiş yetki ve görevler Alan Başkanlığına devredilmiştir. Ayrıca, 21 Ekim 2019 tarih ve 1673 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile Göreme Millî Parkı ve Sınırlarının Yürürlükten Kaldırılması ve 24 Şubat 2020 tarih ve 2155 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile Ka- padokya Kültür ile Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi (KTKGB) ve Sınırlarının Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Hükümler yürürlüğe girmiştir. Bu hükümler doğrultusunda Alan Başkanlığı, Kapadokya alanının kültürel, tarihî ve doğal kaynak değerleriyle jeolojik/jeomor- folojik yapısının yaşatılması, korunması, geliştirilmesi, gelecek kuşak- lara aktarılması, tanıtımının yapılması, alana yönelik alt ve üst ölçek planlarının yapılması, denetlenmesi, yönetilmesi, alan içerisindeki tu- KAPADOKYA’DAKI SEYIR NOKTASINDAN “SIS DENIZI” PERIBACALARI 180 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rizm aktivitelerinin teşvik edilmesi, geliştirilmesi ve planlanmasını sağ- lamakla görevlidir. Alan Başkanlığında sorumluluklar ve yetkiler, Kapadokya Alan Komisyonu kararlarına göre gerçekleşti- rilmektedir. Kurumun sekretaryasını Başkanlık yapmaktadır. Kapa- dokya Alan Komisyonunun, işleyiş şekli, çalışma esas ve usulleri gö- revleriyle üyelerinin atanması ile üyeliklerinin sona ermesine yönelik hükümler yönetmelikte belirtilmiştir. Başkanlık, 18 Ekim 2019’da ger- çekleştirilen komisyon toplantısıyla fiilen çalışmaya başlamıştır. Kapadokya Alan Başkanlığının kuruluş mevzuatına göre, 2021-2025 yılları arasındaki dönemi kapsayan ve ilk olma niteliğine sahip strate- jik planı hazırlık çalışmaları tamamlanmıştır. Söz konusu plana göre; » Kapadokya alan sınırlarında yer üstü ve yer altı doğal-kültürel de- ğerlerin dengeli kullanımının sağlanması ve korunması, » Kültürel, çevresel ve doğal değerler öncelikli olmak üzere, Kapadok- ya alanının geliştirilmesine yönelik yapılacak yatırımlar ile uygula- nacak projeler arasında bütünlük sağlayarak alanın değerinin artı- rılması, KAPADOKYA’DA TESADÜFEN BULUNAN TARIHÎ YERLEŞIM ALANI 181 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 181 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları » Kapadokya alanının dünya turizm gelirlerindeki payının artırılması, » Kurumsal yapının güçlendirilme- si ve etkin hâle getirilmesi hedef ve amaçlarının gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Kapadokya Alan Başkalığında ziyaret noktaları: » Göreme Ören Yeri: 1967 yılında ziyarete açılan Göreme Açık Hava Müzesi Nevşehir’e 13 km uzaklıkta ve Göreme kasabasının 2 km do- ğusunda yer alan kaya yerleşim yeridir. Göreme’de M.S. 4. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar yoğun bir şekilde manastır hayatı yaşanmıştır. He- men her kaya blokunun içinde kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve oturma mekânları mevcuttur. » Zelve ve Paşabağları Ören Yeri: Eskiden ‘Rahipler Vadisi’ bugün ise Paşabağları olarak adlandırılan bu alan kendine özgü peribaca- ları ile kaplıdır. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekânları oyulmuş olup üç başlı periba- calarından birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi bulunmaktadır. KAPADOKYA’DA BEŞ YIL ÖNCE TESADÜFEN ORTAYA ÇIKARILAN TARIHI YAMAÇ YERLEŞIMININ TURIZME AÇILMASI HEDEFLENMEKTEDIR. 182 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Çavuşin Ören Yeri: Göreme-Avanos yolu kenarında bulunan kili- se, kaya içine iki katlı olarak oyulmuştur. » Kiliseler: Tokalı Kilise, Karanlık Kilise, Elmalı Kilise, St. Jean Kili- sesi, El Nazar Kilisesi, Çarıklı Kilisesi, Aynalı Kilisesi, Aziz Basil Şa- peli, Azize Barbara Şapeli. » Derinkuyu Yeraltı Şehri: Derinkuyu Yeraltı Şehri’nin derinliği yaklaşık 85 metredir. » Kaymaklı Yeraltı Şehri: Nevşehir’e 20 km mesafede olup 1964 yılında ziyarete açılmıştır. Toplam 8 kattan oluşan şehrin ilk katı Hititler döneminde yapılmıştır. » UNESCO Dünya Mirası Peribacaları Uludağ Alan Başkanlığı Bursa sınırları içinde bulunan ve 2 bin 543 metre yüksekliği ile Tür- kiye’nin en büyük kış ve doğa sporları merkezi olan Uludağ’ın korun- ması, geliştirilmesi ve tanıtılması için yürütülen faaliyetlerin düzen- lenmesini sağlamak üzere Uludağ Alan Başkanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli olarak ULUDAĞ, BURSA PERIBACALARI, NEVŞEHIR 183 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 183 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları kurulmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 26.01.2023 tari- hinde Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bahse konu Kararname’de; Uludağ Alanı’nın doğal sit alanları ve diğer korunan alanları ile birlikte jeolojik ve biyolojik varlıklar, su ve ben- zeri kaynak değerlerinin korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, tanıtıl- ması, planlanması, yönetilmesi ve denetlenmesi ile Uludağ Alanı’nda yürütülen faaliyetlerin düzenlenmesini sağlamak üzere Uludağ Alan Başkanlığının kurulması ile görev ve yetkilerinin düzenlenmesi ifade- leri yer almıştır. Bu kapsamda, doğal sitler ve tabiat varlıkları ile ilgili olarak daha önce Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişik- liği Bakanlığına bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğüne verilen görevlerin Uludağ Alan Başkanlığı tarafından yerine getirilme- si öngörülmüştür. Adı geçen Başkanlığın kurulmasıyla birlikte, alanda kömür, akaryakıt depoları, sanayi ve benzeri tesislerin kurulması, ma- dencilik faaliyetlerinin yapılması yasaklanmıştır. Başkan ve hizmet birimlerinden oluşan Uludağ Alan Başkanlığının en üst yöneticisi ve genel yönetim ve temsilinden sorumlu olan Başkan, kararname ve diğer mevzuatla kendisine verilen yetki ve görevleri Kül- tür ve Turizm Bakanı’na karşı sorumlu olarak yerine getirmektedir. ULUDAĞ, BURSA ULUDAĞ, BURSA 184 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Söz konusu Başkanlığın hizmet birimleri, Alan Planlama ve Uygula- ma Grup Başkanlığı, Alan Yönetimi, Altyapı ve İdari Hizmetler Grup Başkanlığından oluşmaktadır. Anıtlar Anıt, önemli bir olayın veya kişinin gelecek kuşaklarca da anılması için yapılan, göze çarpacak büyüklükte, sembol niteliğinde yapı olarak tanımlanmaktadır. Anıtlar, doğal ve kültürel olmak üzere iki türlüdür. Genellikle heykel ya da çeşitli biçimlerdeki yontu, gömüt, sütun ben- zeri yapıların yanı sıra ağaç da anıt olarak kabul edilmektedir. Anıtlar, bir kişinin, olayın ya da tarihsel bir dönemin anısının canlı tutularak gelecek kuşaklara aktarılmasında önemli unsurlardır. Türkiye’de çok bulunan doğal anıtlar; insan eliyle oluşmamış, doğa- nın içinde belirli bir zaman içerisinde ortaya çıkan ve görülmeye değer kaya, mağara, orman ve kaynak gibi yeryüzü şekilleri olarak tanımlan- maktadır. Türkiye’deki kültürel veya doğal anıtlardan bazıları aşağıda sıralan- mıştır: ULUDAĞ, BURSA 185 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 185 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları » Sultanahmet Meydanı, İstanbul » Osman Gazi ve Orhan Gazi Türbeleri » Marmaris Dağları » Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı » Çanakkale Truva Heykeli » Pamukkale Travertenleri » Nemrut Dağı Millî Parkı, Adıyaman » Kapadokya - Göreme Tarihî Millî Parkı » Damlataş Mağarası, Alanya » Cennet ve Cehennem Mağaraları, Mersin » Tortum Şelalesi, Erzurum » Manavgat Şelalesi, Antalya » Ölüdeniz (2006 yılında dünyanın en güzel kumsallarından biri se- çilen Ölüdeniz, Muğla’nın Fethiye ilçesinde yer almaktadır.) » Van Gölü » Cilo Dağı, Sat Buzul Gölleri, Hakkari » Çifte Minareli Medrese, Erzurum » Behramkale » Midas Anıtı » Conk Bayırı Mehmetçik Park Kemalyeri Yazıtı » Samsun Amazon Heykeli » Kemer Cumhuriyet Anıtı » Seyit Onbaşı Anıtı » Taksim Cumhuriyet Anıtı » Conkbayırı Anıtları » Kuşkayası Yol Anıtı » Eceabat Tarihe Saygı Anıtı » Duatepe Anıtı » Acemoğlu Şehitler Anıtı » İlk Şehitler Anıtı » Eflatunpınar Hitit Su Anıtı Yukarıda belirtilenlere ek olarak Türkiye’deki önemli anıtlar şöyle de tasnif edilmektedir: 186 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI OSMANGAZI TÜRBESI, BURSA CILO DAĞLARI VE SAT BUZUL GÖLLERI MILLÎ PARKI, HAKKARI AMAZON HEYKELI, SAMSUN DUATEPE ANITI, POLATLI, ANKARA 15 TEMMUZ ŞEHITLERI ANITI, BEŞTEPE, ANKARA EFLATUNPINAR HITIT SU ANITI, BEYŞEHIR, KONYA 187 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 187 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Atatürk Anıtları » Artvin Atatürk Heykeli, » Atatürk Heykeli (Gülhane Parkı) » Atatürk Maskı, İzmir » Atatürk ve Gençlik Anıtı » Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı » Atlı Atatürk Anıtı » Marmaris Atatürk Heykeli Askerî Anıt ve Mezarlıklar » Hürriyet-i Ebediye Abidesi » Çanakkale Şehitleri Anıtı » Devlet Mezarlığı » Edirne Balkan Şehitliği » Edirnekapı Şehitliği » Haydarpaşa İngiliz Mezarlığı » Mehmetçiğe Saygı Anıtı » Yıldıztepe Şehitliği » Tayyare Şehitliği Anıtı Dikilitaşlar » Çemberlitaş Sütunu, İstanbul » Dikilitaş ya da Theodosius Dikilitaşı, Sultanahmet Meydanı » Gotlar Sütunu, İstanbul » Jüstinyen Sütunu, İstanbul » Kıztaşı, İstanbul » Minyon Taşı, İstanbul 188 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Kurtuluş Savaşları Anıtları » 57. Alay Şehitliği, Çanakkale » Atatürk ve Şerife Bacı Anıtı, Kastamonu » Büyük Utku Anıtı, Afyonkarahisar » Cumhuriyet Ağacı » Çanakkale Şehitleri Anıtı » Dumlupınar Şehitliği » Lozan Anıtı, Edirne » Meçhul Asker Anıtı, Çanakkale » Mehmetçiğe Saygı Anıtı, Çanakkale » Şehit Sancaktar Mehmetçik Anıtı, Kütahya » Mehmetçik Anıtı (Dur Yolcu Mehmetçik Anıtı) » Taksim Cumhuriyet Anıtı, İstanbul » Zafer Anıtı, Ankara Anıt Mezarlar » Anıtkabir » Türkiye’deki kümbetler (Alemşah Kümbeti, Alâeddin Bey Kümbeti, Döner Kümbet, Halime Hatun Kümbeti vb.) » II. Mahmud Türbesi, İstanbul » Ayrıca Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin, Rize ve Artvin gibi birçok ilde anıtlar bulunmaktadır. Anıt Ağaçlar Yukarıda belirtilen anıtların yanı sıra bazı ağaçların da anıt olarak ka- bul edildiği bilinmektedir. Anıt ağaçlar için Çevre Şehircilik Bakanlı- ğının sayfasında, “doğanın kendilerine bahşettiği uzun ömürlerinden ötürü geçmişi geleceğe bağlayan değeri tartışılmaz zenginliklerimiz- dendir. Bu ağaçların korunması hem genç beyinlerde soya bağlılık duygularını geliştirmekte hem de doğa sevgisi ve çevre bilincinin kök- leşmesine aracı olmaktadır.” diye ifade edilmektedir. Türkiye’de kültü- rel miras olarak kabul edilerek koruma altına alınan anıt ağaç sayısı- nın, 2023 yılı itibarıyla 53 ağacın daha tescil edilmesiyle 10 bin 506’ya yükseldiği düşünülmektedir. 189 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 189 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Adı geçen Bakanlıktan alınan veri- lere göre; Zonguldak’ın Alaplı ilçe- sinde bulunan 4 bin 117 yaşındaki porsuk ağacı, en yaşlı anıt ağaç olup bununla birlikte sırasıyla, Antalya Kumluca’da 2 bin 329 yaşındaki se- dir ağacı ikinci, Kahramanmaraş Onikişubat’ta 2 bin 282 yaşındaki doğu çınarı üçünçü, Hatay Samandağ’da 2 bin 3 yaşındaki doğu çınarı ve Konya Taşkent’teki kokulu ardıç ağacı dördüncü, Manisa Demir- ci’de 1832 yaşındaki doğu çınarı beşinci, Antalya Elmalı’da 1703 ya- şındaki kokulu ardıç altıncı, Manisa Kırkağaç’ta 1653 yaşındaki zeytin ağacı yedinci, Muğla Yatağan’da 1503 yaşındaki zeytin ağacı sekizinci, İstanbul Sarıyer’de 1383 yaşındaki Londra çınarı dokuzuncu, Hatay’da 1353 yaşındaki zeytin ağacı da onuncu en yaşlı anıt ağaç olarak bilin- mektedir. Kazı ve Yüzey Araştırmaları Faaliyetleri Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Yapılacak Yüzey Araştırması, Son- daj ve Kazı Çalışmalarının Yürütülmesi Hakkında Yönerge, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili olarak yapılacak yüzey araştırması, sondaj ve kazı çalışmalarındaki usul ve esasları belirlemektedir. HATAY’IN PAYAS İLÇESINDE SARI SELIM CAMISI AVLUSUNDAKI 1356 YAŞINDAKI ANIT AĞAÇ 190 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Yukarıda bahsi geçen çalışmalar ile arkeolojik eserlerin ve kalıntıların gün yüzüne çıkarılarak ülke turizmi- ne kazandırılması, bölgelerin ekono- mik ve sosyal kalkınmasına katkıda bulunulmasının yanı sıra değerlerin gelecek nesillere aktarılması da sağlanmaktadır. Bu bağlamda, arkeolo- jik eserler ve kalıntılar bakımından oldukça zengin olan Türkiye’de yü- rütülen kazı ve yüzey araştırma faaliyetleri Kültür ve Turizm Bakanlığı- nın sorumluluğundadır. Türkiye’de kazı izinleri kararı Cumhurbaşkanı kararı ile Türk ya da yabancı bilim heyetlerine verilirken, Kültür ve Tu- rizm Bakanlığına bağlı müze müdürlükleri de kendi bünyelerinde kazı faaliyeti yürütebilmektedir. Bunun dışında, arkeolojik alanların tespi- tine yönelik olarak yerli ve yabancı heyetlere yüzey araştırma izinleri Bakanlık tarafından verilmektedir. Ayrıca doğada açık veya tahribata uğrayan kültür varlıkları ile gerçekleştirilen yatırımların arazisi içerisin- de kalan tarihsel değeri olan eserlerin çıkarılması için de müze müdür- lükleri aracılığıyla kurtarma kazıları düzenlenebilmektedir. Türklere Anadolu’nun kapılarını açan Malazgirt Savaşı’nın yapıldığı alanın tespi- ti amacıyla yürütülen kazı çalışmalarında yaklaşık 700 metal obje bulunmuş ve 2020’de ‘Malazgirt Savaş Alanının Tespiti, Tarihi ve Arkeolojik Yüzey Araştırma ÇANAKKALE’NIN BIGA İLÇESI KEMER KÖYÜNDE BULUNAN PARION ANTIK KENTI KAZI ALANI 191 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 191 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları Projesi’ kapsamında kazı çalışması başla- tılmıştır. Bu kapsamda, Malazgirt ilçesin- deki kale çevresi ile belirlenen noktalarda kazı yapan 12 üniversiteden 40 akade- misyen, 1071’deki savaşın yapıldığı alanı tespit etmek için çalışma yürütmüştür. Yıllar içerisinde kazı faaliyetlerin- deki değişimlere ilişkin istatistikler, Kültür Varlıkları ve Müzeler Ge- nel Müdürlüğünün internet sitesinde 2006-2023 yıllarını kapsayacak şekilde verilmiştir. Örneğin, 2006 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile Türk bilim heyetlerine verilen izinlerin sayısı 71 iken 2023 yılında bu sayı 158’ye çıkmış, yabancı bilim heyetlerine verilen kazı izinleri sayısı ise 39’dan 29’a düşmüştür. DIYARBAKIR’DA, IÇINDE 46 MEZARIN OLDUĞU 1500 YILLIK KILISE KALINTISI BULUNMUŞTUR. 192 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2023 Yılında Türk Bilim Heyetlerince Gerçekleştirilen Cumhurbaşkanı/Bakanlar Kurulu Kararlı Kazı Çalışmaları SIRA İL KAZI ADI KAZI BAŞKANI ÜNİVERSİTE 1 ADANA TATARLI HÖYÜK DOÇ. DR. K. SERDAR GİRGİNER ÇUKUROVA ÜNIVERSITESI 2 ADANA MAGARSUS DOÇ. DR. FATIH ERHAN OSMANIYE KORKUT ATA ÜNIVERSITESI 3 AFYONKARAHİSAR AMORIUM PROF. DR. ZELIHA DEMIREL GÖKALP ANADOLU ÜNIVERSITESI 4 AKSARAY ACEMHÖYÜK DOÇ. DR. YALÇIN KAMIŞ NEVŞEHIR HACI BEKTAŞ VELI ÜNIVERSITESI 5 AKSARAY AŞIKLI HÖYÜK PROF. DR. MIHRIBAN ÖZBAŞARAN İSTANBUL ÜNIVERSITESI 6 AKSARAY BÜYÜKDELLER DR. ÖĞR. ÜYESI PINAR ÇAYLI NEVŞEHIR HACI BEKTAŞ VELI ÜNIVERSITESI 7 AKSARAY MOKISSOS DOÇ. DR. NILÜFER PEKER NEVŞEHIR HACI BEKTAŞ VELI ÜNIVERSITESI 8 AMASYA OLUZHÖYÜK PROF. DR. ŞEVKET DÖNMEZ İSTANBUL ÜNIVERSITESI 9 AMASYA HARŞENA KALESI- KIZLAR SARAYI DOÇ. DR. EMINE DÖNMEZ İSTANBUL ÜNIVERSITESI 10 ANKARA KÜLHÖYÜK DOÇ. DR. DERYA YILMAZ ANKARA ÜNIVERSITESI 11 ANKARA CEBIRLI PROF. DR. MEHMET SAĞIR ANKARA ÜNIVERSITESI 12 ANTALYA MYRA-ANDRIAKE PROF. DR. NEVZAT ÇEVİK AKDENIZ ÜNIVERSITESI 13 ANTALYA ARYKANDA DOÇ. DR. V. MACIT TEKİNALP HACETTEPE ÜNIVERSITESI 14 ANTALYA KARAIN PROF. DR. HARUN TAŞKIRAN ANKARA ÜNIVERSITESI 15 ANTALYA OLYMPOS DOÇ. DR. GÖKÇEN KURTULUŞ ÖZTAŞKIN PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 16 ANTALYA PATARA PROF. DR. HAVVA IŞIK AKDENIZ ÜNIVERSITESI 17 ANTALYA SILLYON DOÇ. DR. MURAT TAŞKIRAN PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 18 ANTALYA HACIMUSALAR HÖYÜK DOÇ. DR. BÜLENT ARIKAN İSTANBUL TEKNIK ÜNIVERSITESI 19 ANTALYA SIDE PROF. DR. FERIŞTAH ALANYALI ANADOLU ÜNIVERSITESI 20 ANTALYA ASPENDOS DOÇ. DR. MUSTAFA BİLGİN AFYON KOCATEPE ÜNIVERSITESI 21 ANTALYA ALANYA KALESI PROF. DR. OSMAN ERAVŞAR AKDENIZ ÜNIVERSITESI 22 ANTALYA KIZILIN PROF. DR. METIN KARTAL ANKARA ÜNIVERSITESI 23 ANTALYA PHASELIS PROF. DR. MURAT ARSLAN AKDENIZ ÜNIVERSITESI 24 ANTALYA SYEDRA DOÇ. DR. H. ERTUĞ ERGÜRER KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNIVERSITESI 25 ANTALYA PERGE PROF. DR. SEDEF ÇOKAY KEPÇE İSTANBUL ÜNIVERSITESI 26 ANTALYA AZIZ NIKOLAOS KILISESI DOÇ. DR. EBRU FATMA FINDIK HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNIVERSITESI 27 ARTVİN GEVHERNIK KALESI DR. ÖĞR. ÜYESI OSMAN AYTEKİN VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNIVERSITESI 28 AYDIN MAGNESIA DOÇ. DR. GÖRKEM KÖKDEMİR ANKARA ÜNIVERSITESI 29 AYDIN ALABANDA PROF. DR. ALI YALÇIN TAVUKÇU ATATÜRK ÜNIVERSITESI 30 AYDIN NYSA PROF. DR. S. HAKAN ÖZTANER ANKARA ÜNIVERSITESI 31 AYDIN TEPECIK HÖYÜK PROF. DR. SEVINÇ GÜNEL HACETTEPE ÜNIVERSITESI 32 AYDIN PRIENE PROF. DR. İ. HAKAN MERT ULUDAĞ ÜNIVERSITESI 33 BALIKESİR ANTANDROS PROF. DR. GÜRCAN POLAT EGE ÜNIVERSITESI 34 BALIKESİR DASKYLEION PROF. DR. KAAN İREN MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNIVERSITESI 35 BALIKESİR KYZIKOS DR. ÖĞR. ÜYESI AHMET TERCANLIOĞLU BANDIRMA ONYEDI EYLÜL ÜNIVERSITESI 36 BATMAN HASANKEYF DOÇ. DR. ZEKAI ERDAL MARDIN ARTUKLU ÜNIVERSITESI 37 BİTLİS KEF KALESI DOÇ. DR. İSMAIL COŞKUN VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNIVERSITESI 38 BİTLİS AHLAT SELÇUKLU M. MEZ. DR. ÖĞR. ÜYESI MEHMET KULAZ VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNIVERSITESI 39 BURDUR KIBYRA PROF. DR. ŞÜKRÜ ÖZÜDOĞRU MEHMET AKIF ERSOY ÜNIVERSITESI 40 BURDUR HACILAR HÖYÜK PROF. DR. GÜLSÜN UMURTAK İSTANBUL ÜNIVERSITESI 41 BURDUR KREMNA PROF. DR. AYÇA POLAT BECKS MEHMET AKIF ERSOY ÜNIVERSITESI 42 BURSA İZNIK ÇINI FIRINLARI DOÇ. DR. V. BELGIN DEMİRSAR ARLI İSTANBUL ÜNIVERSITESI 43 BURSA İZNIK ROMA TIYATROSU PROF. DR. AYGÜN EKIN MERİÇ DOKUZ EYLÜL ÜNIVERSITESI 44 BURSA GÖLYAZI PROF. DR. DERYA ŞAHİN ULUDAĞ ÜNIVERSITESI 45 BURSA PAŞALAR DOÇ. DR. AYŞEGÜL ŞARBAK HITIT ÜNIVERSITESI 46 ÇANAKKALE ASSOS PROF. DR. NURETTIN ARSLAN ÇANAKKALE ONSEKIZ MART ÜNIVERSITESI 47 ÇANAKKALE GÜLPINAR (APOLLON SMINTHEUS) DOÇ. DR. DAVUT KAPLAN ONDOKUZ MAYIS ÜNIVERSITESI 48 ÇANAKKALE PARION PROF. DR. VEDAT KELEŞ ONDOKUZ MAYIS ÜNIVERSITESI 49 ÇANAKKALE UĞURLU-ZEYTINLIK HÖYÜĞÜ PROF. DR. BURÇIN ERDOĞU AKDENIZ ÜNIVERSITESI 50 ÇANAKKALE MAYDOS KILISETEPE PROF. DR. GÖKSEL SAZCI ÇANAKKALE ONSEKIZ MART ÜNIVERSITESI 51 ÇANAKKALE ALEXANDRIA TROAS PROF. DR. ERHAN ÖZTEPE ANKARA ÜNIVERSITESI 193 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 193 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 52 ÇANAKKALE TROYA PROF. DR. RÜSTEM ASLAN ÇANAKKALE ONSEKIZ MART ÜNIVERSITESI 53 ÇANAKKALE TENEDOS PROF. DR. TURAN TAKAOĞLU ÇANAKKALE ONSEKIZ MART ÜNIVERSITESI 54 ÇANAKKALE İNKAYA MAĞARASI PROF. DR. İSMAIL ÖZER ANKARA ÜNIVERSITESI 55 ÇANKIRI ÇORAKYERLER FOSIL LOKALITESI PROF. DR. AYLA SEVİM EROL ANKARA ÜNIVERSITESI 56 ÇORUM KALEHISAR DOÇ. DR. MUSTAFA KEMAL ŞAHİN AYDIN ADNAN MENDERES ÜNIVERSITESI 57 ÇORUM ORTAKÖY DR. ÖĞR. ÜY.ÖNDER İPEK HITIT ÜNIVERSITESI 58 ÇORUM ESKIYAPAR HÖYÜK PROF. DR. İ. TUNÇ SİPAHİ ANKARA ÜNIVERSITESI 59 ÇORUM ALACA HÖYÜK PROF. DR. TAYFUN YILDIRIM ANKARA ÜNIVERSITESI 60 DENİZLİ TRIPOLIS PROF. DR.BAHADIR DUMAN PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 61 DENİZLİ LAODIKEIA PROF. DR. CELAL ŞİMŞEK PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 62 DENİZLİ BEYCESULTAN HÖYÜĞÜ PROF. DR. EŞREF ABAY EGE ÜNIVERSITESI 63 DENİZLİ EKŞI HÖYÜK DOÇ. DR. FULYA DEDEOĞLU KONAKÇI EGE ÜNIVERSITESI 64 DENİZLİ AŞAĞISEYIT HÖYÜK DOÇ. DR. ERIM KONAKÇI İZMIR DEMOKRASI ÜNIVERSITESI 65 DENİZLİ KALE-I TAVAS (TABAE) PROF. DR. MUSTAFA BEYAZIT PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 66 DİYARBAKIR ÇAYÖNÜ TEPESI PROF. DR. ASLI ERIM ÖZDOĞAN ÇANAKKALE ONSEKIZ MART ÜNIVERSITESI 67 DİYARBAKIR ZERZEVAN KALESI DOÇ. DR. AYTAÇ COŞKUN DICLE ÜNIVERSITESI 68 DİYARBAKIR EĞIL KALESI PROF. DR. VECIHI ÖZKAYA DICLE ÜNIVERSITESI 69 DİYARBAKIR ARTUKLU SARAYI PROF. DR. İRFAN YILDIZ DICLE ÜNIVERSITESI 70 EDİRNE ENEZ DR. ÖĞR. ÜYESI GÜLNUR KURAP MIMAR SINAN GÜZEL SANATLAR ÜNIVERSITESI 71 ELAZIĞ HARPUT İÇ KALE PROF. DR. İSMAIL AYTAÇ FIRAT ÜNIVERSITESI 72 ESKİŞEHİR YAZILIKAYA /MIDAS KALE DOÇ. DR. YUSUF POLAT KIRIKKALE ÜNIVERSITESI 73 ESKİŞEHİR ŞARHÖYÜK DOÇ. DR. MAHMUT BILGE BAŞTÜRK ANADOLU ÜNIVERSITESI 74 ESKİŞEHİR KÜLLÜOBA DOÇ. DR. MURAT TÜRKTEKİ BILECIK ŞEYH EDEBALI ÜNIVERSITESI 75 ESKİŞEHİR KARACAHISAR KALESI DOÇ. DR. HASAN YILMAZYAŞAR ANADOLU ÜNIVERSITESI 76 GAZİANTEP ZEUGMA PROF. DR. KUTALMIŞ GÖRKAY ANKARA ÜNIVERSITESI 77 GÜMÜŞHANE SATALA DOÇ. DR. ŞAHIN YILDIRIM BARTIN ÜNIVERSITESI 78 HATAY AÇÇANA HÖYÜK DOÇ. DR. MURAT AKAR HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNIVERSITESI 79 HATAY ANTAKYA HIPODROM VE ÇEVRESI PROF. DR. HATICE PAMİR HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNIVERSITESI 80 HATAY ÜÇAĞIZLI MAĞARASI PROF. DR. İSMAIL BAYKARA GAZIANTEP ÜNIVERSITESI 81 ISPARTA PISIDIA ANTIOCHEIA PROF. DR. MEHMET ÖZHANLI SÜLEYMAN DEMIREL ÜNIVERSITESI 82 ISPARTA SELEUKEIA SIDERA PROF. DR. BILGE HÜRMÜZLÜ KORTHOLT SÜLEYMAN DEMIREL ÜNIVERSITESI 83 İSTANBUL YOROS KALESI VE YUŞA TEPESI PROF. DR. ASNU BILBAN YALÇIN İSTANBUL ÜNIVERSITESI 84 İSTANBUL BATHONEA PROF. DR. ŞENGÜL AYDINGÜN KOCAELI ÜNIVERSITESI 85 İZMİR BAYRAKLI PROF. DR. CUMHUR TANRIVER EGE ÜNIVERSITESI 86 İZMİR AYASULUK-ST. JEAN KILISESI DOÇ. DR.SINAN MİMAROĞLU HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNIVERSITESI 87 İZMİR ERYTHRAI DOÇ. DR. AYŞE GÜL AKALIN ANKARA ÜNIVERSITESI 88 İZMİR KLAZOMENAI PROF. DR. YAŞAR ERSOY YAŞAR ÜNIVERSITESI 89 İZMİR LIMANTEPE PROF. DR. VASIF ŞAHOĞLU ANKARA ÜNIVERSITESI 90 İZMİR METROPOLIS PROF. DR. SERDAR AYBEK MANISA CELAL BAYAR ÜNIVERSITESI 91 İZMİR NIF DAĞI DOÇ. DR. MÜJDE PEKER İSTANBUL ÜNIVERSITESI 92 İZMİR SMYRNA-AGORA PROF. DR. AKIN ERSOY İZMIR KATIP ÇELEBI ÜNIVERSITESI 93 İZMİR YEŞILOVA HÖYÜĞÜ DOÇ. DR. ZAFER DERİN EGE ÜNIVERSITESI 94 İZMİR PANAZTEPE DR. ÖĞR. ÜYESI ÜMIT ÇAYIR CUMHURIYET ÜNIVERSITESI 95 İZMİR ULUCAK HÖYÜK PROF. DR. ÖZLEM ÇEVİK TRAKYA ÜNIVERSITESI 96 İZMİR TEOS PROF. DR. MUSA KADIOĞLU ANKARA ÜNIVERSITESI 97 KARABÜK HADRIANOUPOLIS DOÇ. DR. ERSIN ÇELİKBAŞ KARABÜK ÜNIVERSITESI 98 KAHRAMANMARAŞ KEÇE MAĞARASI DOÇ. DR. İRFAN DENIZ YAMAN AKSARAY ÜNIVERSITESI 99 KAHRAMANMARAŞ YASSIHÖYÜK DR. ÖĞR. ÜYESI ELIF BAŞTÜRK KIRŞEHIR AHI EVRAN ÜNIVERSITESI 100 KAHRAMANMARAŞ DIREKLI MAĞARASI DOÇ. DR. CEVDET MERIH EREK ANKARA HACI BAYRAM VELI ÜNIVERSITESI 101 KAHRAMANMARAŞ DOMUZTEPE DOÇ. DR. HALIL TEKİN HACETTEPE ÜNIVERSITESI 102 KAHRAMANMARAŞ KARAHÖYÜK VE HAMZATEPE DOÇ. DR. BORA UYSAL SIVAS CUMHURIYET ÜNIVERSITESI 103 KARAMAN CAN HASAN HÖYÜKLERI (I,II,III) DOÇ. DR. ADNAN BAYSAL ANKARA ÜNIVERSITESI 104 KARS ANI DOÇ.DR. MUHAMMET ARSLAN KAFKAS ÜNIVERSITESI 105 KASTAMONU POMPEIPOLIS DOÇ. DR. MEVLÜT ELİÜŞÜK KARABÜK ÜNIVERSITESI 106 KAYSERİ KEYKUBADIYE SARAYI PROF. DR. ALI BAŞ SELÇUK ÜNIVERSITESI 107 KAYSERİ KÜLTEPE PROF. DR. FIKRI KULAKOĞLU ANKARA ÜNIVERSITESI 194 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 108 KIRŞEHİR KURUTLU PROF. DR. A. CEM ERKMAN KIRŞEHIR AHI EVRAN ÜNIVERSITESI 109 KİLİS OYLUM HÖYÜK PROF. DR. ATILLA ENGİN GAZIANTEP ÜNIVERSITESI 110 KONYA SAVATRA DOÇ. DR. İLKER IŞIK SELÇUK ÜNIVERSITESI 111 KONYA KARAHÖYÜK DOÇ. DR. GONCA DARDENİZ ARIKAN İSTANBUL ÜNIVERSITESI 112 KONYA KUBAD-ABAD SARAYI DOÇ. DR. MUHARREM ÇEKEN ANKARA ÜNIVERSITESI 113 KONYA ÇATALHÖYÜK DOÇ. DR. ALI UMUT TÜRKCAN ANADOLU ÜNIVERSITESI 114 KONYA GÖKHÖYÜK DR. ÖĞR. ÜYESI RAMAZAN GÜNDÜZ SELÇUK ÜNIVERSITESI 115 KÜTAHYA AIZANOI PROF. DR. GÖKHAN COŞKUN KÜTAHYA DUMLUPINAR ÜNIVERSITESI 116 KÜTAHYA TAVŞANLIHÖYÜK PROF. DR. ERKAN FİDAN BILECIK ŞEYH EDEBALI ÜNIVERSITESI 117 MANİSA AIGAI PROF. DR. YUSUF SEZGİN MANISA CELAL BAYAR ÜNIVERSITESI 118 MARDİN BONCUKLU TARLA DOÇ. DR. ERGÜL KODAŞ MARDIN ARTUKLU ÜNIVERSITESI 119 MERSİN ANEMURIUM PROF. DR. MEHMET TEKOCAK SELÇUK ÜNIVERSITESI 120 MERSİN SILIFKE KALESI PROF. DR. ALI BORAN ANKARA HACI BAYRAM VELI ÜNIVERSITESI 121 MERSİN UZUNCABURÇ (DIOCAESAREA) PROF. DR. ÜMIT AYDINOĞLU MERSIN ÜNIVERSITESI 122 MERSİN GÖZLÜKULE HÖYÜĞÜ PROF. DR. ASLI ÖZYAR BOĞAZIÇI ÜNIVERSITESI 123 MERSİN KELENDERIS DOÇ. DR. MAHMUT AYDIN BATMAN ÜNIVERSITESI 124 MERSİN KORYKOS KALESI DOÇ. DR. ŞENER YILDIRIM MERSIN ÜNIVERSITESI 125 MERSİN OLBA DOÇ. DR. YAVUZ YEĞİN ARDAHAN ÜNIVERSITESI 126 MUĞLA BEÇIN KALESI PROF. DR. KADIR PEKTAŞ İSTANBUL MEDENIYET ÜNIVERSITESI 127 MUĞLA KAUNOS DOÇ. DR. UFUK ÇÖRTÜK MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNIVERSITESI 128 MUĞLA STRATONIKEIA- LAGINA PROF. DR. BILAL SÖĞÜT PAMUKKALE ÜNIVERSITESI 129 MUĞLA TLOS PROF. DR. TANER KORKUT AKDENIZ ÜNIVERSITESI 130 MUĞLA EUROMOS DOÇ. DR. ABUZER KIZIL MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNIVERSITESI 131 MUĞLA KNIDOS - BURGAZ - EMECIK PROF. DR. ERTEKIN DOKSANALTI SELÇUK ÜNIVERSITESI 132 MUĞLA LATMOS HERAKLEIA PROF. DR. ZELIHA GİDER BÜYÜKÖZER SELÇUK ÜNIVERSITESI 133 MUĞLA AMOS DOÇ. DR. MEHMET GÜRBÜZER MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNIVERSITESI 134 MUĞLA İASOS PROF. DR. ASUMAN BALDIRAN SELÇUK ÜNIVERSITESI 135 MUĞLA ÇALTILAR HÖYÜK PROF. DR. AYŞEGÜL AYKURT HACETTEPE ÜNIVERSITESI 136 MUĞLA KISSEBÜKÜ DOÇ. DR. HATICE ÖZYURT ÖZCAN MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNIVERSITESI 137 MUĞLA - ANTALYA KSANTHOS - LETOON PROF. DR. ERDOĞAN ASLAN SELÇUK ÜNIVERSITESI 138 NEVŞEHİR OVAÖREN PROF. DR. S. YÜCEL ŞENYURT ANKARA HACI BAYRAM VELI ÜNIVERSITESI 139 NEVŞEHİR YENIYAYLACIK PROF. DR. CESUR PEHLEVAN NEVŞEHIR HACI BEKTAŞ VELI ÜNIVERSITESI 140 NEVŞEHİR SOFULAR PROF. DR. OKŞAN BAŞOĞLU ANKARA HACI BAYRAM VELI ÜNIVERSITESI 141 NİĞDE TEPECIK / ÇIFTLIK HÖYÜK DOÇ. DR. ERHAN BIÇAKCI İSTANBUL ÜNIVERSITESI 142 NİĞDE TYANA PROF. DR. OSMAN DOĞANAY AKSARAY ÜNIVERSITESI 143 NİĞDE SIRÇALITEPE DOÇ. DR. SEMRA BALCI İSTANBUL ÜNIVERSITESI 144 OSMANİYE KASTABALA DOÇ. DR. FARIS DEMİR KORKUT ATA ÜNIVERSTESI 145 SAMSUN OYMAAĞAÇ HÖYÜK PROF. DR. RAINER MARIA CZICHON UŞAK ÜNIVERSITESI 146 SAMSUN İKIZTEPE DOÇ. DR. ASLIHAN BEYAZIT İSTANBUL ÜNIVERSITESI 147 SİNOP BALATLAR KILISESI PROF. DR. GÜLGÜN KÖROĞLU MIMAR SINAN GÜZEL SANATLAR ÜNIVERSITESI 148 SİVAS KAYALIPINAR DOÇ. DR. ÇIĞDEM MANER KOÇ ÜNIVERSITESI 149 ŞANLIURFA HARRAN PROF. DR. MEHMET ÖNAL HARRAN ÜNIVERSITESI 150 ŞANLIURFA GÖBEKLITEPE - KARAHANTEPE PROF. DR. NECMI KARUL İSTANBUL ÜNIVERSITESI 151 ŞANLIURFA ŞANLIURFA KALESI PROF. DR. GÜLRIZ KOZBE BATMAN ÜNIVERSITESI 152 TEKİRDAĞ HERAION TEIKHOS PROF. DR. NEŞE ATİK İSTANBUL RUMELI ÜNIVERSITESI 153 TEKİRDAĞ PERINTHOS PROF. DR. ZEYNEP KOÇEL ERDEM MIMAR SINAN GÜZEL SANATLAR ÜNIVERSITESI 154 TOKAT KOMANA PROF. DR. DENIZ BURCU ERCİYAS ORTA DOĞU TEKNIK ÜNIVERSITESI 155 UŞAK BLAUNDOS PROF. DR. BIROL CAN UŞAK ÜNIVERSITESI 156 VAN ÇAVUŞTEPE KALESI PROF. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNIVERSITESI 157 VAN AYANIS KALESI PROF. DR. MEHMET IŞIKLI ATATÜRK ÜNIVERSITESI 158 YALOVA ÇOBANKALE PROF. DR. SELÇUK SEÇKİN MIMAR SINAN GÜZEL SANATLAR ÜNIVERSITESI 195 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 195 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 2023 Yılında Kültür Bakanlığına Bağlı Müze Müdürlükleri Tarafından Gerçekleştirilen Müze Kazıları SIRA İL KAZI YERI KAZI BAŞKANI BILIMSEL SORUMLU/BILIMSEL KATILIM 1 ADANA TEPEBAĞ HÖYÜK ADANA MÜZESI MD. DOÇ. DR. İRFAN TUĞCU 2 ADANA MISIS HÖYÜK ADANA MÜZESI MD. PROF. DR. Ş. RECAI TEKOĞLU 3 ADANA ANAVARZA ADANA MÜZESI MD. _______ 4 ADIYAMAN PERRE ADIYAMAN MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI KAHRAMAN YAĞIZ 5 AFYONKARAHİSAR ÜÇ HÖYÜKLER AFYONKARAHISAR MÜZESI MD. PROF. DR. ÖZDEMIR KOÇAK 6 AFYONKARAHİSAR KELAINAI APAMEIA AFYONKARAHISAR MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI ÜMÜT EMRAH KURT 7 ANKARA JULIOPOLIS NEKROPOLÜ ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI MD. DOÇ. DR. ALI METIN BÜYÜKKARAKAYA 8 ANKARA KALECIK KALESI ANADOLU MEDENIYETLER MÜZESI MD. DOÇ. DR. BÜLENT İŞLER 9 ANKARA HACITUĞRUL HÖYÜĞÜ ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI MD. PROF. DR. BAHATTIN ÇELİK 10 ANKARA ROMA TIYATROSU ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI MUHAMMET GÖRÜR 11 ANTALYA RHODIAPOLIS ANTALYA MÜZESI MD. ____________ 12 AYDIN MASTAURA AYDIN MÜZESI MD. DOÇ. DR. SEDAT AKKURNAZ 13 AYDIN TRALLEIS AYDIN MÜZESI MD. PROF. DR. MURAT ÇEKİLMEZ 14 AYDIN KADIKALESI AYDIN MÜZESI MD. DOÇ. DR. SUNA ÇAĞAPTAY 15 BALIKESİR ANDIK MAĞARASI BALIKESIR KUVA-YI MILLIYE MÜZESI MD. DOÇ. DR. DERYA YALÇIKLI 2023 Yılında Yabancı Bilim Heyetlerince Gerçekleştirilen Cumhurbaşkanı Bakanlar Kurulu Kararlı Yabancı Kazı Çalışmaları SIRA İL KAZI YERI KAZI BAŞKANI ÜLKESI 1 ADANA SIRKELI HÖYÜK PROF. DR. MIROSLAV NOVAK İSVİÇRE 2 ANKARA GORDION PROF. DR. CHARLES BRIAN ROSE ABD 3 ANTALYA ANTIOCHEIA AD CRAGUM PROF. DR. MICHAEL C. HOFF ABD 4 ANTALYA LIMYRA DR. MARTIN SEYER AVUSTURYA 5 AYDIN APHRODISIAS PROF. DR. R. R. ROLAND SMITH ABD 6 AYDIN MILET PROF. DR. CHRISTOF BERNS ALMANYA 7 AYDIN DIDYMA PROF. DR. HELGA BUMKE ALMANYA 8 BURDUR SAGALASSOS DOÇ. DR. PETER L. M. TALLOEN BELÇİKA 9 ÇORUM BOĞAZKÖY/HATTUŞA PROF. DR. ANDREAS SCHACHNER ALMANYA 10 DENİZLİ HIERAPOLIS PROF. DR. GRAZIA SEMERARO İTALYA 11 GAZİANTEP DOLICHE/DÜLÜK PROF. DR. MICHAEL BLÖMER ALMANYA 12 GAZİANTEP KARKAMIŞ PROF. DR. NICOLO MARCHETTI İTALYA 13 HATAY TELL TAYINAT HÖYÜK PROF. DR. TIMOTHY P. HARRISON KANADA 14 İZMİR NOTION PROF. DR. CHRISTOPHER JOHN RATTÉ ABD 15 İZMİR PERGAMON PROF. DR. FELIX PIRSON ALMANYA 16 İZMİR EFES PROF. DR. SABINE LADSTÄTTER AVUSTURYA 17 KIRIKKALE BÜKLÜKALE DR. KIMIYOSHI MATSUMURA JAPONYA 18 KIRŞEHİR KALEHÖYÜK DR. SACHIHIRO OMURA JAPONYA 19 KIRŞEHİR YASSI HÖYÜK DR. MASAKO OMURA JAPONYA 20 KONYA BONCUKLU HÖYÜK PROF. DR. DOUGLAS BAIRD İNGİLTERE 21 MALATYA ARSLANTEPE DOÇ. DR. FRANCESCA BALOSSI RESTELLI İTALYA 22 MANİSA SARDIS PROF. DR. NICHOLAS D. CAHILL ABD 23 MANİSA KAYMAKÇI YERLEŞIMI PROF. DR. CHRISTOPHER H.ROOSEVELT ABD 24 MERSİN YUMUKTEPE PROF. DR. GIULIO PALUMBI İTALYA 25 MUĞLA LABRAUNDA DOÇ. DR. OLIVIER CAN HENRY FRANSA 26 NİĞDE KINIK HÖYÜK DOÇ. DR. MARINA PUCCI İTALYA 27 YOZGAT KERKENES DAĞI DOÇ. DR. SCOTT ANDREW BRANTING ABD 28 YOZGAT ÇADIR HÖYÜK PROF. DR. SHARON ROSE STEADMAN ABD 29 YOZGAT UŞAKLI HÖYÜK DOÇ. DR. ANACLETO D’AGOSTINO İTALYA 196 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 16 BİLECİK GEDIKKAYA NEKROPOLÜ BILECIK MÜZESI MD. DOÇ. DR. DENIZ SARI 17 BİTLİS BITLIS KALESI AHLAT MÜZESI MD. ARŞ.GÖR.DR.YUNUS EMRE KARASU 18 BURSA SINEKKAYA MAĞARASI BURSA MÜZESI MD. DOÇ. DR. BERKAY DİNÇER 19 BURSA HISARDERE NEKROPOLÜ İZNIK MÜZESI MD. DOÇ. DR. AYGÜN EKİN MERİÇ 20 DENİZLİ KAYACA OMURGALI FOSIL LOKALITESI DENIZLI MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI AHMET İHSAN AYTEK 21 DÜZCE PRUSIAS AD HYPIUM KONURALP MÜZESI MD. PROF. DR. MUSA KADIOĞLU 22 ERZURUM PULUR HÖYÜK ERZURUM MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI RABIA AKARSU 23 HATAY İSSOS (EPIPHANEIA) HATAY MÜZESI MD. DOÇ. DR. BANU ÖZDİLEK 24 ISPARTA TYMBRIADA ISPARTA MÜZESI MD. PROF. DR. FIKRET ÖZCAN 25 İZMİR KLAROS EFES MÜZESI MD. ARŞ. GÖR. ONUR ZUNAL 26 İZMİR FOÇA İZMIR MÜZESI MD. ________ 27 İZMİR FOÇA OSMANLI MEZARLIĞI İZMIR MÜZESI MD. PROF. DR. KADIR PEKTAŞ 28 İZMİR MYRINA İZMIR MÜZESI MD. DOÇ. DR. YUSUF ALBAYRAK 29 KAHRAMANMARAŞ YUSUFUN KAYASI KAHRAMANMARAŞ MÜZESI MD. DOÇ. DR. CEVDET MERIH EREK 30 KAHRAMANMARAŞ GERMANICIA KAHRAMANMARAŞ MÜZESI MD. __________ 31 KARAMAN GÖKÇESEKI, TOPRAKTEPE, VS. KARAMAN MÜZESI MD. ________ 32 KAYSERİ YAMULA FOSIL LOKALITELERI KAYSERI MÜZESI MD. PROF. DR. PINAR GÖZLÜK KIRMIZIOĞLU 33 KIRKLARELİ KIRKLARELI HÖYÜK KIRKLARELI MÜZESI MD. ÖĞR. GÖR. ŞAFAK NERGİZ 34 KIRŞEHİR HASHÖYÜK KIRŞEHIR MÜZESI MD. DOÇ. DR. GÜLÇIN İLGEZDİ BERTRAM 35 MARDİN DARA MARDIN MÜZESI MD. __________ 36 MERSİN ELAIUSSA-SEBASTE MERSIN MÜZESI MD. DR. H. ASENA KIZILARSLANOĞLU 37 MERSİN SOLI-POMPEIOPOLIS MERSIN MÜZESI MD. DOÇ. DR. DENIZ KAPLAN 38 MERSİN EŞEK DERESI MAĞARASI MERSIN MÜZESI MD. DOÇ. DR. ÇILER ALGÜL 39 MUĞLA SEDIR ADASI, KEDREAI MUĞLA MÜZESI MD. PROF. DR. ADNAN DİLER 40 MUĞLA İDYMA ANTIK KENTI VE AKYAKA KAL. MUĞLA MÜZESI MD. ___________ 41 NEVŞEHİR KARAYAZI TÜMÜLÜSÜ NEVŞEHIR MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI HANDAN YILDIZHAN 42 NİĞDE OBSIDYEN İŞLIKLERI NIĞDE MÜZESI MD. DOÇ. DR. NURCAN KAYACAN 43 NİĞDE BEKÇITEPE HÖYÜĞÜ NIĞDE MÜZESI MD. DOÇ. DR. ABDULLAH HACAR 44 ORDU KURUL KALESI ORDU MÜZESI MD. PROF. DR. YÜCEL ŞENYURT 45 ORDU KONSTANTIN VE HELENA MANASTIRI ORDU MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI SEÇKIN EVCİM 46 SAMSUN DOMBALAKTEPE SAMSUN MÜZESI MD. DOÇ. DR. ATILLA TÜRKER 47 ŞANLIURFA ÇAKMAKTEPE ŞANLIURFA MÜZESI MD. DOÇ. DR. FATMA ŞAHİN 48 ŞANLIURFA GÜRCÜTEPE ŞANLIURFA MÜZESI MD. DOÇ. DR. MÜCELLA ERDALKIRAN 49 ŞANLIURFA HARBETSUVAN ŞANLIURFA MÜZESI MD. PROF. DR. YOSHIHIRO NISHIAKI 50 ŞANLIURFA MENDIK TEPE ŞANLIURFA MÜZESI MD. PROF. DR. DOUGLAS BAIRD 51 ŞANLIURFA SAYBURÇ ŞANLIURFA MÜZESI MD. DOÇ. DR. EYLEM ÖZDOĞAN 52 ŞANLIURFA SEFERTEPE ŞANLIURFA MÜZESI MD. DOÇ. DR. EMRE GÜLDOĞAN 53 ŞANLIURFA SOGMATAR ŞANLIURFA MÜZESI MD. ARŞ. GÖR. SÜHEYLA İREM MUTLU 54 TOKAT NIKSAR KALESI TOKAT MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI TURGAY YAZAR 55 TOKAT ZILE KALESI TOKAT MÜZESI MD. DR. ÖĞR. ÜYESI MURAT TEKİN 56 TOKAT SEBASTOPOLIS TOKAT MÜZESI MD. DOÇ. DR. AKIN TEMÜR 57 TRABZON İÇKALE (YUKARI HISAR) TRABZON MÜZESI MD. PROF. DR. MEHMET YAVUZ 58 UŞAK SEBASTE UŞAK MÜZESI MD. DOÇ. DR. EMRE TAŞTEMÜR 59 ZONGULDAK ACHERON NEKROPOLÜ KARADENIZ EREĞLI MÜZESI MD. DOÇ. DR. AHMET BİLİR 60 ZONGULDAK TIOS KARADENIZ EREĞLI MÜZESI MD. DOÇ. DR. ŞAHIN YILDIRIM 61 ZONGULDAK İNÖNÜ MAĞARASI KARADENIZ EREĞLI MÜZESI MD. DOÇ. DR. HAMZA EKMEN 2023 Yılında Kültür Bakanlığına Bağlı Müze Müdürlükleri Tarafından Gerçekleştirilen Kurtarma Kazıları SIRA İL KAZI YERI KAZI BAŞKANI 1 ADANA KOZAN ILÇESI, IŞIKLI MAHALLESI ADANA MÜZESI MD. 2 ADANA YUMURTALIK ILÇESI, KARAHACILI MAHALLESI, ALPARSLAN TÜRKEŞ CADDESI ADANA MÜZESI MD. 3 ADANA KARATAŞ ILÇESI, TERLIKSIZ MAHALLESI ADANA MÜZESI MD. 4 ADANA SARIÇAM VE YÜREĞIR ILÇELERI, MISIS (YAKAPINAR) MAHALLESI ADANA MÜZESI MD. 197 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 197 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 5 ADANA ALADAĞ ILÇESI, AKPINAR MAHALLESI, MASIRET ANTIK YERLEŞIMI ADANA MÜZESI MD. 6 ADANA KOZAN ILÇESI, KUYULUK MAHALLESI ADANA MÜZESI MD. 7 ADIYAMAN KAHTA ILÇESI, KOZAĞAÇ KÖYÜ ADIYAMAN MÜZESI MD. 8 ADIYAMAN MERKEZ ILÇESI, KUYULU KÖYÜ, TURUŞ KAYA MEZARLARI ADIYAMAN MÜZESI MD. 9 ADIYAMAN MERKEZ ILÇESI, PETROL MAHALLESINDE ADIYAMAN MÜZESI MD. 10 ADIYAMAN MERKEZ ILÇESI, BÜYÜKKIRIKLI KÖYÜ ADIYAMAN MÜZESI MD. 11 ADIYAMAN BESNI ILÇESI, ŞAMBAYAT KÖYÜ, KABAAĞAÇ MEVKII ADIYAMAN MÜZESI MD. 12 ADIYAMAN SAMSAT ILÇESI, TEPEÖNÜ KAYA MEZARI ADIYAMAN MÜZESI MD. 13 AFYONKARAHİSAR DINAR ILÇESI, İNCIRLI MAHALLESI, DIKICI YOLU MEVKII AFYONKARAHISAR MÜZESI MD. 14 AFYONKARAHİSAR MERKEZ ILÇESI, SALAR KASABASI, DEVEKAYA ARKEOLOJIK YERLEŞIMI AFYONKARAHISAR MÜZESI MD. 15 AKSARAY GÜLAĞAÇ ILÇESI, GÜLPINAR KASABASI, BALIKLI ESKI YERLEŞIM ALANI AKSARAY MÜZESI MD. 16 AMASYA TAŞOVA ILÇESI, ÖZBARAKLI KÖYÜ, PINARAYAĞI MEVKII AMASYA MÜZESI MD. 17 ANKARA NALLIHAN ILÇESI, ÇAMALAN MAHALLESI, KUZUCULAR MEVKII ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI MD. 18 ANTALYA KAŞ ILÇESI, GELEMIŞ MAHALLESI, PATARA ANTIK KENTI DEMRE MÜZESI MD. 19 ANTALYA KONYAALTI ILÇESI, ARAPSUYU MAHALLESI ANTALYA MÜZESI MD. 20 ANTALYA DÖŞEMEALTI ILÇESI, DÜZLERÇAMI MAHALLESI ANTALYA MÜZESI MD. 21 ANTALYA KORKUTELI ILÇESI, KAYABAŞ MAHALLESI ELMALI MÜZESI MD. 22 ANTALYA ELMALI ILÇESI, BAYINDIR MAHALLESI ELMALI MÜZESI MD. 23 AYDIN DIDIM ILÇESI, HISAR MAHALLESI MILET MÜZESI MD. 24 AYDIN NAZILLI ILÇESI, BOZYURT MAHALLESI AYDIN MÜZESI MD. 25 BALIKESİR KARESI ILÇESI, PAŞAALANI MAHALLESI KUVA-YI MILLIYE MÜZESI MD. 26 BALIKESİR AYVALIK ILÇESI, SAKARYA MAHALLESI KUVA-YI MILLIYE MÜZESI MD. 27 BALIKESİR ERDEK ILÇESI, HALITPAŞA MAHALLESI BANDIRMA MÜZESI MD. 28 BARTIN AMASRA ILÇESI, KUM MAHALLESI, KARAEVLER MEVKII AMASRA MÜZESI MD. 29 BARTIN AMASRA ILÇESI, KUM MAHALLESI, BEDESTEN YAPISI AMASRA MÜZESI MD. 30 BATMAN GERCÜŞ ILÇESI, DORUK KÖYÜ, ARIK MEZRASI HASANKEYF MÜZESI MD. 31 BATMAN BEŞIRI ILÇESI, AYRANCI KÖYÜ, MOR KURYAKOS MANASTIRI BATMAN MÜZESI MD. 32 BOLU MERKEZ ILÇESI, AKPINAR MAHALLESI, STADION KALINTISI BOLU MÜZESI MD. 33 BOLU MERKEZ ILÇESI, YUKARIÇAMLI KÖYÜ, ÖREN MEVKII BOLU MÜZESI MD. 34 BOLU MERKEZ ILÇESI, DEMIRCILER MAHALLESI, ELMADIBI MEVKII BOLU MÜZESI MD. 35 BOLU MERKEZ ILÇESI, PAŞAKÖY MAHALLESI BOLU MÜZESI MD. 36 BURDUR TEFENNI ILÇESI, BEYKÖY KÖYÜ, KABABELEN MEVKII BURDUR MÜZESI MD. 37 BURDUR BUCAK ILÇESI, KOCAALILER BELDESI, MELLI ÖRENYERI BURDUR MÜZESI MD. 38 BURDUR GÖLHISAR ILÇESI, YUSUFÇA BELDESI, FRENGI ALANI MEVKII BURDUR MÜZESI MD. 39 BURDUR GÖLHISAR ILÇESI, ÇEŞME MAHALLESI, KIBYRA ANTIK KENTI BURDUR MÜZESI MD. 40 BURDUR GÖLHISAR ILÇESI, İBECIK KÖYÜ, DIKMEN TEPESI MEVKII, BOUBON ANTIK KENTI BURDUR MÜZESI MD. 41 BURSA KELES ILÇESI, KIRANIŞIKLAR MAHALLESI, ÇAYIRLAR MEVKII BURSA MÜZESI MD. 42 BURSA MUDANYA ILÇESI, HALITPAŞA MAHALLESIL BURSA MÜZESI MD. 43 DENİZLİ ÇIVRIL ILÇESI, IŞIKLI MAHALLESI, EUMENIA ANTIK KENTI DENIZLI MÜZESI MD. 44 DENİZLİ MERKEZEFENDI ILÇESI, HALLAÇLAR MAHALLESI DENIZLI MÜZESI MD. 45 DENİZLİ TAVAS ILÇESI, VAKIF MAHALLESI DENIZLI MÜZESI MD. 46 EDİRNE MERKEZ ILÇESI, BABADEMIRTAŞ MAHALLESI EDIRNE MÜZESI MD. 47 EDİRNE SÜLOĞLU ILÇESI, SÜLOĞLU BARAJ GÖLÜ HAVZASI EDIRNE MÜZESI MD. 48 EDİRNE LALAPAŞA ILÇESI, DEMIRKÖY KÖYÜ EDIRNE MÜZESI MD. 49 ELAZIĞ MERKEZ, SALKAYA (HERSENK) KÖYÜ ELAZIĞ MÜZESI MD. 50 ERZURUM HINIS ILÇESI, PARMAKSIZ KALE HÖYÜK ERZURUM MÜZESI MD. 51 GAZİANTEP İSLAHIYE ILÇESI, YESEMEK ÖRENYERI GAZIANTEP MÜZESI MD. 52 GAZİANTEP ŞEHITKAMIL ILÇESI, SINAN MAHALLESI, KÖYIÇI MEVKII GAZIANTEP MÜZESI MD. 53 GAZİANTEP NIZIP ILÇESI, KALEMEYDANI MAHALLESI, RUMKALE ÖRENYERI GAZIANTEP MÜZESI MD. 54 GAZİANTEP ŞAHINBEY ILÇESI, SEFERPAŞA MAHALLESI, GAZIANTEP KALESI GAZIANTEP MÜZESI MD. 55 GÜMÜŞHANE KELKIT ILÇESI, SADAK KÖYÜ GÜMÜŞHANE MÜZESI MD. 56 HATAY BELEN ILÇESI, BAKRAS VE ŞENBÜK MAHALLELERI HATAY MÜZESI MD. 57 HATAY ANTAKYA ILÇESI, KÜÇÜKDALYAN MAHALLESI HATAY MÜZESI MD. 58 HATAY DEFNE ILÇESI, NAHIRLI MAHALLESI, ST. SYMEON STYLITE MANASTIRI HATAY MÜZESI MD. 59 HATAY ANTAKYA ILÇESI, 4. MINTIKA ŞEYHALI MAHALLESI HATAY MÜZESI MD. 60 HATAY REYHANLI ILÇESI, ALGANE MAHALLESI, BÜYÜK ALGANE HÖYÜK HATAY MÜZESI MD. 198 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 61 HATAY ANTAKYA ILÇESI, KURUYER MAHALLESI, ST. PIERRE KILISESI HATAY MÜZESI MD. 62 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4902 ADA, 4 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 63 İZMİR FOÇA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, AKKAYA MEVKII İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 64 İZMİR ALIAĞA ILÇESI, SITELER MAHALLESI İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 65 İZMİR ÖDEMIŞ ILÇESI, BIRGI MAHALLESI, BIRGI KALESI SURLARI ÖDEMIŞ MÜZESI MD. 66 İZMİR ÖDEMIŞ ILÇESI, OVACIK MAHALLESI ÖDEMIŞ MÜZESI MD. 67 İZMİR URLA ILÇESI ATATÜRK MAHALLESI, 4848 ADA, 16 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 68 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4908 ADA, 8 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 69 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4896 ADA, 10 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 70 İZMİR MENDERES ILÇESI, AHMETBEYLI MAHALLESI, DEMIRYOLU MEVKII EFES MÜZESI MD. 71 İZMİR SELÇUK ILÇESI ATATÜRK MAHALLESI EFES MÜZESI MD. 72 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4885 ADA, 21 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 73 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4902 ADA, 3 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 74 İZMİR URLA ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI, 4965 ADA, 8 PARSEL İZMIR ARKEOLOJI MÜZESI MD. 75 KAHRAMANMARAŞ PAZARCIK ILÇESI, YUKARI PAZARCIK MEVKII, KIRKMAĞARALAR KAHRAMANMARAŞ MÜZESI MD. 76 KAHRAMANMARAŞ AFŞIN ILÇESI, EFSUSTURAN MAHALLESI ELBISTAN ŞEHIR MÜZESI MD. 77 KARABÜK OVACIK ILÇESI, ABDULLAR KÖYÜ KASTAMONU MÜZESI MD. 78 KARAMAN MERKEZ ILÇESI, ORTAOBA VE SÜLEYMANHACI KÖYLERI, PINARBAŞI KARAMAN MÜZESI MD. 79 KASTAMONU CIDE ILÇESI ŞENKÖY KÖYÜ KASTAMONU MÜZESI MD. 80 KASTAMONU ARAÇ ILÇESI, SÜMENLER KÖYÜ KASTAMONU MÜZESI MD. 81 KAYSERİ BÜNYAN ILÇESI, KOYUNABDAL-YEŞIL MAHALLESI, KARADERVIŞ MEVKII KAYSERI MÜZESIMD. 82 KAYSERİ İNCESU ILÇESI, ÖRENŞEHIR MAHALLESI, KÖYIÇI MEVKII KAYSERI MÜZESI MD. 83 KOCAELİ İZMIT ILÇESI, ÇUKURBAĞ MAHALLESI KOCAELI MÜZESI MD. 84 KOCAELİ İZMIT ILÇESI, CEDIT MAHALLESI KOCAELI MÜZESI MD. 85 KONYA AKŞEHIR ILÇESI, YARENLER MAHALLESI AKŞEHIR MÜZESI MD. 86 KONYA MERAM ILÇESI, ŞÜKRAN MAHALLESI, KONYA MÜZESI MD. 87 KÜTAHYA MERKEZ ILÇESI, ALIPAŞA MAHALLESI KÜTAHYA MÜZESI MD. 88 KÜTAHYA MERKEZ ILÇESI, ALAYUNT MAHALLESI, AKBEL MEVKII KÜTAHYA MÜZESI MD. 89 KÜTAHYA ALTINTAŞ ILÇESI, ALINCIK KÖYÜ KÜTAHYA MÜZESI MD. 90 KÜTAHYA PAZARLAR ILÇESI, ORHANLAR KÖYÜ, KARAMAN MEVKII KÜTAHYA MÜZESI MD. 91 MANİSA ALAŞEHIR ILÇESI, ESENTEPE MAHALLESI, PHILEDELPHIA MANISA MÜZESI MD. 92 MARDİN NUSAYBIN ILÇESI, KIŞLA MAHALLESI, NUSAYBIN NEKROPOL ALANI MARDIN MÜZESI MD. 93 MARDİN KIZILTEPE ILÇESI, BÜYÜKBOĞAZIYE KÖYÜ, BÜYÜKBOĞAZIYE HÖYÜĞÜ MARDIN MÜZESI MD. 94 MARDİN KIZILTEPE ILÇESI, ULUKÖY MAHALLESI, ULUKÖY MAĞARASI MARDIN MÜZESI MD. 95 MARDİN KIZILTEPE ILÇESI, UZUNKAYA MAHALLESI, KELA HANMA MARDIN MÜZESI MD. 96 MERSİN MEZITLI ILÇESI, MEZITLI MAHALLESI, MILLI EGEMENLIK CADDESI MERSIN MÜZESI MD. 97 MERSİN GÜLNAR ILÇESI, HÜRRIYET MAHALLESI SILIFKE MÜZESI MD. 98 MERSİN GÜLNAR ILÇESI, HÜRRIYET MAHALLESI SILIFKE MÜZESI MD. 99 MERSİN TARSUS ILÇESI, CAMINUR MAHALLESI TARSUS MÜZESI MD. 100 MERSİN TARSUS ILÇESI, ATATÜRK MAHALLESI(KALBURCU) TARSUS MÜZESI MD. 101 MERSİN SILIFKE ILÇESI, SARAY MAHALLESI, ATATÜRK EVI VE ETNOGRAFYA MÜZ. SILIFKE MÜZESI MD. 102 MERSİN ERDEMLI ILÇESI, KUMKAYA MAHALLESI, TIRTAR MEVKII, AKKALE MERSIN MÜZESI MD. 103 MUĞLA BODRUM ILÇESI, ORTAKENT MAHALLESI, ÇAKMAKLI MEVKII BODRUM SUALTI ARKEOLOJI MÜZESI MD. 104 MUĞLA URLA ILÇESI, ELMALI MAHALLESI, ELMALI KALESI MUĞLA MÜZESI MD. 105 MUĞLA MENTEŞE ILÇESI, ÖZLÜCE MAHALLESI, KAKLICA TEPE FOSIL YATAKLARI MUĞLA MÜZESI MD. 106 MUĞLA KAVAKLIDERE ILÇESI, DEREBAĞ MAHALLESI, HYLLARIMA ANTIK KENTI MUĞLA MÜZESI MD. 107 MUĞLA YATAĞAN ILÇESI, BOZÜYÜK MAHALLESI, BOZÜYÜK HAN YERI CAMII MUĞLA MÜZESI MD. 108 MUĞLA DALAMAN ILÇESI, ŞEREFLER MAHALLESI, KALYNDA ANTIK KENTI FETHIYE MÜZESI MD. 109 MUĞLA BODRUM ILÇESI, GÖL MAHALLESI BODRUM SUALTI ARKEOLOJI MÜZESI MD. 110 MUĞLA MENTEŞE ILÇESI, AKBÜK MAHALLESI, HAYITLI MEVKII, PLADASA MUĞLA MÜZESI MD. 111 MUĞLA MENTEŞE ILÇESI, MASA DAĞI, ASAR TEPE MEVKII, MOBOLLA KALESI MUĞLA MÜZESI MD. 112 MUĞLA ULA VE MENTEŞE ILÇELERI, THERA ANTIK KENTI MUĞLA MÜZESI MD. 113 MUĞLA MARMARIS ILÇESI, ORHANIYE MAHALLESI, KAYABAŞI MAĞARASI MARMARIS MÜZESI MD. 114 MUĞLA MILAS ILÇESI, ÇAMLIBELEN MAHALLESI, SINURI KUTSAL ALANI MILAS MÜZESI MD. 115 MUĞLA DATÇA ILÇESI, YAZI MAHALLESI, İSKANDIL MEVKII, KNIDOS ANTIK KENTI MARMARIS MÜZESI MD. 116 MUĞLA MARMARIS ILÇESI, BELDIBI MAHALLESI, PHYSKOS ANTIK KENTI MARMARIS MÜZESI MD. 199 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 199 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 117 MUĞLA BODRUM ILÇESI,TURGUTREIS MAHALLESI, MANDIRA MEVKII BODRUM SUALTI ARKEOLOJI MÜZESI MD. 118 MUĞLA MILAS ILÇESI, MUTLUCA MAHALLESI MILAS MÜZESI MD. 119 MUĞLA FETHIYE ILÇESI, ÜZÜMLÜ MAHALLESI, KADYANDA ANTIK KENTI FETHIYE MÜZESI MÜDÜRÜ 120 MUĞLA FETHIYE ILÇESI, CUMHURIYET MAHALLESI, FETHIYE KALESI FETHIYE MÜZESI MÜDÜRÜ 121 MUĞLA MARMARIS ILÇESI, TAŞLICA MAHALLESI, PHOENIX ANTIK KENTI MARMARIS MÜZESI MD. 122 MUĞLA MARMARIS ILÇESI, HISARÖNÜ MAHALLESI, KASTABOS ANTIK KENTI MARMARIS MÜZESI MD. 123 NEVŞEHİR MERKEZ ILÇESI, GÖREME BELDESI, GÖREME ÖREN YERI ILE TOKALI KILISE NEVŞEHIR MÜZESI MD. 124 NEVŞEHİR ÜRGÜP ILÇESI, ŞAHINEFENDI KÖYÜ, ÖRENCIK MEVKII, SOBESOS ANTIK KENTI ÜRGÜP MÜZESI MD. 125 SAMSUN İLKADIM ILÇESI, KALKANCA MAHALLESI SAMSUN MÜZESI MD. 126 SAMSUN İLKADIM ILÇESI, KALKANCA MAHALLESI SAMSUN MÜZESI MD. 127 SİNOP MERKEZ ILÇESI, KORUCUK KÖYÜ SINOP MÜZESI MD. 128 ŞIRNAK CIZRE ILÇESI, BOZALAN KÖYÜ, HISARKALE MEVKII MARDIN MÜZESI MD. 129 TOKAT MERKEZ ILÇESI, SUIÇMEZ MAHALLESI TOKAT MÜZESI MD. 130 VAN TUŞBA ILÇESI, ALAKÖY MAHALLESI, ALAKÖY (GARIBINTEPE) KALESI VAN MÜZESI MD. 131 VAN ERCIŞ ILÇESI, AŞAĞI IŞIKLI MAHALLESI, ZERNEKI TEPE ANTIK KENTI VAN MÜZESI MD. 132 VAN ÇATAK ILÇESI, UZUNTEKNE KÖYÜ, İÇIMLI MEZRASI, KANIYABEKAN NEKROPOLÜ VAN MÜZESI MD. 133 VAN MERKEZ ILÇESI,(KASIMOĞLU GÜLSÜMLER YOLALTI MEVKII) HÖYÜĞÜ VAN MÜZESI MD. 134 VAN EDREMIT ILÇESI, ŞABANIYE MAHALLESI VAN MÜZESI MD. 135 VAN MURADIYE ILÇESI, ULUŞAR MAHALLESI, KÖRZÜT KALESI VAN MÜZESI MD. 136 VAN GÜRPINAR ILÇESI, OTBIÇER MAHALLESI, İREMIR HÖYÜK VAN MÜZESI MD. 137 YALOVA ALTINOVA ILÇESI, TAVŞANLI BELDESI, DIPGÖLCÜK MEVKII YALOVA MÜZESI MD. 138 YALOVA TERMAL ILÇESI, AKKÖY MAHALLESI YALOVA MÜZESI MD. 139 YOZGAT SARIKAYA ILÇESI, KAPLICA MAHALLESI, SARIKAYA ROMA HAMAMI YOZGAT MÜZESI MD. 140 YOZGAT MERKEZ ILÇESI, TOPAÇ KÖYÜ, MAHMATLI MEVKII YOZGAT MÜZESI MD. 141 ZONGULDAK ÇAYCUMA ILÇESI, FILYOS BELDESI, RADAR TEPE NEKROPOL ALANI KARADENIZ EREĞLI MÜZESI MD. 142 ZONGULDAK ÇAYCUMA ILÇESI, FILYOS BELDESI, ÖTEYÜZ MAHALLESI KARADENIZ EREĞLI MÜZESI MD. 2023 Yılında Yabancı Bilim Heyetlerince Gerçekleştirilen Yüzey Araştırmaları 2023 Yılında Türk Bilim Heyetlerince Gerçekleştirilen Yüzey Araştırmaları SIRA ARAŞTIRMA BAŞKANI ARAŞTIRMA KONUSU UYRUĞU ARAŞTIRMA YERI 1 PROF. DR. OLIVIER CAN HENRY LABRAUNDA ANTIK KENTI VE ÇEVRESI YÜZEY ARAŞTIRMASI FRANSA MUĞLA, MILAS 2 DR. IŞIL RABIA IŞIKLIKAYA-LAUBSCHER LYRBE/SELEUKEIA ANTIK KENTI ARKEOLOJIK YÜZEY ARAŞTIRMASI ALMANYA ANTALYA, MANAVGAT 3 DR. ASIL YAMAN PHOENIX ANTIK KENTI VE ÇEVRESI YÜZEY ARAŞTIRMASI ABD MUĞLA, MARMARIS 4 PROF. DR. FELIX PIRSON PERGAMON ANTIK KENTI ARKEOLOJIK YÜZEY ARAŞTIRMASI ALMANYA İZMIR, BERGAMA, KINIK 5 DR. BIRGÜL ÖĞÜT ARKEOLOJIK YÜZEY ARAŞTIRMASI ALMANYA GAZIANTEP, ŞEHITKAMIL SIRA ARAŞTIRMA BAŞKANI ARAŞTIRMA KONUSU ARAŞTIRMA YERI 1 DOÇ. DR. ATAKAN AKÇAY MELET IRMAĞI HAVZASI ARKEOLOJIK ORDU ILI, MESUDIYE, GÖLKÖY, ULUBEY, KABADÜZ, GÜLYALI (PIRAZIZ) ALTINORDU ILÇELERI 2 DOÇ. DR. HÜLYA ÇALIŞKAN AKGÜL PROTOHISTORIK DÖNEM (KALKOLITIK VE TUNÇ ÇAĞLARI) TRABZON ILI VE ILÇELERI 3 DOÇ. DR. BELGIN AKSOY HAVUZKÖY VE ÇEVRESI SIVAS ILI, KANGAL ILÇESI 4 DR. ÖĞR. ÜYESI UMUT ALMAÇ AYATEKLA (MERYEMLIK) ÖREN YERI SU SISTEMLERI MERSIN ILI, SILIFKE ILÇESI 5 DR. ÖĞR. ÜYESI GÖKNIL ARDA ARDAHAN-KUR NEHRI HAVZASINDAKI MAĞARALAR VE KAYA YERLEŞIMLERI ARDAHAN ILI VE ILÇELERI 6 PROF. DR. NURETTIN ARSLAN ASSOS ÖREN YERI KIRSAL ALANI VE KOMŞU POLISLER ÇANAKKALE ILI, AYVACIK ILÇESI 7 DOÇ. DR. ERKAN ATAK OSMANLI DÖNEMI KOCAELI ILI, İZMIT ILÇESI 8 DR. ÖĞR. ÜYESI YAVUZ AYDIN PALEOLITIK ÇAĞ AFYONKARAHISAR ILI, İHSAMIYE, İSCEHISAR, ÇOBANLAR,ÇAY, BOLVADIN, BAYAT, SULTANDAĞI, EMIRDAĞ ILÇELERI 9 PROF. DR. ANAR AZİZSOY TÜRK İSLAM DÖNEMI KASTAMONU ILI, ARAÇ, DEVRAKANI, SEYDILER, AĞLI, KÜRE, İNEBOLU ILÇELERI 10 PROF. DR. ABDULLAH BAKIR TÜRKIYE SELÇUKLU VE BEYLIKLER DÖNEMI ISPARTA ILI, ULUBORLU ILÇESI 200 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 11 DR. ÖĞR. ÜYESI MERAL BAŞARAN ÇANAKKALE BOĞAZI TUNÇ ÇAĞI LIMANLARI ÇANAKKALE ILI, MERKEZ, ECEABAT, GELIBOLU, LAPSEKI ILÇELERI 12 DR. ÖĞR. ÜYESI NURETTIN BATARAY PREHISTORIK DÖNEM ÇANAKKALE ILI, BAYRAMIÇ, EZINE, AYVACIK ILÇELERI 13 DR. ÖĞR. ÜYESI İSMAIL BAYTAK SYNNADA VE ÇEVRESI AFYONKARAHISAR ILI, ŞUHUT ILÇESI 14 PROF. DR. İSMAIL BAYKARA PLEISTOSEN DÖNEM GAZIANTEP ILI VE ILÇELERI 15 PROF. DR. RALF HEINRICH BECKS ŞEREF HÖYÜK/KOMAMA YERLEŞIMI VE ÇEVRESI BURDUR ILI, BUCAK ILÇESI 16 PROF. DR. MUSTAFA BEYAZIT OSMANLI DÖNEMI MEZAR TAŞLARI DENIZLI ILI VE ILÇELERI 17 DOÇ. DR. MUSTAFA BILGİN ASPENDOS ANTIK KENTI VE TERRITORYUMU ANTALYA ILI, SERIK ILÇESI 18 DOÇ. DR. HANDE BULUT ÇANAKKALE-BALIKESIR KIYI ŞERIDI PALEOLITIK ÇAĞ ÇANAKKALE-BALIKESIR ILLERI 19 DOÇ. DR. TOLGA BOZKURT ORTAÇAĞDAN GÜNÜMÜZE ANKARA ILI KUZEYBATI ILÇELERI ANKARA ILI, ALTINDAĞ, KEÇIÖREN, SINCAN, AYAŞ, GÜDÜL, BEYPAZARI, NALLIHAN ILÇELERI 20 PROF. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU ARKEOLOJIK VAN ILI, GÜRPINAR ILÇESI 21 DOÇ. DR. FATMA BAĞDATLI ÇAM ARKEOLOJIK BARTIN ILI VE ILÇELERI 22 PROF. DR. MURAT ÇEKILMEZ ALINDA ANTIK KENTI VE ÇEVRESI ARKEOLOJIK AYDIN ILI, KARPUZLU ILÇESI 23 DR. ÖĞR. ÜYESI AHMET VEFA ÇOBANOĞLU TÜRK DÖNEMI BURSA ILI, İZNIK ILÇESI 24 DOÇ. DR. ALI ÇİFÇİ BRONZ VE DEMIR ÇAĞLARI KAHRAMANMARAŞ ILI, ELBISTAN, GÖKSUN, AFŞIN , EKINÖZÜ ILÇELERI 25 PROF. DR. ÇILER ÇİLİNGİROĞLU KARABURUN ARKEOLOJIK İZMIR ILI, KARABURUN ILÇESI 26 DR. ÖĞR. Ü. H. CEYLAN ÖZTÜRKER DEMİR ORTAÇAĞDAN CUMHURIYET DÖNEMINE KADAR BITLIS ILI BITLIS ILI VE ILÇELERI 27 DOÇ. DR. FARIS DEMİR AIGEAI ANTIK KENTI VE TERRITORYUMU ADANA ILI, YUMURTALIK ILÇESI 28 DR. ÖĞR. ÜYESI FADIME IŞIL DEMİRTAŞ TARIH ÖNCESI (KALKOLITIK DÖNEM BULUNTULARI) AKSARAY ILI VE ILÇELERI 29 DR. ÖĞR. ÜYESI VOLKAN DEMİRCILER BOZBURUN YARIMADASINDA ERKEN DEMIR ÇAĞINDAN GEÇ ANTIKITEYE YERLEŞIM SISTEMLERI VE TARIMSAL ORG. MUĞLA ILI, MARMARIS ILÇESI 30 DR. ÖĞR. ÜYESI TIMUR DEMİR GERÇIN HÖYÜK ARKEOLOJIK GAZIANTEP ILI, İSLAHIYE ILÇESI 31 PROF. DR. ERTEKIN DOKSANALTI DATÇA-KNIDOS HINTERLANDI MUĞLA ILI, DATÇA ILÇESI 32 DOÇ. DR. BERKAY DİNÇER PALEOLITIK ÇAĞ AFYONKARAHISAR ILI, MERKEZ, SINANPAŞA, ŞUHUT, HOCALAR, SANDIKLI, KIZILÖREN, DINAR, EVCILER, DAZKIRI, BASMAKÇI ILÇELERI 33 DOÇ. DR. ERAY DÖKÜ SALDA-YEŞILOVA BURDUR ILI, YEŞILOVA ILÇESI 34 DOÇ. DR. MESUT DÜNDAR ORTAÇAĞDAN GÜNÜMÜZE BALIKESIR ILI VE ILÇELERI BALIKESIR ILI VE ILÇELERI 35 DOÇ. DR. AYDIN ERÖN KUŞADASI ILÇESI VE SAMSUN (MYKALE) DAĞI ARKEOLOJIK AYDIN ILI, KUŞADASI ILÇESI 36 DOÇ. DR. HÜSEYIN E RPEHLİVAN ARKEOLOJIK BILECIK ILI, OSMANELI, GÖLPAZARI, YENIPAZAR, MERKEZ, SÖĞÜT, İNHISAR, PAZARYERI, BOZÜYÜK 37 DR. ÖĞR. ÜYESI ZERRIN ERDİNÇ SYNAUS VE ANKYRA SIDERA ARKEOLOJIK KÜTAYHA ILI, SIMAV ILÇESI 38 PROF. DR. ERKAN FİDAN TARIH ÖNCESI DÖNEM ESKIŞEHIR, KÜTAHYA ILLERI VE ILÇELERI 39 DR. ÖĞR. ÜYESI ŞENGÜL DILEK FUL ARKEOLOJIK TOKAT ILI, ZILE, TURHAL ILÇELERI 40 DOÇ. DR. BÜLENT GENÇ ARKEOLOJIK MARDIN ILI, DERIK, MAZIDAĞI, SAVUR ILÇELERI 41 DR. ÖĞR. ÜYESI OKTAY GÜNDOĞDU TÜRK-İSLAM DÖNEMI ÇORUM ILI VE ILÇELERI 42 DOÇ. DR. MEHMET GÜRBÜZER AMOS ANTIK KENTI VE ÇEVRESI MUĞLA ILI, MARMARIS ILÇESI 43 DOÇ. DR. ÇIĞDEM GENÇLER GÜRAY KLASIK, ROMA VE BIZANS DÖNEMLERI ANKARA ILI, KALECIK, AKYURT, ÇUBUK, KAHRAMANKAZAN ILÇELERI 44 PROF. DR. EYLEM GÜZEL BOZDAĞ YAYLALARINDA AYDINOĞULLARI VE OSMANLI DÖN. İZMIR ILI, ÖDEMIŞ ILÇESI 45 ÖĞR. GÖR. DR. ALPER GÖLBAŞ ARKEOLOJIK MALATYA ILI, ARAPGIR ILÇESI 46 DR. ÖĞR. ÜYESI MUHAMMET GÖRÜR ARKEOLOJIK ANKARA ILI, BALA, ELMADAĞ, EVREN, GÖLBAŞI, HAYMANA, POLATLI, ŞEREFLIKOÇHISAR ILÇELERI 47 DR. AYŞE HENRY KOZKALESI MIMARI BELGELEME VE HATAY ILI, ALTINÖZÜ ILÇESI 48 DOÇ. DR. ILKER IŞIK BOZDAĞ MILLÎ PARKI DOĞU VE KUZEY KESIMI KONYA ILI, ALTINEKIN, KARATAY ILÇELERI 49 DOÇ. DR. BÜLENT İŞLER BIZANS YERLEŞIMLERI ANTALYA ILI, DEMRE ILÇESI 50 DOÇ. DR. DENIZ KAPLAN ARKEOLOJIK MERSIN ILI, TARSUS ILÇESI 51 DOÇ. DR. ERGÜN KARACA YERLEŞIM ARKEOLOJISI EDIRNE ILI, MERKEZ, LALAPAŞA, SÜLOĞLU, HAVSA 52 DR. ÖĞR. ÜYESI GÖKHAN KALMIŞ ESKIÇAĞ TARIHI AĞRI ILI, PATNOS ILÇESI 53 DOÇ. DR. GIZEM KARTAL TARIH ÖNCESI DÖNEM ANKARA ILI VE ILÇELERI 54 PROF. DR. METIN KARTAL TARIH ÖNCESI DÖNEM ESKIŞEHIR ILI VE ILÇELERI 55 DR. ÖĞR. ÜYESI MURAT KARAKOÇ PREHISTORIK KARAMAN ILI VE ILÇELERI 56 PROF. DR. BILLUR TEKKÖK KARAÖZ KERAMOS ANTIK KENTI MUĞLA ILI, MILAS ILÇESI 57 ARAŞ. GÖR. DR. ENES KAVALÇALAN TÜRK-İSLAM DÖNEMI MEZAR ANITLARI VE MEZAR TAŞLARI NEVŞEHIR ILI, ÜRGÜP, ACIGÖL, DERINKUYU, GÜLŞEHIR, AVANOS, HACI BEKTAŞ VE KOZAKLI 58 DR. ÖĞR. ÜYESI ORKUN HAMZA KAYCİ ORTA TOROSLAR TARIH ÖNCESI DÖNEM MERSIN ILI, TARSUS, ÇAMLIYAYLA, TOROSLAR, AKDENIZ, YENIŞEHIR, MEZITLI, ERDEMLI, SILIFKE 59 DOÇ. DR. SALIH KAYMAKÇI KALKOLITIK-HELLENISTIK DÖNEM ARKEOLOJIK GIRESUN ILI VE ILÇELERI ILE GIRESUN ADASI 60 PROF. DR. BÜLENT NURI KILAVUZ TÜRK-İSLAM DÖNEMI AYDIN ILI, NAZILLI ILÇESI 201 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 201 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 61 DR. ÖZLEM ÇAKAR KILIÇ ORTA PORSUK HAVZASI TUNÇ ÇAĞLARI VE ÖNCESI DÖNEM ESKIŞEHIR ILI, ALPU, BEYLIKOVA, TEPEBAŞI, ODUNPAZARI, MAHMUDIYE, MIHALIÇÇIK, İNÖNÜ 62 DR. ÖĞR. Ü. H. ASENA KIZILARSLANOĞLU ARKEOLOJIK (MÖ. 1.BIN- MS. 10.YÜZYIL) KASTAMONU ILI, İNEBOLU, BOZKURT, ABANA 63 PROF. DR. İSA KIZGUT TELMESSOS MUĞLA ILI, FETHIYE ILÇESI 64 DOÇ. DR. ERGÜL KODAŞ PLEISTOSEN VE ERKEN HOLOSEN DÖNEM ARKEOLOJIK MARDIN ILI, ARTUKLU, KIZILTEPE, YEŞILLI, NUSAYBIN 65 DOÇ. DR. BILGE YILMAZ KOLANCI ATTOUDA VE ÇEVRESI DENIZLI ILI, SARAYKÖY ILÇESI 66 DR. ÖĞR. ÜYESI TAHSIN KORKUT (TUR ABDIN BÖLGESI) ORTAÇAĞ DÖNEMI KÜLTÜR VARLIKLARI MARDIN, BATMAN ILLERI VE ILÇELERI 67 DR. ÖĞR. ÜYESI OLCAY ZENGİN KOŞAN DEMIR ÇAĞ VE ÖNCESI SIVAS ILI, ULAŞ ILÇESI 68 PROF. DR. GÜLRIZ KOZBE ARKEOLOJIK ŞIRNAK ILI, CIZRE, SILOPI, İDIL ILÇELERI 69 PROF. DR. REYHAN KÖRPE GRANIKOS SAVAŞ ALANI ÇANAKKALE ILI, BIGA ILÇESI 70 DR. ÖĞR. ÜYESI GÜLNUR KURAP ARKEOLOJIK EDIRNE ILI, ENEZ ILÇESI 71 DR. ÖĞR. ÜYESI ÜMÜT EMRAH KURT KELAINAI-APAMEIA ANTIK KENTI VE ÇEVRESI AFYONKARAHISAR ILI, DINAR ILÇESI 72 DOÇ. DR. ESRA KAÇMAZ LEVENT DEMIR ÇAĞI YERLEŞIMLERI ARKEOLOJIK BATMAN ILI, KOZLUK, SASON ILÇELERI 73 DOÇ. DR. SAVAŞ MARAŞLI NEVŞEHIR VE AKSARAY BEZIRHANELERI NEVŞEHIR, AKSARAY ILLERI VE ILÇELERI 74 DR. ÖĞR. ÜYESI BETÜL FINDIK MAYDA PALEOLITIK ÇAĞ BURDUR ILI VE ILÇELERI 75 DR. ÖĞR. ÜYESI ILKER METE MİMİROĞLU KARADAĞ BINBIRKILISE DOĞU ROMA DÖNEMI DINÎ MIMARÎSI KARAMAN ILI, MERKEZ ILÇE 76 DOÇ. DR. AHMET MÖREL ADADA ANTIK KENTI ISPARTA ILI, SÜTÇÜLER ILÇESI 77 PROF. DR. MEHMET ÖNAL HARRAN OVASI ŞANLIURFA ILI, HARRAN, AKÇAKALE, EYYUBIYE, HALILIYE ILÇELERI 78 ARŞ. GÖR. DR. MEHMET OZAN ÖZBUDAK TARIH ÖNCESI DÖNEM YÜZEY ARAŞTIRMALARI ÇORUM ILI, MERKEZ, ALACA ILÇELERI 79 PROF. DR. MEHMET ÖZHANLI ARKEOLOJIK ISPARTA ILI, YALVAÇ, GELENDOST, ŞARKIKARAAĞAÇ 80 DR. ÖĞR. ÜYESI SINAN PAKSOY ARKEOLOJIK YÜZEY ARAŞTIRMASI (KLASIK ÇAĞ- ROMA DÖNEMI) AMASYA ILI VE ILÇELERI 81 ARŞ. GÖR. DR. UMUT PARLITI 3. BIN YIL MERKEZLERININ (KURA-ARAS) YERLEŞIM ARKEOLOJISI ERZURUM ILI, HINIS ILÇESI 82 DOÇ. DR. OKAY PEKŞEN ARKEOLOJIK RIZE ILI, İKIZDERE, ÇAMLIHEMŞIN, HEMŞIN ILÇELERI 83 DOÇ. DR. RAHŞAN T AMSÜ POLAT ARKEOLOJIK ESKIŞEHIR ILI, SEYITGAZI, HAN ILÇELERI 84 DOÇ. DR. SELÇUK SEÇKİN ORTAÇAĞ VE TÜRK-İSLAM DÖNEMI YALOVA ILI VE ILÇELERI 85 DOÇ. DR. HALIL SÖZLÜ ORTAÇAĞDAN GÜNÜMÜZE ADANA ILI VE ILÇELERI ADANA ILI VE ILÇELERI 86 PROF. DR. HAMDI ŞAHİN EPIGRAFIK ÇANAKKALE ILI, AYVACIK, BAYRAMIÇ, BIGA, BOZCAADA, ÇAN, ECEABAT, EZINE, GELIBOLU, GÖKÇEADA, LAPSEKI, YENICE ILÇELERI 87 DR. ÖĞR. ÜYESI ÇAĞRI MURAT TARHAN ACIPAYAM (KAZANES) OVASI HÖYÜK YERLEŞIMLERI DENIZLI ILI, ACIPAYAM, SERINHISAR ILÇELERI 88 DOÇ. DR. DUYGU SEVIL AKAR TANRIVER YAMANLAR DAĞI İZMIR ILI, BAYRAKLI ILÇESI 89 DR. ÖĞR. Ü. MÜGE DURUSU T ANRIÖVER PEYZAJ ARKEOLOJISI VE ANKARA ILI, POLATLI ILÇESI 90 PROF. DR. MEHMET TEKOCAK ANEMURIUM HINTERLANDI ANAMUR-BOZYAZI MERSIN ILI, ANAMUR, BOZYAZI ILÇELERI 91 DOÇ. DR. SALIH G ÖKHAN TİRYAKİ ARKEOLOJIK ANTALYA ILI, ELMALI ILÇESI 92 PROF. DR. İBRAHIM ÜNGÖR ARKEOLOJIK (DEMIRÇAĞ) GAZIANTEP ILI VE ILÇELERI 93 DOÇ. DR. GÜNDER VARİNLİOĞLU TAŞLIK KILIKYA YAPI ARKEOLOJISI MERSIN ILI, SILIFKE, GÜLNAR, AYDINCIK, BOZYAZI 94 DR. ÖĞR. ÜYESI HÜSEYIN YAMAN ARKEOLOJIK ÇANAKKALE ILI, MERKEZ, EZINE, BAYRAMIÇ 95 DR. ÖĞR. ÜYESI ALI YAŞAR HARPASA ANTIK KENTI AYDIN ILI, NAZILLI ILÇESI 96 ARŞ. GÖR. DR. BARIŞ YENER KOLOSSAI ANTIK KENTI VE TERRITORYUMU ARKEOLOJIK DENIZLI ILI, HONAZ ILÇESI 97 ARŞ. GÖR. MICHAEL DENIZ YILMAZ AKALAN KALESI VE ÇEVRESI ARKEOLOJIK SAMSUN ILI, ATAKUM, İLKADIM ILÇELERI 98 DOÇ. DR. DERYA YILMAZ ARKEOLOJIK (NEOLITIK ÇAĞ-DEMIRÇAĞ) ANKARA ILI, GÖLBAŞI, HAYMANA ILÇELERI 2023 Yılında Müze Başkanlığında Gerçekleştirilen Yüzey Araştırmaları SIRA BILIMSEL SORUMLU/BILIMSEL KATILIM ARAŞTIRMA KONUSU ARAŞTIRMA YERI 1 BITLIS AHLAT MÜZESI MÜDÜRLÜĞÜ MALAZGIRT SAVAŞ ALANININ TESPITI, TARIHI MUŞ ILI, MALAZGIRT ILÇESI PROF. DR. ADNAN ÇEVİK VE ARKEOLOJIK YÜZEY ARAŞTIRMASI 2 ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI MD. ANKARA MEYDAN SAVAŞI ALANI TESPITI ANKARA ILI, ÇUBUK, AKYURT ILÇELERI PROF. DR. BAHATTIN ÇELİK 3 ERZINCAN MÜZESI MÜDÜRÜLÜĞÜ YASSI ÇEMEN SAVAŞ YERININ TESPITI VE YOL ERZINCAN ILI, REFAHIYE ILÇESI DR. ÖĞR. ÜYESI COŞKUN ERDOĞAN GÜZERGAHLARI 202 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2023 Yılında Gerçekleştirilen Kamu Yatırım Alanı Kazıları SIRA IL KAZI ADI KAZI BAŞKANI BILIMSEL SORUMLU/BILIMSEL KATILIM 1 BALIKESİR REŞITKÖY BARAJI KAZISI BALIKESIR KUVA-YI MILLIYE MÜZESI MD. 2 DİYARBAKIR AMBAR BARAJI KAZISI DIYARBAKIR MÜZESI MD. PROF. DR. A. TUBA ÖKSE 3 DİYARBAKIR AMBAR BARAJI KAZILARI (DEPO ÇALIŞMASI) DIYARBAKIR MÜZESI MD. PROF. DR. A. TUBA ÖKSE 4 DİYARBAKIR SILVAN BARAJI KAZISI DIYARBAKIR MÜZESI MD. 5 GAZİANTEP TAHTAKÖPRÜ BARAJI (TAŞLIGEÇIT HÖYÜK) KAZISI GAZIANTEP MÜZESI MD. PROF. DR. ATILLA ENGİN 6 GAZİANTEP TAHTAKÖPRÜ BARAJI (HAMAÇ HÖYÜK) KAZISI GAZIANTEP MÜZESI MD. PROF. DR. ATILLA ENGİN 7 KÜTAHYA SEYITÖMER HÖYÜK KAZISI KÜTAHYA MÜZESI MD. 8 MUĞLA YKEÜTAŞ RUHSAT SAHASI KAZISI MILAS MÜZESI MD. 9 MUĞLA GÖKÇELER SEL KAPANI KAZISI BODRUM SUALTI ARKEOLOJI MÜZESI MD. PROF. DR. ADNAN DİLER 10 MUĞLA TINAZ VE MEDETBELENI MEVKII MUĞLA MÜZESI MD. 11 MUĞLA TINAZ MEVKII 123 ADA 1 PARSEL MUĞLA MÜZESI MD. 12 MUĞLA YKEÜTAŞ RUHSAT SAHASI MILAS MÜZESI MD. 13 MUĞLA MILAS SEKKÖY PANOSU KAZISI MILAS MÜZESI MD. 14 MUĞLA LAGINA YTEÜAŞ RUHSAT SAHASI KAZISI MUĞLA MÜZESI MD. PROF. DR. BILAL SÖĞÜT 15 ŞANLIURFA BIRECIK ILÇESI, ZEYTINLI BAHÇE KAZISI ŞANLIURFA MÜZESI MD. PROF. DR. MARCELLA FRANGİPANE 16 TEKİRDAĞ YONCALI BARAJI DEMIRKAPI KALESI KAZISI TEKIRDAĞ MÜZESI MD. DR. ÖĞR. GÖREVLISI ÖZKAN ERTUĞRUL 2023 Yılı Cumhurbaşkanlığı/Bakanlar Kurulu Kararlı Sualtı Kazıları SIRA KAZI BAŞKANI KAZI ADI KAZI YERI 1 PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN İZNIK GÖLÜ SUALTI BAZILIKA KAZISI BURSA ILI, İZNIK ILÇESI 2 DOÇ. DR. HAKAN ÖNİZ KUMLUCA TUNÇ ÇAĞI BATIĞI KAZISI ANTALYA ILI, KUMLUCA ILÇESI 3 DOÇ. DR. SERKAN GÜNDÜZ HERSEK DELTASI KARA VE SUALTI KAZILARI YALOVA ILI, ALTINOVA ILÇESI 4 DOÇ. DR. A. HARUN ÖZDAŞ BOZUKKALE, ÇAMÇALIK, KIZLAN SUALTI KAZILARI MUĞLA ILI, MARMARIS, DATÇA ILÇESI 2023 Yılı Müze Başkanlığında Gerçekleştirilen Sualtı Kazıları 2023 Yılı Sualtı Araştırmaları 2023 Yılı Müze Başkanlığında Gerçekleştirilen Sualtı Araştırmaları SIRA KAZI BAŞKANI KAZI ADI KAZI YERI 1 KOCAELI MÜZESI MÜDÜRLÜĞÜ KOCAELI ILI, KERPE KOYU SUALTI KURTARMA KAZISI KOCAELI ILI, KERPE KOYU SIRA ARAŞTIRMA BAŞKANI KAZI ADI ARAŞTIRMA YERI 1 DOÇ. DR. A. HARUN ÖZDAŞ ARKEOLOJIK SUALTI ARAŞTIRMASI MUĞLA, ANTALYA, IZMIR, BALIKESIR, ÇANAKKALE, ISTANBUL VE KIRKLARELI 2 DOÇ. DR. HAKAN ÖNIZ ARKEOLOJIK SUALTI ARAŞTIRMASI ANTALYA VE MERSIN 3 DOÇ. DR. SERKAN GÜNDÜZ ANTIK LIMAN VE SUALTI YÜZEY ARAŞTIRMASI YALOVAI SIRA ARAŞTIRMA BAŞKANI KAZI ADI ARAŞTIRMA YERI 1 KOCAELI MÜZESI MÜDÜRLÜĞÜ KOCAELI KIYILARI SUALTI YÜZEY ARAŞTIRMASI KOCAELI, KANDIRA (KERPE, KEFKEN, MALKAYA, BAĞIRGANLI SEYREK, CEBECI) 2 BODRUM SUALTI ARKEOLOJI MÜZESI MD. SERÇE LIMANI HELENISTIK DÖNEM BATIĞI MUĞLA, MARMARIS 203 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 203 Taşınmaz Kültür Varlıkları ve Sit Alanları 2023 Yılında Gerçekleştirilen Jeofizik-Jeoradar Çalışmaları 2023 Yılında 1. ve 2. Derece Arkeolojik Sit Alanlarında Gerçekleştirilen Sondaj Kazıları SIRA IL KAZI ADI KAZI BAŞKANI DERECESI BILIMSEL SORUMLU/BILIMSEL KATILIM 1 YOZGAT YOZGAT MÜZESI MÜDÜRLÜĞÜ SORGUN VE SARAYKENT ILÇELERI SIT DIŞI 2 BAYBURT BAYBURT MÜZESI MÜDÜRLÜĞÜ MERKEZ, SÖĞÜTLÜ KÖYÜ, HINDI HÖYÜK I. DERECE PROF.DR. AYSEL ŞEREN SIRA IL KAZI ADI KAZI BAŞKANI DERECESI BILIMSEL SORUMLU/BILIMSEL KATILIM 1 ADIYAMAN ADIYAMAN MÜZESI MD. BESNI, ÇAKIRHÜYÜK ARKEOLOJIK SIT ALANI II. DERECE 2 AĞRI KARS VE AHLAT MÜZESI MD. GÜNBELI MALAZGIRT SAVAŞI ARAŞTIRMALARI I. DERECE PROF. DR. ADNAN ÇEVİK 3 ANTALYA ANTALYA MÜZESI MD. KEMER, TEKIROVA, PHASELIS ANTIK KENTI I. DERECE PHASELIS KAZI BAŞKANLIĞI 4 ANTALYA ANTALYA MÜZESI MD. KONYAALTI, DOMUZAĞILI I. DERECE PROF.DR. G. IŞIN VE PROF. DR.B. ERDOĞDU 5 ANTALYA ANTALYA MÜZESI MD. KEMER, İDYROS ANTIK KENTI I. DERECE 6 BALIKESİR BANDIRMA MÜZESI MD. ERDEK, KYZIKOS ANTIK KENTI I. DERECE KYZIKOS KAZI BAŞKANLIĞI 7 BALIKESİR BANDIRMA MÜZESI MD. ERDEK, HAMAMLI, KYZIKOS ANTIK KENTI I. DERECE KYZIKOS KAZI BAŞKANLIĞI 8 BALIKESİR BANDIRMA MÜZESI MD. ERDEK, KYZIKOS ANTIK KENTI I. DERECE KYZIKOS KAZI BAŞKANLIĞI 9 BALIKESİR BANDIRMA MÜZESI MD. GÖNEN, ARKEOLOJIK SIT ALANI I. DERECE 10 BARTIN AMASRA MÜZESI MD. AMASRA, KUM, BAZILIKA-BEDESTEN YAPISI I. DERECE 11 BAYBURT BAYBURT MÜZESI MD. BAYBURT KALESI I. DERECE 12 BİNGÖL ELAZIĞ MÜZESI MD. KILÇADIR, DIZIKTEPE (SEBETERIAS) KALESI I. GRUP TESCILLI 13 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, MOLLAGÜRANI, HISAR I. DERECE 14 BURSA İZNIK MÜZESI MD. İZNIK, SELÇUK, ÜYÜCEK HÖYÜK I. DERECE 15 BURSA İZNIK MÜZESI MD. İZNIK, YENIŞEHIR KAPI VE SURLARI I. DERECE PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN 16 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, PINARBAŞI, KALEBAHÇE I. DERECE 17 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, KAVAKLI ALTYAPI ÇALIŞMASI I. DERECE 18 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, KURUÇEŞME I. DERECE 19 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, KAVAKLI, “BURSA HISARÖNÜ” I. DERECE 20 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, ALAADDIN, 2. TAHTALI I. DERECE 21 BURSA BURSA MÜZESI MD. OSMANGAZI, KAVAKLI, ÜFTADE VE SUR I. DERECE 22 ÇANAKKALE ÇANAKKALE MÜZESI MD. MERKEZ, KUMKALE, KUMKALE ŞEHITLIĞI I. GRUP TESCILLI PROF. DR. RÜSTEM ARSLAN 23 ÇANAKKALE ÇANAKKALE MÜZESI MD. EZINE, MAHMUDIYE, CEZAYIRLI HASAN PAŞA KŞK. I. DERECE PROF. DR. ALI OSMAN UYSAL 24 EDİRNE EDIRNE MÜZESI MD. KEŞAN, MECIDIYE KALESI (BIZANS KALESI) I. DERECE PROF.DR. AHMET YARAŞ 25 EDİRNE EDIRNE MÜZESI MD. MERKEZ, YILDIRIM BEYAZIT, HIDIR BABA TÜRBESI TESCILLI YAPI 26 ELAZIĞ ELAZIĞ MÜZESI MD. AĞIN ILÇESI, ALTINAYVA KÖYÜ, BÜGELEK HÖYÜK I. DERECE 27 ELAZIĞ ELAZIĞ MÜZESI MD. MERKEZ, KONAKALMAZ, DEĞIRMENDERESI HÖY. I. DERECE 28 ELAZIĞ ELAZIĞ MÜZESI MD. MERKEZ, KESRIK, SURP MANAS KILISESI I. DERECE 29 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. ESKIŞEHIR-ALPU KARAYOLU KAVŞAK II. DERECE 30 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. ODUNPAZARI-ALPU-MIHALLIÇÇIK IL YOLU GEN. II. VE III. DERECE 31 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. MIHALIÇÇIK, KARAÇAM, BIZANS YERLEŞIMI I.DERECE PROF. DR. Y. ŞENYURT, DOÇ. DR. G. KÖKDEMİR 32 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. HAN YERALTI ŞEHRI, IÇME SUYU ALT YAPI II.VE III. DERECE 33 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. TEPEBAŞI, KUMBAĞI HÖYÜK, SEYITGAZI I. VE II. DERECE 34 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. HAN, MERKEZ, HAN YERALTI ŞEHRI ALTYAPI I. DERECE 35 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. TEPEBAŞI, GAZIPAŞA, ŞARHÖYÜK ALT YAPI I. VE III. DERECE 36 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. HAN YERALTI ŞEHRI ALT YAPI II. VE III. DERECE 37 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. HAN, ERTEN HÖYÜK , GAVURYAYLA I. VE II. DERECE 38 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. ALPU, MERKEZ KOCAKIZLAR HÖYÜK I. DERECE 39 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. SEYITGAZI, KÜMBET HÖYÜK ASLANLI MEZAR I. DERECE 40 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. İNÖNÜ, MERKEZ, İNÖNÜ KALESI I. DERECE 41 ESKİŞEHİR ESKIŞEHIR MÜZESI MD. SEYITGAZI, ÇUKURCA, DOĞANLI, KALE I. DERECE 42 İSTANBUL AYASOFYA MÜZESI MD. FATIH, SULTANAHMET, DEFTER-I HAKANI NEZARETI BINASI KENTSEL SIT VE I.GURUP TESCILLI 43 İSTANBUL AYASOFYA MÜZESI MD. FATIH, CANKURTARAN, AYASOFYA KÜLLIYESI I. DERECE 44 İSTANBUL TÜRBELER MÜZESI MD. EYÜPSULTAN, DÜĞMECILER, KIRKÇEŞME I. GRUP TESCILLI 204 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 45 İSTANBUL TÜRBELER MÜZESI MD. FATIH, MOLLA HÜSREV MAHALLESI I. DERECE 46 İSTANBUL TÜRBELER MÜZESI MD. EYÜPSULTAN, ÜÇŞEHITLER, İSLAMBEY ÇEŞMESI I. DERECE 47 İSTANBUL TÜRBELER MÜZESI MD. FATIH, MIMAR HAYRETTIN CAMII TESCILLI YAPI 48 İSTANBUL ARKEOLOJI MÜZESI MD. TUZLA, POSTANE, MANASTIR MEVKII I. DERECE 49 İSTANBUL AYASOFYA MÜZESI MD. AYASOFYA-I KEBIR CAMII ŞERIFI KUZEYDOĞU (II. BEYAZID) MINARESI I. DERECE 50 İSTANBUL TÜRBELER MÜZESI MD. SARIYER, TARABYA, BOĞAZIÇI SIT ALANI 2. GRUP 51 İSTANBUL ARKEOLOJI MÜZESI MD. ÇATALCA, GÜMÜŞPINAR, DOĞALGAZ DAĞITIM I. DERECE 52 İZMİR TIRE MÜZESI MD. TIRE, DOYRANLI, KOVALIK MEVKII I. DERECE DOÇ. DR. AYDIN ERÖN 53 KARS KARS MÜZESI MD. TUZLUCA, CUMHURIYET MEZARLIK TESCILLI YAPI 54 MERSİN SILIFKE MÜZESI MD. SILIFKE, NARLIKUYU, HÜRRIYET I.DERECE 55 MUĞLA BODRUM SUALTI ARK. MÜZESI MD. BODRUM, TÜRKBÜKÜ I. DERECE 56 MUŞ AHLAT MÜZESI MD. MALAZGIRT SAVAŞ ALANI SONDAJ PROF.DR.ADNAN ÇEVİK 57 MUŞ MUŞ MÜZESI MD. MERKEZ, TEPEBAĞI HÖYÜĞÜ I. DERECE 58 NEVŞEHİR ÜRGÜP MÜZESI MD. ÜRGÜP, ŞAHINEFENDI, SOBESOS ANTIK KENTI I. DERECE 59 ORDU ORDU MÜZESI MD. ÜNYE, ÜNYE KALESI I. DERECE 60 ORDU ORDU MÜZESI MD. ÜNYE, ÜNYE KALESI’NIN GIRIŞ KISMI I. VE III. DERECE 61 SAKARYA SAKARYA MÜZESI MD. TARAKLI, HISARTEPE MEVKII I. DERECE 62 SAKARYA SAKARYA MÜZESI MD. HARMANTEPE KALESI TESCILLI YAPI PROF.DR. Z. DEMİREL VE DR .H.YILMAZ YAŞAR 63 SAKARYA SAKARYA MÜZESI MD. JUSTINIANUS KÖPRÜSÜ 64 SAKARYA SAKARYA MÜZESI MD. KARASU, TUZLA, KARASU KALESI I. DERECE 65 SAMSUN SAMSUN MÜZESI MD. TEKKEKÖY, ASARAĞAÇ MAHALLESI, BAYRAKTEPE MEVKII I. DERECE 66 TEKİRDAĞ TEKIRDAĞ MÜZESI MD. ŞARKÖY, GAZIKÖY MAHALLESI I. DERECE 67 TEKİRDAĞ TEKIRDAĞ MÜZESI MD. SÜLEYMANPAŞA, KARAEVLI MAHALLESI I. DERECE 68 UŞAK UŞAK MÜZESI MD. MERKEZ, HACIKADEM MAHALLESI I. DERECE 69 VAN VAN MÜZESI MD. ÇALDIRAN, HANKÖY-ALADAĞ ÖRENYERI PROF.DR.ERSEL ÇAĞLITÜTÜNCİGİL 70 YALOVA YALOVA MÜZESI MD. ALTINOVA, TAVŞANLI BELDESI II. DERECE 71 YOZGAT YOZGAT MÜZESI MD. BÜYÜKNEFES KÖYÜ TAVIUM ANTIK KENTI I. DERECE 205 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Kültürel miras varlıklarının ticarî boyutta değerlendirilerek yasa dışı yöntemlerle ülke içinde veya uluslararası boyutta pazarlanması şek- linde tanımlanan kültürel miras kaçakçılığı, bireylerin kültür varlık- ları üzerinden maddi kazanç elde etme amacıyla geliştirdikleri bir suç türüdür. Bu tür faaliyetler genellikle yağmalar, izinsiz kazılar veya soy- gunlar yoluyla elde edilen kültürel varlıkların ticaretini içermektedir. Kültür varlığı kaçakçılığı, yüksek hacimli para akışının olduğu yasadı- şı bir sektördür ve kültürel varlıkların kaçırılmasına yönelik faaliyetler alanında uzmanlaşmış kişiler tarafından uluslararası düzeyde yürü- tülmektedir. Tarih boyunca çok sayıda uygarlığa ev sahipliği yapmış ve bunun sonucu eşsiz ve paha biçilmez tarihi eserleri barındıran Türkiye, ta- rihi eser kaçakçılığı alanında hedef ülkeler arasındadır. Türkiye’den kaçırılmış birçok tarihi eser, dünyanın ünlü müzeleri ile özel koleksi- yonlarında sergilenmekte veya ünlü müzayede evlerince satışa sunul- maktadır. Tarihi eserlerin yurtdışına çıkarılmaları 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca suç teşkil etmektedir. Yurtdışında Türkiye’den kaçırılmış bir tarihi eserin saptanması duru- munda Dışişleri Bakanlığınca ilgili makamlar bilgilendirilmekte ve il- gili ülke yetkilileri ile eseri bulunduran müze, koleksiyoncu, müzayede evi nezdinde ilgili dış temsilciliklerce girişimlerde bulunularak, eserle- rin satışlarının durdurulması sağlanmakta ve ardından iadeleri için gi- Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 206 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rişimler yapılmaktadır. Türkiye’den kaçırılmış tarihi eserlerin iadesine ilişkin çalışmalar Dışişleri Bakanlığının eşgüdümünde, ilgili Bakanlık ve kurumların katkılarıyla yürütülmektedir. Kaçırılan eserlerin bulun- duğu ülke makamları yasal mevzuat hakkında bilgilendirilmektedir. Yurt Dışından İadesi Sağlanan Eserler Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Kültür Varlıkları Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığı, yasa dışı yollarla yurt dışına götürülen çok sayıda tarihî eseri, ait oldukları topraklara getirmek için büyük çaba harcamaktadır. 1980 yılından itibaren 22 bini aşkın eserin Türkiye’ye iadesi sağlanmıştır. Bu iadelerin 3 binden fazlası 2023 yı- lında gerçekleşmiştir. Yurt dışından iadesi sağlanan eserlerle 14 Kasım Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığı ile Mücadele Günü dolayısıyla 14 Kasım 2023 tari- hinde Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde “Kaçış Yok” isimli sergi düzenlenmiştir. Günümüze kadar yurt dışından iadesi sağlanan eserler şunlardır: » ABD’den iadesi sağlanan Aphrodisias eserleri (6 adet) (1980) » ABD’den iadesi sağlanan Herakles Lahdi’ne ait parça (1 adet) (1980) » İsviçre’den iadesi sağlanan tunç vazo (Oinochoe) (1 adet) (1982) » Almanya’dan iadesi sağlanan Boğazköy eserleri (7308 adet Boğaz- köy Tableti ve 1 adet Sfenks) (1924-1942,1987) » ABD’den iadesi sağlanan Elmalı sikkeleri (10 adet) (1988) » ABD’ den (Frank T. SZEDLAK Jr) iadesi sağlanan Roma ve Bizans dönemi sikkeleri (31 adet) (1991) » İsviçre’den iadesi sağlanan Elmalı sikkeleri (6 adet) (1991) » İngiltere’den iadesi sağlanan Bursa Osmanlı Evi Müzesi’nden çalı- nan şamdanlar (2 adet) (1991) » İtalya’dan gönüllü iade alınan bronz vazo (1 adet) (1991) » Almanya’dan iadesi sağlanan I. Antiokhos’a ait baş fragmenti (1 adet) (1991) » ABD’den gönüllü iade alınan Geç Osmanlı dönemine ait kültür var- lıkları (93 adet) (1992) » ABD’den iadesi sağlanan Lidya Hazinesi eserleri (363 adet) (1993) » İadesi sağlanan Elmalı Sikkesi (1 adet) (1993) » ABD’den gönüllü iade alınan gemici feneri (1 adet) (1994) 207 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 207 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler İSVIÇRE’DEN İADESI SAĞLANAN ESERLER (2023) ABD’DEN İADESI SAĞLANAN BRONZ KILIÇ (2023) ABD’DEN İADESI SAĞLANAN MÖ 6000’E AIT KONYA ÇATALHÖYÜK KÖKENLI ANA TANRIÇA HEYKELCIĞI (2023) İTALYA’DAN İADESI SAĞLANAN MEZAR STELI 208 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » ABD’den iadesi sağlanan girlandlı lahit (1 adet) (1994) » ABD’den iadesi sağlanan Aphrodisias friz bloğu (1 adet) (1994) » ABD’den iadesi sağlanan Marsyas Heykeli (1 adet) (1994) » ABD’den iadesi sağlanan Erdek Açık Hava Müzesi’nden çalınan Torso (1 adet) (1995) » İngiltere’den iadesi sağlanan İzmir Birgi Aydınoğlu Mehmet Bey Camii’nden çalınan minber kapısı (1 adet) (1995) » ABD’den iadesi sağlanan Aphrodisias Ören Yeri’nden çalınan Mele- ager Başı (1 adet) (1995) » İsviçre’den iadesi sağlanan İzmir Müzesi Bahçesi’nden çalınan ka- dın heykeli (1 adet) (1995) » İadesi sağlanan Elmalı Sikkesi (1 adet) (1996) » İsviçre’den iadesi sağlanan Efes Ören Yeri’nden çalınan mermer ka- dın başı (1 adet) (1997) ABD’DEN İADESI SAĞLANAN ANA TANRIÇA İNANIŞININ İKONOGRAFIK İFADESINI YANSITAN, PIŞMIŞ TOPRAKTAN YAPILMIŞ KADIN BAŞI (2023) ALMANYA’DAN IADESI SAĞLANAN BOĞAZKÖY SFENKSI 209 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 209 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler » ABD’den iadesi sağlanan kurşun mühür (1 adet) (1997) » ABD’den iadesi sağlanan Mustafa Kemal Atatürk’ün gümüş sigara tabakası (1 adet) (1998) » Almanya’dan iadesi sağlanan Herakles Lahdine ait Henkel Koleksi- yonu’nda bulunan parçalar (2 adet) (1998) » ABD’den iadesi sağlanan Elmalı sikkeleri (1661 adet) (1999) » İngiltere’den iadesi sağlanan Manş Denizi Batığındaki kültür var- lıkları (7 adet) (1999) » Danimarka’dan iadesi sağlanan Konya Beyşehir Eşrefoğlu Camii gi- riş kapısı panoları (2 adet) (1999) » İngiltere’den iadesi sağlanan Divriği Ulu Camii’ne ait ahşap paneller (4 adet) (1999) » ABD’den iadesi sağlanan Divriği Ulu Camii’ne ait ahşap panel (1 adet) (1999) » KKTC’den iadesi sağlanan Topkapı Sarayı Müzesi’nden çalınan Kur’an-ı Kerim (1 adet) (2000) » ABD’den iadesi sağlanan Baltimore Eisenhower Kütüphanesi’nden teslim edilen Kur’an-ı Kerim (1 adet) (2000) » ABD’den iadesi sağlanan Menil Koleksiyonu’ndaki Zeugma Mozai- ğine ait paneller (2 adet) (2000) » ABD’den iadesi sağlanan Oklahoma Gümrüğü’nde ele geçirilen 1. grup kültür varlıkları (133 adet) (2000) KAÇIŞ YOK SERGISINDEN ÇEŞITLI ESERLER İSKOÇYA’DAN İADESI SAĞLANAN (2018) ALTIN TAÇ KAÇIŞ YOK SERGISI’NDE 210 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İngiltere’den iadesi sağlanan Heatrow Havalimanı’nda ele geçirilen kültür varlıkları (3634 adet) (2000) » Almanya’dan iadesi sağlanan Bremen’de ele geçirilen kültür varlık- ları (5 adet) (2001) » Almanya’dan iadesi sağlanan mermer kabartma levha (1 adet) (2001) » Almanya’dan iadesi sağlanan Kalsruhe’den ele geçirilen pişmiş top- rak heykelcik (1 adet) (2001) » Almanya’dan iadesi sağlanan Tutlingen’den ele geçirilen kültür var- lıkları (93 adet) (2001) » ABD’den iadesi sağlanan Oklahoma Gümrüğü’nde ele geçirilen 2. grup kültür varlıkları (5 adet) (2001) » İngiltere’den iadesi sağlanan bronz Dionysos heykeli (1 adet) (2002) » İsviçre’den iadesi sağlanan Zürih’te ele geçirilen kültür varlıkları (396 adet) (2004) » Fransa’dan iadesi sağlanan Sultan II. Abdülhamit ve kızı Ayşe Os- manoğlu’na ait eşyalar (18 adet) (2005) » İngiltere’den iadesi sağlanan Aphrodisias friz bloğu (1 adet) (2006) » Avusturya’dan iadesi sağlanan Innsbruck’dan ele geçirilen kültür varlıkları (316 adet) (2007) » İngiltere’den iadesi sağlanan Roma dönemine ait yüzük (1 adet) (2007) » Birleşik Arap Emirlikleri’nden iadesi sağlanan Sharjah Eyaleti Ha- valimanı’nda ele geçirilen Roma dönemi kültür varlıkları (23 adet) (2007) » Almanya’dan gönüllü iade alınan Münih Başkonsolosluğumuza teslim edilen sikkeler (4 adet) (2007) » Almanya’dan iadesi sağlanan Nürnberg’de ele geçirilen mermer stel parçası (2 adet) (2007) » İsviçre’den iadesi sağlanan Laodikya Antik Kenti’nden çalınan bronz el (1 adet) (2007) » Almanya’dan iadesi sağlanan Agora Ören Yeri’nden çalınan heykel başı (1 adet) (2007) » Almanya’dan iadesi sağlanan Balıkesir Saraylar Açıkhava Müzesi’n- den çalınan zırhlı İmparator heykeli başı (1 adet) (2007) » Almanya’dan iadesi sağlanan Kocaeli fuar alanından çalınan heykel başı (1 adet) (2008) 211 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 211 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler » Almanya’dan iadesi sağlanan Bremen bitpazarında ele geçirilen kültür varlıkları (1182 adet) (2008) » Hırvatistan’dan iadesi sağlanan Macelj Sınır Kapısı’ndan ele geçiri- len kültür varlıkları (133 adet) (2009) » Avusturya’dan iadesi sağlanan kültür varlıkları (4 adet) (2009) » ABD’den gönüllü iade alınan Sardis Antik Kenti kökenli tıp aletleri (13 adet) (2009) » Almanya’dan gönüllü iade alınan Efes kökenli stel (1 adet) (2009) 212 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Almanya’dan iadesi sağlanan Tatarlı Tümülüs’ünün mezar odasına ait ahşap parçalar (42 adet) (2010) » İngiltere’den gönüllü iade alınan Londra Büyükelçiliğimize teslim edilen kültür varlıkları (2 adet) (2010) » Sırbistan’dan iadesi sağlanan Batrovci Sınır Kapısı’nda ele geçirilen kültür varlıkları (1865 adet) (2011) » İngiltere’den gönüllü iade alınan kültür varlıkları (17 adet) (2011) » Almanya’dan iadesi sağlanan Boğazköy Sfenksi (1 adet) (2011) » Almanya Münih’ten iadesi sağlanan balta (1 adet) (2011) » ABD’den iadesi sağlanan Boston Güzel Sanatlar Müzesi’nden tes- lim alınan Yorgun Herakles Heykeli (1 adet) (2011) » Almanya’dan gönüllü iade alınan Hannover Başkonsolosluğu’na teslim edilen mermer kültür varlıkları (4 adet) (2012) » ABD’den gönüllü iade alınan kültür varlıkları (2 adet) (2012) » İngiltere’den iadesi sağlanan Bursa Sinan Paşa Camii’nden çalınan çini karolar (34 adet) (2012) » ABD’den iadesi sağlanan Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi’nden getirilen Troya kökenli kültür varlıkları (24 adet) (2012) » Bulgaristan’dan iadesi sağlanan Lesovo Sınır Kapısı’nda ele geçiri- len kültür varlıkları (20 adet) (2012) » ABD Dallas Sanat Müzesi’nden iadesi sağlanan Orpheus Mozaiği (1 adet) (2012) » ABD’den gönüllü iade alınan taş eser (1 adet) (2012) » Almanya’dan iadesi sağlanan Kanatlı denizatı broşu (1 adet) (2013) » Avusturalya’dan gönüllü iade alınan Roma dönemi sikkeleri (23 adet) (2013) » İngiltere’den iadesi sağlanan 18. yüzyıla tarihli Osmanlı mezar taş- ları (4 adet) (2013) » İadesi sağlanan Aksaray Ulu Camii minber kapısı kanatları (2 adet) (2013) » ABD’den gönüllü iade alınan amforalar (2 adet) (2014) » ABD’den iadesi sağlanan Lidya Bölgesi’ne ait mezar ve adak stelleri (10 adet) (2014) » ABD’den gönüllü iade alınan bronz at koşum takımı parçası (Gem) (1 adet) (2014) 213 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 213 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler » Avustralya’dan iadesi sağlanan Yortan Kabı (1 adet) (2014) » ABD’den iadesi sağlanan New York Havalimanı’nda ele geçirilen kültür varlıkları (69 adet) (2014) » İngiltere’den gönüllü iade alınan Türk Bayrağı (1 adet) (2014) » ABD Brauer Sanat Müzesi’nden gönüllü iade alınan steller (2 adet) (2015) » Avusturya’dan gönüllü iade alınan boğa figürini (1 adet) (2015) » ABD’den iadesi sağlanan Konya Yusuf Ağa Kütüphanesi’nden çalı- nan el yazmaları (2 Adet) (2015) » İsviçre’den gönüllü iade alınan kültür varlıkları (10 Adet) (2015) » Almanya’dan iadesi sağlanan Bursa İznik Müzesi Müdürlüğü’nden çalınan lahit parçası (1 adet) (2015) » ABD’den gönüllü iade alınan 14 adet kültür varlığı ve 9 adet obje (2015) » ABD’den gönüllü iade alınan Osmanlı Devlet arması (1 adet) (2016) » ABD’den gönüllü iade alınan Efes kökenli mermer mimarî parça (1 adet) (2016) » Avusturalya’dan iadesi sağlanan insan kemiği (1 adet) (2017) » İngiltere’den gönüllü iade alınan Yortan Kabı (1 adet) (2017) » Avusturalya’dan iadesi sağlanan mermi kovanları (38 adet) (2017) » İsviçre’den iadesi sağlanan Herakles Lahdi (1 adet) (2017) » İngiltere’den iadesi sağlanan Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi’n- den çalınan el yazması (1 adet) (2017) » İngiltere’den iadesi sağlanan Adana Seyhan Ulu Camii’nden çalı- nan çini karo (1 adet) (2017) » İngiltere’den iadesi sağlanan Osmanlı Dönemi’ne ait ipek sarık (1 adet) (2017) » İskoçya’dan iadesi sağlanan altın taç (1 adet) (2018) » Fransa’dan iadesi sağlanan bronz dağ keçisi heykelciği (1 adet) (2018) » Almanya’dan iadesi sağlanan figürlü mermer friz paneli (1 adet) (2018) » Fransa’dan iadesi sağlanan Şanlıurfa kökenli cenaze töreni mozai- ğinin parçası (1 adet) (2018) » Avusturya’dan gönüllü iade alınan Efes kökenli gladyatör figürini (1 adet) (2018) 214 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » ABD’den iadesi sağlanan Bowling Green Devlet Üniversitesi’nde bulunan mozaikler (12 parça) (2018) » İngiltere’den iadesi sağlanan Mehmet Ağa Camii’nden çalınan çini pano (1 adet) (2019) » Bulgaristan’dan iadesi sağlanan kültür varlıkları (63 adet) (2019) » İngiltere’den gönüllü iade alınan kültür varlıkları (3 adet) (2019) » İngiltere’den gönüllü iade alınan Saraçhane kökenli kafatası parçası (1 adet) (2019) » Bulgaristan’dan iadesi sağlanan Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’nda ele geçirilen kültür varlıkları (38 adet) (2019) » İngiltere’den iadesi sağlanan Isparta kökenli lahit parçası (1 adet) (2020) » İngiltere’den iadesi sağlanan tunç boğa arabası modeli (1 adet) (2020) » İtalya’dan iadesi sağlanan Lidya Yazıtı (1 adet) (2020) » ABD’den iadesi sağlanan adak heykeli “Kybele” (1 adet) (2020) » Macaristan’dan iadesi sağlanan Macaristan Gümrüğü’nde ele geçi- rilen kültür varlıkları (413 adet) (2021) » Fransa’dan gönüllü iade alınan pişmiş toprak figürin ve figürin başı (2 adet) (2021) » Hollanda’dan iadesi sağlanan çiniler (4 adet) (2021) » ABD’den gönüllü iade alınan amforalar (2 adet) (2021) » ABD’den gönüllü iade alınan pişmiş toprak çömlekler (2 adet) (2021) » İngiltere’den (Gilbert Sanat Vakfı Koleksiyonu) İadesi Sağlanan Gaga Ağızlı Testi (1 adet) (2021) » Macaristan’dan iadesi sağlanan eserler (101 adet) (2021) » Hırvatistan’dan iadesi sağlanan eserler (2955 adet) (2021) » ABD’den iadesi sağlanan pişmiş toprak çömlekler (21 Adet) (2022) » ABD’den gönüllü iade alınan seccade örtüsü (1 adet) (2022) » ABD’den iadesi sağlanan sikkeler (12 Adet) (2022) » ABD’den iadesi sağlanan eserler (14 Adet) (2022) » ABD’den iadesi sağlanan Kilia Tipi Mermer İdol Başları (2 Adet) (2022) » Hırvatistan’dan iadesi sağlanan eserler (1059 Adet) (2022) 215 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 215 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 216 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İngiltere’den (Victoria & Albert Müzesi) iadesi sağlanan Eros Başı (1 adet) (2022) » Almanya Hamburg’dan iadesi sağlanan Eserler (3 adet) (2022) » Hollanda’dan iadesi sağlanan Şile Bozgoca Camii Kitabesi (1 Adet ) (2022) » ABD’den iadesi sağlanan Eserler (6 Adet) (2022) » İngiltere’den iadesi sağlanan Adana Ulu Camii Çinisi (1 Adet) (2022) » ABD’den iadesi sağlanan Elmalı Sikkeleri (17 Adet) (2022) » ABD’den gönüllü iade alınan pişmiş toprak kandiller (2 adet) (2023) » Bulgaristan’dan iadesi sağlanan sikkeler (2940 adet) (2023) » ABD’den iadesi sağlanan bronz kılıç (1 Adet) (2023) » ABD’den iadesi sağlanan eserler (12 Adet) (2023) » İtalya’dan iadesi sağlanan Roma Dönemi Zeugma kökenli stel (1 Adet) (2023) » Hollanda’dan gönüllü iade alınan gümüş sikkeler (23 Adet) (2023) » İsviçre’den iadesi sağlanan eserler (37 Adet) (2023) » Almanya’dan gönüllü iade alınan mermer yazıt (1 Adet) (2023) » Hollanda’dan gönüllü iade alınan mermer yazıt (1 Adet) (2023) » ABD’den iadesi sağlanan eserler (41 Adet) (2023) » Fransa’dan gönüllü iadesi sağlanan eserler (2 Adet) (2024) » Almanya’dan gönüllü iadesi sağlanan Roma Dönemine ait pişmiş toprak vazo (1 Adet) (2024) » İngiltere’den iadesi sağlanan Milet kökenli Kore Torsosu (1 Adet) (2024) » İngiltere’den gönüllü iade alınan bronz imparator heykeli (1 Adet) (2024) » İtalya’dan iadesi sağlanan pişmiş toprak eserler (11 Adet) (2024) 217 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 217 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Kaçakçılığın Önlenmesi İle İlgili Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları Tarihî eser kaçakçılığı, kültürel mirasın korunması ve gelecek nesil- lere aktarılması açısından büyük bir tehdittir. Bu nedenle, Türkiye’de tarihî eser kaçakçılığının önlenmesi ve bu konuyla ilgili yapılacak bi- linçlendirme çalışmaları büyük önem taşımaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu alanda eğitim ve farkındalık çalışmalarını aktif bir şe- kilde yürütmekte ve toplumu bilinçlendirmeyi hedeflemektedir. Ta- rihî eserlerin korunması ve kaçakçılığın önlenmesi amacıyla yapılan çalışmalar, toplumun bu konuda duyarlı olmasını sağlayarak, kültürel mirasın korunmasına önemli katkılar sunmaktadır. Tüm bu çabalar, tarihî eserlerin yasa dışı ticaretinin önlenmesinde etkili bir rol oyna- makta ve toplumun bu varlıklarımıza sahip çıkmak için bilinçlenme- sine yardımcı olmaktadır. “Biri Arkeolog mu dedi?” Çocuk Hikâye Kitabı Hedef kitlesi ilköğretim çağındaki çocuklar olan “Biri Arkeolog mu Dedi?” adlı kitap, Kültür ve Turizm Ba- kanlığına bağlı Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkan- lığı Eğitim ve Farkındalık Şubesi Müdürlüğü tarafın- dan 2021 yılında yayımlanmıştır. Zengin içeriğe sahip bu kitap, çocukların arkeolog, arkeoloji, bilimsel kazı, kültür varlığı gibi kavramlarla eğlenceli bir yöntemle tanışmalarını, kültür varlıklarının önemi ve korunmalarının gerekliliği hakkında bil- gi edinmelerini amaçlamaktadır. Kitabın içeriği, görme ve işitme en- gelli çocuklar için hazırlanan videolarla desteklenmiş ve Bakanlığın YouTube hesabında paylaşılmıştır. Böylece kitabın içeriği daha geniş kitleye erişilebilir hâle getirilerek kültürel mirasın önemi konusunda farkındalık oluşturulması amaçlanmıştır. “Karagöz Kültürel Miras Yüzsüz Deli Hırsız” Gölge Oyunu Proje kapsamında hedef kitlesi 9 yaş ve üzeri çocukları kapsayan “Ka- ragöz-Kültürel Miras Yüzsüz Deli Hırsız” adlı gölge oyunu, kültürel varlıklarımızın korunması ve kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesi konularında bilgilendirme amacıyla özel olarak hazırlanmıştır. 2022 yılında yayımlanan bu oyun, kültürel mirasın korunması ve kaçak kazıların engellenmesi konularını vurgulayan özel bir oyun metniyle donatılmış, ayrıca özgün müziklerle desteklenmiş ve bir video forma- tında sunulmuştur. Oyun, sosyal medya platformları üzerinden kolay- 218 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI lıkla erişilebilir durumdadır, böylece geniş kitlelere ulaşarak kültürel mirasın korunması konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlamak- tadır. 219 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 219 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Kamu Spotları Kültür varlıklarının öneminin kavranması ve her türlü tahribatının ve kaçakçılığının önlenmesi amacıyla kamuoyuna farklı temalara sahip beş video sunulmuştur. Bu videolar aracılığıyla kültür varlığı kaçak- çılığının hırsızlık olduğu, kaçak kazıların bilimsel değerlere zarar verdiği ve kültür varlıklarına zarar vermenin suç olduğu vurgulanmıştır. Videolar, ye- rel ve ulusal yayın yapan televizyon kanalları ile sosyal medya platformları üzerinden geniş kitle- lere ulaştırılarak farkındalık düzeyinin artırılması hedeflenmiştir. Afiş Çalışmaları Kültür varlıklarına sahip çıkma temalı afişler, kül- tür varlığına yönelik kaçakçılığın önlenmesi için farkındalığın artırılması amacıyla hazırlanmıştır. Bu afişler, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı mü- zeler aracılığıyla halkın yoğun olarak bulunduğu alanlarda sergilenmiştir. Afiş dağıtımında özellik- le sosyal medyaya erişimin daha az olduğu kırsal kesimlere öncelik verilmiştir. Köy Sohbetleri Kaçak kazıların yoğun olduğu alanlarda yaşayan halk, “Köy Sohbetleri” adlı projenin hedef kitle- sini oluşturmaktadır. Proje kapsamında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, müze mü- dürlükleri ve kazı başkanlıkları vasıtasıyla köyler ziyaret edilerek bölge halkını bilgilendirme toplan- tıları gerçekleştirilmektedir. Bu konuda vatandaş- lar tarafından yaşadıkları yerlerde buluşma talep edildiğinde kacakcilik@ktb.gov.tr adresine ulaşıla- bilmekte ve talepler Bakanlık tarafından değerlen- dirilerek yeni buluşmalar düzenlenebilmektedir. Kolluk Kuvvetleri Eğitimleri Kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesi ve kaçak kazılar ile mücadele konusunda, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla görüşmeler sonucun- da; İçişleri Bakanlığı kolluk güçlerine Kültür Varlıkları ve Müzeler Ge- 220 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI nel Müdürlüğü ve müzelerin yetkilileri tarafından eğitimler verilmek- tedir. Eğitim içerikleri, ülke geneli için olanların yanı sıra illere göre özel olarak da tasarlanmaktadır. Emniyet ve jandarma personeliyle sürdürülen yakın iş birliğinin devamı ve böylelikle kültür varlıkları- mızın daha iyi korunması, kaçakçılıkla daha etkin bir mücadele için İçişleri Bakanlığı ile karşılıklı eğitim faaliyetleri ve seminerler düzen- lenmektedir. Müze Uzmanlarına Yönelik Hizmet İçi Eğitimler Müze müdürlüklerinde görev yapan uzmanlara yönelik oluşturulan program kapsamında eğitim çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bağlı müze müdür- lüklerinde; müzecilik iş ve işlemlerine dair uygulamadaki bazı sorun- ların giderilmesi, müzeler arasında uygulama birliğinin sağlanması ve yapılan işlemlerin seri bir şekilde yürütülmesi gibi önemli konu- lara değinilerek Bakanlık adına müze uzmanlarının bilgilendirilmesi amaçlanmaktadır. Hâkimlere Yönelik Online Eğitim Türkiye Adalet Akademisi tarafından hâkim ve savcılara, 2863 Sayı- lı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu kapsamında çevrim içi eğitimler verilmektedir. Sosyal Medya Bilgilendirici Videolar ve Bilgilendirici Kartlar Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından kültür varlı- ğı kaçakçılığının önlenmesi alanında genel halk kitlesinin bilinçlendi- rilmesi amacıyla bilgilendirici videolar ve kartlar tasarlanmış ve sosyal medya üzerinden paylaşılmıştır. “Kültür varlıklarımızı neden koruma- lıyız?”, “Kültür varlığı bulunduğunda ne yapılmalıdır?” “Kültür varlığı kaçakçılığının cezası nedir?” gibi sorulara cevaplar verilmiştir. 221 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 221 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN KÜLTÜR VARLIĞI KAÇAKÇILIĞININ ÖNLENMESI ALANINDA GENEL HALK KITLESININ BILINÇLENDIRILMESI AMACIYLA TASARLANAN BILGILENDIRICI KARTLAR KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNÜN SOSYAL MEDYA BILGILENDIRICI VIDEOLAR SAYFASI 222 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Antalya’nın Kültürel Miras Koruyucuları Projesi Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü koordinasyonunda gerçek- leştirilen “Antalya’nın Kültürel Miras Koruyucuları” projesiyle, Antal- ya’daki ilköğretim öğrencilerinin, Perge, Aspendos, Side, Syedra, Pata- ra, Myra gibi tarihî miras noktalarının yakınında eğitim alarak kültürel mirasın korunması konusunda bilinçlendirilmeleri amaçlanmıştır. İlk aşamada, 41 okulda yaklaşık 2 bin öğrenciye ulaşılmış, projenin etkisi geniş kitlelere yayılmıştır. ANTALYA’NIN KÜLTÜREL MIRAS KORUYUCULARI PROJESI KAPSAMINDA FAALIYETLER 223 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 223 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Kültür Koruyucuları Web Sitesi Kültür Koruyucuları adlı web sitesi, kulturkoruyuculari.ktb.gov.tr adresinde başta çocuklar, eğitimciler ve kültürel mirasa ilgi duyan- lar olmak üzere geniş bir kitleye hitap etmektedir. Renkli ve etkileyi- ci tasarımıyla dikkat çeken bu platform, eğitici animasyon videoları, ilgi çekici oyunlar ve bilgilendirici içerikleriyle kültürel mirasa erişimi kolaylaştırmaktadır. Arkeoloji, bilimsel kazılar, kültür varlıkları gibi karmaşık konuları bile anlaşılır bir dilde sunarak ziyaretçilere aktar- maktadır. Ayrıca, öğretmenlerin sınıf içinde kullanabilecekleri pratik aktiviteler de sunarak öğrenme sürecine katkıda bu- lunmaktadır. Web sitesinde yer alan animasyonlar, masallar, hikâye kitapları ve geleneksel gölge oyunla- rı gibi çeşitli içerikler, kültür mirasımızın korunması gerekliliği ve bunun için yapılabilecekler konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Çizgi Roman Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Uluslararası Müze- ler Konseyinin Türkiye Temsilciliği iş birliğinde kültür varlıklarımızın korunması ve kaçakçılığın önlenmesine yönelik farkındalığı artır- mak amacıyla “Artemis’in Yolculuğu” adlı çizgi roman hazırlanmış, ABD’nin Ankara Büyükelçiliği tarafından da desteklenmiştir. Çizgi romanda, yurt dışında bulunan bir eserimizin iade süreci bu süreçte neler yaşandığı anlatılmaktadır. Türkçe ve İngilizce hazırlanan çizgi romana çevrim içi ulaşılabilmektedir. 224 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI KÜLTÜR KORUYUCULARI BILIM OKULU, ANADOLU MEDENIYETLERI MÜZESI Kültür Koruyucuları Bilim Okulu Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi Çocuk Bilim Merkezi ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi iş birliğiyle hazırlanan “Kültür Koruyucuları” adlı çocuk eğitim programı kap- samında çocuklarla bir araya gelinmiştir. Kültür varlıklarının zarar görmesini ve kaçakçılığını önlemek için yapılan eğitim ve farkındalık çalışmaları çerçevesinde hazırlanan program, 9-12 yaş aralığındaki çocukların kültür varlıklarıyla tanışmasını, geçmiş uygarlıklarla bağ kurmasını, kültür varlıklarının günümüzdeki önemini anlamasını ve koruma bilincini geliştirmesini amaçlayan bir dizi görev içermektedir. 225 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler 225 Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesi ile İlgili Faaliyetler Tanıtım Videosu Özellikle son yıllarda tarihî eser kaçakçılığının ön- lenmesi için yapılan çalışmaların tanıtıldığı video, İngilizce yayımlanmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Bürosu Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele kapsamında Vakıflar Genel Mü- dürlüğü bünyesinde 28 Mayıs 2002 tarihinde “Kaçakçılıkla Mücadele Bürosu” kurulmuştur. Kaçakçılıkla Mücadele Bürosu vasıtasıyla; » Çalınan eserlere ait envanter fişleri ve İngilizce çevirileri dijital or- tamda hazırlanmakta, » Hazırlanan bilgiler, emniyet birimleri, Interpol, gümrükler, valilik- ler, müzeler, Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yurt dışı temsilcilikleri- ne ve ilgili medyaya gönderilmekte, » Bulunan eserler olduğunda, arattırmanın durdurulması için yeni- den ilgili birimler haberdar edilmekte ve eserin geri alınması sağ- lanmaktadır. Büronun oluşturulmasından sonra onlarca tarihî eser yurt içinde bu- lunmuş veya yurt dışından geri getirilmiştir. Büro tarafından yapılan çalışmalar sonucunda, vakıf kültür varlıklarının tespit edilerek karşı- lığında hiçbir bedel ödemeksizin Türkiye’ye geri kazandırılması sonu- cunda, hırsızlık olaylarında büyük ölçüde azalma görülmüştür. Kaçakçılıkla Mücadele Bürosunun 2002 yılında kurulmasından 2019 yılı sonuna kadar 344 hırsızlık ve kayıp olayı yaşanmış ve çalınan eserlerden 620’si geri kazanılmıştır. Örneğin, sadece 2004 yılında 123 kg mozaik çini ele geçirilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü sorumluluğundaki taşınır kültür varlıkları; Arşiv eserleri, Teberrükât eşyası, Vakıf abidelerin tamamlayıcı parça- ları olarak üç grupta değerlendirilmektedir. Arşiv Eserleri Osmanlı devrinden günümüze kadar vücut bulmuş vakıfların her tür- lü bilgilerini içeren belgeler olup, bunlar, vakfiye defterleri, ferman, berat gibi eserlerdir. Bu eserlerin tasnifi ve mikrofilm çekimleri ta- mamlanmış olup bilgisayar ortamına aktarılma işlemleri Vakıf Arşiv Yönetim Sistemi (VAYS) Projesi dâhilinde tamamlanmıştır. Güvenlik- leri ve fiziksel korumaları sağlanmış olup yerli ve yabancı araştırma- cılara açıktır. 226 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Teberrükât Eşyası Cami ve mescitlerde mevcut olan, hayırsever kişi veya kuruluşlar ta- rafından bağışlanmış her türlü eşyadır. Bu eşyalar; yazma veya basma Kuran-ı Kerim, cüz ve kitap, Sakal-ı Şerif, Kâbe örtüsü, halı, kilim, şam- dan, avize, kandil, rahle, levha, saat ve benzeri taşınabilir eşyalardır. Vakıf Abidelerin Tamamlayıcı Parçaları Çini, alem, kitabe, kapı pencere kanatları, mihrap, minber, balkon kor- kulukları, merdiven, sütun başlıkları, tavan göbekleri, kapı tokmakları, her türlü taş, ahşap, alçı ve metal gibi malzeme ile yapılmış süslemeli unsurlardır. Türkiye genelindeki vakıf kökenli cami ve mescitlerde bulunan teber- rükât eşyasının tamamı fotoğraflı envantere sahip olup, ihtiyaç fazlası olmaları nedeni ile cami ve mescitlerden toplanan yaklaşık otuz bin eser, Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait müze ve depolarda korunmak- tadır. Vakıf abide eserlerden eski eser çalınmalarını önlemek amacıyla, bi- nalar başka bir kuruma tahsis edilirken veya herhangi bir özel veya tüzel kişiliğe kiraya verilirken; teslim sırasında binadaki tüm süsleme elemanları fotoğraf ve video kaydı ile tespit edilerek kullanıcıya zim- metle verilmektedir. Kullanıcının binayı bu eserleri ile değerlendirip sigortalaması, kameralı güvenlik ve yangın alarmlarının yaptırılması da ayrıca protokollerde yer almaktadır. Vakıf abidelerdeki süsleme unsurları da video kamera ile çekimleri yapılarak tasniflenmekte, bu eserlerde hırsızlık meydana geldiğinde, ilgili görüntüler derhal ilgili birimlere gönderilmek sureti ile duyurulmaktadır. Özellikle son yıllarda yapılan teberrükât eşyasının detaylı bir şekilde kaydedilmesi, muhafazaya alınması, bilhassa çalındıklarında duyu- rulması, teberrükât eşya hırsızlığı konusunda caydırıcı etki yaparak çalınma sayısında önemli ölçüde azalma sağlamıştır. 227 Müzecilik Faaliyetleri 227 Müzecilik Faaliyetleri Türkiye’de Müzecilik Müze: Toplumun hizmetinde olan ve onun gelişimi için çalışan, insan- lığın somut ve somut olmayan kültürel mirası ile çevresini tanıması ve sahiplenmesi amacıyla ilmî yöntemlerle açığa çıkaran, inceleyen, değerlendiren, koleksiyonlar oluşturan, koruyan, tanıtan, sürekli ve geçici olarak sergileyen, eğiten, kültürel, sanatsal zevkini ve dünya gö- rüşünü geliştirmesinde etkili olan, kamuya açık, kar amacı gütmeyen daimi kuruluştur. Kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından hayati bir rol oynayan müzecilik anlayışı, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de koleksiyonculuk geleneğiyle başlamıştır. Ünlü tarihçi Heredot’un “gök kubbenin altındaki en güzel coğrafya yeryüzünün en güzel iklimine sahip” olarak tarif ettiği Türkiye’nin topraklarında, Türk müzeciliğinin kökenleri, Selçuklu döneminde (13. yüzyıl) eski Konya’nın çevresinde yer alan ve günümüzde izleri kalmamış olan sur duvarları etrafında çeşitli dönemlere ait eserlerin düzenli bir şekil- de sergilenmesiyle ortaya çıkar. Daha sonra, Dulkadiroğulları Beyliği döneminde, Kahramanmaraş Kalesi çevresinde Geç Hitit eserlerinin toplandığı bilinmektedir. Osmanlı döneminde ise ata yadigârı olan kıymetli eserler, hediyeler ve savaşlardan elde edilen ganimetler, saray- ların hazine dairelerinde muhafaza edilmiştir. İstanbul’un fethinden sonra, Fatih Sultan Mehmed döneminde sarayın bir kısmının hazine Müzecilik Faaliyetleri 228 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI dairesi olarak kullanılması, özellikle Yavuz Sultan Selim’in doğu sefe- rinden sonra halifeliğin Osmanlılara geçmesiyle birlikte, başta kutsal emanetler olmak üzere son derece değerli kültürel mirasların Osmanlı sarayına taşınmasını sağlamıştır. Bu süreç, zengin bir koleksiyonun oluşmasına vesile olmuştur ve bu koleksiyonlar ile Anadolu’nun zen- gin tarihi, Türk müzeciliğinin temelini oluşturmuştur. Gerçek anlamda Türk müzeciliğinin temeli İstanbul Arkeoloji Müze- lerinin temelini de oluşturan Mecma-i Esliha-i Atîka’ya (Eski Eserler Koleksiyonu) dayanmaktadır. Padişah Abdülmecit’in 1845 yılında Ya- lova’ya gerçekleştirdiği gezi sırasında gördüğü Doğu Roma yazıtlarını İstanbul’a naklettirmesi üzerine eserler 1846 yılında Osmanlı devlet adamı Ahmet Fethi Paşa tarafından o güne kadar silah deposu (Har- biye Ambarı) olarak kullanılan Aya İrini’de toplatılmaya başlamıştır. Müze, Mecma-i Esliha-i Atîka ve Mecma-i Âsâr-ı Atîka olmak üzere iki bölüm hâlinde düzenlenmiş, kuruluşu daha eski dönemlere dayanan Mecma-i Esliha-i Atîka bölümü Harbiye Askerî Müzesi’nin temelini oluşturmuştur. Mecma-i Âsâr-ı Atîka koleksiyonu, Sadrazam Ali Paşa’nın dönemin- de düzenlenmiş ve 1869 yılında o dönemin Maarif Nazırı Saffet Paşa tarafından Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk müzesi olarak Müze-i Hû- mayun (İmparatorluk Müzesi) adıyla kurulmuştur. Aynı yıl içerisinde, Galatasaray Lisesi öğretmenlerinden Edward Goold ilk müze müdürü olarak atanmıştır. Bu dönemde, vilayetlere bir genelge gönderilerek çevrelerinde bulunan tarihî eserlerin tahrip edilmeden müzeye ulaş- tırılması talep edilmiştir. Ayrıca, aynı yıl içinde ilk Asarı Atika Nizam- namesi yürürlüğe girmiştir. Müzenin koleksiyonundaki eser sayısının artmasıyla birlikte yeni bina arayışına girilmiş ve sonunda müzenin Çinili Köşk’e taşınması kararı alınmıştır. Çinili Köşk’e taşınan müze, 1880 yılında ziyarete açılmıştır. Ancak, Müze Müdürü Anton Det- hier’in ölümü üzerine yeni bir müdür arayışına girilmiştir. Türk müze- cilik tarihinde önemli bir yere sahip olan Osman Hamdi Bey, 11 Eylül 1881 tarihinde bu göreve atanmıştır. 1887 yılında Sayda’da gerçekleştirilen kazılar sonucunda İskender Lahdi’nin de içinde bulunduğu bir grup lahdin keşfedilip İstanbul’a taşınmasının ardından, Osman Hamdi Bey yeni bir müze binası inşa etmek için girişimlerde bulunmuştur. Müze binasının tasarımı Mimar Alexandre Vallaury’e verilmiş ve bu bina Türkiye’de müze olarak ta- sarlanan ilk binadır. 1891 yılında Müze-i Hümayun adıyla açılmıştır. Açılışından kısa bir süre sonra, müzede kitaplık, fotoğraf laboratuva- 229 Müzecilik Faaliyetleri 229 Müzecilik Faaliyetleri rı ve maket atölyesi gibi ek tesisler kurulmuştur. Kazılar sonucunda getirilen yeni eserlerin sergilenmesi amacıyla 1903 ve 1907 yıllarında müzeye ek binalar eklenmiştir. Yine bu dönemde, İstanbul dışında Anadolu’daki bazı şehirlerde de müze kurma çalışmaları başlatılmıştır. 1902’de Konya’da, 1904’de Bur- sa’da yeni müzeler kurulmuştur. Yabancı arkeolog ve uzmanlardan yararlanılarak müze koleksiyonlarının kayıt, katalog ve sergilemeleri geliştirilmiştir. Türkler tarafından birçok kazı çalışmasının da yapıl- dığı bu dönemde müzeciliğin saklama ve depolamadan daha önemli olan koruma, kayıt tutma, düzenli sergileme faaliyeti Türkiye’de hızla gelişmiştir. 1910’da Osman Hamdi Bey’in vefatının ardından, müze müdürlüğü- ne kardeşi Halil Edhem atanmıştır. Edhem Bey, müdürlük süresince yabancı uzmanlardan da destek alarak bilimsel yayınlar çıkarmaya odaklanmıştır. Bu dönemde, 1912-1914 yılları arasında Gustav Mendel tarafından hazırlanan üç ciltlik “Catalogues de Sculptures Grecques, Romaines et Byzantines” adlı taş eserler kataloğu, Müzey-i Hüma- yun’u uluslararası alanda tanıtan önemli bir çalışma olmuştur. 1914 yılında Türk ve İslam eserleri için Evkaf-ı İslamiye Müzesi, Süleyma- niye Camii’nin imaretinde açılmıştır. Halil Edhem, geleneksel Batı müzeciliği anlayışı çerçevesinde, bir sergi-depo mantığıyla Yakındoğu ülkelerinin eserlerini ayırarak, binayı Eski Şark Eserleri Müzesi olarak düzenlemiştir. 1917 yılında müze dışındaki eski eserleri korumak için çalışmalar yapacak olan Eski Eserleri Koruma Encümeni, meclis kara- rıyla kurulmuştur. Türkiye’de bir sanat müzesi kurulması yönündeki çalışmalar ilk kez XIX. yüzyıl sonlarında başlatılmıştır. Güzel Sanatlar Okulunun (Sana- yi-i Nefise Mektebi) kuruluşuyla da yakından ilgisi olan bu girişimin sonunda bir koleksiyon oluşturulmaya başlanmıştır; ancak müzenin açılışı gerçekleştirilememiştir. 1883 yılında açılan Güzel Sanatlar Oku- lunun öğrencilerinin eğitimini desteklemek ve bilgi düzeylerini artır- mak amacıyla bir resim koleksiyonu ile bu koleksiyonun sergileneceği bir resim salonu oluşturulması düşüncesi, sanat koleksiyonları için bir başlangıç olmuştur. Bu düşünceyle Elvah-ı Nakşiye olarak anılan resim koleksiyonu oluşturulmuştur. Ancak, Türkiye’nin ilk resim mü- zesi, Cumhuriyet’in ilanından sonra, 1937 yılında Atatürk’ün emriyle kurulan İstanbul Resim ve Heykel Müzesi olmuştur. 230 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Cumhuriyet döneminde Müzeler, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde bulunan ve sonradan adı “Âsâr-ı Atika ve Müzeler Müdürlüğü” olan Hars Müdürlüğüne bağlanmış, daha sonra 1944’te “Eski Eserler ve Mü- zeler Genel Müdürlüğü” kurulmuştur. 1924 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla, Topkapı Sarayı’nın mevcut koleksiyonu ile müze olarak zi- yarete açılması kararı alınmıştır. Atatürk’ün Ankara’da bir Hitit Müze- si’nin açılmasını istemesi üzerine 1923 yılında Kurşun Han ve Mahmut Paşa Bedesteni Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onarılarak Ankara Arkeoloji Müzesi olarak açılmıştır. Daha sonra 1967 yılında yeniden düzenlenerek müzedeki eserlerin çeşitliliği de göz önünde bulundu- rularak adı Anadolu Medeniyetleri Müzesi olarak değiştirilmiştir. İnşasına 1925 yılında başlanan Ankara Etnografya Müzesi Cumhu- riyet döneminde yapılan ilk müze binasıdır ve 1930 yılında ziyarete açılmıştır. 1925 yılında çıkarılan kanunla kapatılan tekke, türbe ve za- viyelerdeki eşya ve eserlerin büyük bir kısmı Ankara Etnografya Mü- zesi’nde sergilenmeye başlamıştır. Sergilenen eşyalar aracılığıyla halk yaşamından kesitler sunulmuş, törensel veya günlük eşyalar kullanıl- mıştır. Ayrıca, Atatürk’ün isteği üzerine Konya Mevlana Türbesi kapa- tılmayarak, koleksiyonlarıyla birlikte müze hâline dönüştürülmüştür. Cumhuriyet’in ilk yıllarında adı geçen müzeler dışında, Anadolu’nun birçok ilinde yeni müzeler açılmış ve ülke çapında yaygınlaşması sağ- lanmıştır. Günümüzde aralarında Avrupa’da yılın müzesi ödülünü de kazanmış, 205’i Bakanlığa bağlı, 260’ı Bakanlık denetiminde özel müze olmak üzere toplam 465 müze bulunmaktadır. Sayıları gün geçtikçe artan müzeler, artık sadece eserlerin sergilendiği ve depolandığı mekânlar olmaktan çıkmış, halkın eğitimi için ulusal ve uluslararası konferans- ların, seminerlerin düzenlendiği, çeşitli sosyal ve kültürel faaliyetle- rin gerçekleştirildiği, sergilerin açıldığı, bilimsel yayınların yapıldığı, Türkiye’nin tanıtımına katkıda bulunan eğitim ve kültür kurumları hâline gelmiştir. Son yıllarda dünyanın en büyük mozaik müzesi olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi, Hatay Arkeoloji Müzesi, Şanlıurfa Müzesi, Şanlıurfa Haleplibahçe Mozaik Müzesi, Aydın Müzesi, Bitlis Ahlat Müzesi, Uşak Müzesi, Çanakkale Troya Müzesi, Mersin Müzesi ve Adana Müzesi gibi yeni müzeler çağdaş müzecilik anlayışına göre tasarlanmış ve ziyarete açılmıştır. 231 Müzecilik Faaliyetleri 231 Müzecilik Faaliyetleri Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne Bağlı Müzeler ve Ören Yerleri Müzeler, uygarlık tarihine ait her türlü objenin bilimsel kurallar altın- da sergilendiği, halkın beğeni ve kültürel birikimini zenginleştiren, araştırmacıların çalışmalarını kolaylaştırıcı ve geliştirici tarihî verile- rin gelecek kuşaklara aktarıldığı mekânlardır. Türkiye, zengin bir tarih ve kültür birikimine sahip olmasıyla ön plana çıkmaktadır. Bu neden- le zaman içinde birçok yeni müze binası inşa edilmiştir. Ayrıca, günü- müze ulaşan taşınmaz kültür varlıkları da restore edilerek birçokları “müze” olarak ziyarete açılmaktadır. Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bağlı 216 müze ve 144 düzenlenmiş ören yeri ol- mak üzere, ziyaret edilebilir 360 ünite aynı zamanda birer eğitim ve bilim kurumu olarak hizmet vermektedir. Müzeler Genel Müdürlüğüne bağlı müze ve ören yerleri ile ilgili ay- rıntılı bilgilere ulaşmak için turkishmuseums.com sitesi İngilizce ve Türkçe olarak hizmet vermektedir. 2002-2023 Yılları Arasında Yenilenerek Açılan Müzeler: » Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi (I. II. ve III. Etap) » Trabzon Sümela Manastırı (I. II. ve III. Etap) » İstanbul Arkeoloji Müzeleri Klasik Bina » Ankara Etnografya Müzesi » Gümüşhane İkizevler Etnografya Müzesi’nin de aralarında bulun- duğu, toplam 165 müze Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür- lüğü tarafından onarım, restorasyon ve teşhir-tanzim çalışmaları yapılarak yenilenmiştir. 2002-2023 Yılları Arasında İlk Kez Ziyarete Açılan Müzeler: 60 müze ilk kez ziyarete açılmış olup bunlardan bazıları uluslararası ölçekte ses getirmiştir. » Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi » Hatay Arkeoloji Müzesi » Şanlıurfa Arkeoloji ve Haleplibahçe Mozaik Müzesi » Kars Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi » Çanakkale Troya Müzesi 232 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İstanbul Hafıza 15 Temmuz » İstanbul Havalimanı Müzesi » Kahramanmaraş Elbistan Şehir Müzesi » Mehmet Akif Ersoy Hatıra Evi » Ankara 15 Temmuz Demokrasi Müzesi » Muş Müzesi » Edirne Balkan Savaşları Müzesi (Hıdırlık Tabyası) » Galata Kulesi » Kilis Alaeddin Yavaşca Müzesi » İznik Müzesi » İzmir Kültür Sanat Fabrikası » İstanbul Ayasofya Müzesi 2002-2023 Yılları Arasında Yeni İnşa Edilen Binalarında Hizmet Vermeye Başlayan Müzeler: 22 müze ise yeni inşa edilen binalarında hizmet vermeye başlamıştır. Bunlardan bazıları aşağıda listelenmiştir. » Adana Müzesi » Uşak Müzesi » Kayseri Müzesi » Mersin Müzesi » Van Müzesi » Erzurum Müzesi » Kilis Müzesi » Afyonkarahisar Müzesi » Kırşehir Müzesi » Erzincan Müzesi » Samsun Müzesi (Yeni müze binası inşaatı çalışmaları nedeniyle ge- çici olarak ziyarete kapatılmıştır ve yakın zamanda ziyarete açılma- sı planlanmaktadır.) Restorasyon ve Çeşitli Çalışmalardan Dolayı Geçici Olarak Ka- palı Müzeler: » İstanbul Arkeoloji Müzesi » Mersin Anamur Müzesi » Isparta Müzesi Genel 233 Müzecilik Faaliyetleri 233 Müzecilik Faaliyetleri » Samsun Müzesi » Elazığ Müzesi Genel » Trabzon Müzesi » İzmir Etnografya Müzesi » Diyarbakır Silvan Atatürk Evi » Manisa Müzesi » Bursa Yenişehir Şemaki Evi Müzesi » İzmir Tire Müzesi » Antalya Alanya Atatürk Evi Müzesi » Sinop Tarihi Cezaevi » İstanbul Eski Şark Eserleri Müzesi » Adana Süleyman Kulesi » Bursa Osmanlı Evi Müzesi » Diyarbakır Cahit Sıtkı Tarancı Evi Etnografya Müzesi » Kastamonu Livapaşa Konağı Etnografya Müzesi » İzmir Tarih ve Sanat Müzesi » Adıyaman Müzesi ve bağlı birimleri (Nemrut ve Perre hariç) » Gaziantep Arkeoloji Müzesi ve Gaziantep Kalesi » Hatay Müzesi ve bağlı birimleri (Çevlik Örenyeri ve St. Pierre Anıt Müzesi hariç) » Kahramanmaraş Müzesi ve bağlı birimleri » Elbistan Şehir Müzesi ve bağlı birimleri » Kilis Alaeddin Yavaşça Müzesi » Malatya Müzesi ve bağlı birimleri (Arslantepe Örenyeri hariç) » Şanlıurfa Kalesi » Fethiye Müzesi » İstanbul Büyük Saray Mozaikleri Müzesi » Çinili Köşk Müzesi » Galata Mevlevihanesi Müzesi (Semahane Bölümü Hariç) » Muğla Müzesi Bakım-Onarım çalışması » Konya Ereğli Müzesi » Nevşehir Müzesi » Bitlis Etnografya Müzesi » Galata Kulesi 234 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Side Müzesi » Yozgat Müzesi Müdürlüğü Bağlı Birimi Sarıkaya Hamamı » Yozgat Müzesi » Niğde Müzesi » Ürgüp Müzesi » Milas Müzesi Müdürlüğü Bağlı Birimi Beçin Kalesi’nin İç Kale Giriş Bölümü » Afrodisyas Müzesi » Düzce Konuralp Müzesi » Kütahya Müzesi Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı Bahse konu başkanlık bünyesinde bulunan aktif olarak faaliyetlerini yürüten müzeler ve faaliyetler aşağıda sıralanmaktadır. GRAFİK: 2002-2023 YILLARI ARASI KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE BAĞLI MÜZE VE ÖREN YERI SAYISI MÜZE SAYISI ÖREN YERİ SAYISI 2002 2002 2003 2003 2004 2004 2005 2005 2006 2006 2007 2007 2008 2008 2009 2009 2010 2010 2011 2011 2012 2012 2013 2013 2014 2014 2015 2015 2016 2016 2017 2017 2018 2018 2019 2019 2020 2020 2021 2021 2022 2022 2023 2023 183 182 180 180 182 186 187 187 188 189 191 189 192 195 197 198 199 199 199 209 211 214 128 128 129 129 129 130 130 130 131 131 131 130 137 138 138 138 141 142 142 142 144 144 235 Müzecilik Faaliyetleri 235 Müzecilik Faaliyetleri Başkanlık Bünyesindeki Müzeler Başkanlık bünyesinde dokuz müze bulunmaktadır. Bunlardan sekizi 2014 yılından sonra açılmıştır. Ayrıca bu müzelerin yanında bir de mo- bil müze bulunmaktadır. MÜZELER AÇILIŞ TARIHLERI Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi (ÇDTM) 2012 Kilitbahir Kalesi Kale Müzesi 2017 Bigalı Atatürk Evi ve Müzesi 2018 Anadolu Hamidiye Tabyası Çanakkale Savaşları Tarih Müzesi 2018 Bigalı Kalesi ve Müzesi 2021 Çanakkale Muharebeleri Araştırma Merkezi ve Müzesi 2022 Alçıtepe 1915 Hilal-i Ahmer Hastane Müzesi ve Sergisi ile Siper Canlandır- maları 2022 Mehmetçik Feneri ve Gelibolu Tarihî Sualtı Parkı Sergisi 2022 Seddülbahir Kalesi Kale Müzesi 2023 Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi (ÇDTM) Her yıl yüz binlerce kişinin ziyaret ettiği Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi’nin açılışı 2012 yılında yapılmıştır. TABLO: ÇANAKKALE SAVAŞLARI GELIBOLU TARIHÎ ALAN BAŞKANLIĞI MÜZELERI 236 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 1915 Çanakkale Savaşı ileri teknolojilerle hazırlanan etkileyici ses ve görsel efektler ile bizzat iştirak etmiş hissi uyandırarak gelecek nesil- lere anlatılmaktadır. 11 simülasyon salonu ve iki harp malzemeleri sergi alanıyla ziyaretçile- rin Çanakkale Savaşı’nın bütün safhalarını, âdeta yaşayarak öğrenme- leri sağlanmaktadır. Kilitbahir Kalesi Kale Müzesi 2017 yılında Kilitbahir Kalesi’nin restorasyonu ve teşhir tanzimi ta- mamlanmış, 18 Mart 2018 tarihinde ‘‘Kilitbahir Kale Müzesi’’ olarak açılışı yapılmıştır. Sarı Kule ve yedi kattan oluşan Ana Kule’de, Piri Re- is’in hayatından kale içindeki günlük yaşama, Osmanlı kalelerinin mi- marîsinden savunmasına, ticaretten ibadete kadar her şey, bugünün teknolojisiyle ziyaretçilere anlatılmaktadır. 2020 2020 35.153 14.271 36.550 84.704 49.476 54.496 102.174 75.569 2021 2021 2022 2022 2023 2023 İNFOGRAFİK: ÇANAKKALE DESTANI TANITIM MERKEZI YILLARA GÖRE ZIYARETÇI SAYISI MÜZE ZİYARETÇİ SAYISI SİNEVİZYON ZİYARETÇİ SAYISI 237 Müzecilik Faaliyetleri 237 Müzecilik Faaliyetleri Bigalı Atatürk Evi ve Müzesi Bigalı Atatürk Evi Müzesi’nin resmî açılışı 10 Ağustos 2018 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Modern müzecilik anlayışına uygun aydınlatma, güvenlik, vitrin uygulamaları ile birlikte Mustafa Kemal Atatürk’ün Çanakkale Muharebelerine katılımı, görevi, faaliyetleri kronolojik ola- rak anlatılmakta, dönemi yansıtan gerçeküstü mankenler ile Çanak- kale Muharebeleri planını gösteren canlandırmalar ve Mustafa Kemal Atatürk’ün kişisel eşyası sergilenmektedir. KILITBAHIR KALESI 55.843 63.820 25.712 40.127 73.185 77.088 2018* 2019 2020 2021 2022 İNFOGRAFİK: KILITBAHIR KALE VE MÜZESI YILLARA GÖRE ZIYARETÇI SAYISI 2023 * 18.03.2018 itibarıyla 238 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bigalı Kalesi ve Müzesi Bigalı Kalesi, Çanakkale Boğazı’nın Avrupa yakasında yer alan Os- manlı dönemi kalelerinden biridir. 2017 yılında başlayan “Bigalı Kalesi Restorasyonu Teşhir-Tanzimi ve Çevre Düzenlemesi” işi 2021 yılında İNFOGRAFİK: BIGALI ATATÜRK EVI MÜZESI YILLARA GÖRE ZIYARETÇI SAYISI 114.439 29.82826.526 58.663 41.457 2019 2020 2021 2022 2023 239 Müzecilik Faaliyetleri 239 Müzecilik Faaliyetleri tamamlanmıştır. Çanakkale Savaşlarında askerî silah tamirhanesi ola- rak kullanılan kalenin açılışı 24 Nisan 2022 tarihinde yapılmıştır. Bu tarihten itibaren on bini aşkın ziyaretçi tarafından ziyaret edilmiştir. Anadolu Hamidiye Tablası Çanakkale Savaşları Tarih Müzesi 2014 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restorasyon çalış- malarına başlanan Tabya, 9 Kasım 2018 tarihinde ziyarete açılmıştır. Anadolu Hamidiye Tabyası 10 yıllık süre ile Çanakkale Savaşları Geli- bolu Tarihî Alan Başkanlığına tahsis edilmiştir. BIGALI KALESI VE MÜZESI 240 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ANADOLU HAMIDIYE TABYASI ÇANAKKALE SAVAŞLARI TARIH MÜZESI İNFOGRAFİK: ANADOLU HAMIDIYE TABYASI ÇANAKKALE SAVAŞLARI TARIH MÜZESI YILLARA GÖRE ZIYARETÇI SAYISI 1.691 5.352 8.821 2018* 2019 2020 2021 2022 2023 17.715 18.369 13.133 * 20.11.2018 itibarıyla 241 Müzecilik Faaliyetleri 241 Müzecilik Faaliyetleri Alçıtepe 1915 Hilal-i Ahmer Hastane Müzesi ve Sergisi Çanakkale Muharebeleri sırasında 5’inci Ordu Menzil Teşkilatına bağ- lı hastanelerin yanı sıra Hilâl-i Ahmer (Kızılay) Cemiyetinin bölgede kurduğu seyyar hastaneler önemli rol oynamıştır. Cephede yaralanan askerlerin çantalarına dikilmiş “Harp Paketi” içindeki malzemelerle yarasını tedaviye başladığı bilinmektedir. Sıhhiye erleri tarafından gerideki “yaralı yuvalarına” ta- şınan askerler, sonrasında basit operasyonların yapılabildiği “sargı yerlerine” son olarak da cephe gerisindeki hastanelere taşınmışlardır. Cephe ve cephe gerisinde yapılan sağlık hizmetle- rini anlatmak amacıyla 2018 yılında ihalesi yapılan “1915 Hilal-i Ahmer Hastane Canlandırması” işi, ya- pıldığı Alçıtepe köyü mevkiini, tarihî alanın en çok ziyaret edilen yerleri arasına sokmuştur. Projenin 2. etabı olarak görülen “Çanakkale Muharebeleri Sıh- hiye Müzesi Teşhir-Tanzim İşi” 2021 yılında ihale edilmiş, ‘‘1915 Hilal-i Ahmer Sergisi’’ ve ‘‘Çanakkale Muharebeleri Sıhhiye Müzesi Teşhir-Tanzim İşi’’ ta- mamlanarak, sergi ve müze ziyaret açılmıştır. Alçıtepe’de tasarlanan canlandırma alanı ziyaret- çilerine cephe gerisindeki bir hastanenin tüm de- taylarıyla deneyimleme imkânı sunmaktadır. Ziyaretçiler hastane canlandırmasını gezerken 1915 yılında yaşanan şiddetli çarpışmalarda savaş suçu kabul edilen bir olaya da tanıklık etmektedirler. Düşmana ait uçaklar tarafından bombalanan bir sargı yerinde yaşananlar alandaki ses yerleştirmele- riyle gezenleri o anlara götürmektedir. Hastaneleri düşman tayyarelerinden koruyan makineli tüfek si- perinden başlayan ziyaret noktaları içerisinde, çay- hane, ameliyathane, ambar, kayıt ve ilk müdahale çadırları, etüv maki- nası ve hayatını kaybeden askerlerimizin tutulduğu gölgelik adı verilen alanlar bulunmaktadır. Revir çadırı, su dağıtan saka erinin bulunduğu istasyon ve atlı ambulans canlandırmanın tamamlayıcı unsurlarıdır. 1915 tarihinde yaşanan çarpışmalarda yaralanan bir askerin taşındığı güneşlikli orijinal bir sahra sedyesi sergilenmektedir. Çanakkale Desta- nı’na şahitlik eden bu duygu yüklü alan ziyaretçilerini ağırlamaktadır. ALÇITEPE 1915 HILAL-I AHMER HASTANESI CANLANDIRMA ALANI 242 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Siper Canlandırma Çalışmaları Alçıtepe’de yapılan canlandırma sahasının 3. etabı olan “Siper Canlan- dırması İşi’nde; tarihî alanda görülen siper izlerinin savaş sırasındaki görünümünün ziyaretçilere anlatılabilmesi için, savaş bölgelerinde herhangi bir tahribata sebebiyet vermemek için, savaş alanları dışın- da bir noktada kalıcı siperlerin savaş görünümüne uygun olarak inşa edilmesi, mankenlerle canlandırma yapılması ve koku, ses gibi özel etkilerle bu anlatımın kuvvetlendirilmesi amaçlanmıştır. SIPER CANLANDIRMASI 243 Müzecilik Faaliyetleri 243 Müzecilik Faaliyetleri Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi ve Müzesi 2022 yılında Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı ta- rafından restorasyonu ve teşhir-tanzimi tamamlanan Çanakkale Sa- vaşları Araştırma Merkezi 16 Eylül 2022 açılmıştır. Araştırma Merkezi’nde, hem yetişkinlere hem de çocuklara yönelik “Çanakkale Buluşmaları”, “Salı Sohbetleri”, “Tarihin Koruyucuları Atölyesi”, “Bir Kahraman, Bir Torun, Bir Kitap” ile “Harp Oyunları” ve “Masal Akşamları” etkinlikleri yapılmıştır. ÇANAKKALE SAVAŞLARI ARAŞTIRMA MERKEZI VE MÜZESI 244 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Seddülbahir Kalesi Kale Müzesi Osmanlı Padişahı 4. Mehmet’in annesi Hatice Turhan Sultan tarafın- dan 1659 yılında Çanakkale Boğazı’nın girişini savunmak amacıyla yaptırılan Seddülbahir Kalesi, dünya harp tarihine geçen Çanakka- le Muharebeleri sırasında 12 top ile savunmaya katılmıştır. İngiliz ve Fransız gemilerinin henüz bir savaş durumu olmamasına rağmen boğazın girişini koruyan tabyaları 3 Kasım 1914’te bombalamasının ardından ilk şehitler verilmiştir. Restorasyon çalışmaları 2015 yılında başlatılan kalenin açılışı 18 Mart 2023 tarihinde yapılmıştır. Çanakkale Savaşları Mobil Müzesi Çanakkale Savaşları Mobil Müzesi projesi, Türkiye’nin her bir köşe- sinden gençleri öncelikli hedef alarak, Çanakkale’ye henüz gelememiş veya gelemeyecek vatandaşlarımıza, Türkiye’nin tamamını gezerek hizmet sunmayı ve tarihî mirasımızı ulaştırmayı amaçlamıştır. 2 Tem- muz 2020 tarihinden itibaren; Yükümüz Kutsal, Rotamız Al Sancağın Dalgalandığı Her Yer sloganıyla yola çıkan Çanakkale Savaşları Mobil Müzesi “Çanakkale Ruhu”nun daha iyi algılanması için il il, ilçe ilçe zi- yaretlerini gerçekleştirmektedir. SEDDÜLBAHIR KALESI KALE MÜZESI 245 Müzecilik Faaliyetleri 245 Müzecilik Faaliyetleri ÇANAKKALE SAVAŞLARI MOBIL MÜZESI, DÜZCE, 2023 Ziyaret edilen il 78 35 60 19 192 Ziyaretçi 95.754 84.077 209.880 47.808 470.344 Ziyaret edilen ilçe 57 25 67 26 175 Gerçekleştirilen organizasyon 204 157 224 102 687 1. TUR 02.07.2020 - 29.04.2021 2. TUR 19.05.2021 - 25.12.2021 3. TUR 01.01.2022 - 31.12.2022 4. TUR 01.01.2023 - 30.06.2023 GENEL TOPLAM İNFOGRAFİK: ÇANAKKALE SAVAŞLARI MOBIL MÜZESI YILLARA GÖRE ZIYARET EDILEN YERLER VE ZIYARETÇI SAYISI 246 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Tarihî Alanın Açık Hava Müzeleri Arıburnu Yürüyüş Güzergâhı 2019 yılında ihale edilen “Arıburnu Cephesi Yürüyüş Yolu” ile Çanak- kale Kara Muharebelerinin en şiddetli geçtiği alanlar misafirlerin ziya- retine açılmıştır. Arıburnu Cephesi yürüyüş güzergâhı yedi kilomet- relik bir parkur olarak düzenlenmiştir ve parkur ortalama üç saatlik sürede gezilebilmektedir. Gelibolu Tarihî Sualtı Parkı Dalış Turizmi Çanakkale Savaşlarının yaşandığı tarihî Gelibolu Yarımadası’nda; 108 yıl önce batan savaş gemileri, ‘Gelibolu Tarihî Sualtı Parkı’ teması ile 2 Ekim 2021 tarihinde turizme açılmıştır. Çanakkale’nin savaş batıkları, 1. Dünya Savaşı temalı ilk sualtı parkı özelliğini taşımaktadır. Sualtı Par- kı’nın açılmasıyla 108 yıl önce Seddülbahir Kalesi açıklarında batırılan İngiliz Kraliyet Donanmasına ait “HMS Majestic”in de aralarında bu- lunduğu 14 batık gemiye dalış yapmak mümkün hâle gelmiştir. Gelibolu Tarihî Sualtı Parkı’nın açılışı birçok ulusal ve uluslararası basın kurulu- şu tarafından yoğun bir ilgi ile takip edilmiş ve haberleştirilmiştir. ARIBURNU YÜRÜYÜŞ GÜZERGÂHI 247 Müzecilik Faaliyetleri 247 Müzecilik Faaliyetleri GELIBOLU TARIHÎ SUALTI PARKI’NIN DALIŞ TURIZMI 248 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıflar Genel Müdürlüğünün varlığının temelini oluşturan vakıflarla ilgili her türlü bilgi ve belgenin gelecek nesillere bozulmadan aktarıl- ması, elektronik ortamda paylaşılabilmesi ve ilim dünyasının istifa- desine sunulması amacıyla Vakıf Arşiv Yönetim Sistemi (VAYS) 2011 yılında hayata geçirilmiştir. » 2003 yılı öncesinde Vakıflar Ge- nel Müdürlüğü arşivlerinde vakıf- larla ilgili yaklaşık 1 milyon belge bulunurken, VAYS ile 2003-2023 yılları arasında 10 milyondan faz- la her türlü belgenin; » Dünya arşivcilik standartlarına uygun olarak ve aslı muhafaza edilerek çağdaş teknoloji ile dijital kopyaları alınmış, » Ortalama saklama ömrü 400- 500 yıl olan mikro-film ortamına aktarılması sağlanmış, » Katalog bilgileri çıkarılmış, » Vakfiye, zeyl vakfiye, ilam da ol- mak üzere ilgili belgelerden Arap- ça olanlarının Türkçeye çevirisi, Osmanlıca olanlarının transkrip- siyonları yapılmış; hülasa, tevcih, ahkâm, tafsil, berat, muhasebe, hüccet, ariza, maruz, hurufat, atik ve yeni şahsiyet kaydı da olmak üzere ilgili belgelerin vakıf adla- rıyla eşleştirilmesi tamamlanmıştır. » Taşınır vakıf kültür varlığı özelliğindeki vakfiye ve vakıf belgesi def- terlerinde yer alan 950 bin sayfanın üzerindeki kayıt, renkli olarak taranmış ve dijital ortama aktarılmıştır. » 2002 yılında Osmanlı Coğrafyasında 40 bin vakfın tespiti yapılmış iken, devam eden tespit ve araştırmalar neticesinde vakıf sayısı 62 bine çıkmış, tespiti yapılan bütün vakıflara ait künye bilgileri “Va- kıf/Vakfiye Takip Modülüne” girilmiştir. FATIH SULTAN MEHMED’IN AYASOFYA VAKFIYESI GIRIŞI “Yıllarca kapalı kapılar ardında kalmış 10 milyondan fazla belge gün ışığına çıkarıldı” 249 Müzecilik Faaliyetleri 249 Müzecilik Faaliyetleri Depolardan çıkarılan vakıf kültür varlıklarının laboratuvarlarda ba- kımları yapılmış, çağdaş sunum tek- nikleriyle müzelerimizde sergilen- mesi ve korunması sağlanmıştır. 2002 yılı öncesinde Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesinde sadece dört müze bulunurken, 2003-2023 yılları arasında dokuz vakıf müzesinin daha hizmete girmesiyle bu sayı 13’e çıkarılmıştır (İstanbul’daki Halı Müzesi ile Kilim ve Düz Dokuma Yay- gılar Müzesi 2020 yılında birleştirilmiştir. Dolayısıyla müze sayısı 12 olmuştur.). 2002 yılı öncesinde vakıf kültür merkezi bulunmazken, 2003-2022 yılları arasında iki vakıf kültür merkezi açılmıştır. Bu merkezler Anka- ra Taceddin Dergâhı ve Mehmet Akif Ersoy Kültür Merkezi ile Tokat Halef Sultan Kültür Merkezidir. 2003-2022 yılları arasında açılan Vakıflar Genel Müdürlüğüne bağlı müzeler; » Ankara Vakıf Eserleri Müzesi » Konya Sahip Ata Vakıf Müzesi » Tokat Mevlevihane Vakıf Müzesi » Gaziantep Mevlevihane’si Vakıf Müzesi » Kastamonu Şeyh Şaban-ı Veli Vakıf Müzesi » Edirne Selimiye Vakıf Müzesi » İstanbul Akaretler Mustafa Kemal Müzesi » Sivas Gök Medrese Vakıf Müzesi » Erzurum Çifte Minareli Medrese Vakıf Müzesi “Yıllarca depolarda kilitli kalmış, bakımsız bırakılmış binlerce taşınır vakıf kültür varlığı artık yeni açılan vakıf müzelerinde sergileniyor” 251 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Restorasyon Restorasyon, tarihî eserlerin, yapıların veya sanat eserlerinin zamanla uğradıkları yıpranma, hasar veya bozulmalara karşı orijinallerine en uygun şekilde onarılması ve eski hâline getirilmesi sürecidir. Bu süreç, kültürel mirasın fiziksel olarak korunması, orijinal malzeme ve ya- pının korunarak gelecek nesillere aktarılması amacını taşır. İstanbul gibi tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış şehirlerdeki kültürel varlıkların restorasyonu, şehrin tarihî dokusunu ve kültürel kimliğini koruma altına alır. Restorasyon süreci, genellikle çok kapsamlı bir araştırma ve çok yönlü planlama aşamalarını içerir. Bu süreçte eserlere zarar vermeden, döne- min estetik değerlerini de göz önünde bulundurarak yapının tarihçesi, mimarîsi ve kullanılan malzemeler hakkında detaylı bilgiler toplanır. Ardından, yapıya zarar vermeden onarım ve güçlendirme yöntemleri belirlenir. Restorasyon projeleri aynı zamanda kültürel varlıkların sadece fizik- sel yapılarını değil, aynı zamanda onların taşıdığı tarihî ve kültürel an- lamları da koruma altına alır. Bu projeler, tarihî yapıların günümüzde de kullanılabilir olmasını sağlayarak kültürel mirasın yaşatılmasında Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 252 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI I. ABDÜLHAMID DÖNEMINE AIT ‘SOYAĞACI’ TABLOSUNUN RESTORE EDILMESI 253 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 253 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon önemli bir rol oynar. Kültürel varlıkların restorasyonu, aynı zamanda turizm açısından da büyük bir potansiyel taşır. İyi korunmuş tarihî ve kültürel alanlar, yerli ve yabancı turistler için büyük bir çekim merkezi oluşturur. Bu durum, yerel ekonomiye önemli katkılarda bulunabilir. Sonuç olarak, kültürel varlıkların restorasyonu, tarihî mirasın korun- ması, kültürel kimliğin güçlendirilmesi ve turizm potansiyelinin artı- rılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu kapsamda Türkiye, il- gili kurumları aracılığıyla hem yurt içinde hem de yurt dışında ortak tarihî ve kültürel mirasımız olan eserlerin restorasyonu ile ortak bir gelecek kurmaya yönelik önemli adımlar atmaktadır. Bu çalışmalar, gelecek nesillere aktarılacak kültürel değerlerin korunması ve sürdü- rülebilir kalkınma hedeflerine katkıda bulunma açısından da değer- lendirilmelidir. Konservasyon Konservasyon, kültürel ve tarihî eserlerin korunmasına yönelik kap- samlı bir süreçtir. Bu sürecin temel amacı, sanat eserleri, mimarî yapı- lar ve diğer kültürel varlıkların uzun süre korunarak gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktır. Konservasyon çalışmaları, eserlerin fizik- sel bozulmasını önlemeyi, yapısal bütünlüklerini korumayı ve estetik değerlerini mümkün olduğunca orijinal hâlleriyle sürdürmeyi hedef- ler. Bu amaçla, eserler üzerinde yapılan her türlü müdahale, eserin ori- 254 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI jinalliğine ve tarihsel bütünlüğüne zarar vermeden, gelecekteki resto- rasyon veya koruma çalışmalarına imkân verecek şekilde planlanır ve uygulanır. Konservasyon sürecinde, eserlerin mevcut durumlarının detaylı ince- lenmesi ve belgelenmesi önemli bir adımdır. Bu inceleme, eserin yapı- sına, kullanılan malzemelere, meydana gelen bozulmaların nedenleri- ne ve müdahale için en uygun yöntemlerin belirlenmesine yöneliktir. Müdahaleler, eserin orijinal malzemelerine ve tekniklerine mümkün olduğunca sadık kalınarak minimum seviyede tutulur. Bu, eserin tari- hine ve kültürel değerine gösterilen saygıdan kaynaklanır. Konservasyon, aynı zamanda önleyici koruma tedbirlerini de içerir. Bu tedbirler arasında, eserlerin saklandığı veya sergilendiği ortamlar için uygun koşullar sağlanması, zararlı ışık, nem ve sıcaklık gibi çevresel faktörlerin kontrol altında tutulması ve eserlere zarar verebilecek bö- cekler veya mikroorganizmalara karşı koruma önlemlerinin alınması yer alır. Önleyici koruma, eserlerin olası zararlardan korunması ve ko- ruma maliyetlerinin minimize edilmesi açısından büyük önem taşır. Konservasyonun temelinde yatan felsefe, kültürel mirasın sadece bu- gün için değil, aynı zamanda gelecek nesiller için de korunması ge- rektiği düşüncesidir. Bu süreç, toplumların kültürel kimliğini ve tarih FOSIL KAZILARINDA ÇIKAN HAYVAN FOSILLERI KONSERVASYON ÇALIŞMASI, KAYSERI 255 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 255 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon bilincini güçlendirirken, tarihî ve kültürel değerlerin yaşatılmasına ve aktarılmasına katkıda bulunur. Konservasyon, bu bakımdan sadece kültürel varlıkların fiziksel bütünlüğünü korumakla kalmaz, aynı za- manda toplumsal hafızanın ve kültürel mirasın sürdürülebilirliğini de destekler. Konservasyon ve Restorasyon Arasındaki Temel Farklılıklar Konservasyon ve restorasyon, kültürel ve tarihî varlıkların korunma- sı ve onarımıyla ilgili iki temel kavramdır. Ancak her biri farklı yakla- şımlar ve hedefler içerir. Konservasyon, esas olarak kültürel varlıkların mevcut durumlarının korunmasına ve gelecek nesillere aktarılmasına odaklanır. Bu süreçte, eserlerin fiziksel ve estetik bütünlüklerinin ko- runması, yapısal zararların önlenmesi ve çevresel koşulların kontrol altında tutulması gibi önleyici tedbirler ön plandadır. 256 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Konservasyon çalışmaları, eserin orijinal malzemelerine ve teknikleri- ne en az müdahale ile gerçekleştirilir, böylece eserin tarihine ve kültü- rel değerine saygı gösterilmiş olur. Restorasyon ise hasar görmüş veya zamanla bozulmuş kültürel varlıkları orijinal hâllerine yakın bir du- ruma getirmeyi amaçlar. Bu süreçte, eserler üzerinde daha aktif mü- dahalelerde bulunularak kaybolmuş ya da zarar görmüş bölümlerin onarılması, eksik kısımların yeniden oluşturulması ve eserin estetik değerinin yeniden kazandırılması gibi işlemler yapılır. Restorasyon çalışmaları, eserin tarihî ve kültürel bağlamını dikkate alarak ve müm- kün olduğunca dikkatli gerçekleştirilir, ancak bu süreç esere daha faz- la müdahaleyi gerektirir. Konservasyon ve restorasyon arasındaki temel fark, konservasyonun eserin mevcut durumunu koruma ve zarar görmesini önleme üzerine odaklanması, restorasyonun ise eseri aktif bir şekilde onararak oriji- naline yakın bir duruma getirme çabası içinde olmasıdır. Her iki sü- reç de kültürel mirasın korunması ve sürdürülmesi açısından hayati öneme sahiptir, ancak uygulamaları ve yaklaşımları farklılık gösterir. Konservasyon, eserin uzun vadeli korunmasını hedeflerken, restoras- yon daha çok estetik ve yapısal bütünlüğün yeniden kazandırılmasına yöneliktir. Türkiye’de Kültürel Mirasın Korunmasına Yönelik Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Türkiye, zengin tarihî ve kültürel mirasıyla tüm dünyada tanınmak- tadır. Bu mirasın korunması, geliştirilmesi ve gelecek nesillere akta- rılması amacıyla Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, restorasyon ve konservasyon çalışmalarına büyük önem vermektedir. Bakanlık tarafından yürütülen çalışmalar, somut ve somut olmayan kültürel varlıkların korunmasını amaçlamakta ve bu alanda çeşitli yasal düzenlemeler ile politikalar geliştirilmektedir. Bakanlık, tarihî eserlerin ve kültürel varlıkların restorasyonu için kapsamlı projeler geliştirmektedir. Bu projeler, eserlerin orijinalliğine sadık kalınarak, gelecek nesillere sağlam aktarılmasını hedeflemektedir. Restorasyon çalışmaları, uluslararası standartlara uygun olarak, alanında uzman restoratörler ve konservatörler tarafından yürütülmektedir. Kültürel mirasın korunması kapsamında, konservasyon çalışmaları büyük bir titizlikle gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalar, kültürel varlıkların mevcut durumunun korunması ve olası hasarların önlenmesine yö- neliktir. Konservasyon süreçleri, bilimsel araştırmalar ve teknolojik 257 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 257 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon yöntemlerle desteklenmekte, böylece kültürel varlıkların uzun vadeli korunması sağlanmaktadır. Kültür mirasın gelecek kuşaklara aktarılması için gerekli çalışmalar, 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararna- mesi’nin “Kültür ve Turizm Bakanlığı” başlıklı Onuncu Bölümünde yer alan “Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü” başlıklı 281 inci maddesi ile 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Ka- nunu kapsamında, uluslararası koruma ilkeleri doğrultusunda yürü- tülmektedir. Restorasyon ve Konservasyon Alanlarından Örnekler Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 20 yıl içerisinde gerçekleşti- rilen önemli restorasyon ve konservasyon projeleri arasında, Anado- lu’nun farklı bölgelerindeki tarihî yapılar, antik kentler ve müzeler yer almaktadır. Bu projeler, kültürel mirasın korunması ve tanıtılması açı- sından büyük bir öneme sahiptir. 258 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Vakıf Eseri Proje ve Onarımı Uygarlıkların beşiği olan Anadolu, dünyanın hiçbir yeri ile kıyaslana- mayacak kadar tarihî zenginlikler barındırmaktadır. Bu tarihî zengin- liklerin en önemli bölümünü vakıf kültür varlıkları oluşturmaktadır. Mülkiyeti vakıflara ait yaklaşık 8750 taşınmaz kültür varlığı kaydı bulunmaktadır. Türkiye’nin dört bir yanındaki bu eserlerin restoras- yonları için büyük bir çaba gösterilmekte, bu kapsamda 2023 yılının onuncu ayı itibarıyla yaklaşık 5 bin 800 eserin restorasyonu gerçek- leşmiştir. Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Restorasyonu İstanbul’un silüetini şekillendiren ve hem Bizans hem de Osmanlı mimarîsinin izlerini taşıyan Ayasofya Camii, 2020 yılında kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçmiştir. Bu restorasyon çalışmaları esas olarak yapısal bütünlüğü sağlamak ve yapıyı olası sismik etkilerden korumak üzere planlanmıştır. 259 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 259 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Ayasofya Camii’nin orijinal mozaikleri gibi tarihî özellikler özenle korunmuş, aynı zamanda eserin estetik değeri ve ziyaretçi deneyimi göz önünde bulundurularak iyileştirmeler yapılmıştır. Resto- rasyon sonrası Ayasofya Camii, daha güvenli ve erişilebilir bir şekilde ziyaretçilere açılmıştır. Fetih- le birlikte camiye dönüştürülen ve 481 yıl cami olarak hizmet veren Ayasofya Camii, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan imzası ile yayımlanan 2729 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle yeni- den ibadete açılmıştır. Topkapı Sarayı Restorasyonu İstanbul’un tarihî yarımadasında, Osmanlı İmparatorluğu’nun yakla- şık 400 yıl boyunca idarî merkezi ve kalbi olarak hizmet veren Top- kapı Sarayı, zengin tarihî ve kültürel mirasıyla her yıl milyonlarca zi- AYASOFYA-I KEBÎR CÂMI-I ŞERÎFI İSTANBUL 260 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI yaretçiyi ağırlamaktadır. 2016 yılındaki kapsamlı restorasyon projesi, bu eşsiz kültürel varlığın ko- runması ve gelecek nesillere aktarılması için bü- yük önem taşımaktadır. Restorasyon çalışmaları, sarayın muhteşem avlularını, eşsiz yapılarını ve detaylı süslemelerini kapsamıştır. Restorasyon süreci, sarayın birçok farklı bölümünü içermiştir: İkinci Avlu’daki mutfaklar, Harem bölümü, Arz Odası ve kütüphaneler gibi hayati yapılar özenle ele alınmıştır. Her biri özgün sanat eserleri olan İznik çinileri, altın yaldızlı tavanlar, el yapımı vitray pencereler ve zen- gin kalem işleri, aslına uygun yöntemlerle ve tarihî dokuya zarar ver- meden restore edilmiştir. Restorasyon süreci aynı zamanda, sarayın mekanik ve elektrik sistemlerini modernize etmeyi ve ziyaretçiler için güvenliği artırmayı da içermiştir. Topkapı Sarayı’nın restorasyonunun diğer önemli bir yönü de hasar TOPKAPI SARAYI İSTANBUL 261 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 261 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon görmüş yapısal elemanların güçlendirilmesidir. Özellikle İstanbul’un deprem riski göz önünde bulundurularak, sarayın duvarları ve temel- leri gibi kritik yapısal bileşenlerin güçlendirilmesine yönelik çalışma- lar öncelik kazanmıştır. Yapısal güçlendirme, geleneksel yöntemler ve modern mühendislik çözümleri birleştirilerek gerçekleştirilmiştir. Topkapı Sarayı’nın restorasyonu, sadece tarihî yapıyı korumak ve onarmakla kalmamış, aynı zamanda sarayın uzun tarihi boyunca bir- çok farklı döneme tanıklık eden zengin koleksiyonlarına ev sahipliği yapmaya devam etmesi için de gerekli koşulları iyileştirmiştir. Resto- rasyon çalışmalarının bir parçası olarak, sarayın müze işlevinin gelişti- rilmesi ve ziyaretçi deneyiminin zenginleştirilmesi de hedeflenmiştir. Restorasyonun bu aşamaları, sarayın dünya mirası olarak statüsünü pekiştirmiş ve İstanbul’un tarihî dokusunun bir parçası olarak kültü- rel kimliğini güçlendirmiştir. Bu restorasyon, aynı zamanda kültürel miras yönetimine ve koruma bilincinin geliştirilmesine katkıda bulunmuş, tarihî yapıların modern kullanım ihtiyaçları ile nasıl uyumlu hâle getirilebileceği konusunda bir model teşkil etmiştir. Topkapı Sarayı, bu titiz ve özenli restorasyon sürecinin ardından, Osmanlı tarihini, sanatını ve mimarîsini dünyaya tanıtan canlı bir belgesel niteliğinde, her köşesi ile herkesi cezbeden bir merkez hâline gelmiştir. CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN, TOPKAPI SARAYI’NDA RESTORASYONU TAMAMLANAN BIRIMLERIN AÇILIŞINI GERÇEKLEŞTIRDI. TOPKAPI SARAYI’NDA DEVAM EDEN RESTORASYON ÇALIŞMALARINDA 16. YÜZYILA AIT ÜZERINDE SIMURG VE EJDER MOTIFLERININ BULUNDUĞU ‘SAZ YOLU’ BEZEMELER BULUNDU. 262 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Selimiye Camii Restorasyonu Selimiye Camii, Osmanlı mimarlığının zirve noktalarından biri ola- rak kabul edilen, Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” dediği ve Edirne’nin sembollerinden biri olan yapıdır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bu muhteşem eser, 16. yüzyılda inşa edilmiştir ve olağanüstü mimarî tasarımı, mükemmel oranları ve süslemeleriyle dikkat çeker. Caminin etkileyici kubbesi ve yüksek minareleri, mimarî alanda bir yenilik olarak görülür ve Sinan’ın mimarî dehasının bir yansımasıdır. Caminin restorasyonu, yapıyı hem koruma hem de geleceğe taşıma amacını güden titiz bir süreci içermiştir. Restorasyon çalışmaları, ca- minin ince işçilik gerektiren taş ve çini işlemelerinin, iç ve dış süsle- melerinin, minber ve mihrap gibi unsurlarının aslına uygun şekilde onarılmasını kapsamıştır. Ayrıca, Selimiye’nin zarif iç mekânını ay- dınlatan devasa kubbenin restorasyonu da büyük önem taşımıştır. Caminin kubbesinin, duvarlarının ve destek yapılarının, deprem gibi 263 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 263 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon doğal afetlere karşı dayanıklılığını artırmak için yapısal güçlendirme işlemleri yapılmıştır. Restorasyon sırasında, caminin eşsiz akustik özelliklerinin de korun- masına özen gösterilmiştir. Bu sayede cami içerisinde okunan ezanın ve edilen duaların benzersiz bir ses deneyimi sunması sağlanmıştır. Mimar Sinan’ın tasarımında önemli bir rol oynayan ışıklandırma, ca- minin içerisinde günün farklı zamanlarında oluşturduğu görsel etkile- rin korunmasını içeren hassas bir çalışma gerektirmiştir. Selimiye Camii’nin restorasyonu, kültürel mirasın yanı sıra bir iba- det mekânının da canlılığını ve fonksiyonelliğini koruma gerekliliğini yansıtan bir projedir. Restorasyon sonrasında cami, hem günümüz ce- maatinin ihtiyaçlarına hizmet edecek modern tesisata kavuşmuş hem de tarihî ve estetik değerlerinin korunması sayesinde, gelecek nesiller tarafından da takdir edilecek bir eser olarak yerini almıştır. Restoras- yon süreci, aynı zamanda, bu muazzam eserin, Edirne ve Türkiye’nin kültürel turizmine katkısını da artırmıştır. 264 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Abdulkadir Geylani Külliyesi Restorasyonu Irak’ın başkenti Bağdat’ta yer alan tarihî Abdulkadir Geylani Külliyesi, 2020 yılında gerçekleştirilen restorasyonla orijinal mimarî nitelikleri- ne kavuşturulmuştur. Külliyenin cami kubbesi, ana giriş kapıları gibi önemli elemanları titizlikle onarılmış, Osmanlı dönemine ait minber ve mihrap gibi ögeler aslına uygun olarak yeniden inşa edilmiştir. Sırbistan-Ram Kalesi Restorasyonu Sırbistan’da yer alan Ram Kalesi’nin restorasyonu, Türkiye’nin kültü- rel diplomasi çabalarının bir parçası olarak, ortak kültürel mirasın ko- runması ve bu miras üzerinden iki ülke arasındaki tarihî bağların güç- lendirilmesi amacını taşımıştır. Kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından kale, turistik bir cazibe merkezi olarak konumlandırılmıştır. ABDÜLKADIR GEYLANI KÜLLIYESI, IRAK RAM KALESI, SIRBISTAN 265 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 265 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Etiyopya Necaşi Türbesi Restorasyonu Etiyopya’daki tarihî Necaşi Türbesi ve ilk Müslümanlara ev sahipliği yapan Negaş Ahmedin Camisi, 2017 yılında restorasyon ve çevre dü- zenlemesiyle yeniden ziyaretçilere açılmıştır. Türkiye’nin desteklediği bu proje, dinî turizm açısından bölgenin potansiyelini artırmış ve ta- rihî bağları güçlendirmiştir. Ani Harabeleri Restorasyonu “Dünya’nın 1000 yıl önceki kozmopolit şehri” olarak nitelendirilen Ani Harabeleri, restorasyon süreci boyunca, alanın zengin tarihî ve kültü- rel mirasının korunması ve turizme kazandırılması hedefleri doğrul- tusunda dikkatle ele alınmıştır. UNESCO’nun Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmesi, restorasyon çalışmalarının uluslararası standartlara uygunluğunu ve önemini vurgulamaktadır. NECAŞI TÜRBESI, ETIYOPYA ANI HARABELERI, KARS 266 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Sümela Manastırı Restorasyonu Karadeniz Bölgesi’nin muhteşem doğasında, Maç- ka’nın sarp kayalıklarına yaslanmış eşsiz bir ma- nastır olan Sümela, M.S. 4. yüzyılda inşa edilmiş ve Bizans döneminin en önemli manastırlarından biri olarak kabul edilmiştir. Sümela Manastırı, zor- lu coğrafyası ve ulaşılması güç konumu ile tarih boyunca pek çok zi- yaretçi tarafından “kutsal mabet” olarak nitelendirilmiştir. Manastırın freskleri, mimarî yapısı ve doğal çevresi hem Hristiyan dünyası için hem de tarihî ve kültürel mirasın korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Restorasyon çalışmaları kapsamın- da, manastırın duvarları, şapelleri, kaya kilisesi ve diğer yapıları, uzun yıllara meydan okuyan hava ko- şullarının yıpratıcı etkilerine karşı korunmuştur. Ayrıca, zaman için- de erozyona uğramış ve insan mü- dahalesiyle zarar görmüş fresklerin korunması için detaylı restorasyon işlemleri gerçekleştirilmiştir. Fresk- lerin restorasyonunda, dinî tasvirle- SÜMELA MANASTIRI, TRABZON 267 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 267 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon rin özgünlüğünü ve renklerin canlılığını korumak için özel teknikler kullanılmıştır. Sümela Manastırı’nın restorasyonu sırasında, yapıya zarar vermeden modern destek ve güvenlik önlemleri eklenmiştir. Ziyaretçilerin manastıra ulaşımını kolaylaştırmak için yapılan yürü- yüş yolları, izleyicilerin manastırın büyüleyici güzelliğini güvenli bir şekilde deneyimlemelerine olanak tanımıştır. Restorasyon projesi, çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri gözetilerek yürütülmüş, doğal habi- tatın korunmasına ve çevrede yaşayan bitki ile hayvan türlerinin ya- şam alanlarının muhafazasına dikkat edilmiştir. Göbeklitepe Restorasyon ve Koruma Projesi Göbeklitepe, Şanlıurfa’nın eteklerinde yer alan ve Neolitik Çağ’ın baş- langıcına işaret eden, dünyanın en eski tapınak kompleksleri arasında öne çıkmaktadır. M.Ö. 10. binyıla tarihlenen bu önemli arkeolojik sit, insanlık tarihinin manevi ve toplumsal dinamiklerine dair benzersiz bulgular sunmaktadır. 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren Göbeklitepe, küresel tarih mirasının korunması ve araştırılma- sında bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Restorasyon ve koruma çalışmaları, Göbeklitepe’nin tarihsel dokusunu koruma altına almak ve arkeolojik değerlerini gelecek nesillere aktar- mak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Alanın koruma altına alınması, özellikle yer üstü yapılarının korunmasına yönelik modern ve sürdürü- lebilir çözümler geliştirilmesini gerektirmiştir. Bu bağlamda, tapınakları koruyan çatı yapıları, sitenin doğal etkenlere karşı savunmasını güçlen- dirmiş ve arkeolojik kazı çalışmalarının kontrollü bir şekilde sürdürülmesini sağlamıştır. GÖBEKLITEPE, ŞANLIURFA 268 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Ziyaretçi altyapısının geliştirilmesi de proje kapsamında öncelikli hedef- ler arasında yer almıştır. Göbeklitepe, eğitim ve araştırma faaliyetlerini destekleyen, bilgilendirici yollar ve gözlem platformları ile zenginleşti- rilmiştir. Sürdürülebilir turizm anlayışı doğrultusunda gerçekleştirilen bu çalışmalar, ziyaretçilere hem tarihî hem de kültürel bir yolculuk sun- makta ve sit alanının bütünleyici bir parçası olarak işlev görmektedir. Çevresel sürdürülebilirlik, Göbeklitepe’de gerçekleştirilen restorasyon ve koruma çalışmalarının temel prensiplerinden birini oluşturmuştur. Bu çerçevede, arkeolojik sitin çevresindeki doğal habitatın korunması, biyoçeşitliliğin desteklenmesi ve ekolojik dengeye saygılı bir yaklaşım benimsenmiştir. Proje, Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığının lider- liğinde, ulusal ve uluslararası uzmanların iş birliğiyle sürdürülmüş, kültürel ve bilimsel entegrasyonun başarılı bir örneğini teşkil etmiştir. İshak Paşa Sarayı Restorasyonu Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinde bulunan İshak Paşa Sarayı, Osmanlı mimarîsinin nadide örneklerinden biri olup, aynı zamanda farklı mi- marî tarzların etkileyici bir sentezini sunar. Saray, Doğu Anadolu’nun zorlu iklim koşullarına karşı yüzyıllardır ayakta kalmıştır. Restorasyon çalışmalarında sarayın tarihî ve mimarî bütünlüğünün korunması amaçlanmış ve aslına uygun onarılmasına özen gösterilmiştir. Restorasyon sürecinde, zarif işçilikle yapılmış taş oymaları, duvar freskleri ve çiniler, zarar görmüş bölgelerin yenilen- mesiyle özellikle dikkat çekmiştir. Bu çalışmalar, sarayın mimarî ve tarihî özelliklerini gelecek nesillere aktarmayı sağlamıştır. İSHAK PAŞA SARAYI, AĞRI 269 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 269 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon İSHAK PAŞA SARAYI, AĞRI 270 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Erzurum Çifte Minareli Medrese 13. yüzyılda Selçuklu döneminde inşa edilen Çifte Minareli Medrese, Erzurum’da bulunmakta ve Anadolu Selçuklu mimarîsinin en göste- rişli eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Medrese, adını aldığı ikiz minareleri ile tanınır ve bu minareler, döneminin yüksek mühen- dislik ve mimarlık becerilerini göstermektedir. Restorasyon çalışma- larında, medresenin taş işçiliği, süslü kapı ve pencereleri ile geometrik ve bitkisel motiflerle bezeli portal girişi gibi unsurlar titizlikle onarıl- mıştır. Medresenin restorasyonu, bu mimarî hazinenin korunması ve tarihî eğitim merkezinin öneminin vurgulanması açısından büyük öneme sahiptir. Restorasyonla, medresenin ziyaretçilere açık bir kültürel ve tarihî alan olarak işlev görmesi amaçlanmıştır. 271 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 271 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Vaniköy Camii Vani Mehmed Efendi tarafından 1665’te yaptırılan ve halk arasında Vaniköy Camii olarak bilinen Vani Mehmed Efendi Camisi, Kasım 2020’de çıkan yangında büyük oranda zarar görmüştür. Kalyon Vakfı ile İstanbul Vakıflar 2. Bölge Müdürlüğü ve Mehmed Vani Vakfı arasında imzalanan “Restorasyon Protokolü” kapsamında resto- rasyon çalışmaları tamamlanan ve yenilenen cami, 16 Haziran 2023 tarihinde yeniden ibadete açılmıştır. 272 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Muğla’daki Antik Kent Kazıları Muğla ve çevresi, antik çağlardan itibaren birçok medeniyete ev sa- hipliği yapmış, zengin tarihî mirasıyla günümüzde de büyük önem taşıyan bir bölgedir. Bu mirasın önemli bir parçasını oluşturan antik kentler, aralarında Knidos, Stratonikeia ve Lagina gibi önemli arkeolo- jik sit alanlarını içerir. Kültür ve Turizm Bakanlığının desteklediği res- torasyon ve koruma çalışmaları, bu antik kentlerin tarih öncesinden günümüze uzanan kültürel mirasını korumayı ve sergilemeyi amaç- lamaktadır. Knidos Antik Kenti Restorasyon Çalışmaları Knidos, antik çağın en önemli ticaret ve sanat merkezlerinden biri olarak bilinir. Deniz kenarında bulunan bu antik kent hem bilimsel araştırmalar hem de turistik ziyaretler için büyük önem taşımaktadır. Restorasyon çalışmaları kapsamında, kentin tiyatrosu, tapınakları ve agorası gibi önemli yapıları koruma altına alınmıştır. Ayrıca deniz erozyonuna karşı önlemler alınarak kentin liman bölgesi de güçlendi- rilmiştir. Stratonikeia Antik Kenti ve Restorasyonu Stratonikeia, antik dönemden Osmanlı dönemine kadar uzanan geniş bir tarihî yelpazeye sahiptir. Kentin restorasyonu hem antik yapıların korunması hem de tarihî doku içindeki Osmanlı mimarîsinin resto- rasyonunu içermektedir. Bu kapsamda, Stratonikeia’daki antik tiyatro, KNIDOS ANTIK KENTI, MUĞLA 273 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 273 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon STRATONIKEIA ANTIK KENTI, MUĞLA 274 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI meclis binası ve diğer kamu yapıları üzerinde kapsamlı restorasyon ve koruma çalışmaları yürütülmüştür. Proje, kentin çok katmanlı tarihini ziyaretçilere sunmayı hedeflemektedir. Lagina Hekate Tapınağı Koruma ve Restorasyon Çalışmaları Lagina, antik dönemin önemli bir dinî merkezi olarak kabul edilmekte ve Hekate kültünün en önemli tapınaklarından birine ev sahipliği yap- maktadır. Tapınağın ve çevresindeki dinî kompleksin restorasyon çalış- maları, dinî ritüellerin ve tapınma pratiklerinin daha iyi anlaşılabilmesi için büyük önem taşır. Çalışmalar, tapınağın mimarî özelliklerinin ko- runması ve arkeolojik buluntuların restorasyonunu içermektedir. Beykoz Mecidiye Köşkü Beykoz Mecidiye Köşkü, İstanbul’un Anadolu yakasında, Boğaziçi’nin büyüleyici manzarasına hâkim bir konumda yer alır. Sultan Abdülme- cid döneminde, 19. yüzyılın ortalarında inşa edilmiştir. Osmanlı mimarî stilinin zarif ve naif özelliklerini taşıyan köşk, zamanla çeşitli amaçlar için kullanılmış ve günümüze kadar ulaşmıştır. 2017 yılında tamamla- nan restorasyon çalışmaları kapsamında, köşkün tarihî dokusuna sa- dık kalınarak orijinal süslemeler, döşemeler ve ahşap işçilikleri titizlikle onarılmıştır. Ayrıca köşkün statik güçlendirilmesi ve modern tesisat sistemi gibi yapısal iyileştirmeler de gerçekleştirilmiştir. Restorasyon sürecinde, binanın orijinal fonksiyonları ve estetiği korunmuştur. LAGINA HEKATE TAPINAĞI, MUĞLA 275 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 275 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon MECIDIYE KÖŞKÜ, İSTANBUL 276 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Restorasyonun ardından köşk, bir müze-saray olarak halka açılmış ve ziyaretçilere 19. yüzyıl Osmanlı yaşam tarzını deneyimleme fırsatı sunmuştur. Mustafapaşa’daki Aziz Nikolaos Manastırı Kilisesi ve Konstantin Helena Kilisesi Restorasyonu Nevşehir’in Mustafapaşa beldesinde yer alan Aziz Nikolaos Manastırı ve Konstantin Helena Kilisesi, dinî mimarînin etkileyici örnekleri ola- rak dikkat çekmektedir. Her iki yapı da geçmişte hem Müslümanlar hem de Hristiyanlar tarafından kutsal kabul edilmiştir. Aziz Nikolaos Manastırı’nın restorasyonu sırasında, kayalara oyulmuş ve kâgir bölümlerinin korunması öncelikli hedef olmuştur. Öte yan- dan 1729 yılında inşa edilen ve Osmanlı mimarî tarzının karakteristik özelliklerini yansıtan Konstantin Helena Kilisesi’nin restorasyon ça- lışmalarında özgün mimarî formların ve süslemelerin korunmasına öncelik verilmiştir. Akdamar Kilisesi Restorasyonu Akdamar Kilisesi’nin restorasyonu, Kültür ve Turizm Bakanlığının önemli projelerinden biri olarak son 20 yıl içerisinde dikkat çekici ça- lışmalara sahne olmuştur. Restorasyon çalışmaları, özellikle 2005 yı- lında başlamış ve kilise, çeşitli onarım, koruma çalışmaları, bilimsel KONSTANTIN HELENA KILISESI NEVŞEHIR AZIZ NIKOLAOS MANASTIR KILISESI, NEVŞEHIR 277 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 277 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon kazılar, restorasyon, konservasyon ve çevre düzenlemesi ile birlikte tamamlanmıştır. Çalışmalar sırasında kilisenin mimarî özgünlüğü- ne uygun malzemeler kullanılmış ve tarihî dokusunun korunmasına özen gösterilmiştir. Restorasyon sürecinde, kilisenin dış cephesindeki figürlerin detayları ortaya çıkarılmış, çatılar temizlenmiş, iç mekândaki freskler restore edilmiş ve zemin yeniden döşenmiştir. Ayrıca, kilisenin çevre düzen- lemesi kapsamında iskeleler yenilenmiş, yürüme yolları yapılmış ve ziyaretçiler için gerekli olanaklar sağlanmıştır. Restorasyon sonrası kilise hem yerel hem de uluslararası ziyaretçiler tarafından büyük ilgi görmekte ve UNESCO tarafından dünya tarih mirası içinde kabul edilen bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Bu restorasyon çalışmaları, kilisenin yanı sıra Van ve çevresinin de kültürel mirasının korunması ve tanıtılması açısından önemli bir rol oynamış, bölgeye turistik ilgiyi artırmıştır.Akdamar Kilisesi,Van Zeugma Antik Kenti Restorasyonu Son yirmi yılda Zeugma Antik Kenti’nde Kültür ve Turizm Bakanlı- ğı tarafından desteklenen bir dizi restorasyon ve koruma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, Zeugma’nın benzersiz mozaiklerini korumak, antik kentin tarihini daha iyi anlamak ve kültürel mirası ge- lecek nesillere aktarmak amacıyla yapılmıştır. AKDAMAR KILISESI, VAN 278 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 279 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 279 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Zeugma, özellikle Roma döneminden kalma zengin mozaik koleksiyo- nu ile ünlüdür ve bu mozaikler, antik kentin en önemli cazibe merkez- lerinden biridir. Restorasyon projeleri kapsamında, “Çingene Kızı” mo- zaiği gibi önemli eserlerin korunması ve sergilenmesi için özel önlemler alınmış, müze ve kazı alanlarının ziyaretçi altyapısı iyileştirilmiştir. Ayrıca, kayıp mozaik parçalarının yurda dönüşü gibi önemli gelişme- ler, Zeugma’nın dünya kültürel mirası içindeki yerini pekiştirmiştir. Bu çalışmalar, Zeugma’nın hem bilimsel araştırma hem de turizm açısın- dan değerini artırmıştır. Kız Kulesi Restorasyonu 2021 yılında başlanan İstanbul Kız Kulesi Restorasyonu Teşhir Tanzim ve Çevre Düzenlemesi İşi, Koruma Kurulu onaylı projeler doğrultusun- da 11 Mayıs 2023 tarihinde tamam- lanmış ve Kız Kulesi, yeni yüzüyle ziyarete açılmıştır. Söz konusu çalış- malarla yapı, özgün karakterine uy- gun olmayan ve sonradan eklenen bölümlerden arındırılmış ve özgün detaylarına yeniden kavuşturul- muştur. ZEUGMA ANTIK KENTI, GAZIANTEP 280 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2021-2023 YILLARI ARASINDA TAMAMLANAN RESTORASYON VE PROJE İŞLERI 2021 Yılında Tamamlanan – Destek Verilen Restorasyon ve Proje İşleri » Ankara Augustus Mabedi Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Sta- tik ve Çevre Düzenleme Projeleri Yapımı » Ankara Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Proje Yapımı » Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi Çevre Düzenlemesi Proje- leri Yapılması » Balıkesir, Erdek, Ballıpınar Kilisesi Rölöve, Restitüsyon, Restoras- yon ve Mühendislik Projeleri Yapımı » Bolu Eski Adliye Binasının Müzeye Dönüştürülmesine Yönelik Proje Yapımı » Burdur Ağlasun Sagalassos Antik Kenti Anıtsal Yapılar Projeleri Yapımı » Burdur Kibyra Antik Kenti Anıtsal Yapılar Projeleri Yapımı » Bursa Eski Merkez Bankası Binası Rölöve, Restorasyon ve Mühen- dislik Projeleri Temini » Çanakkale Eski Askerî Hastane ve Şehitliği Projesi Yapımı » Denizli Yeni Müze Proje Yapımı » Diyarbakır Surları Projelerinin Yapılması » Diyarbakır Surlarının Projelendirilmesi (2. Etap) » Erzurum Yeni Müze Yapımı Meslekî Kontrollük Hizmet Alımı » Eskişehir Mihalıççık Gürleyik Hacı Halit Ağa Konağı 2018-2019 Yıllarına Sari Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, İnşaat-Elektrik-Ma- kine Mühendisliği İle Çevre Düzenleme Projeleri Yapımı » Eskişehir Sivrihisar I. Etap (Horoz, Mavi Kadın ve Uzun Sokaklar ile İsmet Çağlar Paşa Caddesi) Sokak Sağlıklaştırma Projeleri Yapı- mı » Hatay Sokak Sağlıklaştırma Projeleri Yapımı » Iğdır Yeni Müze Proje Yapımı » İstanbul Ayasofya Müzesi Ana Mekân İç Yüzeylerinin Acil Müda- hale ve Proje Yapımı » İstanbul Kız Kulesi Proje Yapımı » İstanbul Arkeoloji Müzeleri Eser Deposu Teşhir Tanzimi Projele- rinin Hazırlanması 281 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 281 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » İstanbul Harbiye Askerî Müzesi Proje Yapımı » İstanbul Büyük Saray Mozaikleri Müzesi Statik Projeleri » İstanbul Eyüpsultan Rami Kışlası Kütüphanesi Müştemilatı Pro- jelerinin Hazırlanması » İzmir Ege Uygarlıkları Müzesi Proje Yapımı » İzmir Tire Yeni Müze Proje Yapımı » Karabük Yeni Müze (Eski Hükûmet Konağı) Proje Yapımı » Kayseri Kazımpaşa ve Karamanbayır Caddesi Sokak Sağlıklaştır- ma Proje Yapımı » Kilis Kendirli Kilisesi Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Statik, Elektrik ve Mekanik Projelerinin Yapımı » Konya Yalburt Hitit Anıtı Çevre Düzenleme Rölöve Projesi » Mersin Uzuncaburç Antik Kenti Çevre Düzenleme ve Taşınmaz Kültür Varlıkları Rölöve, Restorasyon Fizibilite Projesi » Muğla Datça Knidos Ege Trireme Limanı ve Liman (Boulakrates) Çeşmesi Kültür Turizmine Kazandırma Projesi » Niğde Konakları (Bakanlıkça Kamulaştırılan 7 Konak) Projelerinin Yapımı » Zonguldak, Meşrutiyet Mahallesi, 43 Ada, 1 Parsel Üzerindeki Tescilli Yapının Projelerinin Hazırlanması Tamamlanan Uygulama İşleri (75 Adet) » Adıyaman Tuz Hanı Restorasyonu » Adıyaman Nemrut Dağı Tümülüsü Restorasyonu Çevre Düzenle- mesi (1. Etap) » Ankara Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Hizmet Bi- naları Tadilatı ile Cumhuriyet Müzesi Ek Teşhirine Yönelik İşlerin Yapılması » Ankara II. TBMM Sığınağının Onarımı » Antalya Perge Örenyeri Anıtları ve Antik Kent Stadyumunun Res- torasyonu » Antalya Müze Bahçesine Sahra Tipi Yangın Dolabı Yapılması » Ardahan Kalesi, Kale Kapısı Yenileme ve Çevre Duvarları Resto- rasyonu » Aydın, Tralleis Antik Kenti Gymnasium ve Hamam Yapısı Giriş Kapısı (Üç Gözler) Restorasyon 282 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Aydın Karacasu Kunak Evi Restorasyonu » Balıkesir Bandırma Müzesi Güvenlik Kamerası ve Sensör Alımı » Bartın Amasra Kalesi ve Sur Duvarları Restorasyonu » Batman Hasankeyf Müzesindeki Teşhir Salonlarına ve Depolara Nem Alma Cihazı Temini » Bilecik İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Binası Onarımı » Bitlis Adilcevaz Kalesi Restorasyonu (1. Etap) » Bitlis Ahlat Sahil Kalesi Restorasyonu (4. Etap) » Bitlis Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığına Dijital Rehberlik Siste- minin Kurulması » Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi Onarımı, Teşhir-Tanzim ve Çev- re Düzenlemesi » Bursa, İznik, Nilüfer Hatun İmarethanesi (İznik Müzesi) Teşhir Tanzimi ile Müştemilat Yapımı, Teşhir Tanzimi ve Çevre Düzenle- mesi » Çanakkale Askerî Hastanesi Tel Örgü ve Güvenlik İşi » Çankırı Müzesi Zemin Güçlendirme Uygulamaları » Edirne Hıdırlık Tabyası Teşhir Tanzim ve Çevre Düzenlemesi » Erzurum Karanlık Kümbet Restorasyonu ve Yakutiye Medresesi Üst Örtü Yalıtımı (Erzurum Anıtları Restorasyonu) » Erzurum Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası Onarımı » Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi Ups ve Yangın Alarm Sistem- leri » Gümüşhane Kov Kalesi Ziyaretçi Karşılama Merkezi ve Gezi Gü- zergahı Çevre Düzenlemesi » Hatay Payas Kalesi Çevre Düzenlemesi » Hatay Uzun Çarşı Sokak Sağlıklaştırma Uygulaması (1. Etap) » İstanbul Kalender Kasrının Restorasyonu ve Uygulama İkmal İşi » İstanbul Topkapı Sarayı Sur-i Sultani 2. Etap Surlarının Restoras- yonu, Elektrik, Peyzaj ve Peyzaj Altyapı İşleri, Aydınlatma İşlerinin Yapılması » İstanbul Galata Mevlevîhanesi Basit Bakım Onarım İşi » İstanbul Arkeoloji Müzesi Klasik Bina Onarımı Teşhir Tanzimi ve Çevre Düzenlemesi » İstanbul Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi Tiyatro Ses ve Işık Sistemi Kurulması 283 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 283 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » İstanbul Sinema Müzesi (Atlas Pasajı) Teşhir Tanzimi » İstanbul Atlas Sinema Salonu Basit Onarımı ve Ulusal Film Arşivi ve Sinema Müzesi Elektrik İşleri, Yangın, Muhtelif İmalatları ve Ka- mulaştırılan A Blok Zemin Kat Restorasyonu » İstanbul Yavuz Sultan Selim Türbesi Basit Onarımı » İstanbul Arkeoloji Müzesi Klasik Bina Teşhirinde Sergilenecek Olan Her Türlü Eser için Kaideler ve Askı Aparatlarının Yapılması ile Eserlerin Yerleştirilmesi » İstanbul Sokullu Mehmet Paşa Türbesi Restorasyonu » İstanbul Beyoğlu Mehmet Akif Müze Evi Onarımı ve Teşhir Tan- zimi » İstanbul Eski Fransız Hapishanesi Elektrik Mekanik İkmal İşi » İstanbul Galata Kulesi Kamera Güvenlik Sistemi İkmal İşi » İzmir Efes Antik Tiyatrosu Restorasyonu » İzmir Efes Müzesi Vitrin Kilitlerinin Değiştirilmesi » İzmir Osmanağa Konağı Restorasyonu » İzmir Efes St. Jean Giriş Takip Kapısı Restorasyonu » İzmir Konak 1002 Ada, 5 Parselde Bulunan Tescilli Taşınmazın Güvenlik Önlemlerinin Alınması » Kars Ani Ören Yeri Ebu’l Menucheyr Camii Restorasyonu » Kars Müze Müdürlüğü Bakım Onarım Teşhir Tanzim ve Çevre Dü- zenlemesi » Kars Ani Ören Yeri Kamera Yapım İşi » Kocaeli Atatürk, Redif ve Etnografya Müzesi Bakım, Onarım ve Teşhir Tanzimi » Kocaeli Atatürk Redif ve Etnografya Müzesi İnteraktif Uygulama- lar » Konya Akşehir Taş Eserler Müzesi Bakım Onarım Yenilenmesi » Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü Restorasyonu » Kütahya Kalesi Restorasyonu (1. Etap) » Manisa Yeni Müze Yapımı » Mersin Anemurium Antik Kenti Küçük Hamam (III–15 Hamamı) Restorasyon Yapımı » Mersin Kızkalesi (Deniz Kalesi) Aydınlatması » Muğla Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası Onarımı 284 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Muğla Bodrum Kalesi Restorasyonu (2. Etap) » Muğla Marmaris Müzesi Ek Hizmet Binası Restorasyonu » Muğla Seydikemer Tlos Antik Kenti Tiyatrosu Sahne Binası Res- torasyonu » Muğla Lagina Hekate Kutsal Alanı Çevresine Tel Çit Yapılması ve Elektrik Hattının Yer Altına Alınması » Muğla Milas Beçin Örenyeri Yelli Camii Restorasyonu » Muğla Milas Iassos Antik Kenti Mozaikli Ev Koruma Çatısı ve Çev- re Düzenlemesi » Muğla Milas Beçin Kale Çeşmesi Çevresi Antik Dönem Yapılarının Restorasyonu » Muş Malazgirt Kalesi Basit Onarımı » Nevşehir Meryem Ana Kilisesi Restorasyonu » Nevşehir Bektaş Efendi Türbesi Basit Onarımı » Osmaniye Toprakkalesi Giriş Tonozu Restorasyonu Yapılması » Samsun Gazi Müzesi CCTV Kamera ve Kompanzasyon İşi » Sinop Müzesi CCTV Kamera Sistemleri » Sivas Gürün 124 Ada, 3 Parseldeki Tescilli Ermeni Kilisesinin Res- torasyonu » Siirt Tillo Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağlıklaştır- ması Uygulamaları » Şanlıurfa Kalesi Batı Burcu Restorasyonu » Trabzon Kundupoğlu Konağı Restorasyonu » Van Müzesi Onarımı Kültür ve Turizm Bakanlığı ile İlgili Kurum Arasında İş Birliği Yapılmasına Yönelik İmzalanan Protokoller Doğrultusunda 2021 Yılında Ödenek Desteği Verilen İşler Proje İşleri (2 adet) » Ardahan Kalesi’nin Turizme Kazandırılması ve Destinasyon Pro- jesi » Rize, Güneysu, 102 Ada, 3 Parselde Bulunan Tescilli Taşınmazın Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon ve Mühendislik Projeleri Yapımı 285 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 285 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon Uygulama İşleri (18 adet) » Afyonkarahisar, Sandıklı, Yeşildirek Sokak Sağlıklaştırma Uygu- laması » Ankara, Altındağ, Hacettepe Mahallesi, Hamamarkası Mevkii, Ko- yungözü ve Cevizaltı Sokak Sağlıklaştırma İşi » Antalya Demre Müze Müdürlüğü ve Bağlı Örenyerlerinde Tespit Edilen Eksikliklerin Giderilmesi » Ardahan Kalesi Kapı Restorasyonu » Bolu, Dörtdivan, Tescilli Camii’nin Çevre Düzenlemesi Uygulama- ları » Çankırı, Ilgaz, Han Sokak, 84 Ada, 3 Parselde Yer Alan Tescilli Ha- mam Binası’nın Restorasyonu » Denizli Laodikeia Batı Tiyatrosu Sahne Binasının Restorasyonu » Giresun Çakrak Kilisesinin Turizme Kazandırılması » Kastamonu, Taşköprü Delibeyoğlu Konağı’nın Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi » Kırklareli Aşağıpınar Örenyeri ve Ziyaretçi Karşılama Merkezi Ya- pım İşi » Konya Mevlânâ Müzesi Teşhir ve Tanzimi » Malatya Taşhoron Kilisesi Restorasyonu » Mardin, Artuklu, Dara Örenyeri Ziyaretçi Karşılama ve Kazı Evi Yapımı » Niğde, Merkez, Sokullu Mehmet Paşa Bedesteninin Kent Müzesi Olarak Düzenlenmesi » Niğde Gülbaba Türbesi Bakım ve Çevre Düzenlemesi (Niğde Anıt- ları Restorasyonu) » Rize Kalesi Çevre Düzenlemesi » Tunceli Anıtları Restorasyonu (Tunceli ilinde Tarihî ve Kültürel Varlıkların Bakım, Onarım ve Restorasyonu) » Zonguldak Maden Müzesi ve Eğitim Ocağı’nda Yürütülen Çalış- maların Tamamlanması 286 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2022 YILINDA TAMAMLANAN – DESTEK VERILEN RESTORASYON VE PROJE İŞLERI Tamamlanan Proje İşleri (22 Adet) » Ankara Eski Adliye Binası Rölöve (Revize), Restitüsyon, Restoras- yon ve Mühendislik Projeleri Yapımı » Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdür- lüğü Hizmet Binası Proje Yapımı » Ankara 15 Temmuz Demokrasi Şehitleri Müzesi Mesleki Kontrol- lük Hizmet Alımı » Antalya Perge Tiyatrosu Projeleri Yapımı » Aydın, Karacasu, Afrodisias Müze Binasının Deprem Risk Raporu Hazırlanması » Bursa Ahmet Vefik Paşa Hizmet Binası Restorasyon, Statik, Elekt- rik ve Mekanik Tesisat Projeleri Hazırlanması » Denizli, Pamukkale, Hierapolis Müzesi (Roma Hamamı) Çevre Düzenleme Projesi » Erzurum Atatürk Evi Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Teşhir Tanzim, Mühendislik ve Çevre Düzenleme Projeleri Yapılması » Eskişehir Sivrihisar Kumacık Hamamı Rölöve, Restitüsyon, Res- torasyon, İnşaat, Elektrik ve Makine Mühendisliği Projeleri Yapımı » İstanbul Eyüp Hüsrev Paşa, Halil Rıfat Paşa, Prens Sabahattin Türbeleri Rölöve Restitüsyon Restorasyon ve Mühendislik Projeleri » İstanbul Türbeleri Teşhir Tanzim Projesi » İstanbul Beyoğlu İlçesi Lohusa Rahime Kadın Türbesi Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon ve Elektrik Mühendisliği Projesi Hazır- lanması » İzmir Efes Antik Tiyatro Revize Restorasyon ve Statik Proje Hazır- lanması » Karabük Hadrianapolis Ören Yeri Karşılama Merkezi Zemin Etü- dü ve İnşaat Mühendisliği Projesi Yapımı » Mardin Dargeçit Sokak Sağlıklaştırma Proje Yapımı » Mersin Silifke Atatürk Evi ve Etnografya Müzesi Projelerinin Ha- zırlanması » Muğla Müze Müdürlüğü Hizmet Binası Rölöve, Restitüsyon, Res- 287 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 287 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon torasyon, Teşhir Tanzim, Makine ve Elektrik Projeleri Yapımı » Muğla Bodrum Mousoleumda Bulunan Tescilli Yapının Rölöve ve Mekanik Projelerinin Yapımı ve Bakım Onarımı » Muğla Seydikemer Tlos Antik Kenti Tiyatrosu Caveası Restitüs- yon, Restorasyon, Statik Projeleri Yapımı » Muğla Fethiye Letoon Kutsal Alanı Antik Tiyatrosu Revize Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon ve Statik Güçlendirme Projesi Yapımı » Şanlıurfa Harran Ulucamii Proje Yapımı » Trabzon Ortahisar Sokak Sağlıklaştırma Projeleri Yapımı Tamamlanan Uygulama İşleri (85 Adet) » Afyonkarahisar İli, Bolvadin İlçesi, Şıhlar Mahallesi Kestermet Şehitliği Çevre Düzenleme Yapımı » Afyonkarahisar Ayazini Sokak Sağlıklaştırma Uygulaması (2. Etap) » Ağrı İshakpaşa Sarayı Çevre Düzenleme 2. Etap Uygulaması » Ankara 15 Temmuz Demokrasi Şehitleri Müzesi Yapımı » Ankara Resim ve Heykel Müzesi Restorasyonu » Ankara Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Eski Binası Resto- rasyonu ve Çevre Düzenlemesi » Ankara Ulus II. TBMM ve Cumhuriyet Müzesi Kısmî Restorasyon » Ankara II. TBMM Binası Genel Kurul Salonu ve Ana Hizmet Binası Restorasyonu » Antalya Serik Aspendos Örenyeri Otopark Aydınlatması » Ardahan Kalesi, Ahşap Güvenlik Kulübesi ve Demir Korkuluk Yap. » Artvin İşhan Kilisesi Cam Korkuluk Yapımı » Aydın Yörük Ali Efe Müzesi Onarımı » Batman Mor Kuryakos Manastırı Çevre Düzenlemesi » Bitlis Ahlat Kale Selçuklu Hamamı Restorasyonu (Bitlis Ahlat Anıtları Restorasyonu 1. Etap) » Bitlis Etnografya Müzesinin Doğalgaza Dönüştürülmesi » Bursa İznik Surları II. Etap Restorasyonu » Bursa Atatürk Evi Müzesi Bakım Onarımı » Bursa Şemaki Evi Müzesi Teşhir Tanzim 288 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Bursa Osmangazi 4288 Ada 144-145-146 Parsellerde Yer Alan Tes- cilli Yapıların (Bursa Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası) Çatı Onarımı » Çanakkale Lapseki Çınaraltı Meydan Düzenlemesi » Çorum Alacahöyük Müzesi ve Örenyeri Kamera Güvenlik Sistemi Yenilenmesi » Çorum, Boğazkale Müzesi Kamera Güvenlik Sistemi ve Yangın Al- gılama Sistemi Yenilenmesi » Çorum İli Boğazkale İlçesi Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı Kamera Güvenlik Sistemi Yenilenmesi » Denizli Hierapolis Ören Yeri Kuzey Kapı Granitküp Taş Yol Yapımı ve Antik Havuz Çevresi Ahşap Döşemelerin Yenilenmesi » Denizli Hierapolis Örenyeri Gezi Güzergahı Yol Yapımı ve Ahşap Yürüyüş Platformlarının Yenilenmesi » Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü (İlhan Koman Evi) Basit Onarımı » Edirne Keşan Kent Müzesi Restorasyonu ve Teşhir Tanzimi » Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi Yangın Tesisatı Yenilenmesi » Gaziantep Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü Hizmet Binası Bakım Onarımı » Gaziantep Rumkale Barşavma Manastırı Restorasyonu » Gaziantep Zeugma Müzesi ve Zeugma Örenyeri Karşılama Merke- zi Bakım Onarımı » Giresun Şehir Müzesine (Eski Ticaret Lisesi) Ait Isıtma Sisteminin Doğalgaza Dönüşümü » Hatay Arkeoloji Müzesi Kamera Sistemi » İstanbul Hafıza 15 Temmuz Müzesi Basit Onarımı » İstanbul Ayasofya Müzesi Ziyaretçi Dolapları ve Çevre Düzenle- mesi » İstanbul Sarıyer Eski Askerlik Şubesi Binasının Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi » İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kazan Dairesi Doğalgaz Dönüşümü » İstanbul Sinema Müzesi Yangın Güvenlik Sistemleri Müteferrik İşler » İstanbul Harbiye Askeri Müzesi Ahmet Fethi Paşa Yapısı Resto- rasyonu ve Teşhir Tanzimi 289 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 289 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » İstanbul Kız Kulesi Restorasyonu Teşhir Tanzim ve Çevre Düzen- lemesi » İstanbul Rumeli Hisarı Müzesi Halil Paşa Kulesi Acil Elektrik İma- latları » İstanbul Pir Ahmet Edirnevi Türbesi, Abdurrahman Paşa Türbesi, Lala Mustafa Paşa Türbesi Bakım Onarım » İstanbul Mustafa Reşit Paşa, Pertevniyal Valide Sultan Türbeleri Basit Bakım Onarım » İstanbul Sultan III. Mustafa, III. Selim ve Ayn-ül Hayat Türbesi, Sancaktar Hayrettin Paşa Türbesi, Köprülü Mehmet Paşa Türbesi Basit Bakım Onarım » İstanbul Nev-İ Fidan Kadın, Sultan II. Mahmut Türbesi Bakım Onarım » İstanbul Yavuz Sultan Selim Türbesi, Baba Cafer Türbesi, Defter- dar Mahmut Efendi Türbesi Bakım Onarım » İstanbul Keçecizade Fuat Paşa – Fatma Sultan Türbeleri Bakım Onarım » İstanbul Sultan II. Mahmut Türbesi Hazire Duvarları Onarımı ve Çevre Düzenlemesi » İstanbul Sultan I. Ahmet Türbesi, Destari Mustafa Paşa Türbesi, Halet Efendi Türbesi, Şehzadeler Türbesi, Gülnuş Valide Sultan Türbesi, Nakkaş Hasan Paşa Türbesi, Ferhad Paşa Türbesi, Nuru Osmaniye Türbesi, Gazi Osman Paşa Türbesi, Sümbül Efendi Tür- besi, Muhammed El Ensari Türbesi, Ya Vedud Türbesi, Zal Mahmut Paşa Türbesi, Ebu Şeybe El Hudri Türbesi » İstanbul Sultan III.Selim-III.Mustafa Türbesi ve Köprülü Mehmet Paşa Türbesi Bakım Onarım » İstanbul Ahmet Cevat Paşa Türbesi Bakım Onarım » İstanbul Eski Fransız Hapishanesi Santral ve Kamera Sistemi Re- vizyon » İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü Merkezi Kamera Güvenlik Sistemi İzleme » İzmir Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası Onarımı » İzmir Tarih ve Sanat Müzesi Kıymetli Eserler Binası Onarımı » İzmir Bergama Akropol Örenyeri İstinad Duvarının Onarımı » Kars Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü Kamera Yapımı 290 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Kayseri Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası Bakım ve Ona- rımı » Kayseri Arkeoloji Müzesi Teşhir Salonu Kapısı ve Alarm Sistemleri » Kırşehir Yeni Müze İkmal ve Teşhir Tanzimi » Kilis Alaaddin Yavaşça Evi Restorasyonu ve Teşhir Tanzimi » Kocaeli Saray Müzesi (Av Köşkü) Bakım ve Onarımı » Konya İli, Ilgın İlçesi, Yalburt Hitit Anıtı Çevre Düzenlemesi » Konya Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Hizmet Binası Güvenlik Sis- temleri Bakım-Onarım ve Yenileme İşi » Manisa Sardes Örenyeri Ziyaretçi Merkezi ve Çevre Düzenlemesi » Mardin Midyat Sokak Sağlıklaştırması » Mersin Mamure Kalesi Camii ve C Avlusu Uygulaması » Mersin Silifke Kalesi 2. Etap Restorasyonu » Muğla Sedir Adası Çevre Düzenlemesi » Muğla Yatağan Stratonikeia Örenyeri 2021 Yılı Bakım Onarımı » Muğla Bodrum Kissebükü Antik Kenti Çevresine Tel Çit Yapılması » Muğla Stratonikeia Antik Tiyatrosu Batı Bölgesi Taş Blokların Ta- şınması » Muğla Bodrum Mousoleum Anıt Müzesi Bakım Onarımı » Muğla Knidos Antik Tiyatro Restorasyonu II. Etap ve III. Etap Yapı- mı İşi ve Knidos Küçük Tiyatro Restorasyonu (Revize Proje) » Nevşehir Hacı Bektaş Müzesi Bakım Onarımı » Niğde Gümüşler Örenyerinde Yamaç ve Saha Temizliği Yapılması » Sinop Cezaevi ve Surları Acil Onarım İşleri » Sinop Boyabat Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağlık- laştırması » Sivas Gürün Mağara Evleri Çevre Düzenlemesi » Şanlıurfa Haleplibahçe Mozaik Müzesinin Isıtma ve Soğutma Sis- temlerine Yönelik Çalışmaların Yapılması » Şırnak Cizre İçkale Yapıları Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi » Tokat Suluhan Restorasyonu ve Teşhir Tanzimi » Tokat Komana Antik Kentinde Güvenlik Kamera Sistemi Yapımı » Trabzon Küçük Ayvasıl Kilisesi Konservasyonu » Trabzon Sümela Örenyeri Çevresindeki Taş Düşme Tehlikesi Ön- lemleri (1. Etap) 291 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 291 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon KÜLTÜR VE TURIZM BAKANLIĞI ILE İLGILI KURUM ARASINDA IŞ BIRLIĞI YAPILMASINA YÖNELIK İMZALANAN PROTOKOLLER DOĞRULTUSUNDA 2022 YILINDA ÖDENEK DESTEĞI VERILEN İŞLER Proje İşleri (3 adet) » Batman Hasankeyf Kalesinin 2. ve 3. Etabının, Kuzey Sahil Şeridi- nin Turizme Kazandırılması Projelendirilmesi » Isparta Eğirdir Kalesi Revize Proje Yapımı » Konya Hüyük Bahçelievler Mahallesi Sokak Sağlıklaştırma ve Kentsel Tasarım Projesi Uygulama İşleri (17 adet) » Afyonkarahisar, Maltaş/Malkaya Frig Anıtının Çevre Düzenle- mesi Yapımı » Ağrı Eski İl Halk Kütüphanesi Binasının Müzeye Dönüştürülmesi » Aydın İli, Sultanhisar İlçesi, Nysa Ören Yeri Ziyaretçi Karşılama Merkezi Projesi » Batman Hasankeyf Büyüksaray Yapısının İçerisinde ve Çevresin- de Bulunan Moloz ve Dolgu Toprağın Alınması ve Çevre Düzenle- mesi » Çankırı Merkez Abdülhalik Renda Mahallesi, 759 Ada, 20 Nolu Parselde Yer Alan ve İstiklal Yolu Müzesi Olarak Kullanılması Plan- lanan Tescilli Taşınmazın Restorasyonunun Yapılması » Çorum Çöplü Arastası 2. Etap Sokak Sağlıklaştırma » Denizli Hierapolis Antik Tiyatronun Korkuluklarının Yenilenmesi » İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Hizmet Binası Rest. » Kırıkkale, Siyer–i Nebi ve Mushafı Şerif Müzesinde Yapılacak Teş- hir Tanzim İşleri » Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün Ek Hizmet Binası Yapım İşi » Kütahya Tavşanlı, Yeni Mahalle, 143 Ada, 4 Parsele Tavşanlı Bele- diye Müze Binası Yapılması » Nevşehir Üzümlü (Aziz Theodoros Trion) Kilisesi Restorasyonu » Siirt Tillo Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağlıklaştır- ması Uygulamaları 292 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Tokat İlindeki Tarihî ve Kültürel Varlıkların Bakım, Onarım ve Restorasyonu (Tokat Anıtları Restorasyonu) » Tokat Kalesi Restorasyonu » Tokat Mustafa Ağa Hamamı Restorasyonu » Tunceli, Hozat, 103 Ada 286 Parselde Yer Alan Sarısaltık Türbe ve Ziyaretgahın Bakım-Onarımı ve Çevre Düzenlemesi 2023 YILINDA TAMAMLANAN – DESTEK VERILEN RESTORASYON VE PROJE İŞLERI Tamamlanan Proje İşleri (18 Adet) » Antalya Kaş Xanthos Örenyeri Kriptoportik Rölöve ve Acil Müda- hale Projeleri Temini » Antalya Alanya Atatürk Evi Proje Yapımı » Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu A ve C Blok Hiz- met Binaları Deprem Tahkik Raporu Hazırlanması » Aydın İli, Kuşadası İlçesi, Davutlar Beldesi, Kurşunlu Manastırı Rö- löve, Restitüsyon, Restorasyon ve Statik Projelerinin Hazırlanması » Edirne Yeni Saray (Saray-I Cedid) Alanı Yapılarından Adalet Kule- si’nin Projelerinin Yapımı » Hatay Arkeoloji Müzesi Zemin Etüd Raporu ve Sondaj Yapılması ile Statik (Güçlendirme) Projelerinin Hazırlanması » İstanbul Eski Fransız Hapishanesi Rölöve, Restitüsyon, Restoras- yon ve Mühendislik Projelerinin Yapımı » İstanbul Büyüksaray Mozaikleri Müzesi Mimarî Uygulama, Sta- tik, Elektrik ve Mekanik Projelerinin Hazırlanması » İstanbul Anadolu; Şile Ovacık Türbesi, Şile Kemallı Köyü; Kemal- lı Türbesi, Şile Hacılı Köyü; Hacılı Türbesi, Beykoz Gazi İskender Paşa Türbesi, Üsküdar Şeyh Mustafa Devati Türbesi, Hacı Doğancı Ahmet Paşa Türbesi, İstanbul Avrupa; Beyoğlu Galata Mevleviha- nesi Hasan Ağa Çeşmesi, Fatih Hekimoğlu Ali Paşa Türbesi, Oğlan- lar Türbesi Proje İşi (İstanbul Türbeleri Genel Onarım Proje İşleri) » İstanbul Eyüp Nişancı Feridun Paşa Türbesi Rölöve Restitüsyon Restorasyon Mühendislik ve Mühendislik ve Çevre Düzenleme » İstanbul Arkeoloji Müzeleri Çukurbostan Tonozlu Yer Altı Yapısı Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Mühendislik Projeleri ve Çevre Düzenlemesi 293 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 293 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » Kocaeli Saray Müzesi (Av Köşkü) Projelerinin Hazırlanması » Konya Çumra Çatalhöyük Projelerinin Hazırlanması » Malatya, Battalgazi Mahallesi, Arslantepe Höyüğü Koruma Çatısı Proje Hazırlama » Nevşehir, Ürgüp, Ürgüp Müzesi Deprem Performans Analizi » Niğde Müzesi Depreme Dayanıklılık Analizi ve Güçlendirme Proje- lerinin Hazırlanması » Ordu Ünye Kaledere ve Hamidiye Mahalleleri Sokak Sağlıklaştır- ma, Kentsel Tasarım ve Altyapı Projeleri Yapımı » Tekirdağ Muratlı Atatürk Evi Projeleri Yapımı Tamamlanan Uygulama İşleri (107 Adet) » Afyonkarahisar Yeni Müze Teşhir Tanzimi ve Çevre Düzenleme- si » Afyonkarahisar Yeni Müze Teşhir Tanzimi ve Peyzaj Düzenleme- si » Afyonkarahisar Bolvadin, Kestemet Şehitiği’nde Yer Alan Şehit- lere Yönelik İsim Kaidelerinin Yapılması » Ankara, Çankaya Mithatpaşa Caddesinde 18 Nolu Binada Bakanlı- ğa Tahsisli Katların Onarımı » Ankara Roma Hamamı Restorasyon ve Çevre Düzenlemesi » Ankara Sayıştay Eski Binaları A Blok ve Genel Müdürlük Hizmet Binası Onarımı » Ankara Güdül Sokak Sağlıklaştırma Uygulamaları » Antalya Demre Aziz Nikola Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi » Antalya Alanya Sur Duvarlarında İS01 Duvarının Yeniden Yapıl- ması » Antalya Perge Helenistik Kuleler Batı Kule Restorasyonu » Antalya Side Antik Kenti C1 Caddesi (Portikli Yol) Dükkanlarında ve Çevresinde I. Etap Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Güney Stoa Cephe Nişlerine Ait 600 Adet Parça Mermer Levhanın Epoksi ile Bileştirilerek Nişlerin İçerisine Aplike Edilmesi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı, Güney Stoa Cephe Nişlerine Ait 8 Adet Heykelin, Koruma ve Onarım Çalışmaları Kapsamında 3D Belgeleme Çalışmaları 294 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı, Güney Stoa Cephe Nişlerine Ait Heykellerin Teşhir Tanzim Çalışmaları Kapsamında Nişlerin İçine Yerleştirilmesi » Antalya Side Antik Kenti Tapınaklar Bölgesi’nde (Athena ve Apol- lon Tapınağı ile AA Bazilikası ve Çevresi) II. Etap Kazı ve Onarım Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Ziyaretçi Girişindeki Kent Kapısı ve Çev- resinin Düzenlenmesi » Antalya Side Antik Kenti Mansel Sokakları Kazısı ve Basit Onarım Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti R1 ve R2 Evleri Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Doğu Stoa, Doğu Ucundaki Be- deninden Ayrılmış Kemerin Acil Onarımı » Antalya Side Antik Kenti B Caddesi Mimarî Blokların Yerlerine Yerleştirilmesi, Basit Onarım-Koruma ve Çevre Düzenleme Çalış- maları » Antalya Side Antik Kenti Anıtsal Çeşmenin Güneyindeki Alanın Kazısı ve Temizlik Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Anıtsal Çeşmenin Doğusundaki Bizans Konutlarının Kazısı ve Temizlik Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Dionysos Tapınağı Mimarî Blokların Yer- lerine Yerleştirilmesi Basit Onarım ve Çevre Düzenlemesi Çalışm. » Antalya Side Antik Kenti B Caddesi Batı Stoaa Taban Döşemeleri- nin Koruma ve Onarım Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Büyük Hamam Kazısı ve Temizlik Çalış- maları » Antalya Side Antik Kenti Küçük C Caddesi Restorasyona Esas Kazı ve Temizlik Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Tapınaklar Bölgesi’nde (Athena ve Apol- lon Tapınağı ile AA Bazilikası ve Çevresi) III. Etap Kazı ve Onarım Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Mansel Sokakları Kazı Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti R1 ve R2 Evleri Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları II. Etap » Antalya Side Antik Kenti B Caddesi Mimarî Blokların Yerlerine Yerleş- tirilmesi, Basit Onarım-Koruma ve Çevre Düzenleme Çalışm. II. Etap 295 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 295 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » Antalya Side Antik Kenti Anıtsal Çeşmenin Güneyindeki Alanın Kazısı ve Temizlik Çalışmaları II. Etap » Antalya Side Antik Kenti Küçük ‘C’ Caddesi Stylobatın Onarımı ve Sütunların Yerlerine Yerleştirilmesi Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Küçük ‘C’ Caddesi Cadde Zemininde Taş Taban Döşemelerinin Tesviye Edilmesi Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Güney Stoa Cephe Nişlerine Ait 4000 Adet Parça Mermer Levhanın Epoksi ile Bileştirilerek Nişle- rin İçerisine Aplike Edilmesi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Güney Stoa 40 Adet Sütun Kai- desi Yeniden Üretimi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Kuzey Stoa, Kuzey Stylobat Bloklarının Tamiri, Eksik Stylobat Blokların Yeniden Üretilmesi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Batı Stoa Batı Stylobat Blokla- rının Tamir Edilmesi, Eksik Stylobat Blokların Yeniden Üretilmesi » Antalya Side Antik Kenti C1 Caddesi (Portikli Yol), R1-R2 Konutla- rının Önünde Bulunan Stylobatın Basit Onarım Çalışmaları ve Sü- tunların Kaldırılması » Antalya Side Antik Kenti C2 Caddesi 33 Adet Sütun Kaidesi Yeni- den Üretimi » Antalya Side Antik Kenti B Caddesi Yol Taban Döşemelerinin Ür. » Antalya Side Antik Kenti Anıtsal Çeşmenin Güneyindeki Alanın Kazısı ve Temizlik Çalışmaları III. Etap » Antalya Side Antik Kenti R1 ve R2 Evleri Taban Döşemeleri Koru- ma ve Onarım Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Kuzeydoğu Güneydoğu Stoa Köşeleri için 15 Adet Sütunun Yeniden Üretimi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Doğu Stoa Doğu Stylobatın Dü- zenlenmesi, Eksik Stylobatların Üretilmesi » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı İmparatorluk Salonu Stylobatın Düzenlenmesi, Eksik Stylobatların Üretilmesi ve Sütunların Kaldı- rılması » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı İmparatorluk Salonu Rizalitle- rin Düzenlenmesi ve Basit Onarımı » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Hamam-Gymnasium’da Dağı- nık Biçimde Bulunan Mimarî Blokların Teşhir Çalışmaları Kapsa- mında Vinç ile Düzenlenmesi 296 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Antalya Side Antik Kenti C1 Caddesi (Portikli Yol) Dükkanlarında ve Çevresinde II. Etap Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Küçük ‘C’ Caddesi Mimarî Blokların Dü- zenlemesi Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Küçük ‘C’ Caddesi Antik Mimarî Kalıntı- ların Derz ve Capping Uygulama Çalışmaları » Antalya Side Antik kenti Agora Temizlik, Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti Agora’da Bulunan Mimarî Blokların Vinç ile Düzenlenmesi Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti I. Derece Arkeolojik Sit Alanında Genel Bitki Temizliği ve Çevre Düzenlemesi » Antalya Side Antik Kenti Mansel Sokakları Basit Onarım Çalışma- ları » Antalya Side Antik Kenti Anıtsal Çeşmenin Doğusundaki Bizans Konutlarının Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları I. Etap » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Doğu Stoa Güney Mekanında Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti B Caddesi 80 Adet Sütun Kaidesi Yeni- den Üretimi » Antalya Side Antik Kenti C2 Caddesi Güneydoğu Stylobatın Dü- zenlenmesi ve Sütunların Kaldırılması Çalışmaları » Antalya Side Antik Kenti M Yapısı Doğu Stoa Kuzey Mekanında Basit Onarım ve Koruma Çalışmaları » Antalya Akseki Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağ- lıklaştırması » Batman Hasankeyf İç Kale Büyük Saray Dış Cephelerinin (Kuzey Cephe) Restorasyonu (Batman Hasankeyf Kalesi, Büyüksaray Sur Duvarları Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi kapsamında gerçek- leştirilen iş) » Bayburt Müze Müdürlüğü Bakım ve Onarımı » Bitlis Ahlat Müzesi Restorasyonu ve Cephe Porselen Uygulaması » Bitlis Ahlat Sahil Kalesi Restorasyonu (5. Etap), Bitlis Ahlat Kale Hamamı Restorasyonu (2. Etap), Bitlis Ahlat Selçuklu Meydan Me- zarlığı Çevre Düzenlemesi (Bitlis Anıtları Restorasyonu) » Bursa İznik Arkeoloji Müzesi Onarım ve Teşhir-Tanzimi (İkmal) » Bursa Mudanya Mütareke Evi Müzesi Bakım Onarımı 297 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 297 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon » Çorum Sungurlu Tescilli Saat Kulesi Restorasyonu » Çorum Hattuşa Örenyeri Kamera Güvenlik Sistemi Yenilenmesi » Diyarbakır Paşa Hamamı İkmal Restorasyonu » Edirne Yeni Saray Alanı Yapıları İkmal Teşhir Tanzim Çevre Dü- zenlemesi » Edirne Makedonya Saat Kulesi Restorasyonu ve Çevre Düzenle- mesi » Erzincan Müzesi İkmal Onarımı ve Teşhir Tanzimi » Gaziantep Zeugma Mozaik ve Arkeoloji Müzesinin Depremden ve Selden Zarar Gören Bölümlerinin Acil Bakım Onarımı » Gümüşhane İkizevler Etnografya Müzesi Onarım, Teşhir-Tanzim ve Çevre Düzenlemesi » Hatay Müzeleri Deprem Sonrası Acil Müdahale Uygulamaları » Hatay İli Çelik Hangar ve Hizmet Binaları Yapımı » Hatay Arkeoloji Müzesinde Bulunan Erzin Bölümü Tavanı Alçıpan Yapılması Onarım İşi (Hatay Arkeoloji Müzesi Onarım ve Teşhir Tanzim İşi Kapsamında Yaptırılan İş) » Isparta Yalvaç Müze Müdürlüğü, CCTV Sistemlerinin Yenilenmesi » İstanbul Defteri Hakani ve Türk İslam Eserleri Restorasyonu (Tapu Kadastro Binası) » İstanbul Defter-i Hakani ve Türk İslam Eserleri Restorasyonu ve Teşhir Tanzimi (Tapu Kadastro Binası) 2.Etap İşi » İstanbul Rami Kışlası 3. Etap Restorasyonu » İstanbul Rami Kışlasının 4. Etap Restorasyon ve Rekonstrüksiyo- nunun Gerçekleşmesi » İstanbul Rami Kışlası Kütüphanesi Teşhir Tanzimi ve Çevre Dü- zenlemesi (5. Etap) » İstanbul Kız Kulesi İkmal Restorasyonu ve Teşhir Tanzimi » İstanbul Lohusa Rahime Kadın Türbesi ve Tanıtım Ofisi Bakım On. » İstanbul Üryanizade Ahmet Esat Efendi Türbesi Haziresi Bakım Onarımı » İstanbul Mahmut Nedim Paşa Türbesi Bakım Onarımı » İstanbul Hatice Turhan Sultan Türbesi Dış Hazire Restorasyonu ve Sultan I. Abdülhamit Türbesi Onarımı » İzmir Birgi Çakırağa Konağı Onarım, Teşhir Tanzim ve Çevre Dü- zenlemesi 298 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İzmir Eski Tekel Binaları Müze ve Kültür Kompleksi » Kahramanmaraş İl Sınırlarında Bulunan Tescilli Kültür Varlıkla- rının Deprem Sonrası Kültür Enkazı Ayrıştırması ve Desteklemele- rinin Yapılması » Kastamonu Ginolu Kalesi Restorasyonu » Kastamonu Saraçlar Mahallesi, Sanat Okulu Caddesi 2021-2022 Yıllarına Sari Cephe İyileştirme Uygulaması (Kastamonu Saraçlar Mahallesi Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağlıklaştı- rılması- 2.Etap) » Konya Mevlânâ Müzesi Güvenlik - Pano Odası Yapımı, Elektrik Te- sisatı, Güvenlik Sistemleri ve Aydınlatma Kurulum İşi Yenilenmesi » Mersin Anamurium ve Uzuncaburç Örenyerleri Restorasyonu » Mersin Silifke Atatürk Evi ve Etnografya Müzesi Basit Bakım Ona- rımı » Mersin Anamur Anemurium Antik Kenti Odeon Yapısı Restoras- yonu » Mersin Atatürk Evi ve Müzesi Onarımı » Muğla Bodrum Kissebükü Kazı Evi Yapımı » Nevşehir Meryem Ana Kilisesi Onarımı ve Çevre Düzenlemesi İk- mal İşi » Rize Ciha Kalesi Restorasyonu Çevre Düzenlemesi » Sinop Boyabat Kentsel Tasarım ve Tarihî Kent Dokusunun Sağlık- laştırması (1. Etap) » Şanlıurfa Arkeoloji Müzesinin Selden Etkilenen Elektrik Tesisatı- nın Acil Onarılarak Devreye Alınması » Şanlıurfa Karahantepe Ören Yeri Bakım Onarım ve Çevre Düzen- lemesi » Trabzon Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü Onarımı » Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Hizmet Binası Onarımı » Yozgat Sarıkaya Hamamı Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi 299 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon 299 Kültürel Varlıkların Korunmasında Restorasyon ve Konservasyon KÜLTÜR VE TURIZM BAKANLIĞI ILE İLGILI KURUM ARASINDA İŞ BIRLIĞI YAPILMASINA YÖNELIK İMZALANAN PROTOKOLLER DOĞRULTUSUNDA 2023 YILINDA ÖDENEK DESTEĞI VERILEN İŞLER » Ankara, Kalecik Halil Ağa Mahallesi Cephe İyileştirmesi (Ankara Kalecik Sokak Sağlıklaştırma Uygulaması işi kapsamında) » Aydın Nysa Örenyeri Ziyaretçi Karşılama Merkezi Proje Uygulaması » Bayburt Eski Kız Meslek Lisesinin Kent Müzesine Dönüştürülmek Üzere Restorasyonunun Yapılması » Bilecik Gölpazarı Sokak Sağlıklaştırma Uygulaması (2. Etap) » Denizli Laodikeia Anıtsal Çeşmenin ve Batı Tiyatrosu Sahne Bina- sının Restorasyonu » Edirne, Keşan, 814 Ada 2 Parsel’de Bulunan Eski Sağlık Lisesi (Ta- rihi Kızılay Hastanesi) Restorasyonu Uygulama İkmal İşi » Erzincan Kemah Bey Camii ve Kale Aydınlatma Yapımı » Hatay Antakya Ayakkabıcılar Çarşısı Restorasyonu ve Çevre Dü- zenlemesi Yapımı » İstanbul Kız Kulesi Adası Kıyı Koruma ve Zemin İyileştirme » Kayseri Yeşilhisar Erdemli Yürüyüş Yolu ve Karşılama Binası Ya- pımı » Konya, Türkiye Selçukluları Konya Hanedan Türbesindeki Naaş- ların Tanzimi işi (2017-2023) (Tasnif, Techiz, Tekfin, Tedfini İle Adli Bilimler, Osteoarkeolojik İnceleme, Yeniden Yüzlendirme, 3d, Uy- gulamalı Heykeltraşlık, Sergileme) » Manisa Kula İlçesi, Zafer Sokak Sağlıklaştırma » Mardin Artuklu İlçesi Dara Örenyeri Ziyaretçi Karşılama Merkezi ve Kazı Evi Yapımı » Mardin Midyat Akçakaya ve Işıklar Mahallelerinde Kuyumcular, Hazır Giyimciler Caddesi ve Telkari Müzesi Onarımı (Mardin Mid- yat Anıtları Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi) (Mardin Midyat Anıtlarının Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi İşi Kapsamında) » Mardin Matiate Yer Altı Şehrine Rölöve, Restitüsyon ve Restoras- yon Projelerinin Hazırlanması (Mardin Midyat Sokak Sağlıklaştır- ma Uygulamaları işi kapsamında yürütülen iş) » Muğla Stratonikeia Antik Tiyatrosu Antik Drenaj ve Teras Duvarı Onarımı 300 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Rize Güneysu İlçesi, 102 Ada, 3 Parselde Bulunan Tescilli Taşınma- zın Restorasyonunun Yapılarak Kent Müzesine Dönüştürülmesi » Sakarya Millet Hamamı Restorasyonu » Tokat Merkez Mustafa Ağa Hamamı (Hamam Müzesi) Restoras- yon İşi (Tokat Anıtları Restorasyonu) » Van Kalesi Restorasyonu ve Çevre Düzenlemesi ile Van Akdamar Kilisesi Restorasyonu » Van Kalesi Aydınlatma Yapım İşi » Akdamar Adası Bakım-Onarım İşi 301 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Kaydedilen Dünya Mirası Alanları Bütün insanlığın ortak mirası olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal varlıkları dünyaya tanıtmak, toplumda söz konusu evrensel mirasa sahip çıkacak bilinci oluşturmak ve çeşitli sebeplerle bozulan, yok olan kültürel ve doğal değerlerin yaşatılması için gerekli iş birliğini sağlamak amacıyla UNESCO’nun 17 Ekim – 21 Kasım 1972 tarihleri arasında Paris’te toplanan 17. Genel Konferansı kapsamında, 16 Kasım 1972 tarihinde “Dünya Kültürel ve Doğal Mira- sının Korunmasına Dair Sözleşme” kabul edilmiştir. 14.04.1982 tarih ve 2658 sayılı Kanun’la Türkiye’nin katılımı uygun bulunan bu Sözleş- me, 23.05.1982 tarih ve 8/4788 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onayla- narak, 14.02.1983 tarih ve 17959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. “Dünya Mirası” statüsü, uluslararası öneme sahip doğal oluşumlar, anıtlar ve sitelere verilmektedir. Bu statü, UNESCO’ya başvuran ve sözleşmeyi kabul eden üye devletlerin iş birliğiyle belirlenmektedir. Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) ile Uluslararası Do- ğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) uzmanlarının değer- lendirmeleri sonucunda aday varlıkların Dünya Mirası statüsüne ka- zandırılması, Dünya Miras Komitesinin kararıyla tamamlanmaktadır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 302 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Kriterleri Eğer bir varlık aşağıdaki kriterlerden bir veya daha fazlasını karşılıyor ise, Komite bu varlığın istisnai evrensel değere sahip olduğunu kabul etmektedir. Bu nedenle aday gösterilen varlıklar: (i) insanoğlunun yaratıcı dehasının bir şaheserini temsil eder; (ii) mimarî veya teknoloji, abidevî sanatlar, şehir planlama veya peyzaj tasarımı konusundaki gelişmeler üzerine bir zaman zarfı içinde dünyanın belli bir kültürel alanında insan değerleri arasındaki önemli alışverişi sergiler; (iii) yaşayan veya ortadan yok olmuş bir kültürel geleneğe veya bir medeniyete yönelik eşsiz veya en azından istisnai tanıklık üst- lenir; (iv) insanlık tarihinde önemli bir aşamayı veya aşamaları gösteren bir yapı türü, mimarî veya teknolojik grup veya peyzaj için istis- nai bir örnek olur; (v) özellikle geri döndürülemez değişikliklerin etkisi altında hassas hale gelen insanın çevre ile etkileşiminin veya kültürün (veya kültürlerin) bir temsilcisi olan geleneksel insan yerleşimi, arazi kullanımı veya deniz kullanımının istisnai bir örneği olur; (vi) istisnai evrensel öneme sahip olaylar veya yaşayan gelenekler ile, fikirler ile veya inançlar ile, sanatsal ve edebi eserler ile doğ- rudan veya somut bir biçimde ilişkili olur. (Komite bu kriterin tercihen diğer kriterler ile birlikte kullanılması gerektiğini kabul etmektedir); (vii) üstün doğal bir fenomeni veya istisnai bir doğal güzelliğe veya estetik öneme sahip alanları ihtiva eder; (viii) yaşamın kaydı, yer şekillerinin oluşumunda devam eden coğ- rafik süreçler veya önemli jeomorfik veya fizyografik özellikler dahil dünya tarihinin önemli aşamalarını temsil eden istisnai örnekler olurlar; (ix) kara, tatlı su, kıyı ve deniz ekosistemlerinin ve bitki ve hayvan topluluklarının evrim ve gelişimindeki devam eden önemli eko- lojik ve biyolojik süreçleri temsil eden istisnai örnekler olurlar; (x) bilim veya muhafaza açısından istisnai evrensel değere sahip tehdit altındaki türleri ihtiva edenler dahil biyolojik çeşitliliğin yerinde korunması için en önemli ve dikkat çeken doğal habi- tatları kapsar. 303 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 303 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 2023 yılı itibarıyla dünya çapında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kayıtlı toplam 1199 kültürel ve doğal varlık bulunmaktadır. Bu varlık- ların 933’ü kültürel, 227’si doğal ve 39’u karma (hem kültürel hem de doğal özelliklere sahip) olarak sınıflandırılmıştır. Her yıl düzenlenen Dünya Miras Komitesi toplantılarıyla bu sayı artmaktadır. UNESCO Dünya Miras Merkezinin resmi web sitesi olan http://whc.unesco.org/ en/list adresinde detaylı bilgiler yer almaktadır. Bugüne kadar Türkiye’nin Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Mü- dürlüğünün sorumluluğu altında yürütülen çalışmalar neticesinde, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 21 varlığımızın dâhil edilmesi başa- rıyla gerçekleştirilmiştir. Bu varlıklardan 19’u kültürel kategoride, ikisi de hem kültürel hem doğal miras olarak listeye alınmıştır. Kültürel Kategoride Olan Miras Alanlarımız » İstanbul’un Tarihî Alanları (1985) » Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas) (1985) » Hattuşa (Boğazköy) - Hitit Başkenti (Çorum) (1986) » Nemrut Dağı (Adıyaman - Kâhta) (1987) » Xanthos-Letoon (Antalya - Muğla) (1988) » Safranbolu Şehri (Karabük) (1994) » Troya Arkeolojik Alanı (Çanakkale) (1998) » Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne) (2011) » Çatalhöyük Neolitik Alanı (Konya) (2012) » Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (İzmir) (2014) » Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu (Bursa) (2014) » Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı (2015) » Efes (İzmir) (2015) » Ani Arkeolojik Alanı (Kars) (2016) » Afrodisias (Aydın) (2017) » Göbeklitepe (Şanlıurfa) (2018) » Arslantepe Höyüğü (Malatya) (2021) » Gordion (Ankara) (2023) » Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camiileri (2023) 304 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Hem Kültürel Hem Doğal Kategoride Olan (Karma) Miras Alanlarımız » Göreme Millî Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) (1985) » Pamukkale-Hierapolis (Denizli) (1988) İstanbul’un Tarihî Alanları » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1985 » Liste Sıra No: 356 » Yeri: Marmara Bölgesi, İstanbul » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (ii), (iii), (iv) » Kategori: Kültürel M.Ö. 7. yy. da kurulan İstanbul’un, kuzeyde Haliç, doğuda İstanbul Bo- ğazı ve güneyde Marmara Denizi ile çevrili bölgesi günümüzde “Tarihî 305 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 305 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Yarımada” olarak bilinmektedir. Kent, Avrupa ve Asya’yı birbirine bağ- layan stratejik konumuyla tarih boyunca birçok önemli uygarlık için kritik bir merkez olmuştur. Bu nedenle, İstanbul, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı gibi büyük imparatorluklara başkentlik yapmıştır. Bu gör- kemli geçmişi ile farklı dinleri, kültürleri, toplulukları ve bunların ürünü olan yapıtları benzersiz bir coğrafyada bir araya getiren İstanbul, 1985 tarihinde UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dört bölge olarak dâhil edil- miştir; Sultanahmet Kentsel Arkeolojik Sit Alanı (Hipodrom, Ayasofya-ı Kebir Camii Şerifi, Aya İrini, Küçük Ayasofya Camisi ve Topkapı Sara- yı’nı içeren alan), Süleymaniye Koruma Alanı (Süleymaniye Camisi ve çevresi), Zeyrek Koruma Alanı (Zeyrek Camisi ve çevresi) ve İstanbul Kara Surları Koruma Alanı. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1985 » Liste Sıra No: 358 » Yeri: İç Anadolu Bölgesi, Sivas » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (iv) » Kategori: Kültürel Divriği ve çevresindeki yerleşim, en erken Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. Bölge, Mengücekoğulları’nın hüküm sürdüğü dönem- 306 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI de Ahmet Şah ve eşi Turan Melek tarafından 1228-1229 yıllarında inşa edilen cami ile tanınmaktadır. Bu başyapıt, İslam mimarîsinin önemli bir örneği olup iki kubbeli bir cami ile ona bitişik bir hastaneden olu- şur. Mimarî özelliklerinin yanı sıra, yapılar Anadolu’nun zengin gele- neksel taş işçiliğini sergiler ve bu özellikleriyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır. Hattuşa (Boğazköy) - Hitit Başkenti » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1986 » Liste Sıra No: 377 » Yeri: Karadeniz Bölgesi, Çorum » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (ii), (iii), (iv) » Kategori: Kültürel 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilen Hattuşa (Çorum, Boğazköy), Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olarak Anado- lu’da uzun yıllar boyunca önemli bir merkez olmuştur. Başlangıçta Hattiler tarafından “Hattuş” olarak adlandırılan şehir, Hitit hâkimiye- tine geçtikten sonra “Hattuşa” adını almıştır. M.Ö. 1700’lerde Kuşşara şehrinin kralı Anitta tarafından ele geçirilen Hattuşa, yine Anitta tara- fından yok edilmiştir. Anitta, yazılı kayıtlarda ilk Hitit kralı olarak geç- mektedir. Yaklaşık yüz yıl sonra, I. Hattuşili tarafından tekrar kurulan şehir, 400 yıldan fazla bir süre boyunca hüküm süren bir uygarlığın başkenti olmuştur. Günümüzde görülebilen kalıntılar arasında tapı- naklar, kraliyet konutları ve surlar gibi büyük çoğunluğu Büyük Kral IV. Tudhaliya dönemine ait yapılar bulunmaktadır. 307 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 307 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Nemrut Dağı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1987 » Liste Sıra No: 448 » Yeri: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Adıyaman » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (iii), (iv) » Kategori: Kültürel Adıyaman’ın Kâhta ilçesinde, 2150 metre yükseklikteki Nemrut Da- ğı’nın yamaçlarında, Kommagene Kralı I. Antiochos’un tanrılara ve atalarına minnettarlığını ifade etmek amacıyla yaptırdığı mezarı bu- lunmaktadır. Bu mezar, anıtsal heykelleri ve eşsiz manzarasıyla Hele- nistik Dönem’in en görkemli kalıntılarından biridir. Anıtsal heykeller doğu, batı ve kuzey teraslarına dağılmıştır. Doğu terası, kutsal merkez olarak kabul edilir ve en önemli heykel ve mimarî kalıntılar burada yer alır. Kireçtaşı bloklarından yapılan ve 8-10 metre yüksekliğinde olan dev heykeller iyi korunmuş durumdadır. Kral mezarının varlığı bilin- mesine rağmen henüz keşfedilememiştir. Xanthos-Letoon » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1988 » Liste Sıra No: 484 » Yeri: Akdeniz Bölgesi, Antalya - Muğla » Listeye Alınma Kriterleri: (ii), (iii) » Kategori: Kültürel XANTHOS: Fethiye’ye 46 kilometre mesafede, Kınık köyü yakınların- da bulunan Xanthos, Antik Çağ’da Likya’nın en büyük idari merkezi- 308 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI dir. Perslerin egemenliği altına girdiği M.Ö. 545’e kadar bağımsız bir konumda olan kent, yaklaşık bir yüzyıl sonra tamamen yanmıştır. Bu yangından sonra şehir yeniden inşa edilmiş ve hatta M.Ö. 2. yüzyılda Likya Birliği’nin başkenti olmuştur. Daha sonra Roma’nın kontrolü- ne geçen kent, ardından Bizans egemenliğine girmiş ve 7. yüzyıldaki Arap akınlarına kadar Bizans yönetiminde kalmıştır. Her medeniye- tin izlerini taşıyan yapıların bulunduğu Xanthos, Likya geleneklerini, Helenistik ve Roma dönemi etkilerini yansıtan bir merkezdir. Bu özel- liğiyle 1988 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmiştir. LETOON: Xanthos’a 4 kilometre uzaklıkta bulunan Letoon, Antik Çağ’da Likya’nın dinî merkezi konumundadır. Bu kutsal alanda Leto, 309 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 309 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Apollon ve Artemis tapınakları ile birlikte, bir manastır, bir çeşme ve Roma Tiyatrosu kalıntıları bulunmaktadır. Artemis ve Apollo’nun an- nesi Leto’ya adanmış olan en büyük tapınak, batıda bulunan ve perip- teros tarzında yapılmış Leto Tapınağı’dır ve 30,25 metre uzunluğunda ve 15,75 metre genişliğindedir. Doğuda yer alan Dor tarzında yapılmış olan Apollon Tapınağı, Leto Tapınağı’ndan daha az korunmuş du- rumdadır ve 27,90 metre uzunluğunda ve 15,07 metre genişliğindedir. Her iki tapınağın ortasında yer alan ve en küçük tapınak olan Artemis Tapınağı ise 18,20 metre uzunluğunda ve 8,70 metre genişliğindedir. Letoon, Xanthos ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer al- maktadır. Safranbolu Şehri » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1994 » Liste Sıra No: 614 » Yeri: Karadeniz Bölgesi, Karabük » Listeye Alınma Kriterleri: (ii), (iv), (v) » Kategori: Kültürel  Batı, Kuzey ve Orta Anadolu’ya uzanan yoluyla Karadeniz kıyılarını birbirine bağlayan tarihî Safranbolu şehri, coğrafî konumu nedeniy- le çok eski zamanlardan beri yerleşim görmektedir. 14. yüzyılın baş- larından itibaren Türklerin egemenliğinde olan Safranbolu, özellikle 18. yüzyılda Asya ve Avrupa arasındaki ticaretin önemli bir merkezi hâline gelmiştir. Türk kentsel tarihinin bozulmamış bir örneği olan bu şehir, geleneksel şehir dokusu, ahşap yığma evleri ve anıtsal yapılarıy- la, bütünüyle korunmuş ender kentlerden biri olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır. 310 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Troya Arkeolojik Alanı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1998 » Liste Sıra No: 849 » Yeri: Marmara Bölgesi, Çanakkale » Listeye Alınma Kriterleri: (ii), (iii), (vi) » Kategori: Kültürel Dünyanın en ünlü antik kentlerinden biri olan Troya’da görülen 9 katman, kesintisiz olarak 3 bin yıldan fazla bir zamanı göstermekte olup Anadolu, Ege ve Balkanlar’ın buluştuğu bu benzersiz coğrafya- da yerleşmiş uygarlıkların izlenmesini sağlamaktadır. Troya’daki en erken yerleşim katı M.Ö. 3000-2500 ile erken Tunç Çağı’na tarihlen- mektedir, daha sonra sürekli yerleşim gören Troya katmanları M.Ö. 85 – M.S. 8. yüzyıla tarihlenen Roma Dönemi ile sona ermektedir. Troya, bulunduğu coğrafî konum nedeniyle bu bölgede hüküm süren uygar- lıkların diğer bölgelerle ticarî ve kültürel bağlantıları açısından daima çok önemli bir rol üstlenmiştir. Ayrıca Troya, gösterdiği kesintisiz kat- manlaşma ile Avrupa ve Ege’deki diğer arkeolojik alanlar için referans görevi görmektedir. İlk olarak 1871’de Heinrich Schliemann, daha son- ra W. Dörpfeld, C.W Blegen tarafından kazılmış olan Troya’da kazılar hâlen devam etmektedir. 311 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 311 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2011 » Liste Sıra No: 1366 » Yeri: Marmara Bölgesi, Edirne » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (iv) » Kategori: Kültürel İstanbul’un fethinden önce Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti olan Edirne’nin silüetini taçlandıran ve şehrin en önemli anıtsal eseri olan Selimiye Camii ve Külliyesi, 16. yüzyılda Sultan II. Selim tarafından yap- tırılmıştır. Teknik ustalığı, boyutları ve estetik değerleriyle döneminin ve sonraki zamanların en muhteşem eseri olan bu cami ve külliye, Os- manlı mimarlarının en önemlisi Mimar Sinan’ın ustalık dönemi eseridir. Büyük kubbesi ve dört ince ve zarif minaresiyle göz kamaştıran bu görkemli cami, iç tasarımında kullanılan taş, mermer, ahşap, sedef ve özellikle çini motifleri ile döneminin en iyi örneklerinden biridir. Ayrı- ca kubbe ve kemerlerdeki ince işçilikler ve kalem işleri, mermer döşe- meli avlu, yapıyla bağlantılı el yazması kütüphanesi, eğitim kurumları, dış avlu ve arastası ile birlikte bu yapı, sanatın en yüce örneklerinden birini oluşturmaktadır. Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi, UNESCO Dünya Miras Komitesi- nin 19-29 Haziran 2011 tarihleri arasında gerçekleştirilen 35. Dönem Toplantısında alınan 35 COM 8B.37 sayılı karar ile 1. ve 4. kriterler kap- samında kültürel varlık olarak Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmiş- tir. Selimiye Camii’nin Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmesi, Türki- ye’nin kültürel mirasının uluslararası alanda tanınması ve korunması için bir adım olmuştur. 312 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Çatalhöyük Neolitik Alanı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2012 » Liste Sıra No: 1405 » Yeri: İç Anadolu Bölgesi, Konya İli, Çumra İlçesi » Listeye Alınma Kriterleri: (iii), (iv) » Kategori: Kültürel Yerleşik toplumsal hayata geçişle birlikte insanlığın önemli bir evresi- ne tanıklık eden Çatalhöyük Neolitik Kenti, Güney Anadolu Platosu’n- da yaklaşık 14 hektarlık bir alanda yer almaktadır. İki höyükten oluşan Çatalhöyük Neolitik Kenti’nin Doğu Höyüğü, M.Ö. 7400 ile 6200 yılları arasına tarihlenen 18 Neolitik yerleşim katmanından oluşmaktadır. Bu katmanlarda, sosyal örgütlenmeyi ve yerleşik hayata geçişi simgele- yen duvar resimleri, rölyefler, heykeller ve diğer sanatsal öğeler bulun- maktadır. Batı Höyüğü ise M.Ö. 6200 ile 5200 yılları arasına tarihlenen Kalkolitik Döneme ait kültürel özellikleri göstermektedir. Çatalhöyük, bu özellikleriyle aynı coğrafyada 2000 yıldan fazla bir süredir var olan köylerden kentsel hayata geçişin önemli bir kanıtıdır. Çatalhöyük, içlerine çatılardan girilen birbirine bitişik evlerle ve sokağı olmayan bir yerleşim düzeniyle benzersiz bir özellik sergilemektedir. Ortadoğu ve Anadolu’da diğer Neolitik alanlar bulunmasına rağmen, Çatalhöyük Neolitik Kenti, kalıntıların boyutu, yaşayan toplumun yo- ğunluğu, güçlü sanatsal ve kültürel geleneklerin yanı sıra zaman için- deki sürekliliğin eşsiz bir bileşimiyle olağanüstü evrensel değer taşı- maktadır. 313 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 313 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2014 » Yeri: Ege Bölgesi, İzmir İli, Bergama İlçesi » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) » Kategori: Kültürel Peyzaj Dünya Miras Komitesinin 38. Dönem Toplantısında Kültürel Peyzaj kategorisinde Dünya Mirası Listesi’ne alınan ve içinde Helenistik, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı dönemlerine ait katmanları barındıran Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı, Pergamon (çok katman- lı kent), Kibele Kutsal Alanı, İlyas Tepe, Yığma Tepe, İkili, Tavşan Tepe, X Tepe, A Tepe ve Maltepe Tümülüsleri olmak üzere dokuz bileşen- den oluşmaktadır. Kale Dağı’nın tepesindeki antik Pergamon yerleşimi anıtsal mimarî- siyle Helenistik Dönem şehir planlamacılığının en iyi örneğini temsil etmektedir. Athena Tapınağı, Trajan Tapınağı, Helenistik Dönem’in en dik tiyatro yapısı, kütüphane, Heroon, Zeus Sunağı, Dionysos Ta- pınağı, agora ve gymnasion yapıları bu planlama sisteminin ve dönem mimarîsinin en seçkin örnekleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Helenistik Bergama Krallığının başkenti olan kent, önemli bir eğitim merkezidir. Daha sonra Roma İmparatorluğu’nun Asya Eyaleti baş- kenti olan Bergama, döneminin en önemli sağlık merkezlerinden Ask- lepion’a ev sahipliği yapmıştır. Çevresindeki kültürel peyzaj ile birlikte Helenistik ve Roma dönem- lerine ait pek çok istisnai örneği içerisinde barındıran kent, özellikle Roma ve Doğu Roma dönemlerine ait katmanlar üzerinde yayılmış olan Osmanlı mimarîsine ait pek çok cami, han, hamam ve ticarî mer- kez ile de önemini korumuştur. 314 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2014 » Liste Sıra No: 1452 » Yeri: Marmara Bölgesi, Bursa İli » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (ii), (iv), (vi) » Kategori: Kültürel Dünya Miras Komitesinin 38. Dönem Toplan- tısında Kültürel kategoride Dünya Mirası Lis- tesi’ne alınan “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” Dünya Miras Ala- nı, Orhangazi Külliyesi ve çevresini içine alan Hanlar Bölgesi, Hüdavendigar Hüdavendigâr (I. Murad) Külliyesi, Yıldırım (I. Bayezid) Kül- liyesi, Yeşil (I. Mehmed) Külliye, Muradiye (II. Murad) Külliyesi ve Cumalıkızık köyü olmak üzere altı bileşenden oluşmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk başkenti olarak kurulan ve külliyeler- le şekillenen Bursa’nın tarih boyunca sahip olduğu önemli ticarî rolü, kentteki büyük hanlar, bedesten ve çarşılarla ortaya konulmaktadır. Hanlar Bölgesi 14. yüzyıldan bu yana kent ekonomisinin kalbi olmuş- BURSA CUMALIKIZIK 315 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 315 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye tur. Erken dönem Osmanlı kentine istisnai bir örnek olan Bursa’nın kentleşme modeli, daha sonra kurulan Osmanlı-Türk kentlerine ör- nek teşkil etmiştir. Cumalıkızık köyü ve çevresindeki diğer vakıf köylerinin, payitaht Bur- sa’nın kent merkezindeki hanlar ve külliyelerle ekonomik ilişkileri, Osmanlı’nın bütün kurumlarıyla bir beylikten imparatorluğa dönüş- mesine önemli bir katkı sağlamıştır. Bursa ve Cumalıkızık hâlâ yaşayan ticarî kültürü ve kente oldukça ya- kın kırsal yaşamın devamlılığı ile birlikte erken dönem Osmanlı ya- şam şekli ve vizyonuna iyi bir örnek teşkil etmektedir. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2015 » Liste Sıra No: 1488 » Yeri: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Diyarbakır » Listeye Alınma Kriterleri: (v) » Kategori: Kültürel Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı; Diyarbakır Sur- ları ve Hevsel Bahçeleri olmak üzere iki ana bileşenden oluşmaktadır. Bölgede hüküm süren medeniyetlerin, kültürlerin ve dönemin ihti- yaçları doğrultusunda şekillenerek özgünlüğünü koruyan Diyarbakır Kalesi, surları ve burçları, orijinal ve benzersiz kültürel değer olarak varlığını günümüzde de sürdürmektedir. 7 bin yılı aşkın bir süredir ta- HEVSEL BAHÇELERI DIYARBAKIR SURLARI 316 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rihî ve kültürel dokuyu yansıtan bu yapılar, önemli bir evrensel miras niteliği taşımaktadır. Hevsel Bahçeleri, bahçe kültürünün önemli olduğu bir coğrafyada yer alan ve tarihi boyunca halkın kullanımına açık sivil bir bahçe olarak öne çıkan özgün bir değere sahiptir. Bu bölgede 30’dan fazla uygarlığın izlerini taşıyan Hevsel Bahçeleri, 8 bin yıldan fazla bir süredir bahçe olarak var olmasıyla tarımsal bir değere sahip olmanın yanı sıra kültü- rel ve tarihî açıdan da benzersiz bir konuma sahiptir. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri’nin birlikte oluşturduğu yaşam- sal iş birliği ve Hevsel Bahçeleri’nin peyzajının, binlerce yıldır kesinti- siz yaşamın sürdürülmesinde kentin ve çevrenin en önemli etmenle- rinden biri olduğu kabul edilmektedir. Efes » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2015 » Liste Sıra No: 1018 rev. » Yeri: Ege Bölgesi, İzmir » Listeye Alınma Kriterleri: (iii), (iv), (vi) » Kategori: Kültürel Dünya Mirası Listesi’ne alınan “Efes” Dünya Miras alanı; Çukuriçi Hö- yük, Ayasuluk Tepesi (Selçuk Kalesi, St. John Bazilikası, İsa Bey Ha- mamı, İsa Bey Camii, Artemision), Efes Antik Kenti ve Meryem Ana EFES 317 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 317 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Evi olmak üzere dört bileşenden oluşmaktadır. Antik dönemin en önemli merkezlerinden biri olan Efes, tarih önce- si dönemden başlayarak Helenistik, Roma, Doğu Roma, Beylikler ve Osmanlı dönemleri boyunca yaklaşık 9000 yıl kesintisiz yerleşim gör- müş ve tarihinin tüm aşamalarında çok önemli bir liman kenti ve kül- türel ve ticarî merkez olmuştur. Efes, Helenistik ve Roma Dönemi’nin üstün kentleşme, mimarlık ve dinî tarihine ışık tutan simgeleri barındıran bir şehirdir. Farklı dönem- lere ait en üstün mimarî ve kent planlama örneklerine sahiptir. Örne- ğin, M.Ö. 8. yüzyıla tarihlenen ve Antik Dönem’in yedi harikasından biri olarak ünlenen kült merkezi Artemision, Hz. Meryem’in İsa’nın annesi olarak kabul ve ilan edildiği 431 tarihli Ekümenik Konsül’ün gerçekleştiği yer olan Meryem Kilisesi, İsa’nın havarilerinden biri olan ve Yahya İncili’ni Efes’te yazan St. John’ın mezarı üzerine inşa edilen Bazilika gibi Erken Hristiyanlık dönemine ait benzersiz eserler bulun- maktadır. Ayrıca günümüzde Hristiyanlar tarafından hac mekânı ola- rak kabul edilen Meryem Ana Evi ve Beylikler döneminde inşa edilen İslam yapıları da Efes’in dinî tarih açısından önemli bir birikime sahip olduğunu göstermektedir. 318 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Ani Arkeolojik Alanı » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2016 » Liste Sıra No: 1518 » Yeri: Doğu Anadolu Bölgesi, Kars » Kriter: (ii), (iii), (iv) » Kategori: Kültürel Kars ili, Merkez ilçesi sınırları içinde bulunan Ani Arkeolojik Alanı, Türkiye ve Ermenistan sınırında konumlanmıştır. Bu alan, Erken De- mir Çağı’ndan 16. yüzyıla kadar sürekli yerleşimin olduğu bir bölge olup, Orta Çağ’ın şehircilik, mimarlık ve sanat açısından gelişiminin tüm zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtan çok kültürlü bir İpek Yolu yer- leşimidir. İçkale’de 4. yüzyılda başlayan yerleşim, bölgedeki ilk örneğini belgele- mesi açısından önemlidir çünkü bu yerleşim, kapalı kent modelinden açık kent modeline geçişin ilk örneğini sunar. Yerleşimin, yoğun tica- ret akslarının üzerine kurulması, ilerleyen zamanlarda çok kültürlü bir ticarî merkez olarak gelişmesine neden olmuş ve bu da kenti Er- meni, Gürcü, Bizans ve Selçuklu kültürlerinin buluşma noktası hâline getirmiştir. Bu karşılıklı kültürel etkileşimin sonucunda ortaya çıkan mimarî tasa- rım fikirleri, inşaat malzemeleri, teknikleri ve dekorasyon ayrıntıları, daha sonra tüm Anadolu’ya ve Kafkasya’ya yayılacak olan Ani’ye özgü bir mimarî dilin oluşumuna öncülük etmiştir. Bu süreçte, sürekli dö- nüşen bir kentsel peyzaj içinde özgün mimarî anıtlar üretilmiştir. Bu özellikleriyle Ani Arkeolojik Alanı 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilmiştir. 319 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 319 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Afrodisias » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2015 » Liste Sıra No: 1519 » Yeri: Ege Bölgesi, Aydın » Listeye Alınma Kriterleri: (ii), (iii), (iv), (vi) » Kategori: Kültürel Aydın iline bağlı Karacasu ilçesinde bulunan Geyre Mahallesi’nde yer alan Aphrodisias Antik Kenti, Menderes (Meander) Irmağı’nın bir kolu olan Dandalaz (Morsynus) Çayı’nın verimli vadisinde, denizden yaklaşık 600 metre yükseklikteki bir platoda konumlanmıştır. Kent, tarih boyunca doğal özellikleriyle beslenen nehir havzasında yer al- mıştır. Antik dönemde kentin en büyük zenginlik kaynağı, kuzeyinde, Babadağ eteklerinde bulunan mermer ocakları olmuştur. Aphrodisias, yerleşim tarihi MÖ 5. bin yıl ortalarına kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. MÖ 6. yüzyılda küçük bir köy görünümünde olan bu antik kent, Menderes Vadisi’ndeki yoğun şehirleşme döneminde MÖ 2. yüzyılda kent devleti (polis) statüsü kazanmıştır. MÖ 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu ile yakın ilişkiler içinde olan Aphrodisias, daha sonra Roma İmparatoru olacak olan Octavian tarafından “Tüm As- ya’dan kendime bu kenti seçtim.” sözleriyle koruma altına alınmıştır. Bu durum, Roma Senatosu tarafından MÖ 39 yılında vergi muafiyeti ve özerklik gibi ayrıcalıkların tanınmasıyla desteklenmiş ve kent hızla gelişmeye başlamıştır. 320 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Aphrodisias’ın arkeolojik önemi, Geç Helenistik Dönem’den Roma ve Bizans dönemlerine kadar süren yoğun bir fikir ve değer alışverişini gözler önüne seren, büyük ölçüde mermerden inşa edilmiş yapıların ve bunlarla ilişkili kabartma ve yazıtların istisnai ölçüde iyi korunmuş olmasından gelmektedir. MS 1.-5. yüzyıllar arasında Aphrodisias, bü- tün Akdeniz dünyasında büyük üne kavuşmuş ve başta Roma İmpa- ratorluğu olmak üzere, İmparatorluğun dört bir yanında imzalarını ta- şıyan eserleriyle tanınmış heykeltıraşlar yetiştirmiştir. Kentin yüksek kaliteli mermer ocaklarına sahip olması, Aphrodisias’ı mermer heykel sanatı için önemli bir üretim merkezi hâline getirmiştir. Bu özelliği sa- yesinde Roma İmparatorluğu’nun Asya Eyaleti’nde, dönemin mermer sanatı ve mimarîsinin tüm yönleriyle araştırılıp anlaşılmasını sağla- yan kentlerden biri olmuştur. Ayrıca, kente adını veren ve kent kim- liğinin gelişiminde önemli bir rol oynayan Aphrodite kutsal alanının ve kentteki özgün Aphrodite kültünün, Akdeniz Havzası’nda geniş bir alanı kültürel açıdan etkilediği bilinmektedir. Bu belirgin özellikleri nedeniyle, Aphrodisias Antik Kenti, yaklaşık 2-3 km. kuzeydoğusunda bulunan antik mermer ocaklarıyla birlikte 2017 yılında Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilmiştir. Bu kayıt, kentin kültürel ve tarihî öneminin uluslararası arenada tanınması ve korunmasını sağ- lamak için önemli bir adımdır. Aphrodisias’ın bu kaydı, dünya çapında tarihî ve arkeolojik mirası koruma çabalarına destek vermektedir. Göbeklitepe » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2018 » Liste Sıra No: 1572 » Yeri: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Şanlıurfa » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (ii), (iv) » Kategori: Kültürel Göbeklitepe Arkeolojik Alanı, Şanlıurfa kent merkezinin 18 kilomet- re kuzeydoğusunda, Örencik köyü yakınlarında bulunmaktadır. Alan, 1963 yılında, İstanbul ve Chicago üniversitelerinin ortaklığıyla gerçek- leştirilen bir yüzey araştırması sırasında keşfedilmiş ve “V52 Neolitik Yerleşimi” olarak tanımlanmıştır. Ancak, alanın gerçek değeri 1994 yı- lında başlatılan kazı çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır. Bu çalışmalar so- nucunda, Göbeklitepe’nin 12 bin yıl öncesine uzanan bir kült merkezi olduğu anlaşılmıştır. Göbeklitepe’nin keşfi, insanlık tarihine dair bilgi- leri yeniden şekillendirmiş ve Neolitik dönemdeki insanların kültürel ve dini yaşantılarına ışık tutmuştur. 321 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 321 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Göbeklitepe ile ilgili bahsedilen bilimsel veriler, arkeoloji çalışmaların- da neolitik dönemle ilgili kuramsal çerçevenin ve tarihlendirmelerin yeniden değerlendirilmesini gerektiren önemli bilgiler sağlamaktadır. Göbeklitepe’nin konumu, boyutları, tarihlendirilmesi ve yapılarının anıtsallığı, Neolitik dönem için benzersiz bir kutsal alan olduğunu göstermektedir. Alanın 12 bin yıl boyunca doğal çevresi içinde doku- nulmadan kaldığından dolayı, önemli arkeolojik buluntular ortaya çıkmıştır. Göbeklitepe’nin keşfi, insanlık tarihine ilişkin bilgileri yeni- den değerlendirmemize ve Neolitik dönemin dinî, kültürel ve sosyal yapıları hakkında daha derin bir anlayışa sahip olmamıza yardımcı ol- muştur. Bu alan, insanlığın geçmişine ışık tutarak evrimi ve toplumsal değişimi anlamamıza katkı sağlamaktadır. Göbeklitepe’nin Dünya Mirası Listesi’ne girmesi, insanlık tarihinin en eski bilinen yapılarının bulunduğu bu alanın kültürel ve tarihî öne- mini uluslararası alanda tanınmasını sağlamıştır. Göbeklitepe’nin bu prestijli listeye dâhil edilmesi, alanın dünya çapında korunması, araş- tırılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için önemli bir adımdır. Bu karar, Göbeklitepe’nin Neolitik Dönem’e ait kutsal ve ritüel alanların en önemlilerinden biri olduğunu ve insanlık tarihini anlamak için kri- tik bir kaynak olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, bu kararın bölgeye turizm ve ekonomik açıdan da olumlu etkileri olmuştur, çünkü Dünya Mirası Listesi’nde yer almanın bölgenin uluslararası ilgi çekmesine ve ziyaretçi sayısının artmasına katkı sağlamıştır. GÖBEKLITEPE ÖREN YERI 322 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Arslantepe Höyüğü » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2021 » Liste Sıra No: 1622 » Yeri: Doğu Anadolu Bölgesi, Malatya » Listeye Alınma Kriterleri: (iii) » Kategori: Kültürel Malatya’nın 7 km kuzeydoğusunda, Fırat Nehri’nin (Karakaya Baraj Gölü) batı kıyısı yakınındaki Orduzu beldesinde yer alan Arslantepe Höyüğü’nün kültür dolgusu 30 metre yüksekliğinde olup 4,5 hektarlık bir alana yayılmaktadır. M.Ö. 6000 yıllarından M.S. 11. yüzyıla kadar yerleşim görmüş olup M.S. 5-6. yüzyıllar arasında Roma köyü olarak kullanılmış ve daha sonra Bizans Nekropolü (mezarlık) olarak yerleşi- mini tamamlamıştır. Arslantepe’de ilk kazılara 1930’lu yıllarda Louis Delaporte başkanlı- ğında bir Fransız ekip tarafından başlanmış, daimî kazılar İtalya’nın Roma kentinde bulunan ‘La Sapienza Üniversitesinden bir ekip tara- fından 1961 yılından bu yana devam ettirilmiştir. Höyükte gerçekleştirilen kazılar sonucunda, M.Ö. 3300-3000 yıllarına tarihlenen bir kerpiç saray, M.Ö. 3600-3500’lere ait bir tapınak, 2 bin- den fazla mühür baskısı ve kaliteli metal eserler bulunmuştur. Bu bul- gular, Arslantepe’nin o dönemde aristokrasinin doğuşuna ve ilk devlet yapılarının ortaya çıkmasına tanıklık ettiği, aynı zamanda resmî, dinî ve kültürel bir merkez olduğunu göstermektedir. ARSLANTEPE HÖYÜĞÜ 323 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 323 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Sarayın koridor duvarları, baskı motifleri ve duvar resimleriyle süslen- miştir. Binanın farklı bölgelerinde bulunan çok sayıda mühür baskısı, idari faaliyetlerin yoğunluğunu ve birçok memurun çalıştığını göster- mektedir. Arslantepe Höyük, Yakın Doğu’da ilk devlet toplumunun ortaya çıkışına istisnai bir şekilde tanıklık ederken, 4. binyıl Uruk uy- garlığı ile ilişkilendirilmesine rağmen özgün mimarî özellikler sun- maktadır. UNESCO’nun Dünya Mirası Listesi’ne alınması, Arslantepe’nin ko- runması ve kültürel değerlerinin uluslararası alanda vurgulanması açısından hayati bir adımdır. Ayrıca, turizm açısından da önemli bir potansiyel sunar; Türkiye’nin tarihî mirasını keşfetmek isteyen ziya- retçiler için çekici bir destinasyon oluşturur. Bu nedenle, Arslante- pe’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınması, Türkiye’nin kültü- rel zenginliğini ve tarihî derinliğini uluslararası platformlarda daha görünür hale getirerek, koruma ve tanıtma çabalarına büyük bir katkı sağlamaktadır. Gordion » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2023 » Liste Sıra No: 1669 » Yeri: İç Anadolu Bölgesi, Ankara » Listeye Alınma Kriterleri: (iii) » Kategori: Kültürel Gordion, Türkiye’nin İç Anadolu Bölgesi’nde, Ankara il merkezinin GORDION 324 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI yaklaşık 90 km güneybatısında, Polatlı ilçesinin yaklaşık 18 km ku- zeybatısında, Yassıhöyük mahallesinde yer almaktadır. Doğudaki (Asurlular, Babilliler, Hititler) ve batıdaki (Yunanlılar, Romalılar) bü- yük imparatorlukların kesişme noktasında yer alan Gordion, Ege ve Akdeniz’i Yakın Doğu’ya bağlayan neredeyse tüm ticaret yolları üze- rinde stratejik bir konuma sahiptir. M.Ö. 2500’lü yıllarda (Erken Bronz Çağı) başlayan Gordion’daki yer- leşim, günümüzde antik kentin bitişiğinde bulunan Yassıhöyük ma- hallesinde devam etmektedir. 4 bin 500 yıla yayılan uzun bir süre boyunca Gordion ve çevresindeki yerleşim neredeyse hiç kesintiye uğ- ramamıştır. Bu durum, alanın 4 bin 500 yıllık yerleşim tarihiyle Gor- dion’u dünyanın en uzun süre yerleşim görmüş nadir alanlarından biri hâline getirmektedir. Bölgenin peyzajı, yoğun tümülüslerle eşsiz bir şekilde tanımlanmaktadır. Kraliyet ve seçkin sınıf mezarları olan tümülüsler, M.Ö. 9. yüzyıldan M.Ö. 3. yüzyıla kadar uzanan bir dönemde bölgede görülmüştür. Büyük Tümü- lüs (Tümülüs MM) olarak bilinen biri, 53 metre yüksekliğe ulaşarak dünyanın üçüncü büyük tümülüsü olarak kabul edilir. Özellikle Tümü- lüs MM’in altındaki ahşap mezar odasının günümüze kadar bozulma- dan ve sağlam bir şekilde ulaşması, benzeri görülmemiş bir durumdur. Gordion’un UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınması, Türkiye için büyük bir kültürel ve tarihî zenginlik olarak kabul edilmekte olup, Gordion’un korunması ve kültürel mirasının gelecek nesillere aktarıl- ması açısından da önem taşımaktadır. Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 2023 » Liste Sıra No: 1694 » Yeri: Seri varlığımızı oluşturan bileşenler 5 farklı ilde yer almakta olup aşağıda listelenmektedir. » 1.Afyonkarahisar Ulu Camii: Ege Bölgesi, Afyonkarahisar, Merkez » 2.Ahi Şerefeddin (Arslanhane) Camii: İç Anadolu Bölgesi, Ankara, Altındağ 325 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 325 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » 3.Sivrihisar Ulu Camii: İç Anadolu Bölgesi, Eskişehir, Sivrihisar » 4.Mahmut Bey Camii: Karadeniz Bölgesi, Kastamonu, Merkez » 5.Eşrefoğlu Camii: Akdeniz Bölgesi, Konya, Beyşehir » Listeye Alınma Kriterleri: (ii), (iv) » Kategori: Kültürel Seri alan, Anadolu’da 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın ortaları arasında inşa edilen ve her biri Türkiye’nin farklı bir bölgesinde bulunan beş hi- postil camiden oluşmaktadır. Bunlar Afyonkarahisar Ulu Camii (1272- 77), Eskişehir Sivrihisar Ulu Camii (1274-75), Ankara Ahi Şerefeddin (Arslanhane) Camii (1289-90), Konya Beyşehir Eşrefoğlu Camii (1296- 99) ve Kastamonu Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii’dir (1366-67). Düz ahşap tavanın mukarnaslı veya devşirme sütun başlıklı ahşap di- rekler tarafından taşındığı benzersiz bir ahşap yapı sisteminde inşa edilen beş cami, İslam mimarîsinin gelişiminde önemli bir yer teşkil eden belirli bir yapı türünün seçkin örneklerini temsil etmektedir. Seri alanın bileşenlerini oluşturan beş cami, bazı ortak mimarî özellik- lere ve tarihî bağlantılara sahip olmaları ve konum, kullanım/işlev, ta- sarım ve malzeme açısından özgünlüklerini büyük ölçüde korumaları sebebiyle hipostil tipi ahşap caminin en iyi korunmuş ve erken örnek- lerini temsil eden bir grup olarak değerlendirilmiştir. 326 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Göreme Millî Parkı ve Kapadokya » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1985 » Liste Sıra No: 357 » Yeri: İç Anadolu Bölgesi, Nevşehir - Kayseri » Listeye Alınma Kriterleri: (i), (iii), (v), (vii) » Kategori: Doğal/Kültürel Kuzeyde Kızılırmak, doğuda Yeşilhisar, güneyde Hasan ve Melendiz Dağları, batıda Aksaray ve kuzeybatıda Kırşehir ile çevrelenen Kapa- dokya bölgesi, Kalkolitik Dönem’den beri sürekli olarak insan yerle- şimine ev sahipliği yapmaktadır. Bu alanın en dikkat çekici özelliği, Erciyes Dağı ve Hasan Dağı’nın tüflerinin, rüzgâr ve su erozyonuyla oluşan benzersiz kaya oluşumları ve yazın serin, kışın ılık olan iç iklim koşullarına sahip kayalara oyulmuş alanlardır. Özellikle 7-13. yüzyıllar arasında baskılardan kaçan Hıristiyan top- lulukların yerleşmesiyle Göreme, Hıristiyanlığın önemli bir merkezi hâline gelmiştir. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan alanlar arasında Göreme Millî Parkı, Derinkuyu ve Kaymaklı Yeraltı şehirleri, Karain Güvercinlikleri, Karlık Kilisesi, Yeşilöz Theodore Kilisesi ve So- ğanlı Arkeolojik Alanı bulunmaktadır. KAPADOKYA, NEVŞEHIR 327 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 327 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye Pamukkale-Hierapolis (Denizli) (1988) » UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Alınma Tarihi: 1988 » Liste Sıra No: 485 » Yeri: Ege Bölgesi, Denizli » Listeye Alınma Kriterleri: (iii), (iv), (vii) » Kategori: Doğal/Kültürel Çaldağı’nın güney eteklerinden kaynaklanan kalsiyum oksit içeren suların oluşturduğu muhteşem beyaz travertenler ve Helenistik ile er- ken Hıristiyanlık dönemlerine ait kalıntılar barındıran Hierapolis ar- keolojik kenti, antik çağlardan günümüze ulaşan etkileyici merkezler- den biridir. Denizli’ye 2 km uzaklıkta yer alan bu alan, aynı zamanda çeşitli rahatsızlıklara iyi geldiğine inanılan şifalı sularıyla da ünlüdür. Antik kentin M.Ö. II. yüzyılda Bergama krallarından II. Eumenes tara- fından kurulduğuna ve adını Bergama’nın kurucusu Telephos’un eşi Heira’dan aldığına inanılmaktadır. Eski kaynaklara göre metal ve taş işlemeciliği ile ünlü olan kent, Büyük Konstantin döneminde Frigya bölgesinin başkenti olmuş ve Bizans döneminde Piskoposluk merkezi hâline gelmiştir. Bu özellikleriyle alan, UNESCO Dünya Mirası Liste- si’nde yer almaktadır. PAMUKKALE-HIERAPOLIS ANTIK KENTI 328 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine Kaydedilen Alanları UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Söz- leşme uyarınca, Taraf Devletler, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dâ- hil edilmeye uygun gördükleri varlıkların envanterlerini (geçici liste) UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne sunmakla yükümlüdür. Bu liste- lerde yer alan varlıklar için adaylık dosyaları hazırlanmakta ve Dünya Miras Komitesi’ne sunulmaktadır. Geçici listeler oluşturulurken, var- lıkların Dünya Miras Komitesi tarafından belirlenen kriterleri karşıla- ma durumu yanı sıra mimarî, tarihî, estetik, kültürel, ekonomik, sos- yal, sembolik ve felsefi özellikleri de göz önünde bulundurulmaktadır. İlk kez 1994 yılında UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne iletilen Geçi- ci Listemiz 2000, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 ve 2023 yıllarında güncellenmiştir. Listede 4 karma (kültürel/doğal), 3 doğal ve 72 kültürel olmak üzere toplam 79 varlık bulunmaktadır. Kültürel ve doğal mirasın dünyaya tanıtılması ve korunması için ulus- lararası kaynaklardan da faydalanarak bu mirasın gelecek nesillere en etkili şekilde aktarılması büyük önem taşımaktadır. Belirli bir varlığın Dünya Mirası statüsüne aday olduğunu gösteren liste, uluslararası topluma bu varlıkların korunması ve öneminin bilincinde olunması için bir fırsat sunmaktadır. Geçici liste, varlıkların gelecekte Dünya Mirası Listesi’ne eklenip eklenmeyeceği konusunda bir ön değerlen- dirme sunmakta ve bu süreçte koruma ve restorasyon çalışmalarına yönelik kaynakların tahsis edilmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca, geçici listedeki varlıkların tanıtımı ve korunması için ulusal ve ulus- lararası düzeyde farkındalık ve iş birliği oluşturulmasına katkıda bu- lunur. Bu nedenle, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi, kültürel ve doğal mirasın korunması ve dünyaya tanıtılması için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listemizde aşağıdaki varlıklarımız yer almakta olup; detaylı bilgilere UNESCO Dünya Miras Merkezi’nin res- mi web sitesi olan http://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=tr ad- resinden ulaşılabilmektedir. Kültürel kategori; » Karain Mağarası (Antalya) (1994) » Ahlat Eski Yerleşimi ve Mezar Taşları (Bitlis) (2000) 329 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 329 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » Alahan Manastırı (Mersin) (2000) » Alanya (Antalya) (2000) » Harran ve Şanlıurfa Yerleşimleri (Şanlıurfa) (2000) » İshakpaşa Sarayı (Ağrı) (2000) » Konya Selçuklu Başkenti (Konya) (2000) » Mardin Kültürel Peyzaj Alanı (Mardin) (2000) » Selçuklu Kervansarayları Denizli-Doğubayazıt Güzergâhı (2000) » St. Nicholas Kilisesi (Antalya) (2000) » St. Paul Kilisesi, St. Paul Kuyusu ve Çevresi (Mersin) (2000) » Sümela Manastırı (Trabzon) (2000) » Likya Uygarlığı Antik Kentleri (Antalya ve Muğla) (2009) » Perge Antik Kenti (Antalya) (2009) » Sagalassos Antik Kenti (Burdur) (2009) » St. Pierre Kilisesi (Hatay) (2011) » Aizanoi Antik Kenti (Kütahya) (2012) » Beçin Ortaçağ Kenti (Muğla) (2012) » Birgi Tarihî Kenti (İzmir) (2012) IŞIKLANDIRMA YAPILAN VAN KALESI 330 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Hacı Bektaş Veli Külliyesi (Nevşehir) (2012) » Hekatomnos Anıt Mezarı ve Kutsal Alanı (Muğla) (2012) » Niğde’nin Tarihî Anıtları (Niğde) (2012) » Mamure Kalesi (Mersin) (2012) » Odunpazarı Tarihî Kent Merkezi (Eskişehir) (2012) » Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi (Gaziantep) (2012) » Zeugma Arkeolojik Siti (Gaziantep) (2012) » Laodikeia Antik Kenti (Denizli) (2013) » Sardes Antik Kenti ve Bintepeler Lidya Tümülüsleri (Manisa) (2013) » Ceneviz Ticaret Yolu’nda Akdeniz’den Karadeniz’e Kadar Kale ve Surlu Yerleşimleri (2013) * (Adaylık dosyasına 2020 yılında Çeşme Kalesi ile Güvercinada Kalesi ve Kuşadası Şehir Surları eklenmiştir.) » Anavarza Antik Kenti (Adana) (2014) » Kaunos Antik Kenti (Muğla) (2014) » Korykos Antik Kenti (Mersin) (2014) » Kültepe Arkeolojik Alanı (Kayseri) (2014) » Çanakkale ve Gelibolu 1. Dünya Savaşı Alanları (Çanakkale) (2014) BEYPAZARI TARIHÎ KENTI 331 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 331 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » Eflatunpınar: Hitit Su Anıtı (Konya) (2014) » İznik (Bursa) (2014) » Ahi Evran Türbesi (Kırşehir) (2014) » Vespasianus-TitusTüneli (Hatay) (2014) » Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup Kilisesi (Mardin) (2014) » Anadolu Selçuklu Medreseleri (Erzurum, Sivas, Kayseri, Konya ve Kırşehir) (2014) » Akdamar Anıt Müzesi (Kilisesi) (Van) (2015) » Dağlık Frigya Vadisi (Kütahya, Afyon ve Eskişehir) (2015) » Antik Aspendos Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri (Antalya) (2015) » Yıldız Saray Kompleksi (İstanbul)(2015) » Stratonikeia Antik Kenti (Muğla) (2015) » Uzunköprü (Edirne) (2015) » Eshab-ı Kehf (Kahramanmaraş) (2015) » Mudurnu Tarihî Ahi Kenti (Bolu) (2015) » İsmail Fakirullah Türbesi (Siirt) (2015) » Sultan II. Beyazıd Han Külliyesi (Edirne) (2016) ZERZEVAN KALESI, DIYARBAKIR 332 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI OSMANLI’NIN İLK BAROK MIMARÎ ESERI NURUOSMANIYE, İSTANBUL 333 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 333 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » Nuruosmaniye Külliyesi (İstanbul) (2016) » Kibyra Antik Kenti (Burdur) (2016) » Van Kalesi (Van) (2016) » Yivli Minare Camii (Antalya) (2016) » Bodrum Kalesi (Muğla) (2016) » Silvan Malabadi Köprüsü (Diyarbakır) (2016) » Hacıbayram Camii (Ankara) (2016) » Assos Arkeolojik Alanı (Çanakkale) (2017) » Ayvalık Endüstriyel Peyzajı (Balıkesir) (2017) » İvriz Kültürel Peyzajı (Konya) (2017) » Harput Tarihî Kenti (Elazığ) (2018) » Justinianus Köprüsü (Sakarya) (2018) » Gaziantep Yeraltı Su Sistemleri: Kasteller ve Livaslar (Gaziantep) (2018) » Anadolu Türk Mirasının Erken Dönemi: Niksar, Danişmend Hane- danının Başkenti (Tokat) (2018) » Priene Arkeolojik Alanı (Aydın) (2018) TUZ GÖLÜ 334 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Sarıkaya Roma Hamamı (Yozgat) (2018) » Beypazarı Tarihî Kenti (Ankara) (2020) » İzmir Tarihî Liman Kenti (İzmir) (2020) » Karatepe-Aslantaş Arkeolojik Alanı (Osmaniye) (2020) » Koramaz Vadisi (Kayseri) (2020) » Zerzevan Kalesi ve Mithraeum (Diyarbakır) (2020) » Midyat ve Çevresindeki (Tur’ Abdin) Geç Antik ve Ortaçağ Dönemi Kilise ve Manastırları (Mardin) (2021) Karma Kategori; » Güllük Dağı-Termessos Millî Parkı (Antalya) (2000) » Kekova (Antalya) (2000) » Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları (Amasya) (2015) » Kemaliye Tarihî Kenti (Erzincan) (2021) Doğal kategori; » Tuz Gölü Özel Çevre Koruma Alanı (2013) » Kızılırmak Deltası (Samsun) (2016) » Ballıca Mağarası Doğa Parkı (Tokat) (2019) BALLICA MAĞARASI ,TOKAT 335 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 335 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi ve Türkiye’nin Yeri UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu), Birleş- miş Milletler sistemi içinde eğitim, bilim ve kültürün teşviki amacıyla 1945 yılında kurulmuş bir ihtisas kuruluşudur. Küresel barış ve güven- liğin, halklar arası diyalog ve karşılıklı anlayışın güçlendirilmesi yo- luyla sağlanabileceğinden hareketle çalışmalarını yürütür. Bu vizyon, kültürel çeşitliliğin korunması, evrensel eğitim fırsatlarının genişletil- mesi ve bilimsel iş birliğinin teşvik edilmesi gibi çok yönlü programlar aracılığıyla hayata geçirilir. Kurum, dünya mirası alanlarının korun- masından, özgür ve bağımsız medya için kapasite geliştirmeye, su gü- venliği ve doğal felaketlerde risk azaltma stratejilerine kadar geniş bir yelpazede faaliyet gösterir. Bu çabalar, uluslararası toplumun sürdü- rülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmayı amaçlar. Türkiye; UNESCO somut olmayan kültürel miras listelerine kaydettir- diği 30 unsur ile en çok kültürel değer kaydettiren ilk iki ülke arasında yer almaktadır. UNESCO’nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi, kültürel pratiklerin, ifadele- rin, bilgi ve becerilerin, topluluklar, gruplar ve bazen bireyler tarafından nesilden nesle aktarılmasını amaçlar . Türkiye’den bu listeye dâhil edi- len unsurlar, çok geniş bir yelpazedeki zengin kültürel mirası da tem- sil eder. Bu kapsamda, Türk kahvesi kültürü ve geleneği, geleneksel Türk okçuluğu, Mevlevi semazen ritüelleri gibi öğeler hem ulusal hem de uluslararası düzeyde tanınmıştır. Bu örnekler, Türkiye’nin kültürel çeşitliliğinin ve zengin tarihî mirasının korunması ve tanıtılmasında önemli bir rol oynar. Akademik çalışmalarda, bu kültürel miras un- surlarının sosyal yapı, kimlik ve kültürel süreklilik üzerindeki etkileri detaylı incelenir. Bu incelemeler, kültürel mirasın sadece geçmişin bir yansıması olmadığını, aynı zamanda toplumların geleceğini şekillen- dirmede de kritik bir öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO), 17 Ekim 2003 tarihinde gerçekleştirilen 32. Genel Konferansı’nda insan- lığın somut olmayan kültürel mirasının korunması amacı ile Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ni kabul etmiştir. Türkiye 19 Ocak 2006 tarihli ve 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel TÜRKIYE’DE SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MIRAS TANITIM FILMI 336 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Mirasın Korunması Sözleşmesi’nin Uygun Bulunduğuna Dair Kanun’la bu sürece dâhil olmuş ve 27 Mart 2006 tarihinde Sözleşmeye resmen taraf olmuştur. Kültür ve Turizm Ba- kanlığı teşkilatında yer alan Araştır- ma ve Eğitim Genel Müdürlüğü, Sözleşmenin icracı birimi olarak be- lirlenmiştir. Türkiye’nin ilk yazımları Hükûmetler Arası Komite’nin 2008 yılında İstanbul’da gerçekleşen Üçüncü Olağan Toplantısı’nda daha önce ilan edilen Başyapıtların 16. madde kapsamındaki Somut Olmayan Kültü- rel Miras Temsilî Listesine alınmasıyla gerçekleşmiştir. Aralık 2023 tarihi itibarıyla Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Mi- ras Listelerine kayıtlı 27 unsuru bulunmaktadır. » Meddahlık Geleneği (2008) » Mevlevî Sema Törenleri (2008) UNESCO SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MIRAS LISTELERINE KAYITLI UNSUR BERATI 337 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 337 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » Âşıklık Geleneği (2009) » Karagöz (2009) » Nevruz. Azerbaycan, Hindistan, İran, Kırgızistan, Özbekistan ve Pa- kistan ile ortak dosya (2009) (2016 yılında dosya Afganistan, Azer- baycan, Hindistan, Irak, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Pakistan, Tacikistan ve Türkmenistan katılımı ile genişletilmiştir. » Geleneksel Sohbet Toplantıları (Yaren, Barana, Sıra Geceleri ve diğer, 2010) » Alevi-Bektaşi Ritüeli Semah (2010) » Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali (2010) MEVLEVI SEMA TÖRENLERI KARAGÖZ-HACIVAT GÖLGE OYUNU MEDDAHLIK GELENEĞI ÂŞIKLIK GELENEĞI 338 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Geleneksel Tören Keşkeği (2011) » Mesir Macunu Festivali (2012) » Türk Kahvesi ve Geleneği (2013) » Ebru: Türk Kâğıt Süsleme Sanatı (2014) » İnce Ekmek Yapımı ve Paylaşımı Geleneği: Lavaş, Katrıma, Jup- ka, Yufka (Azerbaycan, İran, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye ile Ortak Dosya) (2016) » Geleneksel Çini Sanatı (2016) » Bahar Bayramı Hıdırellez (Makedonya ile Ortak Dosya) (2017) NEVRUZ KUTLAMALARI ALEVI-BEKTAŞI RITÜELI SEMAH 339 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 339 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye GELENEKSEL SOHBET TOPLANTILARI GELENEKSEL TÖREN KEŞKEĞI EBRU SANATI MESIR MACUNU FESTIVALI TÜRK KAHVESI EBRU: TÜRK KÂĞIT SÜSLEME SANATI 340 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Geleneksel Türk Okçuluğu (2019)  » Dede Korkut-Korkut Ata Mirası: Kültürü, Efsaneleri ve Müziği (Azerbaycan ve Kazakistan ile Ortak Dosya, 2018) » Minyatür Sanatı (Azerbaycan, İran ve Özbekistan ile Ortak Dosya) (2020) » Geleneksel Zekâ ve Strateji Oyunu: Togyzqumalaq, Toguz Kor- gool, Mangala,Göçürme (Kazakistan ve Kırgızistan ile Ortak Dosya) (2020) » Hüsnühat, Türkiye’de İslam Sanatında Geleneksel Güzel Yazı (2021) GELENEKSEL ÇINI SANATI GELENEKSEL TÜRK OKÇULUĞU YUFKA EKMEK YAPIMI HIDIRELLEZ GELENEĞI 341 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 341 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye » Çay Kültürü: Kimlik, Misafirperverlik ve Toplumsal Etkileşim Sembolü (Azerbaycan ile Ortak Dosya, 2022) » İpek Böcekçiliği ve Dokuma İçin İpeğin Geleneksel Üretimi (Af- ganistan, Azerbaycan, İran, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekis- tan ile Ortak Dosya, 2022) » Nasreddin Hoca/Molla Nesreddin/Molla Ependi/Apendi/Afen- di Kozhanasyr Fıkra Anlatma Geleneği (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan ile Ortak Dosya, 2022) » Tezhip/Tazhib/Zarhalkori/Tezhip/Naqqoshlik (Azerbaycan, İran İslam Cumhuriyeti, Tacikistan ve Özbekistan ile Ortak Dosya, 2023) MANGALA, GÖÇÜRME ÇAY KÜLTÜRÜ MINYATÜR SANATI HÜSNÜHAT 342 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » İftar/Eftari/İftar/İftor ve Sosyo-Kültürel Gelenekleri (Azerbay- can, İran İslam Cumhuriyeti ve Özbekistan ile Ortak Dosya, 2023) » Balaban/Mey Zanaatkârlığı ve İcra Sanatı (Azerbaycan ile Ortak Dosya, 2023)İzmir,Türkiye » Sedef Kakma İşçiliği (Azerbaycan ile Ortak Dosya, 2023) NASREDDIN HOCA İFTAR İPEK BÖCEKÇILIĞI TEZHIP 343 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye 343 UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi ve Türkiye’nin Yeri UNESCO’nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi, kaybolma riski altındaki kültürel miras unsurlarını belirlemek ve korumak amacıyla oluşturulmuştur. Bu liste, söz konusu kültürel faaliyetlerin yaşatılması ve aktarılması için alınması gereken ve acil önem arz eden tedbirleri vurgular. Zamanla değişen sosyoekonomik koşullar, kültürel globalleşme ve çevresel zorluklar gibi faktörler, bazı somut olmayan kültürel miras unsurlarının varlığını tehdit eder. Lis- teye alınan unsurlar için uluslararası toplumun dikkatini çekmek ve bu durum için kaynak sağlamak, bu mirasların korunması ve sürdü- rülebilir şekilde aktarılması için kritik öneme sahiptir. Bu anlamda bu çaba, kültürel çeşitliliğin korunması için uluslararası iş birliğini ve da- yanışmayı teşvik eder. Aralık 2023 tarihi itibarıyla Türkiye’nin Acil Koruma Gerektiren So- mut Olmayan Kültürel Miras Listelerine kayıtlı üç unsuru bulunmak- tadır: » Islık Dili (2017) » Geleneksel Ahlat Taş İşçiliği (2022) » Zeytin Yetiştiriciliği ile İlgili Geleneksel Bilgi, Yöntem ve Uygu- lamalar (2023) GELENEKSEL AHLAT TAŞ İŞÇILIĞI ISLIK DILI, GIRESUN Bölüm IV Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Opera ve Bale Orkestralar ve Korolar Tiyatro Geleneksel Sahne Sanatları Görsel Sanat Faaliyetleri Plastik Sanatlar Geleneksel El Sanatları Kültürel Yayın Faaliyetleri Sinema Televizyon Dizi 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN SANAT FAALIYETLERI 347 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, kendine tevdi edilen görevlerinden müzik ve sahne sanatlarıyla ilgili olanlarını altı senfoni orkestrası, 11 koro, 11 topluluk olmak üzere toplam 28 sanat kurumunda görev ya- pan 1489 sanatçı ile; görsel sanatlarla ilgili olanlarını üç resim ve hey- kel müzesi ve güzel sanatlar galerileri ile yerine getirmektedir. Genel Müdürlük, kendine bağlı sanat birimleri aracılığıyla yurt için- de periyodik etkinlikler, eğitim konserleri, yurt içi ve yurt dışında turneler ve festivaller düzenlemekte, çeşitli kamu/özel kurum ve ku- ruluşlarının etkinliklerine sanatçı/sanat birimi göndermekte ve anma günlerinde özel programlar yapmakta; böylece halkın sanat etkinlik- lerinden daha çok yararlanmasını sağlamaya çalışmaktadır. Resim, heykel, fotoğraf ve Türk süsleme sanatları alanlarında gelenek- selleşen köklü yarışmalar ile sanatçılar teşvik edilmekte ve ödüllendi- rilmektedir. Devlet Resim ve Heykel Yarışması 1939, Devlet Fotoğraf Yarışması 1984, Devlet Türk Sanatları Yarışması 1986 ve Şefik Bursalı Yarışması 2001 yılından bu yana periyodik olarak düzenlenmektedir. Müzik alanında ise düzenlenen “Yunus Emre Şiirleri Beste Yarışması”, “Mevlâna Eserleri Beste Yarışması” “Çoksesli Koro Eseri Beste Yarış- ması” gibi tematik yarışmalar aracılığıyla bu alanda eserler üretilmesi teşvik edilmektedir. Son yıllarda, gençlerin sanatsal üretkenliğini desteklemek amacıyla yeni yarışmalar açılmıştır. Görsel sanatlar alanında “Genç Güncel Sa- nat ve Afiş Tasarım Yarışmaları” ile müzik alanında “Genç Ses: Türk Müziği Ses Yarışması” sadece gençlere yönelik gerçekleştirilen yarış- malar arasındadır. Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 348 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Milletimizin güzel sanatlar sevgisini, her türlü vasıta ve tedbirlerle besleyerek inkişaf ettirmek millî ülkümüzdür”. —Mustafa Kemal Atatürk 349 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 349 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Opera ve Bale Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü (DOBGM) sahneleri Türkiye genelinde altı ile dağılmış olup dokuz sahnede temsiller gerçekleşti- rilmektedir. Sahnelerin toplam koltuk kapasitesi 4 bin 896’dır. İzmir Elhamra Sahnesi dışındaki bütün sahneler, devlet tiyatroları, müze müdürlükleri, kültür merkezleri gibi diğer kurum ve kuruluşlarla or- taklaşa kullanılmaktadır. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü; opera, bale ve çok sesli mü- zik sanatlarını halka tanıtmak ve yaymak amacıyla her sanat sezo- nunda yerleşik sahnelerinde opera-bale temsilleri ile konserler ver- mekte, yurt içi ve yurt dışı turneler ile ulusal ve uluslararası festivaller düzenlemektedir. Bütün bu etkinlikler kapsamında 2002-2023 yılları arasında kalan sezonlara ilişkin temsil ve seyirci istatistikleri aşağıda- ki tabloda belirtilmiştir. 232.760 224.000 202.688 222.764 230.837 262.230 301.551 226.698 292.604 283.074 303.892 342.524 356.837 337.007 272.578 281.069 351.261 420.434 268.445 290.736 344.597 35.249 584 560 486 510 492 566 653 639 735 654 695 791 763 759 685 678 713 797 535 188 726 608 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023** TABLO: 2002-2023 YILLARI ARASINDAKİ SEZONLARA İLİŞKİN TEMSİL VE SEYİRCİ İSTATİSTİKLERİ 350 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Temsil Performansı 2000’li Yıllar 2003 yılında, Bodrum Kalesi’nde dünyaca ünlü grupların katılımıyla ilk kez Uluslararası Bodrum Bale Festivali düzenlenmiştir. 2008 yılında Ankara Müdürlüğü kurulmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Koordinas- yon Dairesi Başkanlığı ile birlikte AB mevzuatına uyum çalışmalarını yürütmekte ve uluslararası platformlarda opera ve bale adına Tür- kiye’nin çağdaş boyutuyla temsilini sağlamaktadır. Bu kapsamda; 8 Ocak 2008’de Avrupa Festivaller Birliği (EFA) Genel Kurulu, Antal- ya’da Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün organizasyonu ve ev sahipliğiyle gerçekleştirilmiştir. Konservatuvar eğitimi devam eden ya da henüz mezun olanlara yöne- lik ilk Ulusal Genç Solist Yarışması, İzmir’de düzenlenmiştir. İstanbul Uluslararası Bale Yarışması’nın ilki gerçekleşmiş ve kurum- sallaşarak iki yılda bir düzenlenmesine karar verilmiştir. Rusya Federasyonu’nda gerçekleştirilen Türkiye Yılı çerçevesinde; Moskova’nın en büyük spor salonu Lujniki’de Tarkan konseri, Krem- lin Sarayı’nda Anadolu Ateşi grubu gösterisi, Moskova’nın en önemli konser salonu Dom Muzıki’de (Müzik Evi) opera sanatçılarımızın kon- seri düzenlenmiş olup söz konusu etkinlikler Ruslar tarafından büyük ilgi görmüştür. 2009 yılında; Samsun Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü kurulmuş, Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü, genel müdürlükten ayrı bir yapılanma ile yeniden oluşturulmuştur. Bugün Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin, Antalya ve Samsun olmak üzere mevcut altı il müdürlüğü ile faaliyetlerini sürdürmektedir. Yerleşik sahne etkinlikleri yanında yurt içi ve yurt dışı turneleri ile iz- leyici sayısı giderek artan Devlet Opera ve Balesi, 2009-2010 sanat se- zonunda yerleşik sahnelerde 778 temsil gerçekleştirmiştir. Yurt içinde 35 vilayete, yurt dışında 11 ülkeye turne etkinliği düzenlenmiştir. 351 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 351 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 2010’lu Yıllar 2010 yılında; 17. Aspendos Uluslararası Opera ve Bale Festivali’ne Dev- let Opera ve Balesi müdürlükleri, Tokyo Balesi, Berlin Radyosu Korosu ve “Sing Along Turkey” Korosu ve Makedonya Opera ve Balesinin katı- lımlarıyla temsil gerçekleştirilmiştir. Tarihî Bodrum Kalesi’nde sekizincisi düzenlenen Uluslararası Bod- rum Bale Festivali’nde, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün projesi “Barbaros” adlı Dans Prodüksiyonu sahnelenmiş, İzmir Devlet Opera ve Balesi, Sofya Opera ve Balesi, Universal Ballet-Korea , Nuevo Ballet Espanol ve Raffaele Paganini Ulusal Topluluğunun katılımlarıy- la sekiz temsil gerçekleştirilmiştir. İstanbul’un “Avrupa Kültür Başkenti” olması sebebiyle 1. İstanbul Uluslararası Opera Festivali gerçekleştirilmiştir. Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü, Leyla Gencer Sahnesi’ni çocuk opera ve balesi sahnesi olarak düzenlemiştir. Sahne, çocuk ba- lesi, çocuk korosu kurslarıyla, çocuklara yönelik temsillerle 2009 yı- lında faaliyete geçirilmiştir. Başkentteki 23 Nisan Dans Günleri’nin ikincisi, Leyla Gencer Sahnesi’nde gerçekleştirilmiştir. TÜRKSOY üyeleri Azerbaycan, Kazakis- tan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenis- 23 NISAN DANS GÜNLERİ LEYLA GENCER SAHNESİ, 2009 352 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI tan; gözlemci üyeler Altay Cumhuriyeti, Başkurdistan, Gagavuz Yeri, Hakas Cumhuriyeti, K.K.T.C, Yakutistan, Tataristan, Tuva Cumhuriye- ti ile ilişkiler sürdürülmektedir. TÜRKSOY, üyesi ülkelerin sanatçıla- rının katılımlarıyla Haziran 2010’da Türksoy Opera Günleri Festiva- li’nin 13’üncüsü gerçekleştirilmiştir. Aynı yıl, TÜRKSOY üye ülkeleri operalarının katkı ve katılımlarıyla Üzeyir Hacıbeyov’un “Köroğlu” Operası Bişkek, Almatı, Bakü, Ankara ve İstanbul’da sahnelenmiştir. 2010 yılında Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) Genel Müdürlüğü ile Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü arasın- da Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü himayesindeki çocuk ve gençlere müzik ve bale eğitimi verilmesini hedefleyen iş birliği pro- tokolü imzalanmıştır. 2011 yılında; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü ve bağlı müdür- lüklerdeki yerleşik sahnelerde, festivallerde ve turnelerde toplam 862 temsil gerçekleştirilmiş ve 379 bin 48 seyirciye ulaşılmıştır. 2010-2011 sanat sezonunda yurt içindeki turnelerin yanı sıra yurt dışında da büyük opera ve bale yapımları ile turneler düzenlenmiş, uluslararası festivallere katılım sağlanarak konserler ve temsiller verilmiştir. An- kara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü, “Saraydan Kız Kaçırma” adlı eserle dünyanın en iyi opera festivallerinden biri olarak kabul edilen Estonya Saaremaa Opera Festivali’ne onur konuğu olarak katılmış ve Estonya’da iki ülke sanatçılarının birlikte sahne aldığı bir konser ger- çekleştirilmiştir. Ayrıca, “Saraydan Kız Kaçırma” operası, Kore’de dü- zenlenen Daegu Uluslararası Opera Festivali’nde Koreli sanatseverlere sunulmuştur. Sadece Türk bestecileri ile koreograflarının eserlerinin sahnelendiği 1. Eskişehir Ulusal Opera ve Bale Günleri, IV. Murat, Cem Sultan, Güldes- tan, Karacaoğlan, Kösem Sultan ve Aşk-ı Memnu temsilleriyle gerçek- leştirilmiştir. 2012 yılında; 19. Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali, 2000 yıllık Aspendos Antik Tiyatrosu’nda yapılmıştır. Festivalde Estonya Ulusal Operası, Ekaterinburg Devlet Akademik Opera ve Balesi, Dae- gu Operası (Güney Kore) ve Çin Ulusal Operası gibi dünyada saygınlığı kabul edilmiş uluslararası konuk topluluklar sahne almışlardır. “Pilot İller Projesi” uygulaması başlatılmıştır. Proje kapsamında Bur- sa, Eskişehir, Sivas, Kayseri, Bolu, Tekirdağ, Edirne, Denizli, Aydın, Adana, Gaziantep, Muğla, Konya, Isparta, Trabzon ve Ordu pilot iller 353 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 353 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri olarak belirlenmiş ve bugüne kadar birçok turne başarıyla gerçekleştiril- miştir. Selman Ada’nın “Ali Baba ve Kırk Haramiler” adlı operası Alman- ya’nın Wuppertal Bühnen Operası’nda Almanca sahnelenmiştir. Bu eser, Avrupa’da repertuvara alınarak Avrupalı sanatçılar tarafından kendi dillerinde sahnelenen ilk Türk operası olmuştur. 2011-2012 sanat sezonunda çocuklara ve gençlere yönelik 127 temsil gerçekleştirilerek 55 bin 361 seyirciye ulaşılmıştır. Kurumun bütün müdürlüklerinde çocuk balesi ve çocuk korosu kursları verilmektedir. 2013 yılında; 2013 Çin’de Türk Kültür Yılı etkinliklerinin açılış prog- ramları kapsamında Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü ile Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü sanatçılarından oluşan 140 kişilik sanatçı topluluğu 21 Mart 2013 tarihinde Pekin’de ve 25 Mart 2013 tarihinde “HAREM” BALESI-1. MARDIN OPERA VE BALE GÜNLERI, 2015 354 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Şanghay’da iki temsil vermiştir. Aynı etkinliklerin kapanış gösterileri- ni de yapan Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü, 28 Şubat 2014’te Pekin’de ve 3 Mart 2014’te Şangay’da iki temsil ile “Mevlana’nın Çağrı- sı” eserini sahnelemiştir. 2012-2013 sanat sezonunda çocuklara ve gençlere yönelik 202 temsil gerçekleştirilerek 88 bin 491 seyirciye ulaşılmıştır. 2014 yılında; Sicilya’nın ünlü kasabası Taormina’da düzenlenen ve Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün karşılıklı kültürel ve sanatsal faaliyetler içerisinde olduğu Uluslararası Taormina Festiva- li menşeili Taormina Festival Operası, “Tosca” adlı eseri orkestra şefi Cem Mansur yönetimindeki Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası ve Antalya Devlet Opera ve Balesi Korosu eşliğinde sahnelemişler- dir. Festivalin kapanışı, Mersin Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünce “Herkül” müzikali ile yapılmıştır. Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü solist sanatçıları, orkestra- sı, korosu ve teknik kadrosuyla 140 kişilik bir ekip, Wolfgang Amadeus Mozart’ın Osmanlı’nın hoşgörüsünü ve bağışlayıcı kimliğini anlattığı “Saraydan Kız Kaçırma” adlı opera eserini rejisör Yekta Kara sahneye koymuştur. Rejisörün, aslına sadık kalarak diyalogları dört dilde (Al- manca, İngilizce, Türkçe ile İtalyanca) harmanlayarak yeniden düzen- lediği eser, İtalya’nın Taormina Antik Tiyatrosu’nu dolduran 4 bin iz- leyici tarafından dakikalarca ayakta alkışlanmıştır. 2015 yılında; Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali, dünyanın ilk ve tek “Kalite Yönetim Belgesi”ne (TS-EN-ISO 9001: 2000) layık bu- lunan festival olmuştur. 2013-2016 YILLARI ARASINDA SERGİLENEN YERLİ VE YABANCI ESERLER 355 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 355 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü, 2014’te Ankara Devlet Opera ve Balesinin Mardin Artuklu Üniversitesinde sahnelediği “Arşın Mal Alan” müzikalinin Mardinliler tarafından büyük ilgiyle (635 seyirci) karşılanmasının ardından, Mardin Valiliğinin desteğiyle 2015’te ilk kez “Mardin Opera ve Bale Günleri” düzenlemiştir. Etkinlik boyunca yedi temsil ücretsiz sahnelenmiş, temsiller yaklaşık 5 bin Mardinli ta- rafından izlenmiştir. 2013-2014 sanat sezonunda sahnelenen eserlerin %52,5’ini, 2014-2015 sanat sezonunda sahnelenen eserlerin %50,9’unu, 2015-2016 sanat se- zonunda sahnelenen eserlerin %53,4’ünü yerli eserler oluşturmuştur. Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından 2013-2016 yılları arasında sahnelenen eserlerin temsil başına salon doluluk oranı şöyledir: » Ankara Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %99,94 doluluk oranı ile “Carmen” operası, » İstanbul Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %100 doluluk oranı ile “Giulio Cesare” operası, » İzmir Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %100 doluluk oranı ile “Giselle” balesi, » Mersin Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %92,22 doluluk oranı ile “Bremen Mızıkacıları” müzikli oyunu, » Antalya Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %86,01 doluluk oranı ile “Fındıkkıran” balesi, » Samsun Devlet Opera ve Balesince sahnelenen eserler içerisinde %100 doluluk oranı ile “Notre Dame’ın Kamburu” balesi en büyük ilgiyi gören eser olmuştur. 2013-2016 YILLARI ARASINDA SAHNELENEN TEMSIL VE SEYIRCI SAYILARI 356 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2017 yılında; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü tarafından Trabzon Opera Bale Günleri, Gaziantep Opera ve Bale Günleri ve İzmir Opera ve Bale Günleri ilk kez gerçekleştirilmiştir. Aynı yılda, ilk kez gerçekleştirilen İzmir Efes Opera ve Bale Günleri programı, İzmir Opera Orkestrası eşliğinde, ünlü İtalyan soprano Da- niel Cappiello ile tenor Gianluca Terrranova’nın konseriyle açılmış, Mozart’ın Saraydan Kız Kaçırma operası ile devam etmiş, Çaykovs- ki’nin “Rome ile Jülyet” klasik balesi ile kapanmıştır. 2018 yılında; 2018 Türkiye-Tayland Karşılıklı Kültür Yılı kapsamında 21 Aralık 2018 tarihinde Bangkok Ulusal Tiyatrosu’nda “Piri Reis Bale” performansı düzenlenmiştir. Aynı yılın haziran ayında Şanhay Orien- tal Art Center Küçük Salon’da sekiz kadın opera sanatçısından oluşan sanatçı topluluğu yaklaşık 400 kişilik bir izleyici grubuna türkü dü- zenlemeleri, müzikaller, tangolar, caz ve dünya müziklerinden oluşan oldukça geniş repertuvara sahip bir konser vermiştir. Türk sanatçıla- rın Çince bir eser de seslendirdiği konser izleyicilerin büyük beğenisi- ni kazanmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Ukrayna Kültür Bakanlığının katkıla- rıyla Kiev’de Hürrem Sultan Konseri düzenlenmiştir. Konserin sunu- culuğunu 20 sene önce Ukrayna’da yayımlanan Hürrem Sultan dizi- “ROMEO ILE JÜLYET” BALESI, 1. İZMIR EFES OPERA VE BALE GÜNLERI, 2017 357 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 357 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri sinin başrol oyuncusu ünlü Ukraynalı sanatçı Olga Sumska yapmıştır. Ukrayna Ulusal Filarmonisi’nde düzenlenen konserde Türk, Ukrayna- lı ve Avrupalı müzisyenlerin Hürrem Sultan’dan ilham alarak bestele- dikleri eserler seslendirilmiştir. Devlet Opera ve Balesi il müdürlükleri 2017-2018 sanat sezonunda yer- leşik sahnelerinde 648 temsil gerçekleştirmiş olup %75’lik salon dolu- luk oranıyla 293 bin 2 seyirciye ulaşmıştır. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünce Kasım 2018’de, başta pro- jenin Genel Sanat Yönetmeni ve ünlü tenorumuz Murat Karahan ol- mak üzere Türkiye’nin tanınmış solistleri ve ünlü balet Tan Sağtürk’ün de katılımıyla sahnelenen, opera ve bale sanatlarının eşit oranda sah- neye konulduğu, 340 kişilik dev bir yapım olan “Troya” eseri, Ankara Congressium sahnesindeki iki temsiliyle 6 bin seyirciye ulaşmıştır. 2017 yılında bir opera ve bale günleri olarak düzenlenen, 2018’de ise uluslararası boyuta taşınan 1. Uluslararası Gaziantep Opera ve Bale Festivali gerçekleştirilmiştir. Türkiye’nin de üyesi bulunduğu TÜRK- SOY’un açılış konseri ile başlayan festivalde TÜRKSOY üyesi ülkeler- den katılan opera solistlerine Kazak şef Petr Gribanov yönetiminde Kazakistan’ın Karaganda Senfoni Orkestrası eşlik etmiştir. Festival kapsamında toplam dört temsil gerçekleştirilmiş, 5 bin izleyiciye ula- şılmıştır. Temsiller, halka ücretsiz sunulmuştur. “SARAYDAN KIZ KAÇIRMA” OPERASI, 1. İZMIR EFES OPERA VE BALE GÜNLERI, 2017 358 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İzmir Efes Opera ve Bale Günleri, ilk kez uluslararası olarak gerçekleş- tirilmiştir. Gala konserinde İtalyan şef Alberto Veronesi yönetiminde İzmir Devlet Opera ve Balesi Orkestrası, ünlü İspanyol soprano Car- men Solis, Rus mezzosoprano Yulia Mazurova’ya eşlik etmiştir. An- kara Devlet Opera ve Balesi “Zorba” balesini, İzmir Devlet Opera ve Balesi “Tosca” operasını ve “Carmina Burana” balesini sahnelemiştir. Festival kapsamında dört temsille 9 bin 651 izleyiciye ulaşılmıştır. 2019 yılında; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünce yerleşik temsil seyirci sayısı 322 bin 189’ye ulaşılmıştır. 2017-2019 yılları ara- “TROYA”, DÜNYA PRÖMIYERI, ANKARA, 2018 2015-2018 YILLARI ARASINDA SERGILENEN YERLI VE YABANCI ESERLER 359 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 359 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri sında yerleşik temsil seyirci sayısı %15 artmıştır. Aspendos, Bodrum, İstanbul ve Efes festivallerinde 2017 yılında 21 temsilde 24 bin 163, 2018 yılında 20 temsilde 32 bin 504, 2019 yılında 29 temsilde 38 bin 184 seyirciye ulaşılmıştır. 2017-2019 yılları arasında uluslararası festi- val temsil sayısı %39, seyirci sayısı %58 artmıştır. 2019 yılında ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında; 26. Ulusla- rarası Aspendos Opera ve Bale Festivali, 17. Uluslararası Bodrum Bale Festivali, 1. Bodrum Yaz Konserleri, 10. Uluslararası İstanbul Opera Festivali, 2. Uluslararası Efes Opera ve Bale Festivali, 2. Uluslararası Gaziantep Opera ve Bale Festivali, 9. Ulusal Eskişehir Opera ve Bale Günleri ve 3. Trabzon Opera ve Bale Günleri gerçekleştirilmiştir. DOBGM Genel Müdür ve Genel Sanat Yönetmeni Murat Karahan, 2019 yılında 100. yıl dönümünü kutlayan ve 2019’un haziran-eylül ayları arasında düzenlenen, dünyanın en eski açık hava opera festivali olan “Arena di Verona Opera Festivali”nde; G. Verdi’nin “Aida”, G. Bizet’in “Carmen”, G. Verdi’nin “Il Trovatore” ve G. Puccini’nin “Tosca” opera- ları olmak üzere, sahnelenen beş eserin dördünde başrolde sahneye çıkarak Türk opera tarihinde bir ilke imza atmıştır. “IV. MURAT”, 1.ULUSLARARASI GAZIANTEP OPERA VE BALE FESTIVALI, 2018 “ZORBA”, 1.ULUSLARARASI EFES OPERA VE BALE FESTIVALI, 2018 360 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2020’li Yıllar 2019-2020 sanat sezonunda, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdür- lüğünce ekim-şubat döneminde 429 yerleşik temsil gerçekleştirile- rek 230 bin 794 seyirciye ulaşılmıştır. 2018-2019 sanat sezonunun ekim-şubat dönemi ile karşılaştırıldığında, temsil sayısında %15, seyir- ci sayısında %20, hasılatta ise %63 oranında artış gözlemlenmektedir. 2020 yılında ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında 10. Eskişe- hir Opera ve Bale Günleri (4-13 Ocak 2020), 3. Bodrum Kaleiçi Etkin- likleri (5 Temmuz-25 Ağustos 2020), 3. Uluslararası Efes Opera ve Bale Festivali (21-28 Temmuz 2020), 27. Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali (5-12 Eylül 2020), 11. Uluslararası İstanbul Opera Festiva- li (19-27 Eylül 2020) gerçekleştirilmiştir. 2019-2020 sanat sezonunda ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında 21 temsil gerçekleştirile- rek 8 bin 763 seyirciye ulaşılmıştır. 2021 yılında; 4. Uluslararası Gaziantep Opera ve Bale Festivali gerçek- leştirilmiştir. Festivalde, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü Sam- sun ve Antalya müdürlüklerince hazırlanan üç müzikal ve bir çocuk müzikali izleyicinin beğenisine sunulmuştur. 1 Temmuz 2021’de baş- layan normalleşme süreci kapsamında yaz festivalleri, Kovid-19 tedbir- leri eşliğinde, sosyal mesafe kurallarına göre belirlenen oturma düzeni gereği seyirci sayısı sınırlı tutulmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. 2020-2021 sanat sezonu kapsamında 1 Eylül-30 Kasım 2020 tarihleri arasında Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin, Antalya ve Samsun Devlet Opera ve Balesi müdürlüklerince 140 temsil gerçekleştirilmiş olup 14 bin 32 izleyiciye ulaşılmıştır. 30 Kasım 2020 tarihinden sonraki tem- siller, pandemi koşulları gereği iptal edilmiştir. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü ve bağlı il müdürlüklerinde seyircisiz gerçekleştiri- len bale, modern dans ve konserler, Bakanlığın YouTube kanalında ve kurumun sosyal medya hesaplarında yayımlanarak dijital izlenme sa- yısı 500 bini aşmıştır. Ayrıca, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü ve bağlı il müdür- lüklerinde gerçekleştirilen dokuz konser, iki opera, bir çocuk oyunu, Aspendos Antik Tiyatrosu’nda düzenlenen “Yabancı Misyon Konseri”, Uluslararası İstanbul Opera Festivali, Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali ve AKM açılış etkinliklerinde sahnelenen eserlerle bir- likte toplam 19 etkinlik TRT2’den canlı ve banttan yayımlanarak mil- yonlarca seyirciye ulaştırılmıştır. Bu etkinlikler internet ortamından hâlen binlerce sanatsevere ulaşmaya devam etmektedir. 361 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 361 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri İstanbul Atatürk Kültür Merkezi’nin “Sinan” Operası Dünya Prömiyeriyle Açılışı 29 Ekim 2021 tarihinde faaliyete başlayan Atatürk Kültür Merkezi’nin açılışı, İstanbul Devlet Opera ve Balesi tarafından sahnelenen “Sinan” operasının dünya prömiye- riyle gerçekleştirilmiştir. Cumhurbaşkanımızın talimatı ve yönlendir- mesiyle millî sanatımıza katkıda bulunacak bir eser olarak “Sinan”, Türk opera tarihine damgasını vurmuştur. 2021-2022 sanat sezonunda 1 Eylül 2021-31 Ağustos 2022 tarihleri arasında Devlet Opera ve Balesi müdürlüklerince sadece yerleşik sah- nelerde 599 temsil gerçekleştirilerek 211 bin 233 seyirciye ulaşılmıştır. Pandemi koşullarının gerektirdiği sıkı önlemler eşliğinde gerçekleşen bir önceki sezona göre seyirci sayısında %1.405 artış meydana gelmiştir. 2022 yılında ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında; 4. Uluslara- rası Gaziantep Opera ve Bale Festivali (18-24 Mayıs 2022), 13. Uluslara- rası İstanbul Opera Festivali (17-30 Temmuz 2022), 4. Uluslararası Efes Opera ve Bale Festivali (24 Haziran-7 Temmuz 2022), 19. Uluslararası Bodrum Bale Festivali (6-19 Ağustos 2022) ve 29. Uluslararası Aspen- dos Opera ve Bale Festivali (10-25 Eylül 2022) gerçekleştirilmiştir. 26 Eylül 2022 tarihi itibarıyla uluslararası opera ve bale festivalleri kapsamında 25 temsil sahnelenmiş ve 37 bin 710 seyirciye ulaşılmıştır. Bir önceki sezona göre seyirci sayısında %107’lik artış gözlemlenmiş- tir. ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI (AKM)’NIN AÇILIŞI, 2021 362 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2020-2021 SANAT SEZONU 2021-2022 SANAT SEZONU ARTIŞ ORANI (SON 2 SEZON) ANKARA TEMSIL SAYISI 28 97 %246 SEYIRCI SAYISI 2.683 39.954 %1.389 HASILAT 101.399,00 TL 2.342.394,00 TL %2.210 ISTANBUL TEMSIL SAYISI 20 166 %730 SEYIRCI SAYISI 2.263 68.509 %2.927 HASILAT 96.886,00 TL 4.254.851,00 TL %4.292 IZMIR TEMSIL SAYISI 16 91 %469 SEYIRCI SAYISI 1.171 28.849 %2.364 HASILAT 41.487,00 TL 1.290.829,00 TL %3.011 MERSIN TEMSIL SAYISI 23 66 %187 SEYIRCI SAYISI 2.678 20.794 %676 HASILAT 68.661,00 TL 618.462,00 TL %801 ANTALYA TEMSIL SAYISI 27 83 %207 SEYIRCI SAYISI 3.029 31.481 %939 HASILAT 85.190,50 TL 1.122.038,00 TL %1.217 SAMSUN TEMSIL SAYISI 26 96 %269 SEYIRCI SAYISI 2.208 21.646 %808 HASILAT 54.842,00 TL 603.004,50 TL %1.000 TOPLAM TEMSIL SAYISI 140 599 %328 SEYIRCI SAYISI 14.032 211.233 %1.405 HASILAT 448.465,50 TL 10.231.578,50 TL %2.181 2021 2022 ARTIŞ ORANI TEMSIL SEYIRCI HASILAT TEMSIL SEYIRCI HASILAT SEYIRCI HASILAT ASPENDOS OPERA VE BALE FELTIVALI 5 6.201 340.765,00 TL 5 12.097 1.551.530,00 TL %95 %355 BODRUM BALE FESTIVALI 5 2.462 199.832,00 TL 6 6.349 817.316,00 TL %158 %309 ISTANBUL OPERA VE BALE FESTIVALI 6 1.450 72.000,00 TL 5 8.386 1.234.510,00 TL %478 %1.615 EFES OPERA VE BALE FESTİVALİ 5 6.326 305.935,00 TL 5 7.878 896.880,00 TL %25 %193 GAZİANTEP OPERA VE BALE FESTİVALİ 3 1.800 34.200,00 TL 4 3.000 30.000,00 TL %67 %-12 TOPLAM 24 18.239 952.732,00 TL 25 37.710 4.530.236,00 TL %107 %375 363 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 363 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri * TABLODAKI VERILERDE 1 OCAK-31 ARALIK 2023 TARIHLERI ARASI ESAS ALINMIŞTIR. 364 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2022’de ayrıca, Kültür Bakanlığınca 4. Bodrum Kaleiçi Etkinlikleri (16 Temmuz-5 Ağustos 2022), 1. ve 2. Beyoğlu Kültür Yolu Festivalleri (30 Ekim-14 Kasım 2021 ve 28 Mayıs-12 Haziran 2022), Başkent Kültür Yolu Festivali (28 Mayıs-12 Haziran 2022) ve Troya Kültür Yolu Festi- vali (17-25 Eylül 2022) gerçekleştirilmiştir. 2023 yılında; 665’i opera ve bale müdürlüklerinde, 23’ü opera ve bale festivallerinde, 44’ü kültür yolu festivallerinde olmak üzere toplam 732 temsil gerçekleştirilerek 426 bin 264 seyirciye ulaşılmıştır. 2023 yılında ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında; 14. Ulus- lararası İstanbul Opera Festivali (10-22 Haziran 2023), 6. Uluslarara- sı Efes Opera ve Bale Festivali (7-21 Temmuz 2023), 20. Uluslararası Bodrum Bale Festivali (5-16 Ağustos 2023), 30. Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali (4-21 Eylül 2023) gerçekleştirilmiştir. “KANLI NIGÂR” MÜZIKALI, 4. ULUSLARARASI GAZIANTEP OPERA VE BALE FESTIVALI, 2022 365 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 365 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle etkile- nen bölgelerde yaşayan depremzede çocuklara yönelik moral ve mo- tivasyon sağlanması amacıyla turneler düzenlenmiş, Adıyaman, Di- yarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerinde 50 çocuk oyunu sahnelenmiş ve 19 bin 954 çocuk ve aileye ulaşılmıştır. 2023 YILINDA ULUSAL VE ULUSLARARASI FESTIVALLERIN AFIŞLERI “DON KIŞOT”, 20. ULUSLARARASI BODRUM BALE FESTIVALI, 2023 “A PASSAGE TO BOLLYWOOD” (NAVDHARA HINDISTAN DANS TIYATROSU)-20. ULUSLARARASI BODRUM BALE FESTIVALI, 2023 366 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2023 yılında, 12 ülkede (ABD, Almanya, Arjantin, Estonya, Hollanda, İskoçya, İtalya, Karadağ, KKTC, Lüksemburg, Madagaskar ve Tanzan- ya) düzenlenen etkinliklerde 100’ün üzerinde Devlet Opera ve Balesi sanatçısı sahne almıştır. Aynı yıl, İzmir DOB tarafından “Yeniden Doğuş” operası 19 Mayıs’ta ve 29 Ekim haftasında Efes Kültür Yolu Festivali’nde sahnelenmiştir. Cumhuriyetimizin 100. yılı etkinlikleri kapsamında sahnelenen opera, Millî Mücadele yıllarının sahneye taşındığı ve ulu önder Mustafa Ke- mal Atatürk’ün Samsun’a çıkışını konu alan bir eserdir. “Yeniden Do- ğuş” operası ile Türk opera tarihinde bir ilke imza atılarak Mustafa Ke- mal Atatürk ilk defa bir opera eserinin kahramanı olarak canlandırılır. 2024 yılında; Ulusal Genç Solist Yarışması’nın 16’ncısı, opera dalında yaklaşık 60 yıl çalışmış Şikago Operası eski genel müdürü Brian Dic- kie’nin anısına 2-8 Şubat 2024 tarihleri arasında İzmir’de gerçekleşti- rilmiş ve onun adına bir özel ödül konulmuştur. Türkiye-Macaristan Kültür Yılı kapsamında, Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye’nin Budapeşte Büyükelçiliği iş birliğiyle “Güldestan” ve “Dans Adrenalin” isimli gös- teriler sanatseverlerle buluşmuştur. “AIDA” OPERASI, 30. ULUSLARARASI ASPENDOS OPERA VE BALE FESTIVALI, 2023 “NOTRE DAME’IN KAMBURU”, 20. ULUSLARARASI BODRUM BALE FESTIVALI, 2023 367 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 367 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri “DANS ADRENALIN”, TÜRKIYE- MACARISTAN KÜLTÜR YILI, 2024 “KUĞU GÖLÜ” BALESI, 30. ULUSLARARASI ASPENDOS OPERA VE BALE FESTIVALI, 2023 “YENIDEN DOĞUŞ” OPERASI, SAMSUN DEVLET OPERA VE BALESI (SAMDOB), 2019 368 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Dünya Prömiyeri Yapılan Eserler 2007 Ahmet Adnan Saygun’un “Bir Kumru Masalı” balesinin dünya pröm- yeri, 15 Mart 2007 tarihinde yapılmıştır. 2009 2009’da ilk büyük Türk operası sayılan Ahmed Adnan Saygun’un “Kerem” operası 56 yıl aradan sonra Ankara’da sahnelenmiş, Mustafa Erdoğan’ın “Ankara 1923”, Hasan Niyazi Tura’nın “Şehitler Oratoryo- su” ve yine Tura’nın bestelediği, Aytaç Yalman’ın librettosunu yazdı- ğı “Mehmetçik Oratoryosu” adlı eserin dünya prömiyeri yapılmıştır. Ayrıca, Can Atilla ve Mehmet Balkan’ın “Çağrı (Mevlana)” balesinin, Sabahattin Kalender’in “Cem Sultan” operasının, Yalçın Tura’nın “Ka- racaoğlan” operasının, Cem İdiz ve İhsan Bengier’in “Çakırcalı Efe” dans tiyatrosunun, Cemal Reşit Rey’in “Çelebi” operasının, Ali Ay- kaç’ın “Seslerle Anadolu” müzikli oyununun, Bujor Hoinic’in “Karade- niz Rapsodisi”, Tolga Taviş’in “Sonsuzluğa Atılan Adım” adlı eserleri- nin de dünya prömiyerleri yapılmıştır. 2010-2011 sanat sezonunda; Samsun Devlet Opera ve Balesi Müdür- lüğünce “Amazonlar” balesinin, İzmir Devlet Opera ve Balesi Müdür- lüğünce Sabri Tuluğ Tırpan’ın “Kahraman Türk Kadınları” adlı ese- rinin, Tevfik Akbaşlı’nın “Kösem Sultan” balesi ile Selman Ada ve D. “BIR KUMRU MASALI” BALESI, DÜNYA PRÖMIYERI, 2007 369 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 369 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Şadi Erdoğan’ın “Keloğlan’ın Sırrı” çocuk müzikalinin, İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünce Yalçın Tura’nın “Sevmek Nedir” müzi- kalinin dünya prömiyerleri gerçekleştirilmiştir. 2012 “V. Murad” bale eserinin dünya prömiyeri, 3 Mayıs 2012 tarihinde An- kara DOB tarafından gerçekleştirilmiştir. 10. Uluslararası Bodrum Bale Festivali’nin açılış koreografisi; Devlet Opera ve Balesi Başkoreografı Mehmet Balkan tarafından bu festiva- le özel olarak hazırlanan “Bodrum Aşkı” eserinin dünya prömiyeri ile gerçekleştirilmiştir. 10 Kasım 2012 tarihinde, İzmir DOB tarafından Turgut Özakman’ın romanından besteci Çetin Işıközlü tarafından operaya uyarlanan “Şu Çılgın Türkler” adlı eserin dünya prömiyeri yapılmıştır. 2013 2 Şubat 2013 tarihinde, Antalya Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü ta- rafından, Türkiye Hollanda ilişkilerinin 400. yılı dolayısıyla Ali Hoca tarafından bestelenen ve Murat Atak’ın sahneye koyduğu “Lale Çılgın- lığı “ operasının; 5 Haziran 2013 tarihinde Antalya Devlet Opera ve Ba- lesi Müdürlüğü tarafından, bestesi Hasan Niyazi Tura’ya, koreografisi Nugzar Magalashvili’ye ait “Aspendos-Yüzyılların Aşkı” bale eserinin dünya prömiyerleri gerçekleştirilmiştir. “LALE ÇILGINLIĞI” OPERASI “AMAZONLAR BALESI”, DÜNYA PRÖMIYERI, 2011 370 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2014 İzmir Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü tarafından, bestesi Cem İdiz’e, metni Özlem Belkıs’a ait “Kanlı Nigâr” müzikalinin; Samsun Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü tarafından, bestesi Çelik Kasapoğ- lu, metni Cennet Türker ve Şahan Gürkan’a ait “Masal Şatosu” adlı ço- cuk müzikalinin; İzmir Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü tarafından, Ali Berktay’ın kaynak eserinden yola çıkılarak müzik ve librettosu Can Atilla’ya, koreografisi Mehmet Balkan’a ait “Kerbela” balesinin; bestesi Can Atilla’ya, koreografisi ve librettosu G. Armağan Davran ve A. Volkan Ersoy’a ait “Piri Reis” balesinin; librettosu Bertan Rona’ya, rejisi Figen Ayhan’a ait “Hekimoğlu” operasının; Ankara Devlet Ope- ra ve Balesi Müdürlüğü tarafından, koreografisi Anna Akabalı’ya ait “Yanlışların Suçu” adlı modern dans eserinin; Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü tarafından, koreografisi, rejisi ve librettosu İ. Kadir Bengier’e, beste ve müzik düzenlemesi A. Murat Gedikli’ye ait “Dostlar Beni Hatırlasın” adlı dans tiyatrosunun; Ankara Devlet Opera ve Ba- lesi Müdürlüğü tarafından, koreografisi Anna Vita’ya ait “Cinderella” adlı modern dans eserinin dünya prömiyerleri gerçekleştirilmiştir. 2015 Koreografisi Bedirhan Dehmen’e, müziği İbrahim Özmen’e ait “Ezel Bahar” adlı modern dans eserinin, Bestesi Selman Ada’ya, librettosu “MASAL ŞATOSU” ADLI ÇOCUK MÜZIKALININ DÜNYA PRÖMIYERI, 2014 “ASPENDOS-YÜZYILLARIN AŞKI” BALESI, DÜNYA PRÖMIYERI, 2013 371 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 371 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Tarık Günersel’e ait “Başka Dünya” operasının dünya prömiyerleri ger- çekleştirilmiştir. 2018 Devlet Opera ve Balesinin (DOB) en iddialı eserlerinden Troya’nın dünya prömiyeri, 10 Kasım 2018 tarihinde ATO Congresium’da binler- ce sanatseverin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. 2020 2019 Göbeklitepe Yılı etkinlikleri kapsamında Türkçe “Göbeklite- pe-Mabedin Hüznü” epik operası yapılmıştır. ATO Congressium Sah- nesi’nde gerçekleştirilen ve iki saat süren eseri 2 bin 890 kişi izlemiştir. Proje kreatörlüğünü Devlet Opera ve Balesi Genel Müdür ve Genel Sa- nat Yönetmeni Murat Karahan’ın gerçekleştirdiği, müzikleri Can Atilla tarafından bestelenen, librettosu Burcu Kılınç Kızıltepe ve Hacer Buy- ruk’a ait olan bu eserde, binlerce yıllık geçmişi ile Göbeklitepe efsanesi sahneye taşınmıştır. 2021-2022 Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünce 2021-2022 sanat sezo- nunda; “Sinan” operası (29 Ekim 2021/İstanbul), “C-19” balesi (9 Ekim 2021/Ankara), “Yunus’un Yolu” bale/opera (28 Şubat 2022/Ankara), “Yunus Emre Gel Gör Beni Aşk Neyledi” bale/opera (20 Kasım 2021/ “GÖBEKLITEPE” OPERASI, DÜNYA PRÖMIYERI, ATO CONGRESSIUM SAHNESI, 2020 “TROYA”, DÜNYA PRÖMIYERI, ANKARA, 2018 372 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İzmir), “Yunus Emre” sahne kantatı (9 Aralık 2021/İzmir), “Yunus ‘Mana’/Alaz İle Cemre” bale (17 Mart 2022/İstanbul), “Madam Butterf- ly” kukla operası (17 Mart 2022/Mersin), “Yunus Bir Bedenden İçeri” modern dans (11 Mayıs 2022/İstanbul), “Yeni Hayat” modern dans (22 Eylül 2021/İstanbul) olmak üzere dokuz eserin dünya prömiyeri ger- çekleştirilmiştir. 2023 2022-2023 sanat sezonunda; “Âşık Veysel Sahne Kantatı” kantat (21 Mart 2023/İzmir), “Hayal” çocuk oyunu (15 Ekim 2023/İstanbul), “Dans Adrenalin” modern dans (4 Kasım 2023/İstanbul), “Muhteşem Gatsby” balesi (23 Aralık 2023/Mersin) olmak üzere dört eserin dünya prömiyeri gerçekleştirilmiştir. Opera ve Bale Alanındaki Ödüller 2005 Çek Cumhuriyeti’nin başkenti Prag’daki 9. Uluslararası Dans Festiva- li’ne katılan Bodrum’da yerleşik özel bir bale okulunun öğrencileri altı ödülle yurda dönmüştür. 2011 Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü, Semiha Berksoy Opera Vakfının 2010-2011 özel ödülüne layık görülmüştür. “SINAN” OPERASI, DÜNYA PRÖMIYERI, İSTANBUL AKM, 2021 373 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 373 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 2012 Mersin DOB sanatçısı bariton Orhan Yıldız, 11-22 Ocak 2012’de İspan- ya’nın Barcelona şehrinde 49. Uluslararası Francisco Vinas Şan Yarış- ması’nda birincilik ödülü almıştır. Samsun DOB solistlerinden soprano Seda Ortaç, İtalya’nın Padova kentinde 9. Giovanni Martinelli-Aureliano Pertile Uluslararası Şan Ya- rışması’nda birinci olmuştur. Samsun Devlet Opera ve Balesi bale sanatçısı Yiğit Erhan, 2012’de Moskova’da gerçekleştirilen Ekaterina Maksimova Uluslararası Bale Yarışması’nda Diploma ve Jüri Özel Ödülü almıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Azerbaycan Devlet Filarmoniyasının Uluslararası Bülbül Vakfı Başkanı Polad Bül- büloğlu’nun önderliğinde 29 Ekim-4 Kasım 2012 tarihlerinde düzen- lenen Bakü 6. Uluslararası Bülbül Şan Yarışması’na Türkiye’den katı- lan tek Türk sanatçı, İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünden soprano Deniz Yetim, Grand Prix ödülünü kazanarak Türkiye’yi başa- rıyla temsil etmiştir. 2013 Macaristan’ın Szeged şehrinde 6’ncısı gerçekleştirilen Armel Opera Ya- rışması ve Festivali’ne Türkiye’yi temsilen “Kötülüğün Döngüsü” (The Turn Of The Screw) adlı eserle katılan İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü (İDOB), beş ödülden dördünü Türkiye’ye kazandırmıştır. “DANS ADRENALIN”, DÜNYA PRÖMIYERI, İDOB, 2023 “HAYAL” ÇOCUK OYUNU, İSTANBUL DOB, 2023 374 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2014 Krasnoyarsk Uluslararası Bale Yarışması GrandPrix Sibirya Bale Ya- rışması’nda Ankara Devlet Opera ve Balesi sanatçısı Kadir Okurer, gü- müş madalya ve para ödülü; Ankara Devlet Opera ve Balesi sanatçısı İlhan Durgut ise diplomalı para ödülü kazanmıştır. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü (DOB), her yıl düzenlediği uluslararası opera ve bale festivalleriyle Avrupa Festivaller Birliği pro- jesi olan EFFE tarafından kalite belgesi ile ödüllendirilmiştir. 2015 Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün her yıl düzenlediği ulus- lararası opera ve bale festivalleri; Aspendos Opera ve Bale Festivali, İs- tanbul Opera Festivali, Bodrum Bale Festivali ve iki yılda bir gerçekleş- tirilen İstanbul Bale Yarışması ve Festivali, Avrupa Birliği Komisyonu ve Avrupa Festivaller Birliğinin ortak projesi olarak geliştirilen EFFE (Av- rupa için Festivaller, Festivaller için Avrupa/Europe for Festivals, Festi- vals for Europe) tarafından, Avrupa Festivaller Birliği Kalite Belgesi’ne layık görülmüştür. Ankara Devlet Opera ve Balesinin dansçıları, İtalya’da katıldıkları ya- rışmadan altın madalyayla dönmüştür. İtalya’nın Spoleto şehrinde düzenlenen ve dünyanın dört bir yanından dansçıların katıldığı Ulus- lararası Spoleto Bale Yarışması’nda tekler ve çiftlerde altın madalya kazanan Özge Onat ve ilhan Durgut büyük bir başarıya imza atmıştır. Dünyanın farklı bölgelerinden 100’den fazla dansçının katıldığı yarış- maya Türkiye ilk kez katılmıştır. 2016 13 Ağustos 2016 tarihinde 2016 European Music Academy tarafından düzenlenen şan yarışmasında en büyük ödül olan “Beethoven Ödülü”, Ankara Devlet Opera ve Balesi solist sanatçısı tenor Arda Doğan’a ve- rilmiştir. Grammy Ödüllü dünyaca ünlü tenorumuz, Mersin Devlet Opera ve Balesi baş solistlerinden Bülent Bezdüz, dünyanın en önemli müzik ödüllerinden biri olan Grammy Müzik ödüllerinin 14 Mart 2021’de de 64’üncü kez gerçekleştirilen töreninde ödül alarak Türkiye adına bir ilke imza atmıştır. 2023 Antalya Devlet Opera ve Balesi (DOB) solist sanatçısı Burcu Bükem Kuru, İtalya’da düzenlenen “7. Seneca Uluslararası Çağdaş Edebiyat Akademi Ödülleri”nde ödüle layık görülmüştür. 375 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Orkestralar ve Korolar Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO) 2008 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Doğuş Grubu arasında imzalanan protokolle CSO Konser Salonu renovasyonla yenilenmiş, 10 Ekim 2008’de piyanist İdil Biret’in resitali ve Rengim Gökmen yöneti- mindeki CSO’nun 12 Kasım’da verdiği konserle açılmıştır. 2008’deki yurt dışı turnelerden biri Moskova’ya, diğeri ise Türkiye’nin “Onur Konuğu Ülke” olarak katıldığı Frankfurt Kitap Fuarı kapsamında ekim ayında Frankfurt’a yapılmıştır. Frankfurt’taki konserde Saygun’un başyapıtı Yunus Emre Oratoryosu Almanca seslendirilmiştir. Sevda-Cenap And Müzik Vakfının Türkiye’nin müzik hayatına olağanüstü katkılarda bu- lunmuş kişi ve kurumlara 1989 yılından beri her yıl dağıttığı Onur Ödü- lü Altın Madalyası’nın 2008 yılındaki sahibi CSO olmuştur. CSO’nun 2019-20 Konser Sezonu, Beştepe Millet Kültür ve Kongre Merkezi’nde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın himayesinde, 10 Ekim 2019’da verilen konserle açıl- mıştır. CUMHURBAŞKANLIĞI SENFONI ORKESTRASI (CSO) YENI BINA AÇILIŞI, 2020 376 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 3 Aralık 2020 tarihinde, açılışı Sa- yın Cumhurbaşkanımız tarafından yapılan CSO’nun yeni konser salo- nu hizmete sunulmuştur. Orkestra, yeni salonuna görkemli bir açılışla eleştirmenler ve opera severler tara- fından tüm zamanların en büyük sopranolarından biri olarak kabul edilen Romen soprano Angela Gheorghiu’nun solist olarak yer aldığı gala konseri ile taşınmıştır. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO), 200 yıla yaklaşan tarihi içinde, sanat hayatında hiçbir kesintiye uğramadan sürekliliğini koru- muş ender sanat kurumlarından biridir. Periyodik konserleri dışında Ankara’da 2 binden fazla radyo-televizyon, gençlik ve halk konseri gerçekleştiren Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, çocuklara yöne- lik açıklamalı eğitim konseriyle beraber “Kampüste Senfonik Akşam- lar” turneleri ile 36 kampüste on binlerce gence ulaşmıştır. CUMHURBAŞKANLIĞI SENFONI ORKESTRASI (CSO) YENI BINA AÇILIŞI, 2020 377 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 377 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Filistin Gençlik Orkestrası Türkiye Turnesi Filistin’den Türkiye’ye gelen Filistin Gençlik Orkestrasının Cumhur- başkanlığı Senfoni Orkestrası ve diğer sanat birimlerinden görevlendi- rilen sanatçıların katılımıyla 19 Temmuz 2022 tarihinde Ankara CSO Ada Konser Salonu’nda; ardından 21 Temmuz 2022 tarihinde İstanbul AKM Tiyatro Salonu’nda yapılan konserleri kapsayan “Filistin Gençlik Orkestrası Türkiye Turnesi” yapılmıştır. Âşık Veysel Senfonisi Erberk Eryılmaz tarafından bestelenen “Bir Büyük Dünya-Âşık Vey- sel” adlı eserin dünyada ilk seslendirilişi, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası CSO Ada Ana Salon’da 24 Mart 2023 tarihinde gerçekleştir- miştir. 100. Yıl Marşı’nın İlk Seslendirilişi 30 Ağustos 2023 tarihinde, Ankara Cumhurbaşkanlığı Külliye- si’nde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, Devlet Çoksesli Ko- rosu, Muhafız Alayı Bandosu, kuvvet komutanlıkları bandoları ve MSB Mehteran Birliğinin de aralarında bulunduğu 1071 kişilik sanatçı ile 100. Yıl Marşı’nın ilk seslendirilişi gerçekleştirilmiştir. FILISTIN GENÇLIK ORKESTRASI EMINE ERDOĞAN, FILISTINLI MÜZISYENLER VE CSO SANATÇILARIYLA BIRLIKTE 378 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI CSO1826 Sergi Alanı Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı olarak hizmet veren ve Cumhur- başkanlığı Senfoni Orkestrasının (CSO) yaklaşık 200 yıllık tarihine ışık tutan CSO1826 sergi alanı; içerisinde geniş bilgi, belge, fotoğraf ve CSO’nun tarihi boyunca kullanmış olduğu enstrümanlardan örnekle- rin yer aldığı çok sayıda eseri barındırmaktadır. Sergi alanında ayrıca, İstiklal Marşımızın 1933 yılına ait ilk plak kaydı da bulunmaktadır. İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası (İDSO) Besteci Cemal Reşit Rey’in yönetiminde 1945 yılında kurulan, temelle- ri ise 1827’de Donizetti Paşa’nın kurduğu Mızika-i Humayun Orkestra- sına dayanan İstanbul Belediyesi Şehir Orkestrası, 1972 yılında Kültür Bakanlığına bağlanarak İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası adını al- mıştır. Orkestra, yıllarca yurt içi turnelerin yanı sıra İstanbul, Ankara, CSO1826 SERGI ALANI 379 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 379 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Bratislava ve Patras uluslararası festivallerinde konserler gerçekleştir- miştir. İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası, Türk bestecilerinin eserlerinin bir- çoğunu ilk kez seslendirmiş, radyo ve televizyon programları yapmış- tır. Türk sanat ve kültürünün yurt dışında tanıtımı için İspanya (1990 ve 1993),  İtalya, Yugoslavya,  Çekoslovakya, Avusturya, Yunanistan ve ABD’nin Memphis kentinde açılan “Muhteşem Süleyman” sergisi (1992) sırasında konserler vermiş, 1993 yılında Münih’te yapılan Euro- pa Musicale Festivali’nde ve 2000 yılında Yunanistan’da yapılan Atina Festivali’nde Türkiye’yi temsil etmiştir. İDSO, 2022 yılında Arnavutluk’un Tiran kentinde düzenlenen Türk Kültür Günleri kapsamında  Hasan Niyazi Tura yönetiminde solist El- vin Ganiyev’e eşlik etmiştir. İDSO, ÇANAKKALE ZAFERI’NIN 107. YIL DÖNÜMÜNE ÖZEL HAZIRLADIĞI KONSER, AKM, 2022 380 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Orkestra, 20 yıllık bir aradan sonra 2023 Ekim ayında  Asya Orkest- raları Haftası kapsamında, Tokyo’nun prestijli konser salonu Tokyo Opera City Konser Salonu’nda Gürer Aykal yönetiminde ve solist Cihat Aşkın ile konser vermiştir. Yine 2023 ekim ve kasım aylarında İDSO, Cumhuriyet’in 100. yılı kut- lamaları kapsamında  Berlin Filarmoni ve Zurizh Tonhalle konser sa- lonlarında Howard Griffiths yönetiminde solist Can Çakmur ile birlik- te iki  konser gerçekleştirmiştir. İzmir Devlet Senfoni Orkestrası (İZDSO) İzmir Devlet Senfoni Orkestrası (İZDSO), 1975 yılından bu yana önce- likle İzmir ve Ege Bölgesi’nde ve giderek tüm Türkiye çapında çok sesli müzik kültürünün tanıtılması, özendirilmesi, sevdirilmesi ve gelişti- rilerek ülke genelinde yaygınlaştırılması için yaptığı çalışmalarla pek çok ilke imza atmıştır. Orkestra, çocuklara ve gençlere çok sesli müziği, senfonik orkestrayı, orkestra enstrümanlarını tanıtmak, çok sesli müziğin toplum ve birey üzerindeki olumlu etkilerini anlatmak için özel programlar hazırlayıp halka ulaştırmaktadır. Orkestra, kuruluşundan bu yana çocuklara ve gençlere yönelik hazırladığı çeşitli eğitim konserleri aracılığıyla yüz binlerce çocuğa ulaşmıştır. Günümüzde 83 kişilik sanatçı kadrosuyla köy, kasaba ve ilçelerde kon- serler düzenleyen İzmir Devlet Senfoni Orkestrası, aralarında İstan- bul, Ankara, Muğla, Aydın, Denizli, Balıkesir, Bursa, Antalya, Trabzon, Samsun, Ordu, Erzincan, Gaziantep, Kütahya, Erzincan, Erzurum, Kars, Diyarbakır, Şanlı Urfa’nın da olduğu pek çok ilde konserler ver- miştir. Orkestra, ulusal ve uluslararası festivallerde de Türkiye’yi başarıyla temsil etmiş, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Almanya, Belçika, İs- viçre, İtalya, İspanya, Yunanistan, Gürcistan, Güney Kore, Malezya, Ja- ponya’da onlarca konser gerçekleştirmiş ve uluslararası festivallerde önemli görevler almıştır. İZDSO’nun uluslararası başarılarından bazı- ları şunlardır: » 2000 yılında, 32 gün süren ve 22 konserlik Japonya-Malezya turne- si kapsamında, Tokyo’da gerçekleştirdiği CD kaydı ile “Japon En iyi Plak Ödülü’ne” layık görülmüştür. » 2001 yılında İzmir-Bremen Kardeş Şehir ilişkisi çerçevesinde dü- zenlenen Almanya turnesinde bir ilki gerçekleştirerek sadece çağ- 381 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 381 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri daş Türk bestecilerinin eserlerinden oluşan konser vermiş ve CD kaydını yapmıştır. » 2002 yılında İtalya’da iki uluslararası festivalde (Festival Euro Me- diterraneo, Roma ve Festival Musicale Ravello, Napoli) konserler vermiştir. » 2006 yılında solist Devlet Sanatçısı Gülsin Onay ile İzmir-Bremen Kardeş Şehir ilişkisi çerçevesinde gerçekleştirilen Almanya turne- sinde Ulvi Cemal Erkin, Ferit Tüzün ve A. Adnan Saygun’un eserle- rini seslendirerek aynı zamanda bu konserin CD kaydını yapmıştır. » 2008 yılında İspanya’ya gerçekleştirdiği 14 gün süren turnede 9 şe- hirde 9 konser vererek İspanya basınında büyük takdir toplamıştır. » 2009 yılında Almanya’nın Rosenheim, Duisburg ve Köln şehirle- rinde İzmir Rotari ve Rosenheim Rotary kulüplerinin organizasyo- nuyla “Dil Birleştirir” başlığı altında Zülfü Livaneli’nin senfonik süi- ti ile gerçekleştirdiği konserlerle Almanya’daki Türk çocuklarının ve gençlerinin Almanca öğrenerek bu ülkeye uyum sağlamalarında katkı sağlamıştır. » 2012 yılında Yunanistan’da, Mykonos Anastasia Classis Festivali’n- de, Atina Parnassos Sezon Açılışı’nda ve Selanik Dimitris Festiva- li’nde konserler vermiş, Atina’daki konseri elli ülkenin büyükelçileri de izlemiştir. İZMIR DEVLET SENFONI ORKESTRASI (İZDSO) 382 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2014 yılında İsviçre’nin Baden ve Muri şehirlerinde iki konser ger- çekleştirmiştir. » 2016 yılında Türkiye-Gürcistan ilişkilerinin 25. yıl dönümü onuru- na, Tiflis’te iki salonda iki konser gerçekleştirmiştir. Tarihi boyunca dünya çapında tanınmış şefler tarafından yönetilen ve ünlü solistlere eşlik eden orkestra, çok sesli müziğin en seçkin örnekle- rini yorumlayıp en büyük sanatçılarını konuk ederken aynı zamanda genç Türk sanatçılara da büyük değer ve önem vermekte, onları des- teklemektedir. Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası (ÇDSO) Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası (ÇDSO), Kültür ve Turizm Bakan- lığı, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlı olarak kurulan 4. senfoni orkestrasıdır. Resmî olarak 1988 yılında kurulan orkestra, ilk çalışma- larına 17 kişilik küçük bir kadroyla, Emin Güven Yaşlıçam’ın orkestra şefliğinde 1991’da başlamıştır. ÇDSO, kurulduğu günden bu yana birçok yurt içi ve yurt dışı turnesi gerçekleştirmiştir. Bunlardan bazıları: Tarsus, İskenderun, Diyarbakır, Malatya, Trabzon, Mersin, Gaziantep, Antalya Aspendos Antik Tiyat- rosu, Ankara, İstanbul, Elazığ, Kıbrıs, Suriye, Almanya, Azerbaycan ve Japonya’dır. Orkestra, Side Uluslararası Müzik Festivali, Mersin Uluslararası Müzik Festivali, Xheki Uluslararası Müzik Festivali (Azerbaycan), Bellapais ÇUKUROVA DEVLET SENFONI ORKESTRASI (ÇDSO) 383 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 383 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Uluslararası Müzik Festivali (Kıbrıs), Bodrum D-marin Uluslararası Müzik Festivali, Adana Altın Koza Film Festivali ve Adana Uluslarara- sı Portakal Çiçeği Karnavalı gibi birçok festivalde konserler vermiştir. ÇDSO, her sezon özel haftalarda zengin klasik Batı müziği repertuva- rının yanı sıra, pop müzik, klasik Türk müziği ve film müziği repertu- varlarını da içeren konserlere yer vermektedir. Ayrıca, ÇDSO’da birçok eserin dünyada ve Türkiye’de ilk seslendirilişleri gerçekleştirilmiştir. 2005-2006 yıllarında, mayıs ve eylül aylarında Antalya Aspendos Açıkhava Tiyatrosu’nda yerli ve yabancı turistlere düzenli olarak kon- serler vermiştir. “Hacı Sabancı’yı Anma Konseri” gibi her sezon düzen- li olarak yapılan özel konserleri de Adana izleyicisine sunmaktadır. ÇDSO, hava şartlarının elverişsizliğine rağmen Nemrut Dağı’nda kon- ser vererek Türkiye’de bir ilki gerçekleştirmiştir. Portakal Çiçeği Kar- navalı kapsamında 2015 yılında gerçekleştirilen ve büyük övgüler alan kapanış konserini 100 bin kişi izlemiş ve bir rekora imza atılmıştır. Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası (BBDSO) Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası (BBDSO) Türkiye’nin ilk ve tek bölge devlet senfoni orkestrasıdır. 1995 yılında dönemin Uludağ Üni- versitesi Rektörü Prof. Dr. Ayhan Kızıl’ın desteği ile üniversite bünye- sinde oluşan yaylı çalgılar oda orkestrası, 1996 yılında kurulan nefesli ve vurma çalgılar topluluğu ile birleştirilerek 1998 yılında Bursa Sen- foni Orkestrası adını almış ve 23 Eylül 1998 tarihli Resmî Gazete’de ya- BURSA BÖLGE DEVLET SENFONI ORKESTRASI (BBDSO) 384 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI yımlanarak Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde Bursa Bölge Dev- let Senfoni Orkestrası adıyla resmîleşmiştir. 1999-2000 sanat sezonunda faaliyete geçen ve birçok uluslararası fes- tivalde yer alan BBDSO, çocuklara ve genç kuşaklara yönelik ücretsiz eğitim konserleri de vermektedir. Orkestra, 2009-2011 yılları arasında 16 bin çocuğa ücretsiz ulaşan, sanatçıların aynı zamanda oyunculuk da yaptığı “Yaramaz Notalar” adlı senfonik oyunu sergilemiştir. Or- kestra, eğitim konserlerini düzenli olarak sürdürmektedir. BBDSO, 2012 yılında Andante dergisi tarafından düzenlenen Donizet- ti Klasik Müzik Ödülleri kapsamında, Türkiye’nin dört bir yanından gelen 200’ün üzerinde profesyonelin oylarıyla Yılın Orkestrası Ödü- lü’ne layık bulunarak bu ödülü kazanan ilk ve tek devlet orkestrası ol- muştur. İlklerle dikkat çeken orkestra bugüne dek dünya çapında pek çok sa- natçıyı ağırlamıştır. Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası, yurt içinde turneler ve bölge konserleri kapsamında Çanakkale, Balıkesir, Muğla, Nevşehir, Çorum, Konya, İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Eskişehir, Kütahya, Yalova, Kocaeli gibi illerde konserler vermiş, 21. ve 22. Uluslararası Afyonka- rahisar Klasik Müzik Festivali’nin açılış konserini gerçekleştirmiştir. Polonya, Suriye, Yunanistan, Bulgaristan, KKTC, Azerbaycan, Malta gibi uluslararası turnelerle yurt dışında da Türkiye’yi başarıyla temsil etmiştir. Antalya Devlet Senfoni Orkestrası 1995 yılında Antalya Oda Orkestrası olarak kurulan ve bu statüde konserler veren orkestra, 1997 yılında adını Bakanlar Kurulu kararıy- la Devlet Senfoni Orkestrası olarak değiştirmiştir. Antalya’nın kültür yaşamında önemli yeri olan, ayrıca bölgenin ve Türkiye’nin tanıtılma- sına katkı sağlayan Antalya Devlet Senfoni Orkestrası, konserlerini Antalya Kültür Merkezi’nde gerçekleştirmektedir. Orkestra, kuruluşundan bu yana Nemrut, Kapadokya, Konya, Burdur, İzmir, Adana, Denizli, Isparta, İstanbul ve Güney Kore’ye düzenlediği turneleriyle, düzenli olarak katıldığı Side Kültür ve Sanat Festivali, An- talya Piyano Festivali, Antalya Film Festivali’nde ve Expo 2016 kapsa- mında gerçekleştirdiği konserlerle yerli ve yabancı sanatseverleri bir araya getirmiştir. 385 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 385 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Ankara Devlet Çoksesli Müzik Korosu 1989 yılında ilk konserini gerçekleştiren Ankara Devlet Çoksesli Mü- zik Korosu, Türkiye’nin birçok şehrinde binden fazla konser vermiş; birçok ülkede de dünya seyircisiyle buluşmuştur. Koronun, Vatikan’da Harbison’un Papa II. Jean Paul’e adadığı eserin dünya prömiyeri, Ber- lin’de “Mahler: 2. Senfoni”, “Britten: War Requiem” ve “Verdi: Requiem” gibi eserler önemli performansları arasında yerini almıştır. Devlet Çoksesli Korosu, 2010 yılında Donizetti Ödülleri kapsamında ANTALYA DEVLET SENFONI ORKESTRASI ANKARA DEVLET ÇOKSESLI MÜZIK KOROSU 386 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Yılın Korosu” ödülünü kazanmıştır. 2023 yılında İstanbul’da gerçek- leşen ve koro etkinliklerinin en prestijlisi olarak anılan Dünya Koro Müziği Sempozyumu’nun açılış konserinde sahneyi Grammy Ödüllü Estonya Filarmonik Oda Korosu ile paylaşarak “Köprüler” temalı bir özel konser vermiştir. Devlet Çoksesli Korosu, son yıllarda Eurico Carrapatoso, Giovanni Bo- nato, Henning Sommerro ve Sean Doherty gibi dünya çapında tanınan bestecilere Türk şairlerinin şiirlerini besteleterek Türk kültürünü ta- şıyan koro eserlerinin uluslararası sahnelere taşınmasında önemli rol oynamaktadır. Kuruluşundan bugüne pek çok saygın orkestra ve koro şefi ile kon- serler veren koro, yeni koro şeflerinin de yetişmesi için 2016 yılından beri Türkiye’nin dört bir yanından ve yurt dışından şef ve şef adayla- rının katıldığı “Walter Strauss Koro Şefliği Masterclass” adıyla bir us- talık sınıfı düzenlemektedir. Paulo Lourenço, Lorenzo Donati, Ragnar Rasmussen, Josep Vila i Casanas, Jan Schumacher ve Georg Grün gibi dünyaca tanınan şefler bu ustalık sınıfının eğitmenliğini yapmıştır. Devlet Çoksesli Korosu, koro müziğini tanıtmak ve bu alanda sürdü- rülebilir bir gelişimi desteklemek amacıyla eğitim faaliyetleri de ger- çekleştirmektedir. Bu kapsamda verdiği konserlerin yanı sıra seminer, ANKARA DEVLET ÇOKSESLİ KOROSU 387 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 387 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri söyleşi ve atölye gibi faaliyetleriyle çoksesli koro müziğinin nitelikle- rini ve ahengini başta çocuklar, gençler ve müzik eğitimcileri olmak üzere tüm vatandaşlara aktarmakta olup “Birlikte Söyle” formatıyla katılımı herkese açık olan birlikte şarkı söyleme konserleri düzenle- mektedir. 2019 yılı itibarıyla Devlet Çoksesli Korosu, Avrupa Profesyonel Korolar Birliği (TENSO) üyesidir. Cumhuriyet’in 100. Yılı Devlet Çoksesli Korosu, kuruluşunun 35. yılında, Türkiye Cumhuri- yeti’nin kuruluşunun 100. yıl dönümünü görkemli konserlerle kutla- mıştır. 13 Ekim’de Bursa Senfoni Or- kestrası ve çeşitli şehirlerden dokuz katılımcı koro ile toplam 600 kişilik bir koro; 26-27 Ekim 2023 tarihle- rinde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ve dokuz şehirden 26 ka- tılımcı koro ile 1500 kişilik bir koro hâlinde Cumhuriyet marşlarımızı seslendirmiştir. Bu konserlerle kon- ser salonlarında binlerce, ekranları başında yüz binlerce sanatsevere ulaşmış olan Devlet Çoksesli Ko- rosu, 29 Ekim’de Cumhuriyet’in ilan edildiği tarihî meclis binasının önünde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ile birlikte canlı yayın özel konseri gerçekleştirmiştir. Türk Halk Müziği Koroları Ankara Devlet Türk Halk Müziği Korosu Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan ve 1986 yılın- da sanatsal faaliyetlerine başlayan Ankara Devlet Türk Halk Müziği Korosu, Türk halk müziği repertuarından seçkilerle, disiplinli koral ve orkestralicra teknikleri kullanarak sanatsal icra yetisini geliştirmemiş yönüyle çalışmaktadır. Kuruluşundan günümüze kadar yurt içinde ve yurt dışında, koro ve solo, sayısız konserler sunmuştur. Bunların yanı sıra eğitim konserleri vermiş ve bünyesinde Türk Halk Müziği Ama- tör Gençlik Korosu kurup faaliyete geçirmiştir. TV konserleri ve CD albümleri de bulunan koro, hâlen çalışmalarını CSO Ada Ankara’da sürdürmektedir. 388 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İstanbul Devlet Türk Halk Müziği Korosu ve İstanbul Devlet Modern Folk Müziği Topluluğu Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlı, İstanbul Devlet Türk Halk Müziği Korosu Müdürlüğü ve İstanbul Dev- let Modern Folk Müzik Topluluğu Müdürlüğü iki ayrı koro ve toplu- luk olarak çalışırken 2022’de tek bir müdürlük başlığı altında, İstanbul Devlet Türk Halk Müziği ve Modern Folk Müziği Topluluğu, Araştır- ma ve Uygulama Korosu Müdürlüğü adını almıştır. 2008 de faaliyetlerine başlayan İstanbul Devlet Türk Halk Müziği Korosu bölümünde 40 sanatçı görev yapmaktadır. 2008 yılından bu yana Kültür ve Turizm Bakanlığını temsilen yurt içinde ve yurt dışın- da turne ve konser faaliyetlerini sürdürmektedir. “Geleneksel Müziğimizde Divanlar ve Klasik Uzun Havalar” ile “Bar Havaları, Ağırlamalı Halaylar ve Zeybekler” adlı iki adet Proje CD ça- lışması bulunan koro, her bir konserini proje kapsamında ele almıştır. ANKARA DEVLET TÜRK HALK MÜZIĞI KOROSU İSTANBUL DEVLET TÜRK HALK MÜZIĞI KOROSU VE İSTANBUL DEVLET MODERN FOLK MÜZIĞI TOPLULUĞU 389 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 389 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Buna yönelik kültür zengini Türkiye’nin âdeta “Türkü Haritası” çıka- rılarak bölgelerimizin farklı üslup ve özelliklerini ifade eden konserler gerçekleştirmektedir. İstanbul Devlet Modern Folk Müzik Topluluğu bölümü ise 33 üyeden oluşmakta, Doğu ve Batı sazlarını sentezleyerek oluşturduğu çok sesli halk türküleri formuyla, geleneksel ve otantik yapıyı bozmadan tür- külerimizi günümüze ve geleceğe taşıyan çağdaş bir anlayışa sahiptir. Türkülerden tangolara, saz eserlerinden dünya müziklerine kadar çok geniş müzik türlerini kapsayan repertuvarlarının tamamı, her biri kendi dalında uzman olan orkestra sanatçıları tarafından düzenlen- mekte ve seslendirilmektedir. Sivas Devlet Türk Halk Müziği Korosu Türk halk müziğini yozlaştırıcı müzik türlerinin etkisinden korumak, sanat değeri olan halk müziği eserlerini sunmak ve en üst seviyede icra etmek, yurt içi ve yurt dışında Türk halk müziğinin tanıtılması ve bu sanatın gelişmesi için konserler vermek plak, bant ve çeşitli ya- yın yapılarak sanatsal faaliyetlerde bulunmak amacıyla kurulan Sivas Devlet Türk Halk Müziği Korosu, 15 Kasım 1990 tarihinde faaliyete geçmiştir. SIVAS DEVLET TÜRK HALK MÜZIĞI KOROSU 390 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Klasik Türk Müziği Koroları Klasik Türk Müziği Koroları kapsamında, Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Müziği Korosu (eski adıyla İstanbul Devlet Klasik Türk Müziği Korosu) başta olmak üzere; İzmir Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, Bursa Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, Diyarbakır Devlet Klasik Türk Müziği ve Medeniyetler Korosu, Samsun Devlet Klasik Türk Mü- ziği Korosu, Mersin Devlet Klasik Türk Müziği Korosu faaliyet göster- mektedir. Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Müziği Korosu (İstanbul Devlet Klasik Türk Müziği Korosu) Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Müziği Korosu; millî kültürümüzün, dilimizle birlikte en önemli dalı olarak değerlendirilen Türk mûsıkîsi- ni gelecek kuşaklara önemiyle paralel biçimde aktarmak, yurt içinde ve yurt dışında en üst düzeyde icra ve temsil etmek, tanıtmak ve yay- gınlaştırmak amaçlarıyla 1975’te İstanbul Devlet Klasik Türk Müziği Korosu adıyla kurulan ve 2012’de yeni adıyla devletin en üst düzeyde himayesiyle onurlandırılan ilk Türk Mûsıkîsi icra kurumudur. Kurulduğu tarihten beri TRT’de TV ve radyo programları da yapan koro, yükseköğretim kurumlarında konserler vermekte, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen çeşitli uluslararası festivallerde, kongrelerde ve sempozyumlarda faaliyetlerini sergilemektedir. Hâlen Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Mü- ziği Korosunun İstanbul Devlet Türk Müziği Topluluğu Bölümü, Türk CUMHURBAŞKANLIĞI KLASIK TÜRK MÜZIĞI KOROSU 391 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 391 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri müziği repertuarındaki klasik formları, neoklasik eserleri, Türk müzi- ğine özgü usul, makam ve tavırlara azami bağlı kalarak icra ve yorum- lama gayesinden hareket ederek sanatsal faaliyetlerini sürdürmektedir. Koro, programlarında geniş bir repertuvardan seçilmiş klasik saz, söz ve tasavvuf eserlerinin yanı sıra, icrası hüner gerektiren yüksek sanat değe- ri taşıyan modern anlayışla yazılmış saz eserlerine de yer vermektedir. Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosu Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, 10 Kasım 1986 tarihinde faaliyete başla- mıştır. Kuruluşundan beri çok yoğun bir çalışma programı uygulayan koro; konser, turne, repertuar çalışmalarının yanı sıra Türk mûsıkîsi nazariyatı, usul, solfej, Türk mûsıkîsi tarihi ve Türk mûsıkîsinin geliş- tirilip yaygınlaştırılması konusunda etüt ve araştırmalar yaparak bu çalışmalarını CD ve kaset hâlinde yayımlamıştır. Bu çalışmalar belli periyotlarda devam etmektedir. Koro, programlarında geçmiş dönem eserlerinin yanı sıra, yakın tari- himiz ve günümüz bestekârlarının eserlerine de yer vermektedir. Ku- rulduğundan bugüne kadar koro, yurt içinde ve yurt dışında başarılı konserler vermiş ve TV çekimleri gerçekleştirmiştir. Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosunun Mart 2024 programı arasında; “Gelin Allah Diyelim” Türk Tasavvuf Müziği Konseri, “Mer- haba Ey Şehr-i Ramazan” Türk Tasavvuf Müziği Konseri, “Gel Gör Beni Aşk Neyledi” Yunus Emre İlahileri ve “Bana Seni Gerek Seni” Türk Tasavvuf Müziği Özel Konseri etkinlikleri yer almıştır. ANKARA DEVLET KLASIK TÜRK MÜZIĞI KOROSU 392 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Tiyatro Devlet Tiyatroları, kuruluşundan itibaren kurumsal kapasitesinin gelişmesi ve işlevselliğinin artmasıyla beraber Türkiye’nin kültür ve sanat hayatındaki yerini daha önemli konuma getirmiştir. Özellikle 2000’li yıllarda yeni müdürlüklerin kurulmaya başlaması ve bütçenin arttırılmasıyla tiyatronun ülke çapında daha geniş sanatsever kitlesi- ne ulaşması sağlanmıştır. 2002 yılında 13 olan devlet tiyatrosu müdürlükleri sayısı, Gaziantep (2003), Malatya (2008), Samsun (2009), Zonguldak (2010), Kahra- manmaraş (2010), Denizli (2011), Ordu (2012), Elazığ (2013), Edirne (2019) ve Kayseri (2020) illerinde açılan yeni tiyatro müdürlükleri ile günümüzde 23’e yükselmiştir. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, 2002 yılından bu yana düzenle- diği yerleşik temsilleri, turneleri, festivalleri ve çeşitli etkinlikleriyle 1 milyon 14 bin 57 olan seyirci sayısını 1 milyon 961 bin 34’e, 2002 yılın- da 4 bin 63 olan temsil sayısı 6 bin 863’e çıkarmıştır. 2000-2024 yılları arasında 42 sahne açılmış ve bu sahneler açılış tari- hinden bu yana faaliyet göstermektedir. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne bağlı tiyatro müdürlükleri, icra ettikleri tiyatro yapımları ile sezon boyunca, aylık programlar çerçeve- sinde, kendi bölgelerindeki ve diğer illere turneler düzenlemektedirler. Böylelikle tüm il, ilçe, kasaba ve köylerde yaşayan vatandaşlara ulaş- maktadırlar. Bunların yanı sıra, Türk sahne sanatlarının yurt dışında tanıtılmasını sağlamak, dünyayla kültür köprüleri kurmak, uzun va- deli kültürel iş birliği ve projelere adımlar atmak ana hedefleri ile yurt dışı turneleri de düzenlenmektedir. Devlet Tiyatroları, sosyal sorumluluk faaliyetleri kapsamında da bir- çok çalışma yapmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığıyla yapılan protokol ile tiyatro bilincine katkıda bulunmak, tiyatro sanatını benimsetmek, yaygınlaştırmak ve geleceğin seyircisini yetiştirmek amacıyla, tiyatro- ya gitme imkânı olmayan çocukların ücretsiz oyun seyretmesi sağlan- maktadır. Bu kapsamda, Diyarbakır Devlet Tiyatrosu Müdürlüğünce “Tiyatrosuz Kimse Kalmasın” ve “Liseler Arası Tiyatro Şenliği” proje- leri yürütülmektedir. 2006 yılından bu yana sürdürülen “Hiç Tiyatro İzlememiş Çocuk Kalmasın” kapsamında İstanbul Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü başta 393 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri İL SAHNE SAHNE AÇILIŞ TARIHI ADANA 01 BURDA PERFORMANS GÖSTERI MERKEZI 11 EKIM 2023 ANKARA AKÜN SAHNESI 12 OCAK 2003 ANKARA MACUNKÖY AÇIK HAVA YAZ SAHNESI 23 TEMMUZ 2020 ANKARA CÜNEYT GÖKÇER SAHNESI 11 NISAN 2006 ANKARA PURSAKLAR DEVLET TIYATROSU SAHNESI 12 EKIM 2021 ANKARA STÜDYO SAHNE 4 OCAK 2008 ANKARA ZIRAAT SAHNESI 22 EKIM 2015 ANKARA ETIMESGUT 100. YIL CUMHURIYET KÜLTÜR MERKEZI SAHNESI 27 ARALIK 2023 ANTALYA ANTALYA HAŞIM IŞCAN KÜLTÜR MERKEZI KÜÇÜK SALON 20 ARALIK 2006 DIYARBAKIR KAYAPINAR KÜLTÜR MERKEZI SAHNESI 10 EKIM 2019 DIYARBAKIR ODA TIYATROSU 14 EKIM 2019 ERZURUM ERZURUM DEVLET TIYATROSU SAHNESI 5 EKIM 2023 ISTANBUL ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI ÇOK AMAÇLI SALON 2 ARALIK 2021 ISTANBUL ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI 30 EKIM 2021 ISTANBUL FATIH BELEDIYESI KÜLTÜR VE SANAT MERKEZI 9 EKIM 2021 ISTANBUL GARIBALDI SALON 2 17 EKIM 2019 ISTANBUL KADIKÖY BELEDIYESI SÜREYYA OPERA SAHNESI 1 KASIM 2022 ISTANBUL KOZYATAĞI KÜLTÜR MERKEZI 27 EKIM 2015 ISTANBUL MECIDIYEKÖY BÜYÜK SAHNE 1 EKIM 2019 ISTANBUL MECIDIYEKÖY STÜDYO SAHNE 22 EKIM 2019 ISTANBUL SANCAKTEPE SAHNESI 9 EKIM 2021 ISTANBUL ÜSKÜDAR STÜDYO SAHNE 17 NISAN 2009 ISTANBUL ZEYTINBURNU KÜLTÜR MERKEZI 2 ŞUBAT 2010 IZMIR BORNOVA KÜLTÜR VE SANAT MERKEZI BOZKURT KURUÇ SAHNESI 7 ŞUBAT 2019 IZMIR URLA ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI DEVLET TIYATROSU SAHNESI 16 EKIM 2015 IZMIR KARŞIYAKA RAGIP HAYKIR SAHNESI 21 MART 2019 KAYSERI KAYSERI DEVLET TIYATROSU SAHNESI 28 ŞUBAT 2020 DENIZLI HASAN KASAPOĞLU KÜLTÜR MERKEZI DEVLET TIYATROSU SAHNESI 24 KASIM 2011 EDIRNE EDIRNE DEVLET TIYATROSU SAHNESI 1 KASIM 2019 ELAZIĞ NURETTIN ARDIÇOĞLU KÜLTÜR MERKEZI DEVLET TIYATROSU SAHNESI 30 EKIM 2013 GAZIANTEP DEVLET TIYATROLARI ŞEHITKAMIL SAHNESI 12 MART 2010 KAHRAMANMARAŞ NECIP FAZIL KISAKÜREK SAHNESI 12 MART 2010 MALATYA MALATYA KONGRE KÜLTÜR MERKEZI (KEMAL SUNAL SALONU) 15 ARALIK 2023 ORDU DEVLET TIYATROSU SAHNESI 28 MART 2012 SAMSUN ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI BÜYÜK SALON 31 MART 2009 ZONGULDAK ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZI SAHNESI 15 OCAK 2010 AYDIN DR. HIDAYET SAYIN SAHNESI 26 KASIM 2011 MERSIN MEZITLI BELEDIYESI KÜLTÜR MERKEZI SAHNESI 16 ARALIK 2022 NEVŞEHIR DAMAT IBRAHIM PAŞA SALONU 18 EKIM 2022 RIZE ISMAIL KAHRAMAN KÜLTÜR MERKEZI SAHNESI 22 KASIM 2010 DEVLET TIYATROLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KULLANILAN SAHNELERI 394 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI olmak üzere diğer müdürlükleri tarafından bulundukları illerde öğre- nim gören öğrenciler, oyunların galalarına ve genel provalarına davet edilmektedirler. Çocuk ve gençlerin kültür ve sanat ağırlıklı etkinliklere katılmasını teşvik edici faaliyetlerde bulunmak amacıyla, Van Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü ile Millî Eğitim Bakanlığının iş birliği çerçevesinde, Van Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü sanatçıları tarafından ilköğretim öğret- menlerine oyun sahneleme tekniğine ilişkin üç ay süreyle kurs veril- miştir. Kurs alan öğretmenler, bu kursun sonucunda, kendi okulların- da sahneledikleri oyunların sergilendiği ve ana teması “Her Okul Bir Tiyatro” olan festivaller düzenlemiştir. Tiyatro müdürlüklerinin bulunduğu illerdeki okullarda eğitim ve öğ- retim yılı içerisinde yapılmış olan tiyatro çalışmalarına gereken eğitim ve teknik destek verilmektedir. Sezon boyunca gazi, şehit dul ve ye- timleri, özürlüler ve 2022 Sayılı 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında kanun kapsamındaki kişilere oyunlar ücretsiz olarak izlettirilmektedir. Ulusal ve uluslararası festivaller kapsamında; “Her Okul Bir Tiyatro” sloganıyla Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği yapılmış ve Adana Devlet Tiyatrosu, Adana Valiliği ile iş birliği yapılarak “Bütün Çocuklar Tiyatroya” adıyla bir kampanya başlatılmıştır. Yine çocuk- lara tiyatroyu sevdirmek için yabancı tiyatroların da yer aldığı Küçük Hanımlar Küçük Beyler Festivali düzenlenmiştir. Tiyatro Treni-DT Vagon Sahnesi ve Devlet Tiyatrolarının öncülüğünde altı ülkenin dü- zenlediği Tiyatro Şark Ekspresi (Theatre Orient Ekspres) gibi projeler hayata geçirilmiştir. İki ulusal ve beş uluslararası festival olmak üzere toplam 7 festival devam etmektedir. 2023-2024 sanat sezonunda Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik uyarınca başvurularını eksiksiz tamam- layan 476 özel tiyatronun tümüne toplam 55 milyon TL destek sağlan- mıştır. Böylelikle bir sanat sezonu için dağıtılan en yüksek miktar ile destek sağlanan en yüksek proje sayısına ulaşılmıştır. Özellikle son yıllarda özel tiyatrolara sağlanan desteklerde ve destek verilen tiyatro sayısında önemli ölçüde artış meydana gelmiştir. 2002 yılına kıyasla destek verilen tiyatro sayısı sekiz, destek miktarı da yaklaşık 65 kat artmıştır. Ayrıca, pandemi sürecinden en çok etkilenen sektörler ara- sında bulunan özel tiyatrolar ile ilgili çok sayıda destek mekanizması geliştirilmiştir. “Dijital Tiyatro”, “Tiyatrolarımız DT Sahnelerinde” ve 395 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 395 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri “Özel Tiyatrolar Yaz Turnesinde” projeleri ile özel tiyatrolara her yıl verilen sanat sezonu desteğinin yanı sıra ek destekler de sağlanmıştır. 2000’li Yıllar 1999-2000 sezonunda 17’si çocuk oyunu, toplam 87; 2000-2001 sezo- nunda 10’u çocuk oyunu toplam 75; 2001-2002 sezonunda 17’si çocuk oyunu toplam 80; 2002-2003 sezonunda 13’ü çocuk oyunu toplam 73; 2003-2004 sezonunda 10’u çocuk oyunu toplam 73; 2004-2005 sezo- nunda 9’u çocuk oyunu toplam 68; 2005-2006 sezonunda 21’i çocuk oyunu olmak üzere toplam 86 yeni oyun sahnelenmiştir. 16-25 Mayıs 2000 tarihleri arasında “Uluslararası Karadeniz’e Kıyısı Olan Ülkeler Tiyatro Buluşması” başlamıştır. 20 Mayıs 2000’de Antal- ya’da Aspendos Tiyatro-Türk Müzikalleri Festivali başlamıştır. 7 Mart-27 Nisan 2002 tarihleri arasında DT Sabancı Ulusal Tiyatro Şenliği uluslararası yapılan bir festival hâline getirilerek Devlet Tiyat- roları Sabancı Uluslararası Tiyatro Festivali adını almıştır. 15-30 Nisan 2002 tarihleri arasında Diyarbakır Devlet Tiyatrosu Orhan Asena Ti- yatro ve Sinema Festivali düzenlenmeye başlamıştır. 24 Ekim 2002’de Behiç Ak imzalı “Ayrılık” adlı oyun ile İzmir Devlet Tiyatrosu Karşıya- ka Oda Tiyatrosu açılmıştır. 12 Ocak 2003’te Maksim Gorki imzalı “Ayaktakımı Arasında” adlı oyun ile Akün Sahnesi açılmıştır. 2 Nisan-30 Nisan 2003 tarihleri ara- sında, daha önce adı “Orhan Asena Tiyatro ve Sinema Festivali” olan festival “Devlet Tiyatroları Orhan Asena Ulusal Tiyatro Buluşması” adıyla düzenlenmeye başlamıştır. 30 Ekim 2003’te Devlet Tiyatroları, Nâzım Hikmet imzalı “Kuvayi Milliye” adlı oyun ile Gaziantep Onat Kutlar Sahnesi’ni düzenli turne bölgesi olarak açmıştır. 15 Nisan 2004’te Devlet Tiyatroları Orhan Asena Ulusal Tiyatro Bu- luşması, 15 Nisan-15 Mayıs tarihleri arasında “Orhan Asena Tiyatro Festivali” adıyla düzenlenmeye başlamıştır. 9 Şubat 2005’te İzmir Devlet Tiyatrosu, Selahattin Akçiçek Kültür Merkezi, M. Gündüz Badak imzalı “Sihirli Kaval” adlı oyun ile temsil- lerine başlamıştır. 14 Ekim 2005’te Grigory Gorin imzalı “Bir Efes Ma- salı” adlı oyun ile İzmir Devlet Tiyatrosu Sabancı Kültür Merkezi’nde temsiller vermeye başlamıştır. 24 Aralık 2005’te İstanbul Devlet Tiyat- rosu Cevahir Sahnesi Haluk Işık imzalı “Kurşun Askerin Utancı” adlı oyun ile perdelerini açmıştır. 396 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 9 Mart 2006’da Ankara Devlet Tiyatrosu, Muhsin Ertuğrul Sahne- si’ni Ali Toygun imzalı “Masal Bahçesi” adlı oyun ile açmıştır. 11 Nisan 2006’da Ankara Devlet Tiyatrosu, Çayyolu Cüneyt Gökçer Sahnesi’ni Refik Erduran imzalı “El Ele” adlı oyun ile açmıştır. 14 Kasım 2006’da İstanbul Devlet Tiyatrosu, Tim Kültür Merkezi’nde John Boynton imzalı “Tatlı Kaçık” adlı oyun ile temsillerine başlamıştır. 20 Aralık 2006’da Antalya Devlet Tiyatrosu, Haşim İşcan Küçük Sahnesi’ni Hal- dun Taner imzalı “Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım” adlı oyun ile açmıştır. 2002-2003/2003-2004/2004-2005 sezonlarında, dünyada bir ilk olma özelliğini taşıyan Büyük Anadolu turneleri gerçekleştirilmiştir. 26 Mayıs-16 Haziran 2003 tarihleri arasında düzenlenen ve bütün il- leri ve 86 ilçeyi kapsayan “Büyük Anadolu Turnesi” kapsamında 54 bin 519 seyirciye ulaşılmış, 80 bin kilometre yol katedilmiştir. Turne kapsamındaki 183 temsil, yüzde 86 doluluk oranıyla geçmiştir. 2007-2008 sezonunda “Her Ay Her İle Tiyatro” projesi gerçekleşmiş- tir. Bu proje de dünyada bir ilk olma özelliği taşımaktadır. “Tiyatro Orient Express” Projesi 2009 yılında, dünyada tek olan “Tiyatro Orient Express Projesi” ger- çekleştirilmiştir. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünün ana ortağı olduğu, Avrupa Tiyatro Konvansiyonu-ETC ve Stuttgart Devlet Tiyat- “TIYATRO ORIENT EXPRESS” PROJESI 397 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 397 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri rosu iş birliğiyle gerçekleştirilen “Orient Express-Sınırları Aşan Avru- pa Tiyatrosu” projesi 2008’de hayata geçirilmiştir. 2009 yılının Mayıs ayında Ankara’dan Stuttgard’a kadar olan güzer- gâhtaki proje ortağı altı ülkenin şehirlerinde hazırladıkları altı daha önce hiç oynanmamış oyun sahnelenmiştir. T.C.D.D. tarafından sağlanan “Tiyatro Treni”nin vagonlarında yol bo- yunca sahnelenen tüm oyunlar, trenin son durağı ülkeye vardığında, uluslararası bir festival kapsamında tekrar oynanmıştır. Proje kapsa- mında, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünün Ex-press adlı oyunu, proje ortağı ülkelerde (Türkiye, Romanya, Hırvatisatan, Sırbistan, Slo- venya ve Almanya) toplam 13 kez sahnelenmiştir. 2010’lu Yıllar Selanik’te Sema Etkinliği İstanbul Tarihî Türk Müziği Topluluğu Sema Ayini Grubu, 15 Mart 2018 gecesi, Selanik’in en prestijli mekânlarından Selanik Müzik Sa- rayı’nın 1500 kişi kapasiteli en büyük salonu olan Friends of Music Hall’da sahne almışlardır. 1500 kişilik salonun tamamının dolduğu ve Selaniklilerin büyük ilgi gösterdiği etkinliğe, Makedonya-Trakya Bakan Yardımcılığı, Orta Ma- kedonya Bölge Başkanlığı, Selanik Belediyesi, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı Selanik Uluslararası İlişkiler Ofisinden üst düzey bürok- ratların yanı sıra, Selanik Metropoliti Anthimos’un temsilcisi ve Orta Makedonya Bölgesi Turizm Dairesi Müdürü Persefoni Triha katılmış- lardır. Ayrıca, şehrin sanat ve kültür camiasından yetkililer, iş çevrele- ri, İstanbullu ve Gökçeadalı Rum derneklerinden temsilciler, korkon- süler üyeleri ile Selanik’te bulunan vatandaşlarımız ve soydaşlarımız etkinliğe iştirak etmişlerdir. Türkiye’nin Renkleri: Müzik, Dans ve Moda Şovu Programı 2018 Türkiye-Tayland Karşılıklı Kültür Yılı kapsamında 21 Kasım 2018 tarihinde Türkiye’nin Renkleri: Müzik, Dans ve Moda Şovu düzenlen- miştir. Tayland’ın başkenti Bangkok’taki Ulusal Tiyatro’da, Türkiye ile Tay- land Karşılıklı Kültür Yılı kapsamında düzenlenen “Türkiye’nin Renk- leri: Müzik, Dans ve Moda Gösterisi” etkinliği büyük ilgi görmüştür. Kültür ve Turizm Bakanlığının organizasyonunda gerçekleştirilen 398 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI programa, Kültür ve Turizm Bakan Yar- dımcısı Ahmet Haluk Dursun, Tayland Kültür Bakanı Vira Rojpojchanarat, Tür- kiye’nin Bangkok Büyükelçisi Evren Dağ- delen Akgün de katılmıştır. 2019’da, Bursa Devlet Tiyatrosu tarafından sahnelenen Barbara’nın Doğumu, ITF Othello 2019 Gostivar 3. Uluslararası Tiyatro Festivali’n- de “En İyi Oyun” ödülüne layık görülmüştür. 2020 yılında Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü tarafından Kamyon Tiyatro Projesi başlatılmıştır. Hiç tiyatro izlememiş çocuk ve gençle- ri tiyatroyla buluşturmak amacıyla başlatılan bu uygulama ile Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu, Marmara ve Karadeniz bölgelerindeki 65 il 209 ilçede faaliyet gösterilerek 159 bin 269 seyir- ciye ulaşılmıştır. 2020’li Yıllar 27 Mart 2022 Dünya Tiyatro Günü’nde 81 ilde ilk defa özel tiyatrolarla birlikte gösterimler yapılmıştır. Pandemi sürecinde gerçekleşemeyen iki ulusal ve altı uluslararası festival tekrar hayata geçirilmiştir. “Cumhuriyet’in 100. Yılında Kadın” temalı oyun yazma yarışması dü- zenlenmiştir. 16 Mayıs 2022 tarihinde Ankara Küçük Tiyatro’da yapı- lan özel bir törenle hem yarışmacılara hem de eserleri Devlet Tiyatro- larında ilk kez oynanan yazarlara teşvik ödülleri verilmiştir. Eylül 2023’te Kırgız Cumhuriyeti’nin başkenti Bişkek’te düzenlenen 9. Uluslararası “ART-ORDO-2023” Tiyatro Festivali’ne davet edilen “TÜRKIYE’NIN RENKLERI” ETKINLIĞI, TAYLAND, 2018 399 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 399 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri oyun, T. Abdumomunov Kırgız Ulusal Drama Tiyatrosunda oyuncu Erdinç Doğan, “Özel Jüri Ödülü”ne layık görülmüştür. 4 Aralık 2023 tarihinde, Âşık Veysel’in hayatını ve eserlerini konu alan “Dostlar Beni Hatırlasın” adlı özel etkinlik Paris’teki UNESCO genel merkezinde gerçekleştirilmiştir. “Cumhuriyet’e Doğru” Tiyatro Oyunu Millî Eğitim Bakanlığınca Cumhuriyet’in 100. yılı kutlamaları kap- samında hazırlanan “Cumhuriyet’e Doğru” tiyatro oyunu birçok ilde sahnelenmiştir. Perdelerini ilk 25 Kasım 2023 tarihinde Ankara MEB Şura Sahnesi’nde açan oyun Samsun, Ordu, Trabzon, Erzurum, Sivas, Tokat, İzmir, İstanbul, Ankara, Kayseri, Kahramanmaraş, Denizli gibi birçok şehrin seyircisiyle buluşmuştur. “Kamyon Tiyatro” Deprem Bölgesinde “Kamyon Tiyatro” projesi, 2022-2023 se- zonundaki gösterilerini deprem bölge- lerindeki çocuklara yönelik gerçekleşti- rilmiştir. Devlet Tiyatrosu, depremzede çocukların deprem travmasını atlatmala- rına yardımcı olmak amacıyla, “Sanatın iyileştirici gücüyle depremden etkilenen çocuklarımızla buluşuyoruz” sloganıyla bir dizi etkinlik düzenlemiştir. 400 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bora Severcan’ın yazıp yönettiği, 110 kişilik kadroyla sahnelenen oyunda, Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının Türk mille- tinin güçlü desteğiyle Millî Mücadele’yi başlatması ve Türkiye Cum- huriyeti’nin kuruluş öyküsü anlatılmaktadır. Bir bölümünde Gazzeli çocukların yaşadığı trajediye de değinilen oyunda, öğretmen 10 ya- şındaki öğrencisi Ali’ye Cumhuriyet’in kuruluşuna giden süreci anlat- maktadır. CUMHURİYET’E DOĞRU” TİYATRO OYUNUNU, ANKARA, 25 KASIM 2023 401 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 401 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Tiyatro Festivalleri Küçük Hanımlar Küçük Beyler Uluslararası Çocuk Tiyatroları Festivali Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü; Atatürk’ün çocuklara armağan ettiği 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’na tiyatro sana- tı ile katkıda bulunmak, Türk tiyatrosunun dünya çocukları yoluyla yurt dışına açılımını sağlamak, tanıtmak ve yurt dışında bu daldaki gelişmeleri takip ederek kültürler arası gelişim ve değişime hizmet etmek amacıyla, 2005 yılından beri Ankara’da “Küçük Hanımlar Kü- çük Beyler Uluslararası Çocuk Tiyatroları Festivali” düzenlemektedir. Festival, adını ve içeriğini büyük önder Atatürk’ün çocuklara yönelik şu cümlelerinden almıştır: “Küçük Hanımlar Küçük Beyler, sizler, he- piniz geleceğin bir gülü, yıldızı, bir mutluluk parıltısısınız. Memleketi asıl aydınlığa boğacak sizsiniz. Kendinizin ne kadar mühim, kıymetli olduğunuzu düşünerek, ona göre çalışınız. Sizlerden çok şeyler bekli- yoruz!” 18. Küçük Hanımlar Küçük Beyler Uluslararası Çocuk Tiyatroları Fes- tivali, 25 Nisan 2023 tarihinde Devlet Tiyatroları yöneticilerinin, sa- natçıların ve küçük sanatseverlerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Türkiye’den beş, yurt dışından yedi olmak üzere toplam 12 oyun, atöl- ye çalışmaları, sosyal sorumluluk projeleri, meslek tanıtımı ve oyuncu söyleşileri ile Devlet Tiyatroları, beş gün boyunca küçük sanatseverle- rini ağırlamıştır. KÜÇÜK HANIMLAR KÜÇÜK BEYLER ULUSLARARASI ÇOCUK TIYATROLARI FESTIVALI, 2022 402 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Van Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünce düzenlenen Van Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği, 1999-2000 sezonunda Van Dev- let Tiyatrosu çalışanlarının, “Her tiyatro bir okul olsun!” düşüncesiyle Van’ın ilçe ve köylerinden belirlenmiş okullara ulaşarak çocukların ve gençlerin Van’ın her köşesinde sanat yapması ve tiyatronun tüm okul- lara girip sanatın birleştirici gücüyle gençliğin el ele vermesi hayaliyle yola çıkmıştır. Vanlı çocuk ve gençlerin sahnede sesini duyurmasının yanı sıra Van Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği, Türkiye’nin dört bir yanından gelen tiyatroların oyunlarının da etkinlik kapsamında yer- lerini almasını sağlamıştır. 2011 yılında yaşanan büyük depremin ar- dından Vanlı çocuk ve gençlerin yaralarını hafifletmek ve onları sana- tın birleştirici gücü altında bir nebze olsun iyileştirmek için 2012 yılı itibarıyla etkinlik kapsamında çocuk ve gençler için atölyeler hayata geçirilmiştir. Bölgedeki çocuk ve gençlerin; müziği, resmi, heykeli, ti- yatroyu, operayı, baleyi profesyonel ellerden tanımalarını sağlayacak gösteriler düzenlenerek yaşanılan zorlu günleri sanatın ışığıyla geride bırakmaları amaçlanmıştır. Van Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği’nin 20’ncisi Van Devlet Tiyatrosunun ev sahipliğinde 20 Mayıs 2023 tarihinde gerçek- leşmiştir. 20. AKDAMAR ÇOCUK VE GENÇLIK TIYATROLARI ŞENLIĞI, 2023 403 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 403 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Orhan Asena Yerli Oyunlar Tiyatro Festivali Diyarbakır Devlet Tiyatrosu tarafından 15 Nisan 2002 tarihinde Orhan Asena Tiyatro ve Sinema Festivali olarak düzenlenmeye başlayan, 2 Nisan 2003 tarihinde “Devlet Tiyatroları Orhan Asena Ulusal Tiyatro Buluşması”, 15 Nisan 2004 tarihinden itibaren ise “Orhan Asena Yer- li Oyunlar Tiyatro Festivali” adını alan etkinlik, her yıl gerçekleştiril- mektedir. Diyarbakır’da düzenlenen “Yerli Oyunlar Tiyatro Festivali” nde, Di- yarbakır’da doğan ve çocuk hastalıkları hekimi olan, uzun yıllar Di- yarbakır’a hizmet etmiş, Türk tiyatrosunun ve yazın hayatının değerli isimlerinden Orhan Asena’nın oyunları, Diyarbakırlı sanatseverlerle buluşmaktadır. 6 Ekim 2023 tarihinde 19. kez izleyicisiyle buluşan Orhan Asena Yerli Oyunlar Tiyatro Festivali, İstanbul Devlet Tiyatrosunca “Uçmak-He- zarfen Ahmed Çelebi” adlı oyunla başlamış ve festival kapsamında yedi oyun sahnelenmiştir. Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali 16-25 Mayıs 2000 tarihleri arasında birincisi yapılan Uluslararası Ka- radeniz Tiyatro Festivali, başlangıçta Karadeniz’e kıyısı olan altı ül- kenin (Gürcistan, Moldova, Rusya, Romanya, Ukrayna) katılımıyla gerçekleştirilmiş ve 2006’da tüm dünya ülkelerinin davet edilmeye başlamasıyla festivalin kapsamı genişletilmiştir. Festival, 2006’dan bu ORHAN ASENA YERLI OYUNLAR TIYATRO FESTIVALI 404 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI yana 200’ün üzerinde tiyatroyu ağırlamıştır. Yunanistan, İran, Fransa, Slovenya, Çin Halk Cumhuriyeti gibi pek çok ülkenin katıldığı Trab- zon Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali, dünya çapındaki yönet- men ve oyun yazarlarıyla yapılan atölye çalışmaları, söyleşi, konferans ve sergilerle giderek zenginleşmektedir. Ülkeler arasındaki barış, dost- luk, kardeşlik duygularının yaşatılması ve paylaşılmasında önemli bir işlevi yerine getiren festival, sanatın evrensel diliyle pek çok ülkeyi bir araya getirmektedir. 15-26 Mayıs 2023 tarihleri arasında 23. kez düzen- lenen Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali’nde, Devlet Tiyatrosu- nun beş, katılımcı ülkelerden Azerbaycan, Norveç, Kazakistan, Bulga- ristan ve İtalya’nın birer oyunu sanatseverlerle buluşmuştur. 23. ULUSLARARASI KARADENIZ TIYATRO FESTIVALI, 2023 13. ULUSLARARASI KARADENIZ TIYATRO FESTIVALI, ATATÜRK ALANI’NDA DÜZENLENEN ACILIŞ TÖRENI VE FESTIVAL YÜRÜYÜŞÜ, 2012 405 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 405 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri ANTALYA ULUSLARARASI TIYATRO FESTIVALI 406 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Antalya Uluslararası Tiyatro Festivali 2010 yılından itibaren her yıl Antalya’da Devlet Tiyatroları tarafından düzenlenen Antalya Uluslararası Tiyatro Festivali’nin amacı, günü- müz tiyatrosunu Antalya’daki antik tiyatrolarda, sergilemek ve Türki- ye’nin sanatsal dokusunu uluslararası platforma taşıyarak tanıtmak- tır. Türkiye’den ve birçok ülkeden oyunlara yer verilen Antalya Uluslara- rası Tiyatro Festivali, 10 yılda (2010-2020) 53 ülkeden 70 yabancı tiyat- ro grubunu ve binden fazla sanatçıyı ağırlamıştır. Festivalde şimdiye kadar toplam 102 oyun ve 204 temsil gerçekleştirilmiş ve sahnelenen oyunları 120 bin sanatsever izlemiştir. 16-26 Mayıs 2023 tarihleri arasında 13’üncüsü düzenlenen Antalya Uluslararası Tiyatro Festivali, Ankara Devlet Tiyatrosu yapımı “12 Öf- keli” oyunu ile başlamıştır. Uluslararası Balkan Ülkeleri Tiyatro Festivali İlki 2014 yılında düzenlenen Uluslararası Balkan Ülkeleri Tiyatro Festivali, Devlet Tiyatrolarının önderliğinde her sene mart ayında Bursa’da gerçekleştirilmektedir. Festivalde, Balkan ülkelerinin tiyat- ro sanatına katkı sağlamış tiyatro topluluklarına öncelikli olarak yer verilmektedir. Başlangıcından bugüne festivale 15 ülke katılım sağla- yarak 101 oyun sahnelenmiş, 190 temsil gerçekleşmiş ve 39 bin 650 seyirci ağırlanmıştır. ULUSLARARASI BALKAN ÜLKELERI TIYATRO FESTIVALI 407 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 407 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Bursa Uluslararası Balkan Ülkeleri Tiyatro Festivali, 1-10 Mart 2024 tarihleri arasında 11. kez perdelerini açmıştır. “Tiyatro Her Yerde” te- ması ile yola çıkan festivalin oyunları Ahmet Vefik Paşa Sahnesi’nin yanı sıra “Genç Sahne” projesi kapsamında Uludağ Üniversitesi Mete Cengiz Kültür Merkezi, Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi ve Tayyare Kültür Merkezi’nin de aralarında bulunduğu dokuz mekânda, yerli ve 6 Balkan ülkesinden toplam 19 grubun oyunlarıyla, tiyatro se- verlerle buluşmuştur. Festivale; Kuzey Makedonya, Bosna Hersek, Arnavutluk, Sırbistan, Hırvatistan ve Bulgaristan’dan gelen seçkin tiyatro toplulukları ile bir- likte Ankara, Antalya, Adana, Sivas, Trabzon, İstanbul, Konya, İzmir, Kayseri Devlet Tiyatrosu ve Bursa Büyük Şehir Belediyesi Şehir Tiyat- rosu oyunları konuk olmuştur. “Bin Nefes Bir Ses” Uluslararası Türkçe Tiyatro Yapan Ülkeler Festivali “Bin Nefes Bir Ses” Uluslararası Tiyatro Festivali, 2008’den beri her sene 20-30 Mayıs tarihleri arasında Konya’da düzenlenmektedir. Fes- tival kapsamında dünyanın dört bir yanına şu sözlerle seslenilmek- tedir: “Ey Türkçe oynayan tiyatrolar! Hangi ülkede, nerede olursanız olun, 20-30 Mayıs tarihleri arasında Konya’ya gelin. Gelin ki bu yıl da festivalimizin coşkusunu birlikte paylaşalım. Farklı dinler, kültür- lerle yaşasak da, aynı dili farklı lehçe ve ağızlarla konuşsak da gelin… Dostça, kardeşçe, hoşgörü ve barış içinde bu açık hava müzesi görü- “BIN NEFES BIR SES” ULUSLARARASI TIYATRO FESTIVALI 408 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI nümündeki kentte bizim de bir izimiz, sesimiz, nefesimiz olsun… “BİN farklı NEFES’ten tek BİR SES çıksın.” 2023 yılında 15’incisi düzenlenmiş olan festival, Devlet Tiyatrolarının Konya ilinin bir marka şe- hir olma yolundaki çabasına büyük katkı sağla- maktadır. Türk dili gibi emsalsiz bir değeri sanat gibi evrensel bir değerle buluşturan bu festival, Türk diline sanat penceresinden tutulan bir ışık olmakta, bunu en zarif dille ilan eden bir ferman niteliği taşımaktadır. Günümüze değin festivale; Kırgızistan, KKTC, Kosova, Makedonya, Kırım-Tatar, Çuvaşistan, Türkmenistan, Azerbaycan, Tataristan, Kaza- kistan, Moldova-Gagavuz Yeri, Başkurdistan, Bulgaristan’ın da aralarında bulunduğu pek çok ülkeden tiyatro grubu katılmış, festival 12 yılın toplamında 80 bin 495 seyirciyi ağırlamıştır. Uluslararası Kadın Oyun Yazarları Tiyatro Festivali  Devlet Tiyatroları tarafından ilki 2022 yılında düzenlenen Uluslararası Kadın Oyun Yazarları Tiyatro Festivali’nin ikincisi, 16-26 Kasım 2023 tarihleri arasında düzenlenmiştir. Küba’dan gelen Ecos Company’nin AKM’de sahnelediği “Bernardo, Hayır!” oyunuyla başlayan festivalde Türkiye’den ve yurt dışından altışar olmak üzere, 12 oyun seyirciyle buluşmuş, dünyanın dört bir yanından kadınların yazdığı tiyatro metinlerinin sahne performansları izlenebilmiştir. Etkinlik kapsamında ayrıca, oyunlar üzerine söy- leşiler, uzman eğitmenlerden tasarım, dramatik yazarlık, oyunculuk ve dans alanlarında seminer ve atölye çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Festivalde, “Sanatsal Yaratım-Dönüşüm” adlı atölye sergisi Atatürk Kültür Merkezi’nde (AKM) açılmıştır. Sergide, sanatsal yaratım süreciyle 2. ULUSLARARASI KADIN OYUN YAZARLARI TIYATRO FESTIVALI, 2023 SANATSAL YARATIM-DÖNÜŞÜM SERGISI, 2. ULUSLARARASI KADIN OYUN YAZARLARI TIYATRO FESTIVALI, 2023 409 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 409 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri kostüme dönüşen kâğıt ve plastik gibi atık malzemelerden yapılmış eserler yer almıştır. Afife Tiyatro Ödülleri Afife Tiyatro Ödülleri, tiyatro sahnesine çıkan ilk Türk kadın oyuncu Afife Jale anısına İstanbul‘da 1996-1997 tiyatro sezonundan beri her yıl verilmektedir. Türkiye’de tiyatro sanatına ilginin gelişmesini sağ- lamak ve tiyatro sanatına ve sanatçısına destek olmak amacıyla dü- zenlenen etkinlikte, 11 ana ve dört özel olmak üzere 15 dalda ödül ve- rilmektedir. Afife Ödülü alanlar arasında birçok Devlet Tiyatroları sanatçıları da bulunmaktadır. Aynı yıl içinde en çok ödül kazanan prodüksiyonlar, 2003’te “Ayaktakımı Arasında“ oyunuyla 8 ödül (En İyi Prodüksiyon, En İyi Yönetmen, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu, En İyi Yardımcı Ka- dın Oyuncu, En İyi Sahne Tasarımı, En İyi Kostüm Tasarımı, En İyi Sah- ne Müziği, En İyi Işık Tasarımı) ve 2005 yılında da “Çayhane” oyunuy- la 5 ödül (En İyi Prodüksiyon, En İyi Yönetmen, En İyi Erkek Oyuncu, En İyi Sahne Tasarımı, En İyi Işık Tasa- rımı) alan İstanbul Devlet Tiyatrosu olmuştur. Türk Tiyatrosunda Nesilden Ne- sile Aktarılan Kavuk Geleneği Türk tiyatrosunda güldürü gelene- ğinin bir simgesi olan Kel Hasan Efendi Kavuğu, tuluat tiyatrosunun ustalık nişanı olarak nitelendiril- mektedir. 1800’lü yılların sonunda orta oyunundaki Kavuklu’ya benzer bir tiplemeyi canlandıran ve saçı olmadığı için “Kel” lakabıyla anılan Hasan Efendi, oyunlarında kullan- dığı kavuğunu çırağına, yani geleneksel Türk tiyatrosunun son temsil- cisi olarak kabul edilen İsmail Hakkı Dümbüllü’ye teslim etmiştir. Dümbüllü 1960’lı yıllarda “Kanlı Nigâr” oyunundaki performansıyla büyük beğeni kazanan usta oyuncu Münir Özkul’u sahnede izlemiş ve kendisinden sonra kavuğu onun taşımasını istemiştir. Münir Özkul, 1968’den itibaren taşıdığı kavuğu 1989 yılında Ferhan Şensoy’a devret- “24. YAPI KREDI AFIFE TIYATRO ÖDÜLLERI”, 2022 410 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI miştir. Münir Özkul’un Ferhan Şensoy’a kavuğu sunduğu devir teslim töreni, Türk tuluat tiyatrosu tarihinin simgeleşen anlarından biri ol- muştur. Kavuk geleneği 2000’den sonra da devam etmiştir. Ferhan Şensoy ka- vuğu 2016 yılında Rasim Öztekin’e, Öztekin de 2020’de sağlık sorunla- rı nedeniyle tiyatro oyuncusu Şevket Çoruh’a devretmiştir. KAVUKLULAR (SOLDAN SAĞA): KEL HASAN EFENDI, İSMAIL DÜMBÜLLÜ, MINÜR ÖZKUL, FERHAN ŞENSOY FERHAN ŞENSOY (SOLDA), KEL HASAN EFENDI’NIN KAVUĞUNU RASIM ÖZTEKIN’E DEVRETMESI, 12 MAYIS 2016 MÜNIR ÖZKUL’UN (SAĞDA), KAVUĞU FERHAN ŞENSOY’A DEVRETMESI (1989) RASIM ÖZTEKIN’IN (SOLDA), KEL HASAN EFENDI’NIN KAVUĞUNU ŞEVKET ÇORUH’A DEVRETMESI (20 EYLÜL 2020) 411 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 411 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Geleneksel Sahne Sanatları Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu; Türkiye’de sahne sanatlarının ge- lişmesi, nitelikli eser üretiminin hızlanması, dünya sanat ortamına katkı sağlayacak eserlerin daha sık ve etkin biçimde ortaya çıkması, Türkiye’nin köklü tarih ve medeniyet birikiminin sahnelere taşınması, amatör tiyatrolara ve sanata yönelen gençlere yol açıcı imkânlar su- nulması gibi konularda mevcut şartların iyileştirilmesi ve kalıcı hâle getirilmesi amacıyla ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil top- lum ve sektör temsilcileri, alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürütmüş ve konuyu çeşitli yönlerinden irdeleyen bir politika önerisi hazırlamıştır. Söz konusu öneri, sektöre dönüşen sahne sanatları alanının geçmişten bu yana getirdiği sorun- lar ve gelecekte nasıl olması gerektiğine dair teklifler ekseninde bir vizyon belgesi niteliğindedir. Geleneksel Türk Tiyatrosu Geleneksel tiyatro başlığı altında genellikle kukla, meddah, Karagöz, orta oyunu ve köy seyirlik oyunu gibi gösteri türleri yer almaktadır. Şarkı, dans ve söz oyunlarına dayanan geleneksel tiyatro, yazılı bir metne dayanmaz. Geleneksel tiyatroda güldürü ögesi ön plandadır. Genellikle sahnesiz bir tiyatrodur. Bunlardan seyirlik köy oyunlarının kökeni, tarih öncesi bolluk törenlerine ve ilkel inançlara uzanmaktadır. Bunlarda Türklerin Orta Asya’dan getirdikleri inançların izleri olduğu gibi, Anadolu’da daha önce yaşamış olan toplulukların kültürlerinin de katkısı vardır. Bu oyunların başlangıçtaki amaçları zamanla değiş- miş olsa da Türk köylüsünün bu geleneği sürdürdüğü görülmektedir. Kukla Türklerin Anadolu’ya geldiklerinde birlikte getirdikleri bir gösteri sa- natıdır. İstanbul’da Osmanlı döneminde el kuklası, ipli kukla, sopalı kukla, araba kuklası, yer kuklası, ayak kuklası, iskemle kuklası gibi değişik türde kukla gösterileri 19. yüzyıla kadar geliştirilerek sürdürül- müştür. Türkiye’de kukla sanatının sevilmesi ve yaygınlaşması amacıyla 1998’den bu yana Uluslararası İstanbul Kukla Festivali düzenlenmek- tedir. Cumhuriyet’in 100. yılında 25. kez izleyiciyle buluşan ve Cumhu- riyet tarihinin kendi alanında ilk ve en uzun soluklu özel festivali hâ- line gelen Uluslararası İstanbul Kukla Festivali, bugüne dek dünyanın dört bir yanından 250’den fazla gösteriyi Türkiye’ye getirmiş ve kukla 412 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI sanatının hem geleneksel hem de modern anlamdaki en seçkin örnek- lerini sanatseverlerle buluşturmuştur. Bu sanatın gelecek kuşaklara aktarılması yolunda atılan adımların belki de en önemlisi yine Cengiz Özek tarafından kurulan İstanbul Karagöz Kukla Vakfı (İKKV) olmuştur. 2 Mayıs 2012 tarihinde TRT Çocuk’ta yayınına başlamış bulunan Kuk- la Tiyatrosu da yeni nesli bu sanatla tanıştıran önemli işlerdendir. Meddahlık Meddahlık, bir konuyu oynayarak anlatma sanatıdır ve İslam ülkele- rinde oldukça yaygın bir gelişme alanı bulmuştur. Öbür gösteri türlerin- de güldürüye ağırlık verilmesine karşılık meddahlıkta acıklı, duygusal, dinsel ve kahramanlıkla ilgili konulara da rahatlıkla yer verilebilmek- tedir. Aynı zamanda kıssahan diye anılan meddahlar, sarayda olduğu gibi halk arasında da büyük ilgi görmüş, özellikle kahvehanelerde İs- tanbulluların eğlence gereksinimini yüzyıllar boyunca karşılamıştır. 2003 yılında “İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Kültürel Mirasının Başyapıtları” arasına giren meddahlık geleneği, 2008 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne kayde- dilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu geleneği korumak ve yaşatıl- masını sağlamak amacıyla 2011 yılında bir DVD çalışması hazırlamış- tır. Aralarında Erol Günaydın, Gazanfer Özcan, Münir Özkul ve Hakkı 25. ULUSLARARASI İSTANBUL KUKLA FESTIVALI, TURŞUCUZADE KONAĞI SIBYAN MEKTEBI, 2023 25. ULUSLARARASI İSTANBUL KUKLA FESTIVALI, TURŞUCUZADE KONAĞI SIBYAN MEKTEBI, 2023 413 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 413 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Karadayı gibi meddah ustalarının TRT arşivlerinden derlenen gösteri- lerinin de yer aldığı çalışma, iki DVD ve bir kitapçıktan oluşmaktadır. Çalışmadaki ikinci DVD’de Prof. Dr. Nurhan Tekerek’in “Zilli Şıh”, Si- nan Bayraktar’ın “Deli Dumrul”, Ahmet Yenilmez’in de “Kınalı Kuzu- lar” adlı meddahlık gösterileri yer almaktadır. Bu çalışmada Türkçe ve İngilizce bir kitapçık da bulunmaktadır. Karagöz ve Hacivat Türklerin toplumsal yaşamında önemli yeri olan bir başka gelenek- sel gösteri türü de bir çeşit gölge oyunu olan Karagöz’dür. Karagöz de meddahlık gibi, bir kişinin yaratıcılığına dayanan bir gösteri türüdür. Karagöz, oyununun başrol oyuncusudur. Okumamış, cesur, tepkilerini TÜRK TIYATROSUNUN SON MEDDAHI EROL GÜNAYDIN 414 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI açıkça gösteren, çabuk öfkelenip kavga eden, yalancılığa ve ikiyüzlü- lüğe tahammül edemeyen gerçekçi bir halk adamıdır. Hacivat, Kara- göz’ün tam tersi bir tiptir. Eğitim görmüş, iyi konuşan, bilgili, kişisel çıkarlarını önde tutan, kurulu düzeni kabul etmiş, içten pazarlıklı, nabza göre şerbet veren, tüm mahallelinin akıl danıştığı, yardım iste- diği kurnaz bir tiptir. Karagöz oyunlarının konuları çoğunlukla gerçek yaşamdan alınmış sahnelerden oluşmaktadır: Mahalle yaşayışı, esnaf ve evlenme törele- ri, toplumsal ve siyasal taşlamaya elverişli olaylar gibi. Karagöz, 2009 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Tem- sili Listesi’ne kaydedilmiştir. Günümüzde Bursa’da Karagöz ve Hacivat geleneği sürdürülmektedir. Karagöz ile Hacivat’ın anıt mezarları kar- şısında faaliyet yürüten Karagöz evinde hem bu gelenek yaşatılmakta hem de bir sonraki kuşaklara aktarılması için genç hayali ustaları ye- tiştirilmektedir. Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 2007 yılında açılan Karagöz Müzesi, Karagöz gölge oyunu kültürünü tanıtmak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla kurulmuş özel bir müzedir. 25 Haziran 2017 tarihinde Polonya’da Wroclaw şehrinde, Türkiye’nin ve kültürel değerlerinin tanıtımı amacıyla Wroclaw belediyesi tarafın- dan düzenlenen “Eğitim Bahçeleri” isimli etkinlik kapsamında Kara- göz ve Hacivat gölge oyunu sergilenmiştir. ULUSLARARASI ÖĞRENCILERIN “KARAGÖZ ILE HACIVAT” GÖLGE OYUNUNUN SUNUMU, BURSA, 2019 415 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 415 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri Kültür Bakanlığı Antalya Devlet Tiyatrosu sanatçılarının 18-19 Kasım 2023 tarihlerinde Aşkabat Büyükelçiliği Kültür Merkezi’nde yaptı- ğı atölye çalışmaları ve gösterilere davetliler ve Ortak Türkmen Türk Okulu öğrenci ve velileri yoğun ilgi göstermiştir. Atölye çalışmaları sı- rasında kendi Karagöz ve Hacivat tasvirlerini oluşturan minikler, ar- dından yapılan gösteriyle hem eğlenip hem öğrenmişlerdir. Halk Oyunları Halk oyunları, çok eski ve genel bir oluşumdur. Bunlara “halk dans- ları” da denilmektedir. Halk oyunlarında esas, ritmik, gösterişli ve za- man zaman dramatik unsurlar taşıyan, ilk çıkış kaynağı bilinmeyen ve bu nedenle anonimleşmiş toplu veya bireysel bir dans biçimidir. En yalıtılmış ve modernleşmenin herhangi bir türüyle tanışmamış toplu- luklardan, en gelişkin topluluğa kadar her toplum tipinde halk dansla- rına rastlanır. Türkiye’de görülen yaygın dans formları arasında halay, zeybek, bar, horon, hora, köçek, Kafkas dansı, karşılama gibi biçimleri sayılabilir. Bu formlar, genellikle yöresel ve tarihsel unsurların dan- sa yansıması biçiminde karşımıza çıkar ve yöresellik ağır bastığı için farklı etnik grupların aynı dansı icra ettiklerine şahit oluruz. Türkiye Halk Oyunları Federasyonu Devlet Halk Dansları Topluluğu Federasyonunun temel amacı, halk oyunlarının geniş kitleler tarafından tanınması, korunması, tanıtımı- nın yapılması, ulusal ve uluslararası platformda en üst düzeyde temsil edilmesini sağlamakla birlikte kendi kültürüne sahip çıkan, örf, adet ve göreneklerine duyarlı, kendini doğru ifade edebilen, sosyal, çağdaş, kötü alışkanlıklardan uzak, sağlıklı bir nesil yetiştirmektir. Türk halk oyunları, tespit edilen 4 binin üzerinde oyun ile dünya üze- rinde en zengin oyun karakterine sahip ülke konumuna gelmesini sağlamıştır. Bir kültür ve medeniyetler beşiği olan Türkiye’nin hemen hemen her yöresinde ayrı oyunlar, ayrı giysiler ve ayrı müziklere rast- lamak mümkündür. Bu da Türkiye’nin bu alandaki zenginliğinin bir göstergesidir. Federasyon bünyesinde 81 il temsilciliği, tescilli 1900 kulüp, 1100 ha- kem, lisanslı 145 bin 325 sporcu, 14 bin antrenör, halk oyunları camia- sının değerli üyelerinden ve akademisyenlerden oluşan alt kurul üye- leri bulunmaktadır. THOF mahallî, geleneksel, stilize, komple nitelikli ve proje yarışmala- 416 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rı dallarında kulüpler arası halk oyunları yarışmaları düzenlemekte- dir. Bu düzenlenen yarışmalar minikler, yıldızlar, gençler ve büyükler olmak üzere dört kategoride yapılmaktadır. 12 grup ve dört Türkiye şampiyonası olarak düzenlenen yarışmalara 81 il merkezinden yakla- şık 650 kulüp ve 40 bin oyuncu katılmaktadır. Devlet Halk Dansları Topluluğu Müdürlüğü 1975 yılında kurulan Devlet Halk Dansları Topluluğu, halk danslarını çağdaş sanat anlayışına dayanan bir yorumla uygulamak, Türkiye’nin TÜRKIYE HALK OYUNLARI FEDERASYONU (THOF), “HALK OYUNLARI GENÇLER TÜRKIYE ŞAMPIYONASI”, GAZIANTEP, 2022 DEVLET HALK DANSLARI TOPLULUĞU, İSTANBUL TARIHÎ TÜRK MÜZIĞI TOPLULUĞU, MEHTERAN GRUBU, İSTANBUL DEVLET TÜRK HALK MÜZIĞI VE MODERN FOLK MÜZIĞI ARAŞTIRMA VE UYGULAMA KOROSU, İZMIR, 2023 417 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri 417 Müzik ve Sahne Sanatları Faaliyetleri sahip bulunduğu kültürel ve folklorik değerleri korumak, tanıtmak, böylece Türkiye’ye dönük turizm hareketlerini artırmak ve ülke tanıtı- mına katkıda bulunmak amacıyla çalışmalarını sürdürmektedir. Geleneksel Türk kültür ve sanatının doğru tanıtılmasını gaye edinen Topluluk, gerek Türk halk danslarını ve müziğini, gerek giysilerini özüne bağlı kalarak çağdaş teknik ve imkânlardan da yararlanarak yeni bir sahne düzeni ve anlayışı içinde sergilemektedir. Topluluk, bir yandan millî kültürü ve estetik değerleri korurken öte yandan çağdaş sanat ve kültür araçlarını da kullanmaktadır. “Türkiye’nin Renkleri” Projesi Asya’dan Avrupa’ya uzanan, medeniyetler beşiği Anadolu coğrafyasını yurt edinmiş Türk milletine ait müzik ve sahne sanatlarından çok de- ğerli bir seçkiyi bir araya getiren “Türkiye’nin Renkleri” projesi, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü sanat birimlerinde görev yapan 60 kişilik sanatçı gurubu tarafından 28 Ekim 2023 tarihinde Almanya’da 6000 kişi izleyici kapasiteli Essen Kongre ve Fuar Merkezi’nde sahnelenmiş, 28 Şubat 2024 tarihinde CSO Ada Ana Salon’da da sahnelen proje bü- yük ilgi ve beğeni toplamıştır. ÇANAKKALE SAVAŞI’NI ANLATAN “1915 BIR HILAL UĞRUNA” DANS GÖSTERISI, AKM, 2024 “ZAFERE DOĞRU EZELDEN EBEDE” KURTULUŞ MÜCADELESININ ANLATILDIĞI DRAMATIK DANS GÖSTERISI, DEVLET HALK DANSLARI TOPLULUĞU, UŞAK, 2023 418 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İlla Hû Mevlevî Mukabelesi Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlı- ğınca, 2023 yılında Hazreti Mevlânâ’nın vuslatının 750. yılı anısına CSO Ada Ankara Ana Salon’da “İllâ Hû Mevlevî Mukabelesi” düzen- lenmiştir. Programda, Türk mûsıkîsi bestekârı ve hanende Hammâmîzâde İs- mail Dede Efendi’nin “Hüzzâm Mevlevî Âyin-i Şerifi” icra edilmiştir. Sanat yönetmenliğini Doç. Dr. Tolga Oter’in yaptığı etkinlikte, Mev- lânâ’nın makamını simgeleyen kırmızı posta selam vererek alana gi- ren semazenler de gösteri sunmuştur. “İLL HÛ MEVLEVÎ MUKABELESI”, CSO ADA ANKARA ANA SALON, 2023 419 Görsel Sanat Faaliyetleri Plastik Sanatlar Plastik sanatlar, genel itibarıyla, şekil verilebilen somut malzemeler- den renk, boyut veya derinlik ihtiva eden ürünlerin ortaya konulduğu sanat dallarının tümünü kapsayan bir terim olup “görsel sanatlar” ola- rak da ifade edilmektedir. Plastik sanatları oluşturan alt dallar arasın- da; resim, heykel, seramik, fotoğraf, özgün baskı, gravür vb. sayılmak- tadır. Türkiye’de 2002 yılından bu yana birçok alanda olduğu gibi plastik sa- natlar alanında da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Hâlihazırda plastik sanatlara ilişkin resim ve heykel müzeleri ve galeriler, ilgili alanın taşı- yıcıları konumundadır. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne bağlı hiz- met veren üç resim ve heykel müzesi mevcuttur. Söz konusu müzeler Ankara, İzmir ve Erzurum’da bulunmaktadır. Ankara Resim ve Heykel Müzesi Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla, 28 Aralık 2020 tarihinde törenle yeniden ziya- rete açılmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, Türkiye’nin plastik sanatlarda önemli merkezlerinden olan Ankara Resim Heykel Müzesinin resto- rasyon çalışmalarına, 2019 yılının aralık ayında başlanmıştır. Mimar Görsel Sanat Faaliyetleri 420 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Arif Hikmet Koyunoğlu’nun proje- siyle 1927-1930 yılları arasında Türk Ocakları Genel Merkezi olarak inşa edilen yapının özgün hâli korunarak eşsiz güzelliği ortaya çıkarılmıştır. Bilimsel çalışmalar neticesinde, dep- reme dayanıklılığının zayıf olduğu tespit edilen yapının yıpranmış betonarme elemanları güçlendirilmiş ve özgün detayları geleneksel restorasyon teknikleriyle korunmuştur. 1980 yılından bu yana görsel sanatlar alanında Türk sanat tarihinin en nadide eserlerini bünyesinde barındıran müzenin kurumsal kimliği ve teknik alt-yapısı, çağdaş müzecilik anlayışına uygun olarak yeniden yapılandırılmıştır. Kapsamlı envanter çalışmasıyla müze koleksiyo- nundaki eserlerin detaylı bilgileri dijitalize edilerek kayda alınmıştır. Aynı restorasyon çalışmaları kapsamında; eserler, ileri teknolojiye sahip, yanmaz özellikli, yeni nesil akıllı depo sistemi ile korunmaya CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN, ANKARA DEVLET RESIM VE HEYKEL MÜZESI’NIN AÇILIŞI, 2020 421 Görsel Sanat Faaliyetleri 421 Görsel Sanat Faaliyetleri alınmıştır. Müze ve eserlerin devam- lı takip edilmesini sağlayan gelişmiş kamera ve alarm sistemi kurulmuş- tur. Görsel sanatlar alanında Türk sanat tarihinin son 150 yıllık serüvenini muhafaza eden millî bir hazine olan Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin teşhiri de yenilenmiştir. 240 adet eserin daimî olarak sergilendiği mü- zede Türk resim ve heykel sanatının “başyapıtları” sergilenmektedir. Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde Türk resim ve heykel sanatının kültürel gelişiminin artırılması hedefiyle sanat tarihi programları, se- minerler, sanatçı buluşmaları gerçekleştirilmekte; gençlere ve çocuk- lara sanatı sevdirmek amacıyla atölye çalışmaları düzenlenmektedir. Ayrıca, yenilenen Arif Hikmet Koyunoğlu ve Mihri Müşfik geçici sergi CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN VE MHP GENEL BAŞKANI DEVLET BAHÇELI, ANKARA DEVLET RESIM VE HEYKEL MÜZESI’NIN AÇILIŞI, 2020 422 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN VE EŞI EMINE ERDOĞAN, ANKARA DEVLET RESIM VE HEYKEL MÜZESI’NIN AÇILIŞI, 2020 423 Görsel Sanat Faaliyetleri 423 Görsel Sanat Faaliyetleri salonlarında ilgililer, çeşitli süreli sergilerle buluşturulmaktadır. Cum- huriyet dönemindeki ilk konser, ilk opera gösterisi ve ilk tiyatro oyu- nunun sahnelendiği bir kültür merkezi olan müze binası, “Türk Ocağı Salonu” olarak da bilinen 400 kişilik görkemli konser salonunda sa- natseverlerin merakla takip ettiği programlara ev sahipliği yapmak- tadır. İzmir Resim ve Heykel Müzesi Türk sanat tarihinin en seçkin eserlerinden oluşan koleksiyonuyla İz- mir kültür-sanat hayatının çok önemli bir değeri olan İzmir Resim ve Heykel Müzesi, 29 Nisan 2023 tarihinde İzmir Kültür Sanat Fabrikası bünyesinde yer alan yeni binasında ziyarete açılmıştır. İzmir Kültür ve Sanat Fabrikası adıyla kültür merkezine dönüştürülen tarihî Alsancak Tekel Sigara Fabrikası’nın yaklaşık 3 bin m²’lik 7 nu- maralı binası, yürütülen başarılı restorasyon ve renovasyon süreci ile resim ve heykel müzesi olarak tasarlanıp yepyeni bir kurumsal kimlik ve çağdaş müzecilik anlayışıyla İzmir’e kazandırılmıştır. Aynı zaman- da endüstriyel bir yapının müze binasına dönüştürülmesi, kültürel belleğin ve sürdürülebilir sanat birikiminin geleceğe taşınması anla- mında önem arz etmektedir. Daimî teşhirin yer aldığı dört büyük salon ile iki geçici sergi salonu- nun bulunduğu müzede Türk sanat tarihinin tüm gelişim evrelerini yansıtan kronolojik bir sergileme anlayışı benimsenmiştir. Müzedeki İZMIR RESIM HEYKEL MÜZESI VE GALERISI, 2022 424 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI daimî sergi, “Mekânın Duygusu: Za- man, Temsil ve Düzen/ Çağdaş Türk Sanatı” adıyla 311 eserle yeniden dü- zenlenmiştir. Yenilenen daimî teşhir için müze koleksiyonu zenginleşti- rilmiş ve daha önce teşhir imkânı bulunmayan çok sayıda eserin sa- natseverlerle buluşturulması sağlanmıştır. Erzurum Resim ve Heykel Müzesi Erzurum Resim Heykel Müzesi ve Galerisi koleksiyonu, Türk resim sanatının çeşitli dönem özelliklerini yansıtan öncü sanatçıların eser- lerinden oluşmaktadır. Türk sanat tarihinin önemli örneklerini bün- yesinde barındıran müze, bulunduğu yapının tarihi önemi ve sanat tarihsel niteliğindeki eserlerle bölgesel etki alanı içinde önemli bir kimliğe sahiptir. Erzurum Resim ve Heykel Müzesi binası Erzurum Kongresi’nin top- landığı ilk binadır. 1864’de Mıgırdiç Sanasaryan tarafından yaptırılan İZMIR RESIM HEYKEL MÜZESI VE GALERISI, 2022 425 Görsel Sanat Faaliyetleri 425 Görsel Sanat Faaliyetleri bina Sanasaryan Koleji (Ermeni Kız Yatılı Okulu) olarak eğitim ver- miştir. Cumhuriyet öncesinde kamulaştırılan bina 1924 sonlarında bir yangın geçirmiş ve ahşap kısım tamamen yanmıştır. Yangından son- ra onarılan bina, Gazi İlkokulu olarak 1926’da hizmete açılmış, zaman içerisinde Güzel Sanatlar Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi olarak kullanıl- mıştır. 2011-2013 yılları arasında TBMM tarafından yapılan restoras- yonun ardından 2014 yılı sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne devredilmiştir. ERZURUM KONGRE BINASI 426 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Güzel Sanatlar Galerileri Plastik sanatlar için önemli merkezlerden bir diğeri de güzel sanatlar galerileridir. Söz konusu galerilerin kuruluş amacı; » Sanatçılara sanat eserlerini sergileme kolaylığı sağlamak, » Yetenekli genç sanatçıları desteklemek, » Plastik sanatlar zevkini yaymak ve geliştirmek, » Plastik sanatlar alanında konferans, açık oturum, film ve dia göste- rileri düzenlemek, » Sanatseverlere ve sanatçılara dünya plastik sanatını ve eserlerini tanıtmaktır. Güzel sanatlar galerilerinde, öncelikle plastik sanatlar değer ve kriter- lerine uygun nitelikte sergiler olmak üzere, yan faaliyet olarak da kon- ferans, açık oturum, film ve dia gösterileri, atölye ve kurs çalışmaları düzenlenmektedir. Böylece topluma yaygın bir kültür-sanat eğitimi ve bu alanda çalışan usta ve genç sanatçılarımıza eserlerini sergileme ve çalışma imkânı sağlanmaktadır. Türkiye genelinde çeşitli illerde yukarıdaki amaçlar doğrultusunda kurulmuş il kültür ve turizm müdürlüklerine bağlı 48 güzel sanatlar galerisi bulunmaktadır. Türkiye, güzel sanatların her alanında olduğu gibi, plastik sanatlar alanında da önemli atılımlar içerisindedir. Son 2002 yılından bu yana, başka Kültür ve Turizm Bakanlığı olmak üzere birçok kurum ve kuru- luş tarafından faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Yurt genelinde hizmet veren tüm halk kütüphanelerinde; robotik, keçe, origami, örgü, seramik, ebru, dikiş, ahşap, takı tasarımı, ayraç ve şapka yapım atölyeleri, Karagöz ve Hacivat gösterileri, Anadolu ma- salları, dünya dillerinden masallar ile edebiyat, kültür, sanat, kişisel gelişim ve sağlık alanlarında söyleşiler, aile seminerleri ve farkındalık eğitimleri düzenlenmektedir. Bakanlığa bağlı halk kütüphanelerinde katılan kişi ve etkinlik sayısı infografikte gösterilmiştir. 427 Görsel Sanat Faaliyetleri 427 Görsel Sanat Faaliyetleri 5.581.236 1.465.780 921.981 566.036 863.573 793.798 573.170 504.922 361.113 315.745 266.009 203.695 159.513 138.421 222.952 281.069 267.286 359.967 167.161 795.844 649.419 35.249 3.774 3.065 2.577 2.076 2.076 4.483 4.164 4.125 3.866 3.737 3.406 2.878 2.490 2.395 4.042 5.055 6.688 11.788 3.315 5.145 14.003 50.194 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023* TABLO: BAKANLIĞA BAĞLI HALK KÜTÜPHANELERINDE GERÇEKLEŞTIRILEN ETKINLIK VE KATILIMCI SAYISI * 1 Ocak-30 Haziran 2023 428 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Yurt İçi Sergiler Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından, tarihî eser- lerimizi hem Türkiye’de hem de yurt dışında geçici sergiler yoluyla ta- nıtma ve halka kültür, sanat, tarih bilinci ve estetik anlayış kazandır- ma gibi amaçlar doğrultusunda, geçmişten günümüze pek çok sergi düzenlenmiştir. Bu hususta, 2002 ve 2023 yılları arasında yurt içinde 170’i eski eser, 47’si fotoğraf sergisi olmak üzere 217, yurt dışında ise 80 olmak üzere toplam 297 sergi düzenlenmiştir. Belgeler ve Resimlerle Ayasofya Sergisi Türk Tarih Kurumunun 23- 30 Temmuz 2017 tarihleri arasında Aya- sofya Camii Meydanı’nda düzenlediği “Belgeler ve Resimlerle Aya- sofya Sergisi”nin halka tanıtılması amacıyla 18 Temmuz günü An- kara’dan pedal çevirmeye başlayan 30 profesyonel bisikletçi İzmit’e ulaşmıştır. “Ayasofya İçin Pedallıyoruz-Ayasofya Bisiklet Turu” projesi kapsamında pedal çeviren 30 bisikletçi, 23 Temmuz Pazar günü yak- laşık 520 kilometrelik sürüşlerini tamamlayarak serginin açılışını ger- çekleştirmiştir. Fotoğraflarla Gazi Mustafa Kemal Atatürk Sergisi 10-20 Kasım 2017 tarihleri arasında Türk Tarih Kurumu binasının fuayesinde ziyarete açılmış olan “Fotoğraflarla Gazi Mustafa Kemal BELGELER VE RESIMLERLE AYASOFYA SERGISI, 2017 “AYASOFYA İÇIN PEDALLIYORUZ” PROGRAMI, 2017 429 Görsel Sanat Faaliyetleri 429 Görsel Sanat Faaliyetleri Atatürk” isimli sergi, Atatürk’ün çocukluk ve öğrencilik yıllarından Millî Mücadele yıllarına, Cumhurbaşkanlığı sırasında gerçekleştirdiği yurt gezilerinden katıldığı diplomatik görüşmelere ve vefatına kadar tarihsel belge niteliği taşıyan çok sayıda fotoğraf ve belgeyi içermek- tedir. Türk Tarih Kurumu Başkanlığı arşivinden seçilen görsellerin Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) ve Denetleme Başkanlığından ve Hakimiyet-i Milliye gazetesinden teyit edilmesiyle oluşturulan çalışma, Atatürk’ün kamuoyunca bilinen fotoğraflarının hikâyelerini aydınlatması ve fotoğraflara dair bugüne gelen bazı yanlış bilgileri düzeltmesi bakımından da önem taşımaktadır. Tuvalde Yüzyıl: Cumhuriyet’in Yüzüncü Yılında 100 Ressam 100 Resim Sergisi Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü kuruluş yıl dönümünde, Türk Ta- rih Kurumu tarafından, Tuvalde Yüzyıl: Cumhuriyet’in Yüzüncü Yılın- da 100 Ressam 100 Resim sergisi, Ankara Cermodern ana salonunda 2 Mayıs-2 Temmuz tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Türk resim sanatında iz bırakan 100 ressamın eserlerinden oluşan seçki sanatse- verlere sunulmuştur. Sergide, Cumhuriyet döneminin ilk yıllarından günümüze kadar uzanan süreç içerisinden seçilen eserlere yer veril- miştir. Sanatçıların özgün anlatım biçimleri ve yaşadıkları dönemin plastik değerleri ile aktarımları Türk resim sanatının yüzyılındaki sü- recini de yansıtmaktadır. Tuvalde Yüzyıl, bir asrın sanatsal serüvenin- den örnekleri sunmuştur. Peyzajdan natürmorta portreye ve figüratif eserlere, soyut resimden sürrealizme, günlük yaşamdan mekân içine, sokaktaki insan yaşamlarına kadar farklı birçok konu ve resim üslubu bu sergide buluşmuştur. Sergi; kronolojik olarak Cumhuriyet’in kuru- luş dönemindeki süreç, bu dönemde yer alan gruplar ayrıca gruplara 430 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI TUVALDE YÜZYIL: CUMHURIYET’IN YÜZÜNCÜ YILINDA 100 RESSAM 100 RESIM SERGISI, ANKARA, 2023 431 Görsel Sanat Faaliyetleri 431 Görsel Sanat Faaliyetleri dâhil olmayan ancak aynı kuşak olan ressamların da eserleri ile 1923- 1950 arasındaki dönemle, 1950 sonrası bireyselleşme olgusu bağla- mında Türk resim sanatındaki döneme iz bırakan ressamların eserle- rini içermiştir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı tarafından, 2019 yılında “UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye” isimli fotoğraf sergisi dü- zenlenmiştir. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü tarafından,100. yıl etkinlikleri kap- samında Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde “Cepheden Cumhuri- yet’e Yüzyılımız”, “Cumhuriyet’in 100. Yılında Yine, Yeniden Anado- lu’da Açılan İlk Sergi” ve “Mustafa Kemal Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Resimleri” sergileri düzenlenmiştir. “Veysel Gider, Adı Kalır” Sergisi Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü tarafından, Âşık Veysel yılı kapsa- mında “Veysel Gider, Adı Kalır” adlı sergi düzenlenmiştir. Küratörlü- ğünü Erkan Doğanay’ın yaptığı, Âşık Veysel’in torunu Nazender Sü- zer Gökçe ve eşi Gürsel Gökçe’nin özel koleksiyonundan oluşturulan kapsamlı anma sergisi 07-23 Nisan 2023 tarihleri arasında İstanbul AKM’de, 12 Mayıs-11 Haziran 2023, tarihleri arasında İzmir Resim ve Heykel Müzesi’nde ve 6 Temmuz-27 Ağustos 2023 tarihleri arasında Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nde sergilenmiştir. CEPHEDEN CUMHURIYET’E YÜZYILIMIZ SERGISI, 2023 432 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Osman Hamdi Bey’i Anma Paneli Türk plastik sanatlarının en önemli sanatçılarından arkeolog ve res- sam Osman Hamdi Bey’in ölümünün 100. yılı münasebetiyle Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü ve UNESCO Nezdinde Türkiye Daimî Tem- silciliği iş birliği ile 10 Mayıs 2010 tarihinde Paris’te çok sayıda uzma- nın katılımıyla “Osman Hamdi Bey’i Anma Paneli” düzenlenmiştir. Yıl dönümü etkinlikleri kapsamında ayrıca 30 Haziran’da İstanbul Arkeo- loji Müzelerinde “Türksoy Ressamlar Buluşması” gerçekleştirilmiştir. “Fresh Ankara” Sergisi Başkent Kültür Yolu Festivali kapsamında genç sanatçıların tanıtılma- sı ve eserlerinin sanat çevresine kazandırılması amacıyla 17-25 yaş ara- sı tüm güzel sanatlar liseleri ve fakültelerinin öğrenci ve mezunlarına yönelik olarak düzenlenen “Fresh Ankara” projesiyle 52 ilden 200 gen- cin üçer eseri 16 Eylül-1 Ekim 2023 tarihleri arasında Ankara Atatürk Kültür Merkezi’nde sergilenmiştir. OSMAN HAMDI BEY’IN 100. ÖLUM YIL DÖNÜMÜ SEBEBIYLE UNESCO’DA ANMA PANELI, 2010 “FRESH ANKARA” SERGISI, ANKARA KALESI’NDEKI TARIHÎ ULUS İLK MECLIS İLKOKULU, 2022 “VEYSEL GIDER, ADI KALIR” SERGISI, ANKARA, 2023 433 Görsel Sanat Faaliyetleri 433 Görsel Sanat Faaliyetleri “125. Yılda Türkiye Resimleniyor” Sergisi Atatürk’ün doğumunun 125. yılında, Türkiye’nin 81 ilinin tarihî, doğal, kültürel, folklorik özellikleri ve güzellikleriyle tuvallere yansıtılması amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığınca “125. Yılda Türkiye Resimleniyor Sergisi” düzenlenmiştir. Resimler, Cumhuriyetimizin 83. kuruluş yıl dönümünde, 28 Kasım-08 Aralık 2006 tarihleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Şeref Salonu’nda sergilen- miştir. Sergi, daha sonra İstanbul, İzmir, Erzurum, Çanakkale, Manisa ve Aydın’da tekrarlanmıştır. Yıldız Sarayı Fotoğraf Koleksiyonu Sergisi Türk Kültür ve Miras Vakfı tarafından 19-23 Ocak 2023 tarihleri arasında Saray Koleksiyonları Mü- zesi’nde XIX. Yüzyıl Türk Dünyası Kültür Mirası Konulu Sultan II. Abdülhamit Han Fotoğraf Arşivi Sergisi düzenlenmiştir. Sultan II. Ab- dülhamit’in fotoğraf merakı sonucu ortaya çıkan Yıldız Fotoğraf Ko- leksiyonu’ndan bir seçkinin yer aldığı sergi, 918 albümden ve 36 bin 585 fotoğraftan oluşmaktadır. YILDIZ SARAYI FOTOĞRAF KOLEKSIYONU SERGISI, 2023 “125. YILDA TÜRKIYE RESIMLENIYOR” SERGISI, 2006 434 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Seyyahinden Turizme” Sergisi “Seyyahinden Turizme” temalı gezici sergi, Turizm ve Tanıtma Bakan- lığının 2 Temmuz 1963 tarihli kuruluşunun 50. yıl dönümü vesilesiyle Türkiye turizminin 50 yıllık tarihini içeren “Seyyahinden Turizme” temalı bir gezici sergi hazırlanmıştır. Bu sergi; 27 Aralık- 2013 tarihin- de İstanbul Lütfi Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı’nda, 30 Aralık 2013-24 Ocak 2014 İstanbul İl Kültür Müdürlüğünün Atlas Pasajı Beyoğlu bi- nasında, 30 Ocak-02 Şubat 2014 tarihlerinde EMİTT fuar alanında, Nisan 2014 tarihlerinde Ankara CerModern Sanatlar Merkezi’nde ser- gilenmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürlüğü tarafından ha- zırlanan ve Erciyes Üniversitesi (ERÜ) Turizm Fakültesine devredilen “Seyyahinden Turizme” sergisinde yer alan asırlık broşürler, turizm kitapları ve diğer tanıtım materyalleri, eğitim amaçlı kullanılmaktadır. “Anadolu’da Turizmin Renkleri” Sulu Boya Resim Sergisi “Anadolu’da Turizmin Renkleri” adlı sulu boya resim sergisi, 4-15 Ocak 2018 tarihleri arasında Millî Kütüphane Sergi Salonu’nda düzenlen- miştir. “Sizce Türkiye Neyin Evi Yurdu”? Fotoğraf Yarışması “Sizce Türkiye Neyin Evi Yurdu”? (Home of….) adıyla 2014 yılında açı- lan fotoğraf yarışması sonuçları, 11-22 Şubat 2015 tarihlerinde Ankara CerModern Sanatlar Merkezi’nde sergilenmiştir. “ANADOLU’DA TURIZMIN RENKLERI” SULU BOYA RESIM SERGISI, ANKARA, 2018 “SEYYAHINDEN TURIZME” SERGISI, 2015 435 Görsel Sanat Faaliyetleri 435 Görsel Sanat Faaliyetleri Yurt Dışı Sergiler “Hadrian: Empireand Conflict” Sergisi Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı tarafından, 24 Temmuz- 26 Ekim 2008 tarihleri arasında Londra British Museum’da “Hadrian: Empireand Conflict” adlı sergi düzenlenmiş, sergiyi 244 bin 44 kişi zi- yaret etmiştir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı tarafından, Japonya’da faaliyet gösteren Ortadoğu Kültür Merkezine bağlı Japon Anadolu Ar- keoloji Enstitüsünün iş birliği ile 5 Haziran 2008 tarihinde “Kaman-Ka- lehöyük Fotoğraf Sergisi” düzenlen- miştir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliş- tirme Ajansı tarafından, 5 Mayıs-10 Temmuz 2010 tarihleri arasında “Ja- pon Sanatının 5000 Yılı” sergisi dü- zenlenmiştir. Roma Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından, 14-21 Eylül 2017 tarihleri arasında, Gencay Kasapçı’nın eser- lerinin sergilendiği “Zero 1960-2016” isimli sergi düzenlenmiştir. Varşova Kültür ve Tanıtma Müşavir- liğince, Polonezköy’ün kuruluşunun 175. yıl dönümü olması vesilesiyle, 6 Nisan 2017 tarihinde Varşova’da bu- lunan The Royal Castle Müzesi’nde Polonezköy fotoğraf sergisi düzen- lenmiştir. Varşova Kültür ve Tanıtma Müşa- virliğince, Varşova’nın en prestijli mekânlarından biri olan The Royal Castle isimli müzeye ait bahçe avlusunda Türkiye’nin Ege ve Akdeniz bölgeleri temalı bir açık hava sergisi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu sergi Nisan ayında başlamış, mayıs ayı sonuna kadar devam etmiştir. “HADRIAN: EMPIREAND CONFLICT” SERGISI 436 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Saraybosna Kültür ve Tanıtıma Müşavirliğince, Çanakkale Zaferi’nin 102. yıl dönümü nedeniyle Sanski Most kentinde “Çanakkale Savaş- ları” adlı fotoğraf sergisi düzenlenmiştir. Savaş sırasında gazeteciler ve askerler tarafından çekilen bu fotoğraflar Zenica’dan sonra Sanski Most’ta da sergilenmiştir. Belgrad Kültür ve Tanıtıma Müşavirliğince, Sırbistan’ın başkenti Belg- rad’da Parobrod Kültür Merkezi’nde ‘‘İstanbul’un Gözü’’ adlı belgesel filmin gösterimi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, aynı mekânda 1-5 Mart 2017 tarihleri arasında Ara Güler’in 40 fotoğrafından oluşan bir sergi düzenlenmiştir. Pekin Kültür ve Tanıtıma Müşavirliğince, 24-31 Ocak 2018 tarihleri arasında “Home of” temalı Türkiye Turizm Fotoğrafları Sergisi düzen- lenmiştir. Çin’de Devrim Erbil’in İstanbul Konulu Resim Sergisi Pekin Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından, Peninsula Otel Sanat Galerisi’nde 11 Nisan-30 Mayıs 2018 tarihleri arasında Devrim Erbil’in İstanbul konulu soyutsal resim sergisi, Çinli sanatseverler ile buluş- muştur. “Yeniden Birleşme: Türkiye-Çin İpekyolu Son Karavan” Fotoğ- raf Sergisi Pekin Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından, 19 Haziran-4 Tem- muz 2018 tarihleri arasında Guanco Kütüphanesi’nde, “Yeniden Bir- “TÜRK SANATINI KEŞFEDIN” RESIM SERGISI, PEKIN, 2018 DEVRIM ERBIL’IN İSTANBUL KONULU RESIM SERGISI, PEKIN, 2018 437 Görsel Sanat Faaliyetleri 437 Görsel Sanat Faaliyetleri leşme: Türkiye-Çin İpekyolu Son Karavan” fotoğraf sergisi düzenlen- miştir. “Türk Sanatını Keşfedin” Resim Sergisi Pekin Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından, 27 Eylül 2018 tarihin- de Yalçın Gökçebağ ve Ahmet Yeşil’in eserlerinden oluşan “Türk Sana- tını Keşfedin” resim sergisi düzenlenmiştir. Leyla Gencer’in Anısına Fotoğraf Sergisi Roma Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince, İtalya’da La Diva Turca ola- rak bilinen ünlü soprano Devlet Sanatçısı Leyla Gencer’in vefatının 10. yılı sebebiyle Milano’da bulunan dünyanın en önemli opera salonla- rından Scala Tiyatrosu ve Akademisinde 12 Mayıs 2018 tarihinde yaz boyu açık kalacak olan Leyla Gencer’in fotoğraflarından oluşan sergi- nin açılışı yapılmıştır. “UNESCO Dünya Miras Listesi’nde Türkiye” Açık Hava Fotoğraf Sergisi Varşova Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince, Polonya’nın Varşova, Kra- kow, Katowice, Wroclaw ve Poznan şehirlerinde, 31 Nisan- 28 Eylül 2018 tarihleri arasında “UNESCO Dünya Miras Listesi’nde Türkiye” konulu açık hava fotoğraf sergisi düzenlenmiştir. LEYLA GENCER’IN ANISINA FOTOĞRAF SERGISI, MILANO, 2018 “TÜRK SANATINI KEŞFEDIN” RESIM SERGISI, PEKIN, 2018 438 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Ukrayna’da Türkiye” Resim Sergisi Kiev Kültür ve Tanıtma Müşavirliği ile Dalaman Havalimanı’nın des- teğiyle Kiev’de “Ukrayna’da Türkiye” konulu resim sergisi açılmıştır. Ukrayna Sanatçılar Evi’nde 21 Eylül 2019 tarihinde açılan sergide Uk- raynalı sanatçıların Türkiye (Marmaris, Dalaman, Fethiye) konulu 120 tablosu sergilenmiş olup açılış öncesinde 100 kişilik kokteyl düzenlen- miştir. Moskova’da “UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye” Fotoğ- raf Sergisi Moskova Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince, 14-16 Mart 2019 tarihle- ri arasında Moskova’da “UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye” isimli fotoğraf sergisi düzenlenmiştir. Rus-Türk Diplomatların Gözüyle Türkiye ve Rusya” Fotoğraf Sergisi Moskova Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince, 28 Şubat 2019 tarihinde Moskova Yunus Emre Enstitüsü ile birlikte Rusya’nın en prestijli üni- versitelerinden olan MGİMO’da “Rus-Türk Diplomatların Gözüyle Türkiye ve Rusya” fotoğraf sergisi düzenlenmiştir. “Türkiye’nin Güzellikleri” Fotoğraf Sergisi 14 Mart 2019’da 2019 Türkiye-Rusya Kültür Turizm Yılı kapsamında, Moskova Yunus Emre Enstitüsünde T.C. Moskova Büyükelçiliği ve UNESCO DÜNYA MIRAS LISTESINDE TÜRKIYE FOTOĞRAF SERGISI, MOSKOVA, 2019 TÜRKIYE KONULU RESIM SERGISI, KIEV, 2019 439 Görsel Sanat Faaliyetleri 439 Görsel Sanat Faaliyetleri Türkiye Foto Muhabirleri Derneği tarafından, Türk Hava Yollarının desteğiyle “Türkiye’nin Güzellikleri” fotoğraf sergisi düzenlenmiştir. “Rus Ressamların Fırçasıyla Türkiye” Fotoğraf Sergisi “Rus Ressamların Fırçasıyla Türkiye” sergisi 14 Haziran 2019’da Mosko- va Yunus Emre Enstitüsünde yapılan programla sanatseverlerle buluş- muştur. 2019 Türkiye-Rusya Karşılıklı Kültür ve Turizm Yılı etkinlikleri kapsamında düzenlenen sergi, “Dünya Barışı Adına” isimli uluslarara- sı projeye katılmış 15 ünlü ressamın eserlerinden oluşmuştur. Sergide, Rusya Onur Ödülü sahibi ressam Konstantin Aleksandrov, Kosıgin Rus- ya Devlet Enstitüsü Güzel Sanatlar Profesörü Aleksey Sheboldayev gibi ünlü ressamların yanı sıra Türkiye’de yaşayan Rus ressamlar Olga Ke- lesh, Valeriya Sülü’nün de eserleri bulunmuştur. Ayrıca, Rusya’da yaşa- yan Mustafa Çokbilir’in eserleri de sergide yer almıştır. “Yıldız Sarayı Fotoğraf Koleksiyonu’ndan Çarlık Rusya’sına Bakmak” Fotoğraf Sergisi Moskova Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince, 21 Haziran 2019 tarihinde “Yıldız Sarayı Fotoğraf Koleksiyonu’ndan Çarlık Rusya’sına Bakmak” isimli fotoğraf sergisi açılmıştır. Roma’da Ara Güler Fotoğraf Sergisi 30 Mayıs 2020 tarihinde Ara Güler’in özellikle İstanbul fotoğrafların- dan oluşan fotoğraf sergisi Roma’da Trastevere Müzesi’nde (Museo di Roma in Trastevere) açılmıştır. “RUS-TÜRK DIPLOMATLARIN GÖZÜYLE TÜRKIYE VE RUSYA” FOTOĞRAF SERGISI, MOSKOVA, 2019 440 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI XIX. Yüzyıl Türk Dünyası Kültür Mirası Sergisi Türk Kültür ve Miras Vakfı tarafından 30 Ekim-3 Kasım 2023 tarihleri arasında, Türk Devletleri Teşkilatı Onuncu Zirvesi kapsamında, Asta- na, Kazakistan’da Yıldız Sarayı Fotoğraf Arşivinden XIX. Yüzyıl Türk Dünyası Kültür Mirası Sergisi düzenlenmiştir. Göbeklitepe Fotoğraf Sergisi 25 Nisan-5 Mayıs 2019 tarihleri arasında, Brezilya Kültür Bakanlığının bir kuruluşu olan Cinemateca iş birliğinde düzenlenen Türk Filmleri Festivali kapsamında Cinemateca bünyesinde bulunan sinema salo- nunun girişindeki alanda Göbeklitepe fotoğrafları sergilenmiştir. ARA GÜLER FOTOĞRAF SERGİSİ, ROMA, 2020 GÖBEKLITEPE FOTOĞRAF SERGISI, SAO PAULO, 2019 441 Görsel Sanat Faaliyetleri 441 Görsel Sanat Faaliyetleri Paneller/Sempozyumlar /Yarışmalar “Güzel Bir Öykü: Türk Resim Sanatı”Paneli Türk Tarih Kurumu tarafından 2 Haziran 2023 tari- hinde “Güzel Bir Öykü: Türk Resim Sanatı” başlıklı panel düzenlenmiştir. Osman Hamdi Bey’i Anma Paneli Türk plastik sanatlarının en önemli sanatçılarından arkeolog ve ressam Osman Hamdi Bey’in ölümünün 100. yılı münasebetiyle Güzel Sanatlar Genel Müdür- lüğü ve UNESCO Nezdinde Türkiye Daimî Temsilciliği iş birliği ile 10 Mayıs 2010 tarihinde Paris’te çok sayıda uzmanın katılımıyla “Osman Hamdi Bey’i Anma Pa- neli” düzenlenmiştir. Yıl dönümü etkinlikleri kapsa- mında ayrıca 30 Haziran’da İstanbul Arkeoloji Müzelerinde “Türksoy Ressamlar Buluşması” gerçekleştirilmiştir. “Happy Ukrainian in Turkey” Fotoğraf Yarışması Ödül Töreni Kiev Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince düzenlenen “Happy Ukrainian in Turkey” Fotoğraf Yarışması Ödül Töreni UITT-2017 Ukrayna Ulus- ÇANAKKALE’NIN 100’Ü FOTOĞRAF YARIŞMASI, AĞUSTOS 2015 13 ÇANANKKALE’ NİN 100’ Ü FOTOĞRAF YARIŞMASI SERGİSİ BAŞARI ÖDÜLÜ Ahmet Turan KURAL DUA / ÇANAKKALE ŞEHİTLİK / 2015 14 15. ŞEFİK BURSALI RESİM YARIŞMASI BAŞARI ÖDÜLÜ Hasan AKDAŞ İsimsiz | Karışık Teknik | 150x150 cm 442 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI lararası Turizm ve Seyahat Fuarı çerçevesinde Türkiye standında ger- çekleştirilmiştir. Ukrayna halkının Türkiye’ye sevgisini gösteren Uk- raynalı turistler arasında yapılan yarışmada 2016 yılında Türkiye’de çekilmiş ve içinde gülen bir Ukraynalının bulunduğu fotoğraflardan seçilmiş dört yapıt, sahiplerine ödüller kazandırmıştır. Genç Sanat: Güncel Sanat Proje Yarışması ve Afiş Tasarım Yarışması Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü tarafından görsel sanatlar alanında genç sanatçıları desteklemek amacıyla; “Genç Sanat” başlığı altında 2015 yılından itibaren “Güncel Sanat Proje Yarışması” ve 2016 yılından itibaren ise “Afiş Tasarım Yarışması” düzenlenmektedir. “Genç Sanat” kapsamında, Güncel Sanat Proje Yarışması ile Afiş Tasa- rım Yarışması; uygulamalı sanat eğitimi veren ilgili fakültelerde (güzel sanatlar, iletişim, sanat ve sosyal bilimler, sanat ve tasarım, mimarlık ve eğitim fakültelerinde) eğitim gören veya bu fakültelerden mezun ol- muş 35 yaş ve altı gençlere yöneliktir. Güncel Sanat Proje Yarışması “Güncel Sanat Proje Yarışması”, genç sanatçıların kendilerini ifade etmelerini ve bağımsız üretimler ortaya koymalarını sağlayacak bir temsil alanı oluşturmak amacıyla düzenlenmeye başlamıştır. Yarış- ma, günümüz genç sanatçılarının güncel sanat alanındaki üretimleri- ni desteklemek için her yıl gerçekleştirilmektedir. 15. ŞERIF BURSALI RESIM YARIŞMASI SERGISI, EKIM 2015 443 Görsel Sanat Faaliyetleri 443 Görsel Sanat Faaliyetleri Güncel Sanat Proje Yarışması’nın görsel sanatlar alanındaki diğer dev- let yarışmalarından farkı ve getirdiği yenilik; resim, heykel, seramik, baskı gibi geleneksel uygulamaların yanı sıra fotoğraf, video, yerleştir- me, yeni medya, grafik, karışık teknik, çizim ve obje üretimi alanların- da da eser kabul etmesidir. Yarışma, bu teknikleri “günümüz sanatı- nın başlıca dinamikleri” olarak nitelendirmektedir. Bu açılım, “görsel sanatın tüm ifade biçimleri”, “her türlü teknik ve malzeme” ve “yeni yaklaşımlar” şeklinde ifade edilebilir. İlkinden itibaren her yarışma için Hacı Bektaş-ı Veli, Mevlânâ, İbn Hal- dun, Yunus Emre, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Âşık Veysel gibi Türki- ye ve dünya düşünce tarihinde ayrıcalıklı yer edinen kişilerin düşünce dünyalarını ifade eden kavramsal çerçeveler belirlenmektedir. Bu sa- yede yarışma, kültür tarihimizde büyük kıymeti olan şahsiyetlerle ilgili farkındalık oluşturarak genç sanatçıları, güncel sanat alanında özgün ve anlamlı bir bakış açısıyla yeni üretimler yapmaya teşvik etmektedir. Afiş Tasarım Yarışması Grafik tasarım alanında öğrenim gören genç tasarımcıları destekle- mek ve belirlenen konularda farkındalık oluşturmak amacıyla 2016 yılından itibaren düzenlenen bir diğer yarışma ise “Genç Sanat: Afiş Tasarım Yarışması”dır. Afiş tasarım yarışmalarında; genç tasarımcılardan görsel, estetik ve sanatsal niteliklerin yanı sıra farkındalık oluşturmak amacıyla seçilen bir temanın kuramsal yorumu, stratejik çözümleme gücü ve özgünlü- ğü ile belli bir mesajı etkili biçimde iletmesi beklenmektedir. İstanbul Photo Awards Anadolu Ajansı, 2015 yılından bu yana foto muhabirlerini desteklemek amacıyla Istanbul Photo Awards uluslararası fotoğrafçılık yarışmasını düzenlemektedir. Yarışma, 10. yılında binlerce profesyonel fotoğrafçı- İSTANBUL PHOTO AWARDS 2023, İSTANBUL İSTANBUL PHOTO AWARDS 2023, ANKARA 444 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI nın katıldığı özel ve küresel bir platform hâline gelmiştir. 100’den fazla uyruktan profesyonel fotoğrafçı, her yıl en iyi çalışmalarından oluşan yaklaşık 20 bin fotoğraf göndermektedir. Istanbul Photo Awards kap- samında önceki yıllarda İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirlerin yanı sıra Şanhay, New York, Viyana, Londra, Tokyo ve Moskova’da sergiler düzenlenmiştir. 2024 yılında 118 uyruktan bin 817 fotoğrafçı,10 kate- goride 20 bin 520 fotoğraf ile yarışmaya katılmıştır. Geleneksel El Sanatları Türk süsleme sanatları ve geleneksel el sanatları, Türk kültürünün binlerce yıllık geçmişine kök salan ve kadim medeniyetin estetik anla- yışını yansıtan sanat eserleridir. Bu eserlerin başında kilim, halı, ebru, TABLO: 2000-2023 YILLARI ARASINDA KURS SAYISI 2002 2001 2000 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 TOPLAM  908  715  1.623 48 20 28 24 26 29 25 33 41 60 55 47 46 37 31 31 33 21 17 31 52 3 12 13 68 70 68 61 42 37 40 59 79 97 92 90 88 62 72 81 74 71 68 116 41 67 80 42 44 35 13 12 7 18 19 42 45 44 51 31 41 48 53 54 37 64 38 55 67 TÜRK SÜSLEME SANATLARI GELENEKSEL EL SANATLARI 445 Görsel Sanat Faaliyetleri 445 Görsel Sanat Faaliyetleri çini, hat, tezhip ve minyatür gelmektedir. Türk süsleme ve el sanatla- rının yaşatılması, korunması ve toplumsal ilginin artırılması amacıyla kurslar, atölye çalışmaları, festivaller ve sergiler gerçekleştirilmektedir. Çeşitli sanatsal etkinliklerde profesyonel sanatçılar ve Türk süsleme sanatlarına ve geleneksel el sanatlarına ilgi duyan vatandaşlar bir ara- ya gelerek tecrübe paylaşımı yapmaktadırlar. Aynı zamanda bu sanat dallarının yurt dışında tanıtımı amacıyla Türk sanatçılar dünyanın birçok ülkesinde gerçekleştirilen etkinliklerde yer almaktadır. Belir- lenen kültür politikaları çerçevesinde; kaybolmaya yüz tutan kültürel miras niteliğindeki Türk süsleme sanatları ve geleneksel el sanatları- nın yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik projeler ve mali destekler hayata geçirilmiştir. TABLO: 2000-2023 YILLARI ARASINDA KURSIYER SAYISI 2002 2001 2000 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 TOPLAM  14.223  10.493  24.716 854 249 376 282 334 29 346 418 392 356 609 880 827 753 621 604 525 290 289 583 934 42 220 234 103 914 872 719 479 482 490 642 562 1.091 1.623 1.532 1.646 1.194 1.365 1.379 1.166 1.159 1.257 2.108 608 1.072 1.253 538 590 385 150 136 72 250 206 482 743 705 893 573 761 854 876 870 674 1.174 566 852 1.019 TÜRK SÜSLEME SANATLARI GELENEKSEL EL SANATLARI 446 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bu kapsamda, Türk Süsleme Sanatları ve Geleneksel El Sanatları Kursları Yönetmeliği, 29 Ağustos 2009 tarihinde Resmî Gazete’de ya- yımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelikle geleneksel Türk süs- leme sanatları ve geleneksel el sanatlarına ilişkin açılacak kurslarda aranan şartlar, sanatçılara, öğrencilere ve desteklere ilişkin standartlar belirlenerek kurumsal bir yapıya kavuşturulmuştur. Gerekli yasal dü- zenleme ve desteklerle birlikte kurs ve kursiyer sayılarında artış ya- şanmıştır. Türkiye’nin farklı illerinde, 2000-2023 yılları arasında 908 geleneksel el sanatları, 715 Türk süsleme sanatları olmak üzere toplam 1623 kurs programı gerçekleştirilmiştir. CAĞALOĞLU GELENEKSEL TÜRK SANATLARI MESLEKI VE TEKNIK ANADOLU LISESI Son yıllarda Türkiye’nin birçok illerinde açılan kurslarda 14 bin 223 geleneksel el sanatları, 10 bin 493 Türk süsleme sanatları olmak üzere toplamda 24.716 kursiyer eğitim almıştır. 447 Görsel Sanat Faaliyetleri 447 Görsel Sanat Faaliyetleri Millî Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında 25 Eylül 2018 tarihinde “Geleneksel Türk Sanatlarını Gelecek Nesillere Aktarma ve Yaşatma İşbirliği Protokolü” imzalanmıştır. Bu kapsamda Cağaloğlu Anadolu Moda Tasarımı Meslek Lisesi ve Moda Sanat Eğitimi Merke- zinin ismi Geleneksel Türk Sanatları Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi olarak değiştirilmiş ve aynı yıl bünyesinde Geleneksel Türk Sanatları alanı açılmıştır. 1874 yılında Bab-ı Ali Hariciye Kâtipleri için lisan mek- tebi olarak yapılan ve I. derece tarihî eser kabul edilen bina, günümüzde geleneksel sanatların yaşatılmasında önemli rol oynamaktadır. Sanatçı Tanıtma Kartı 1 Temmuz 2023 tarihinde yürürlüğe giren “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcılarının Başvuru, Değerlendirme, Tespit ve Kayıt İşlem- lerine İlişkin Yönerge” kapsamında, Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Tespit ve Değerlendirme Kurulları oluşturulmaktadır. Bu kurullar, çeşitli alanlarda değerlendirme ve tespit işlemleri gerçekleş- tirmektedir. Söz konusu alanlar şunlardır: » Âşıklık-Ozanlık, Zâkirlik, Halk Şairliği ve Kalem Şairliği » Mahallî Müzik Sanatları ve Geleneksel Çalgı Yapımcılığı » Geleneksel El Sanatları ve Türk Süsleme Sanatları » Geleneksel Tiyatro Sanatları Söz konusu alanlarda faaliyet gösteren ve kurullarca uygun bulunan sanatçılar, Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezinde, Somut Olmayan BAŞVURU ALANLARI EBRU TEZHIB MINYATÜR HÜSN-I PHAT KAT’I KALEMKÂRLIK CILT ŞUKÛFE SANATÇI TANIMA KARTI ALANLARIN SAYISI 643 BAŞVURU ALANLARI HAMMADDESI AHŞAP, DOKUMA, METAL, TAŞ-TOPRAK, DERI OLANLAR KALIGRAFI FILOGRAFI TESPIH SANATÇI TANIMA KARTI ALANLARIN SAYISI 2.270 TÜRK SÜSLEME SANATLARI ALANINDA VERILEN SANATÇI TANITMA KARTI SAYISI GELENEKSEL EL SANATLARI ALANINDA VERILEN SANATÇI TANITMA KARTI SAYISI 448 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Kültürel Miras Taşıyıcısı olarak kayıt altına alınmaktadır. Kayıt işlemi tamamlandıktan sonra, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından bu sa- natçılara sanatçı tanıtma kartı verilmektedir. Sanatçı tanıtma kartına sahip olanlar, yurt içi ve yurt dışında düzenle- nen sergi, fuar ve festival gibi kültürel etkinliklere katılarak desteklen- mektedir. Bu sayede, miras taşıyıcılar âdeta bir kültür elçisi rolü üstle- nerek kültürel diplomasiye önemli katkılarda bulunmaktadır. Ayrıca, bu sanatçıların Kültür ve Turizm Bakanlığı Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezine kaydedilen belgeleri vasıtasıyla, geleneksel sanatların gele- cek kuşaklara aktarımı sağlanmaktadır. 2024 yılı itibarıyla Türk süsleme sanatları alanında 643, geleneksel el sanatları alanında 2 bin 270 olmak üzere toplamda 2 bin 913 sanatçı tanıtma kartı verilmiştir. Altın Eller Geleneksel El Sanatları Festivali Kültürel mirasın korunması, nesilden nesle aktarılması ve gelenek- sel sanatların tanıtılması hedefiyle Altın Eller Geleneksel El Sanatları Festivali düzenlenmektedir. Bu etkinlikte, Kültür ve Turizm Bakanlı- ğı Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezinde kayıtlı sanatçılar toplumla buluşturularak, onların duygularını, sanatsal tercihlerini ve çağa dair GELENEKSEL ALTIN ELLER FESTIVALI 449 Görsel Sanat Faaliyetleri 449 Görsel Sanat Faaliyetleri bilgilerini yansıtan eserleri sunulmaktadır. Bu festivaller, kültürel çe- şitliliği korumak ve kültürler arası diyaloğu teşvik etmek amacıyla pratik performans atölyeleriyle gençleri ve çocukları sanatla bir araya getirmektedir. Ayrıca katılımcılara farklı sanat dallarını deneyimleme fırsatı da sunulmaktadır. Ülke genelinde düzenlenen bu festivaller, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde gerçek- leştirilmektedir. İlk olarak 1998 yılında “Mahallî El Sanatları Sergileri” olarak başlayan etkinlikler, çeşitli vakıf ve belediyelerin katkılarıyla 2005 yılından bu yana “Geleneksel Altın Eller Festivali” adı altında ya- şatılmaya devam etmektedir. Türkiye Dokuma Atlası Dokuma kültürünün araştırılması ve verilerin tek kaynakta toplan- ması için Sayın Cumhurbaşkanımızın eşi Emine Erdoğan Hanıme- fendi’nin himayesinde “Dokuma Atlası” projesi başlatılmıştır. Bu pro- je, geleneksel dokumaların bölge ve il bazında incelenmesini, teknik detayların ortaya konulmasını, yöresel dokumaların kimliklendiril- mesini, kataloglanmasını, aslına uygun üretilmesini ve geleneksel yöntemlerle yapılanların korunmasını amaçlamaktadır. Coğrafî işaret tescilinin teşvik edilmesi ve tescil alan dokumaların standartlara uy- gun olarak üretilmesi için çalışmalar yürütülmektedir. Projenin baş- TÜRKIYE DOKUMA ATLASI 450 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI langıcından bu yana, Türkiye Dokuma Atlası Projesi için toplam 344 literatür kaynağı, 28 yazılı belge, 1.188 fotoğraf, 450 slayt, 44 video ve 76 etnografik eşyanın bilgileri proje koordinasyon birimine sunulmuş ve sanatçılar desteklenmiştir. Söz konusu materyaller, 22 Haziran 2021’de Cumhurbaşkanlığı Beştepe Sergi Salonu’nda açılan sergi ile tanıtılmıştır. Ayrıca, Türkiye’nin Dokuma Albümü adı altında, yurdu- muzun her köşesinden gelen nadide kumaş örnekleri Halk Kültürü Bilgi Belge Merkezi’ne kaydedilmiş ve proje kapsamında sergilenmek- tedir. Bir Usta Bin Usta Toplumun dikkatini, kaybolmaya yüz tutmuş meslekler ve yerel değer- ler üzerine çekmek, bu mesleklerin canlanmasını sağlamak ve meslek ustalarının bilgi birikimlerini geleceğe aktarmak amacıyla “Bir Usta Bin Usta” adlı sosyal sorumluluk projesi geliştirilmiştir. 2010 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığının himayesinde Anadolu Sigorta tarafın- dan başlatılan bu projede, toplam 1000 usta adayının yetişmesi için 10 yıl boyunca 47 alanda 50 mesleki kurs düzenlenmiştir. Proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğünün teknik danışmanlığında, Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi ve çeşitli sivil toplum kuruluşları iş birliğiyle gerçekleştirilmiştir. Kurslara katılanlar arasında 15-55 yaş aralığında öğrenciler, öğretmenler, heykeltıraşlar, TÜRKIYE DOKUMA ATLASI 451 Görsel Sanat Faaliyetleri 451 Görsel Sanat Faaliyetleri ressamlar, resim öğretmenleri, animatörler, araştırmacılar, memurlar, ev hanımları ve emekliler bulunmaktadır. Kursu başarıyla tamamla- yan tüm katılımcılar, katılım belgesinin yanı sıra 2012 yılından itiba- ren Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kurs bitirme sertifikası almaya hak kazanmışlardır. “Bir Usta Bin Usta” Projesi, Çorum’un Kargı ilçesinde üretilen doku- malarla tasarlanan kreasyonun İtalyan moda dünyasına tanıtıldığı “ÇOROME” organizasyonuna verdiği destekle uluslararası alanda da tanınmıştır. Proje kapsamında her il için bir belgesel çekilmiş ve bu ŞILE BEZI YAZMA BASKI ŞILE BEZI IĞNE OYACILIĞI DERI IŞLEME ÇINI LÜLETAŞI 452 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI sayede projenin ve mesleklerin görsel bir arşivi oluşturulmuştur. “Bir Usta Bin Usta” projesi, ulusal ve uluslararası birçok ödül kazanmıştır: » PRİDA Ödülleri – Sürdürülebilir İş Birliği Ödülü (2019) » PRİDA Ödülleri- Yılın Topluma Değer Katan Projesi Ödülü (2018) » Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu- Büyük Ödül (2017) » OSTİM Rotary Kulüpleri- Kurumsal Alanda En İyi Proje Ödülü (2016)KSS Pazaryeri- Yılın Kurumsal Sosyal Sorumluluk Çözümü Ödülü (2014) » Uluslararası Marcom Ödülleri- Platin Ödül (2013) » Altın Pusula Halkla İlişkiler Ödülleri-Büyük Ödül (2013) » Beykoz Lojistik Meslek Yüksekokulu “Medya ve Yeni Medya” Ödül- lerinde En İyi Sosyal Sorumluluk Projesi Ödülü (2013) » Türkiye Kurumsal Sosyal Sorumluluk Derneği, KSS’nin Yaygınlaştı- rılması Ödülü, (2012) » Uluslararası Stevie Ödülleri-Avrupa’da Yılın Kurumsal Sosyal So- rumluluk Projesi kategorisinde gümüş ödül (2012) » The Holmes Report Altın Sabre 2012 Ödülü » Dünya Gazetesi Demirkent Ödülleri Sosyal Sorumluluk Ödülü (2012) » 17. Motif Halk Bilim Ödülleri-Büyük Ödül (2011) » Reklamcılar Derneği İz İletişimin Zirvesindekiler Ödülleri Yılın Ku- rumsal Sosyal Sorumluluk Projesi (2011) Nakkaş Osman Surnâme-i Hümayun Dijital Minyatür Sergisi Dünya liderlerinin, bakanların, akademisyenlerin ve fikir önderlerinin katıldığı, çeşitli güncel konuların farklı oturumlarda ele alındığı pres- tijli bir organizasyon olan Antalya Diplomasi Forumu, 11-13 Mart 2022 tarihleri arasında gerçekleşen “Nakkaş Osman Surnâme-i Hümayun Dijital Minyatür Sergisi”ne ev sahipliği yapmıştır. Sergi, Kongre Mer- kezi’nde büyük led ekranda sergilenmiştir. 16. yüzyıl Osmanlı sarayı- nın baş nakkaşlarından Nakkaş Osman ve ekibinin minyatürleriyle di- van kâtibi İntizâmi’nin kaleme aldığı “Surnâme-i Hümayun”, Osmanlı hayat tarzı ve eğlence anlayışına dair heyecan verici bir hikâye suna- rak Osmanlı kültür ve sanat tarihine benzersiz bir katkı sağlamakta- dır. Hologram ve video mapping teknikleriyle dijital ortama aktarılan eser, foruma katılan üst düzey isimler, fikir önderleri, akademisyenler ve öğrenciler tarafından büyük ilgi görmüştür. Serginin amacı, dünya 453 Görsel Sanat Faaliyetleri 453 Görsel Sanat Faaliyetleri meselelerinin tartışıldığı küresel bir etkinlik olan Antalya Diplomasi Forumu’na kültürel bir boyut kazandırmak ve minyatür sanatının bi- linirliğini artırmaktır. Nakkaş Osman’ın eserlerinden oluşan sergi, bu değerli sanatın koruyucusu olan Nakkaş Osman’ın anısını yaşatarak Osmanlı kültür ve sanat tarihine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Geleneksel El Sanatları ve Kitap Satış Mağazası Kültür ve Turizm Bakanlığı bünye- sinde faaliyet gösteren Geleneksel El Sanatları ve Kitap Satış Mağazası, 2005 yılında kurulmuştur. Bu mağa- za, geleneksel el sanatlarının araş- tırılması, geliştirilmesi, üretiminin desteklenmesi, tanıtılması ve pazar- lanmasına odaklanarak bu kültürel mirası yaşatmayı hedeflemektedir. Ankara, İstanbul ve İzmir’de fiziksel mağazaları bulunan kuruluşun yanı sıra ges.gov.tr adlı sanal mağaza da faaliyet göstermektedir. Bu plat- formlar aracılığıyla, el işi ürünlerin geniş kitlelere ulaşması sağlanarak geleneksel el sanatlarının sürdürüle- bilirliğine katkıda bulunulmaktadır. DIJITAL MINYATÜR SERGISI 454 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Çin’de Türkiye Turizm Yılı 2018 yılında, Çin’de Türkiye Turizm Yılı çerçevesinde, Çin Halk Cum- huriyeti’nde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 41 etkinlik ger- çekleştirilmiştir. Bu kapsamda, Pekin, Şanhay, Guangzhou ve Hong Kong’da hazırlık toplantıları ve çalıştaylar düzenlenmiştir. Ayrıca Çin- li çekim ekipleri ve kanaat önderleri Türkiye’de ağırlanmıştır. Çin’de Türkiye Turizm Yılı açılış etkinlikleri, Çin turizm sektörü ile buluşma- lar, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı etkinlikleri, Kültür Varlıkları ve Arkeoloji Seminerleri, Türkiye Günü etkinlikleri ve kültür festivalleri düzenlenmiştir. Bu etkinlikler arasında el sanatları, Türk çinileri ve fotoğraf sergileri de yer almıştır. Ayrıca Türk yemekleri su- numları, klasik Türk müziği konserleri ve ebru sanatı gösterileri gibi kültürel etkinlikler gerçekleştirilmiştir. 21-22 Nisan 2018 tarihlerinde Chongbang gruba ait üç alışveriş mer- kezinde Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü İzmir Türk Dünyası Müzik Topluluğu sanatçıları ve ebru sanatçısı Ömer Sabuncu sanatlarını icra etmişlerdir. İki gün boyunca gerçekleşen etkinlikleri yaklaşık 10 bin kişi izlemiştir. 21-29 Ağustos 2018 tarihleri arasında Şanhay Kütüphanesi’nde, Tür- kiye’nin önde gelen dört sanatçısının eserlerinden oluşan “Intangible Cultural Heritage across the Ancient Silkroad: The Marvel of Turkish MALEZYA’NIN BAŞKENTI KUALA LUMPUR’DA KÜLTÜR SARAYINDA, TÜRKIYE ILE MALEZYA ARASINDAKI DIPLOMATIK ILIŞKILERIN 60. YILDÖNÜMÜ DOLAYISIYLA DÜZENLENEN EBRU SANATI GÖSTERISI ÇIN’IN EKONOMI VE FINANS KENTI ŞANGHAY’DA DANGDI TIYATRO MERKEZI’NDE DÜZENLENEN TURIZM YILI ETKINLIĞI 455 Görsel Sanat Faaliyetleri 455 Görsel Sanat Faaliyetleri Traditional Arts (Tarihi İpekyolu Boyunca Somut Olmayan Kültürel Miras: Geleneksel Türk Sanatları Harikası)” adlı sergi düzenlenmiştir. Hat, tezhip, minyatür ve ebru sanatlarında toplam 80 eserin yer aldığı sergide sanatçılar, geleneksel Türk süsleme sanatları hakkında bilgi vermişlerdir. 22 Ağustos 2018 tarihinde, sanatçılar “Halk Programı” kapsamında çeşitli atölye çalışmaları düzenlemişlerdir. Bu etkinlik, sanat çevrelerine, güzel sanatlar öğrencilerine ve halka yönelik olmuş- tur. Ayrıca, Shanghai United Media Group gazete ve televizyonlarına da mülakatlar verilerek serginin tanıtımı yapılmıştır. Ebru Tanıtımı 23 Mart 2017 tarihinde, ebru sanatının önde gelen isimlerinden Hik- met Barutçugil’in katılımıyla Kiev’in önemli kültür-sanat mekânların- dan Taras Şevçenko Müzesi’nde bir atölye çalışması düzenlenmiştir. Programa basın mensupları, uzmanlar ve diğer davetliler katılmıştır. Atölye çalışmasının ardından, müzede Hikmet Barutçugil’in eserlerin- den oluşan “Ebru Sergisi” açıl- mış ve sergi nisan ayı başına kadar açık kalmıştır. 24 Mart 2017 tarihinde ise Kiev’deki Ukrayna Güzel Sanatlar Üni- versitesinde Hikmet Barutçu- HIKMET BARUTÇUGIL’IN ESERLERINDEN OLUŞAN “EBRU SERGISI VE ATÖLYE ÇALIŞMASI 456 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI gil önderliğinde akademisyenler ve sanatçılar için bir ebru atölye çalış- ması düzenlenmiştir. Aynı gün akşamında ise Kiev Kültür ve Tanıtma Müşavirliğine bağlı ebru sanat odasında Hikmet Barutçugil, ebru se- verlerle birlikte bir atölye çalışması gerçekleştirmiştir. Belgrad Manifest (26-28 Mayıs 2017) Belgrad Kültür ve Tanıtma Müşavirliğince 3. Belgrad Manifest Festi- vali’ne katılım sağlanmıştır. Söz konusu festivale katılan ebru ve hat sanatçıları, üç gün boyunca uygulamalı tanıtım gerçekleştirmişlerdir. Mehmet Gürsoy- Nida/Sıtkı Ol- çar Türk Çinileri Sergisi 31 Mayıs – 19 Ağustos 2018 tarihle- ri arasında Hong Kong Üniversitesi Müzesi ve Sanat Galerisi’nde “Con- temporary Blue and White Turkish Ceramics by Mehmet Gürsoy and Nida Olçar” adlı Türk çinileri sergisi düzenlenmiştir. 2019 Rusya-Türkiye Karşılıklı Kültür ve Turizm Yılı Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya ziyaretinde im- zalanan anlaşmayla 2019, “Türkiye-Rusya Kültür ve Turizm Yılı” ilan 3. BELGRAD MANIFEST FESTIVALI 457 Görsel Sanat Faaliyetleri 457 Görsel Sanat Faaliyetleri edilmiştir. Bu kapsamda yıl boyunca her iki ülkede edebiyat alanın- da konferansların yanı sıra sergiler, konserler, sinema, tiyatro, opera, bale, el sanatları atölyeleri gibi kültürel faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Ebru Sanatı Sergi ve Tanıtım Etkinliği Türkiye Cumhuriyeti Bişkek Büyükelçiliği Kültür Kulübü ve Bişkek Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından 23 Nisan 2019 tarihinde, Alıkul Osmonov Kırgız Millî Kütüphanesi, Kırgızistan-Türkiye Cengiz Aytmatov Kültür Merkezi’nde Suna Koçal’ın ebru ve minyatür sanatı çalışmaları sergisi gerçekleştirilmiş- tir. Sanatçı Suna Koçal’ın yardımıyla etkinliğe katılan üniversite öğrenci- leri ebru çalışmaları yapmıştır. Atayurttan Anayurda: Kırgız Kardeşler Van’da Buluşuyor Projesi 12-24 Ağustos 2019 tarihleri arasın- da Van-Erciş’te yaşayan ve Ulu Pa- mir Kırgızları adı ile anılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Kırgız hal- kına öz-ana vatanlarından gelen sanatçı ve zanaatkârlar aracılığı ile geleneksel sanatlarını öğretmek, icralarını sağlamak için bir buluşma düzenlenmiştir. BIŞKEK EBRU SANATI SERGI VE TANITIM ETKINLIĞI 2019 RUSYA-TÜRKIYE KARŞILIKLI KÜLTÜR VE TURIZM YILI 458 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2. Türkiye Festivali TÜROFED iş birliğiyle, 14-16 Haziran 2019 tarihleri arasında Rusya’nın başkenti Moskova’da düzenlenen 2. Türkiye Festivali, sanat, kültür, turizm, gastronomi, alışveriş ve spor gibi çeşitli alanlarda zengin et- kinliklere ev sahipliği yapmıştır. Krasnaya Presnaya’daki Moskova’nın önde gelen parklarından birinde gerçekleştirilen festival, Rus halkının büyük ilgisini çekmiş ve üç gün boyunca yaklaşık 120 bin kişi tarafın- dan ziyaret edilmiştir. Festival süresince Antalya, İstanbul ve Nevşehir gibi pek çok destinasyonun tanıtımı yapılmıştır. Gastronomiden Türk el sanatları gösterilerine (cam üfleme, ebru, seramik), Karagöz-Haci- vat oyunlarından mehteran takımı konserine, klasik müzik ve opera dinletilerinden Türk pop müziğine kadar geniş bir yelpazede kültürel ve sanatsal etkinlikler düzenlenmiştir. Bu önemli etkinlik, Rus ve Türk basınında da geniş yer bulmuştur. MOSKOVA’DA DÜZENLENEN 2. TÜRKIYE FESTIVALI 459 Kültürel Yayın Faaliyetleri Sinema Sinema Genel Müdürlüğü, 02.11.2011 tarih ve 662 sayılı Kanun Hük- münde Kararname ile Kültür ve Turizm Bakanlığının ana hizmet bi- rimi olarak teşkilatlanmıştır. Genel Müdürlükçe, Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde sinema endüstrisinin gelişmesi, nite- likli ve özgün yapımların sayısının arttırılması, yeni yönetmen, yapım- cı, oyuncu ve senaristlerin sektöre kazandırılması amacıyla destek fa- aliyetleri yürütülmektedir. 2000 Sonrası Türk Sineması Genel kabule göre, Fuat Uzkınay’ın Ayastefanos Anıtı’nın 14 Kasım 1914’te yıkılmasına ilişkin filmi, “çekilen ilk Türk filmi”, Fuat Uzkınay da “ilk Türk sinemacısı” olarak nitelenmektedir. Sinema seyirci sayısı 2002 yılında 23,5 milyon iken pandemi dönemi- nin bir önceki yılı olan 2019 da 59,4 milyona, 2022 yılında ise 35,7 mil- yona ulaşmıştır. Gösterime giren yerli film sayısı 2002 yılında 9 iken, 2022 yılında 189, 2002 yılında 2 milyon olan yerli film izleyici sayısı ise 2022 yılında 18,2 milyon olmuştur. Yıllar içinde Türk filmlerinin teknik düzeyi dünya standartlarını ya- kalamış, sektöre sinema okullarından yetişmiş eğitimli gençler hâkim Kültürel Yayın Faaliyetleri 460 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI olmaya başlamıştır. Türk filmlerinin bütçeleri milyon dolarlık, seyirci sayıları da milyon kişilik rakamlara ulaşmaya başlamıştır. Türk sine- ması için bir dönüm noktası olan 5224 sayılı “Sinema Filmlerinin De- ğerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Ka- nun” 2004 yılında çıkarılmıştır. Bu yasa ile film üretiminde ve seyirci sayılarında artış yaşanmıştır. 2005 yılında 30 milyona yaklaşan seyir- ci sayısı 2019 yılında 59 milyonu aşmıştır. 2019 yılında sadece gişe ge- lirleri 976 milyon TL’lik büyüklüğe ulaşmış, film sektörünün toplam büyüklüğü 7 milyar TL’yi aşmıştır. Son yıllarda artan seyirci ve film sayısı, üretimdeki çeşitlilik, uluslara- rası arenada kazanılan ödüller Türk sineması için umut verici bir tablo oluşturmaktadır. 2019 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde Sinema Bilet Sistemi kurulmuştur. Daha önceki yıllara ilişkin sinema salon bilgileri bulunmamakla birlikte 2023 yılı itibarıyla Türkiye’de 402 sinema, 2 bin 350 sinema salonu, 375 bin koltuk bulunmaktadır. 1 Temmuz 2019 tarihinde hayata geçirilen Sinema Bilet Sistemi, sine- ma kanunu ile sinema bileti satış bilgilerinde şeffaflığın sağlanabilme- si amacıyla ülke genelinde faaliyet gösteren tüm sinema salonlarında satılan biletlerin bilgilerinin (sinema, salon, seans bilgisi, koltuk nu- marası, bilet bedeli vb.) eş zamanlı olarak Kültür ve Turizm Bakanlı- ğı bünyesinde hazırlanan veri tabanına aktarılmasına ve bu verilerin derlenerek yapım ve dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına imkân ver- mektedir. 1990-2002 yılları arasında sinema sektörüne verilen destek toplam 5,4 461 Kültürel Yayın Faaliyetleri 461 Kültürel Yayın Faaliyetleri milyon dolar iken yürürlüğe giren bu Kanun sonrasında 2005-2024 yılları arasında bu tutar 48 kat artarak 260,5 milyon dolara ulaşmıştır. “Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Destek- lenmesi Hakkında Kanun”da yapılan değişiklik ile ek olarak yabancı film yapım, dizi film, çekim sonrası, yerli film gösterim ve ortak yapım kategorilerinde destek verilebilmesine imkân sağlanmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığınca sinema sektörüne, aralarında ilk uzun “SINEMAYA GITMEYEN ÇOCUK KALMASIN” ETKINLIĞI SINEMAYA GIDEMEYEN 178 ÖĞRENCIYE İLK KEZ SINEMA ORTAMINDA FILM İZLEME İMKÂNI SUNULMUŞ, MUŞ’UN KORKUT İLÇESI, 2022 “SINEMAYA GITMEYEN ÇOCUK KALMASIN” ETKINLIĞI, GRAND PERA, 2018 462 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI metrajlı kurgu film yapım, uzun metrajlı sinema film yapım, belgesel film yapım olmak üzere top- lam 14 kategoride sağlanan desteklere ilişkin baş- vuru ve değerlendirme işlemleri dijital ortamda yürütülmektedir. Çocukların kültürel ve sosyal etkinliklere katılı- mının sağlanması ve sinema kültürünün yaygın- laştırılması amacıyla 2017 yılında hayata geçirilen “Sinemaya Gitmeyen Çocuk Kalmasın” projesi kapsamında, sinemaya gitme fırsatı yakalayamayan 3,7 milyon çocuk sinema ile buluşturul- muştur. Türk sinemasının tarihinde önemli bir yeri olan Beyoğlu Atlas Sine- ması’nı da kapsayan, sinema estetiğini dünü ve bugünüyle yeni nesil- lere aktarmak amacıyla İstanbul Sinema Müzesi hizmete açılmıştır. 1870’li yıllarda inşa edilen ve 1948 yılından beri faaliyette olan tarihî Atlas binası yaklaşık iki yıl süren çalışma ile sahnesinden koltukları- ATLAS 1948 SINEMASI ILE İSTANBUL SINEMA MÜZESI AÇILIŞ PROGRAMI, CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN’IN KONUŞMASI, 2021 463 Kültürel Yayın Faaliyetleri 463 Kültürel Yayın Faaliyetleri na, ses sisteminden fuayesine kadar aslına uygun olarak restore edil- miştir. “Eğiten, eğlendiren ve ağırlayan” işlevleriyle bütün olarak yaşayan bir müze olması tasarlanan ve Beyoğlu Kültür Yolu” projesinin önemli du- raklarından biri olan İstanbul Sinema Müzesi’nin, İstanbul’un kültür hayatına büyük katkı sağlaması, önemli bir turizm destinasyonu ola- rak faaliyet göstermesi hedeflenmektedir. Osmanlı’nın son dönemi, Cumhuriyet’in ilk yılları, Anıtkabir’in yapı- mı, Kore Savaşı görüntülerinin yanı sıra Atatürk’ün daha önce yayım- lanmamış yüksek kalitede görüntülerinin de yer aldığı site ve mobil uygulamaya bini aşkın belgesel film yüklenmiştir. ISTANBUL SINEMA MÜZESI 464 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI SINEMA SALONU SAYISI, 2007-2022 SINEMA SALONU SAYISI 2022 YILINDA BIR ÖNCEKI YILA GÖRE %1,3 AZALARAK 2 BIN 366, SINEMA SALONLARINDAKI KOLTUK SAYISI %0,3 AZALARAK 284 BIN 204 OLMUŞTUR. KAYNAK: TÜIK SINEMA SEYIRCI SAYISI, 2007-2022 SINEMA SEYIRCI SAYISI BIR ÖNCEKI YILA GÖRE %187,9 ARTARAK 35 MILYON 754 BIN 644, YERLI FILM SEYIRCI SAYISI %476,9 ARTARAK 18 MILYON 834 BIN 898, YABANCI FILM SEYIRCI SAYISI %84,8 ARTARAK 16 MILYON 919 BIN 746 OLMUŞTUR. KAYNAK: TÜIK 465 Kültürel Yayın Faaliyetleri 465 Kültürel Yayın Faaliyetleri GÖSTERILEN YERLI VE YABANCI FILM SAYISI, 2007-2022 GÖSTERILEN FILM SAYISI BIR ÖNCEKI YILA GÖRE %107,9 ARTARAK 55 BIN 56, GÖSTERILEN YERLI FILM SAYISI %159,2 ARTARAK 25 BIN 869, GÖSTERILEN YABANCI FILM SAYISI %76,9 ARTARAK 29 BIN 187 OLMUŞTUR. KÜLTÜR VE TURIZM BAKANLIĞININ SON VERILERINE GÖRE; 2002’DE %8 OLAN YERLI FILM IZLENME ORANI, 2023 YILINDA %44’E (PANDEMI ÖNCESI 2019 YILINDA %56) ULAŞMIŞTIR. YERLI FILM IZLENME ORANINDA TÜRKIYE AVRUPA’DA BIRINCI SIRADA YER ALMAKTADIR. KAYNAK: TÜIK GÜÇLÜ ÜRETIM ARTAN SEYIRCI TERCIH YERLI 2002 YILINDA GÖSTERIME GIREN YERLI FILM SAYISI 9 IKEN 2023 YILINDA 147 OLMUŞTUR. 2002 YILINDA 1,9 MILYON OLAN YERLI FILM IZLEYICI SAYISI, 2023 YILINDA 13 MILYONA ; 23,5 MILYON OLAN SEYIRCI SAYISI 2023 YILINDA 31 MILYONA ULAŞMIŞTIR. TÜRKIYE %44’LÜK YERLI FILM IZLENME ORANI ILE AVRUPA’DA BIRINCI SIRADADIR. 466 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Son 20 Yıla Damga Vuran Ödüllü Türk Filmleri 2003: Uzak, Nuri Bilge Ceylan » Cannes Film Festivali-Jüri Özel Ödülü » Chicago Uluslararası Film Festivali-En İyi İkinci Film Ödülü » Montpellier Film Festivali-En İyi Film Ödülü » Trieste Film Festivali-En İyi Film Ödülü » Beyrut Film Festivali-En İyi Film Ödülü 2004: Duvara Karşı, Fatih Akın » Berlin Film Festivali-Altın Ayı Ödülü 2007: Takva, Öner Kızıltan » Saraybosna Film Festivali-En İyi Film Ödülü » 57. Berlin Film Festivali-FIPRESCI Ödülü 54. BERLIN FILM FESTIVALI, FATIH AKIN, ALTIN AYI ÖDÜLÜ, 2004 467 Kültürel Yayın Faaliyetleri 467 Kültürel Yayın Faaliyetleri Yaşamın Kıyısında, Fatih Akın » 60. Cannes Film Festivali-En İyi Senaryo Ödülü 2008: Pandora’nın Kutusu, Yeşim Ustaoğlu » Fajr Film Festivali-Jüri Özel Ödülü » 56. San Sebastian Film Festivali-En İyi Film Ödülü Üç Maymun, Nuri Bilge Ceylan » Cannes Film Festivali-En İyi Yönetmen Ödülü 2010: Çoğunluk, Seren Yüce » 67. Venedik Film Festivali-Geleceğin Aslanı Ödülü » Mumbai Film Festivali-En İyi Film Ödülü Bal, Semih Kaplanoğlu » 60. Berlin Film Festivali-Altın Ayı Ödülü » 13. River Run Uluslararası Film Festivali-En İyi Film ve En İyi Görüntü Yönetmeni Ödülleri 61. CANNES FILM FESTIVALI NURI BILGE CEYLAN, ‘’EN İYI YÖNETMEN’’ ÖDÜLÜ, 2008 468 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2011: Bir Zamanlar Anadolu’da, Nuri Bilge Ceylan » 64. Cannes Film Festivali-Jüri Özel Ödülü » 27. Uluslararası Haifa Film Festivali-En İyi Film Ödülü » 6. Asya Pasifik Film Ödülleri-Jüri Özel Ödülü 2012: Tepenin Ardı, Emin Alper » 7. Asya Pasifik Film Ödülleri » 19. Palic Avrupa Film Festivali-En İyi Film Ödülü » 18. Saraybosna Film Festivali-Jüri Özel Ödülü » 47. Karlovi Vary Festivali-En İyi Asya Film Ödülü » 12. Osian’s Cinefan Film Festivali-En İyi İlk Film Ödülü Yeraltı, Zeki Demirkubuz » 9. Uluslararası Dubai Film Festivali-En İyi Film Ödülü » 12. Osian’s Cinefan Film Festivali-En İyi Film Ödülü 60. BERLIN FILM FESTIVALI, “ALTIN AYI’’ ÖDÜLÜ, SEMIH KAPLANOĞLU VE EŞI LEYLA KAPLANOĞLU, 2010 469 Kültürel Yayın Faaliyetleri 469 Kültürel Yayın Faaliyetleri Küf, Ali Ay » Venedik Film Festivali-Geleceğin Aslanı Ödülü » 53. Uluslararası Selanik Film Festivali-Gümüş İskender Ödülü » 13. Frankfurt Film Festivali-En İyi Film ve En İyi Yönetmen Ödülleri Sivas, Kaan Müjdeci » 71. Venedik Film Festivali- Jüri Özel Ödülü » 8. Uluslararası Abu Dabi Film Festivali- En İyi Senaryo ve En İyi Erkek Oyuncu Ödülleri 2014: Kış Uykusu, Nuri Bilge Ceylan » 64. Cannes Film Festivali-Altın Palmiye Ödülü 2015: Abluka, Emin Alper » 9. Asya Pasifik Film Ödülleri-Jüri Özel Ödülü » 72. Venedik Film Festivali-Jüri Özel Ödülü 60. BERLIN FILM FESTIVALI, “BAL” FILMININ GALASI, 2010 470 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Mustang, Deniz Gamze Ergüven » Sanatçı, Mustang ile Yabancı Dilde En İyi Film dalında Oscar’a aday olan ilk Türk olmuştur. Fakat film Fransa adına Oscar adayı olmuş ve Oscar’dan önce yapılan Golden Globe yarışmasında da ilk 5 filmlik listede yer almıştır. 2016: Albüm, Mehmet Can Mertoğlu » Cannes Film Festivali-En Yenilikçi Yönetmen Ödülü » Saraybosna Film Festivali-En İyi Film Ödülü Ana Yurdu, Senem Tüzen » 16. Uluslararası Tiflis Film Festivali-En İyi Film Ödülü » 9. Asya Pasifik Film Ödülleri’nden En İyi Senaryo Ödülü » 31. Varşova Film Festivali-En İyi Asya Film Ödülü ve FIPRESCI Ödülü 2017: Buğday, Semih Kaplanoğlu » Tokyo Uluslararası Film Festivali-En İyi Film Ödülü KIŞ UYKUSU, 64. CANNES FILM FESTIVALI-ALTIN PALMIYE ÖDÜLÜ, 2014 471 Kültürel Yayın Faaliyetleri 471 Kültürel Yayın Faaliyetleri Anons, Mahmut Fazıl Coşkun » Venedik Film Festivali-Ufuklar Jüri Özel Ödülü » 34. Haifa Film Festivali-Özel Mansiyon » İtalyan Ulusal Film Yazarları Sendikası-En İyi Akdeniz Filmi Ödülü 2018: TRT Yapımı Afgan Kömürü belgeseli, Zeynep Keçeciler » Cannes Corporate Media & TV Awards Film Festivali “İnsan Hakları” dalında ikincilik ödülü Kelebekler, Tolga Karaçelik » Sundance Film Festivali-En İyi Film Ödülü » Bükreş Uluslararası Film Festivali-En İyi Film Ödülü 2019: Nuh Tepesi, Cenk Ertürk » Tribeca Film Festivali-En İyi Senaryo ve En İyi Erkek Oyuncu Ödülleri NURI BILGE CEYLAN, KIŞ UYKUSU FILMI ILE 67. CANNES FILM FESTIVALI’NDE ALTIN PALMIYE ÖDÜLÜ, 2014 472 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI TRT Ortak Yapımı- It Must Be Heaven, Elia Suleiman » 72. Cannes Film Festivali- FIPRESCI Ödülleri Ana Yarışma bö- lümünde En İyi Film » 92. Akademi Ödülleri- “Yabancı Dilde En İyi Film” dalında Filis- tin’in Oscar Adayı 2019, TRT ortak yapımı filmlerin ulusal ve uluslararası birçok ödül aldığı bir yıl olmuştur. Aynı yıl festival dolaşımına başlayan “Kovan”, “Uzun Zaman Önce”, “Kapan”, “Dilsiz”, “Omar ve Biz”, “Karınca”,”It Must Be Heaven”, “Mavzer” gibi ortak yapımlar, aralarında dünyanın en önemli film festivallerinden Cannes, Toronto, Moskova, Varşova’nın da bulunduğu 67 organizasyonda yarışıp toplam 33 ödül almıştır. 2021: TRT Ortak Yapımı Quo Vadis, Aida?, Jasmila Zbanic » 93. Oscar Ödülleri’nin En İyi Yabancı Film dalında aday olmuş- tur. » 34. Avrupa Film Ödülleri- En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Oyuncu ödülleri SUNDANCE FILM FESTIVALI, YÖNETMEN TOLGA KARAÇELIK, ‘KELEBEKLER’ FILMI ILE DÜNYA SINEMASI BÜYÜK JÜRI ÖZEL ÖDÜLÜ, 2018 473 Kültürel Yayın Faaliyetleri 473 Kültürel Yayın Faaliyetleri TRT 12 Punto’da Ortak Yapım Desteği Alan Klondike, Maryna Er Gorbach » Sundance Film Festivali - En İyi Yönetmen Ödülü 2022: TRT Ortak Yapımı Huzur Üçgeni, Ruben Östlund » Avrupa Film Ödülleri En İyi Film, En İyi Yönetmen, En İyi Se- naryo ve En İyi Erkek Oyuncu ödülleri 2023: Kuru Otlar Üstüne, Nuri Bilge Ceylan » 76.Cannes Film Festivali-En İyi Kadın Oyuncu Ödülü 76. CANNES FILM FESTIVALI, “KURU OTLAR ÜSTÜNE” FILMININ GÖSTERIMI, 2023 474 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türkiye’de Çekilen Filmler Türkiye’de film çekmek isteyen yabancı film yapımcılarına ve yerli film yapımcılarına verilen çekim izinlerine ilişkin başvuru ve değer- lendirme işlemleri dijital ortamda gerçekleştirilmektedir. Son yıllarda Türkiye’de çekilen filmlerden bazıları şunlardır: » Argo, 2011, Ben Affleck, İstanbul » Skyfall, 2012, Sam Mendes, İstanbul, Adana, Muğla » The Water Diviner, 2014, Russell Crowe, İstanbul, Muğla, Antalya, Çanakkale » Inferno, Ron Howard, 2015, İstanbul » Charlie’s Angels, Elizabeth Banks, 2018, İstanbul » Operation Future, Guy Ritchie, 2021, Antalya Türkiye’deki Uluslararası Film Festivalleri Adana Altın Koza Film Festivali İlk olarak 15-22 Mayıs 1969 tarihleri arasında Altın Koza Film Festiva- li adıyla düzenlenen ve 2009 yılında Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali adını alan festival, 2016 yılından Uluslararası Adana Film Festivali olarak adlandırılmaktadır. Festival, “Dünya Sineması” 475 Kültürel Yayın Faaliyetleri 475 Kültürel Yayın Faaliyetleri ve “Akdeniz Filmleri Seçkisi” ile uluslararası kimliğe bürünmüş, Ak- deniz Ülkeleri Uluslararası Kısa Film Yarışması ile de bu kimliğini pe- kiştirmiştir. Akdeniz ülkelerinin yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri’nden Japon- ya’ya kadar pek çok ülkeden filmleri ve sinema profesyonellerini konuk eden bir sinema platformu hâline ge- len festival, her yıl Türk sinemacıların yanı sıra Avrupa’dan da yaklaşık 700 konuğu ağırlamakta ve 70 bin izleyi- ciye ulaşmaktadır. 18-24 Eylül 2023 tarihinde 30. kez düzenlenen Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali’nin Ödül törenin- de Cumhuriyetimizin 100. Yılına özel olarak verilen ‘‘Sinemamızın Yüzü’’ ödülleri Türkan Şoray ve Kadir İna- nır’a takdim edilmiştir. Ankara Uluslararası Film Festivali İlk kez 1988 yılında Ankara Film Şen- liği adıyla gerçekleştirilen Ankara Film Festivali, 2-10 Kasım 2023 tarih- leri arasında 34’üncü kez düzenlen- miştir. Ulusal Uzun Film Yarışması’nda En İyi Film Ödülü Tunahan Kurt’un “Karganın Uykusu” filmine, En İyi Yönetmen Ödülü “Kör Noktada” fil- miyle Ayşe Polat’a, Mahmut Tali Ön- gören En İyi İlk Film Ödülü ise Umut Subaşı’nın yönettiği “Sanki Her Şey Biraz Felaket” filmine verilmiştir. Fı- rat Özeler’in yönettiği ”Kavur” En İyi Belgesel, Vehbi Bozdağ’ın yönettiği “Kurbağalar” da En İyi Kısa Film seçilmiş; VEKAM Ödülü’ne ise “Laf Aramızda Engürü Kahve” filmiyle Özlem Mengilibörü ve Can Mengili- börü layık görülmüştür. 476 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Uluslararası Antalya Film Festivali 1964 yılında Dr. Avni Tolunay’ın öncülüğünde başlayan ve bugüne dek Yılmaz Güney, Atıf Yılmaz, Ömer Kavur, Halid Refiğ, Yavuz Özkan, Zeki Ökten, Yavuz Turgul, Erden Kıral, Ömer Lütfi Akad, Şerif Gören, Yılmaz Duru, Memduh Ün, Ertem Eğilmez, Nuri Bilge Ceylan, Zeki De- mirkubuz, Derviş Zaim ve Reha Erdem gibi birçok usta ismin sinema yolculuklarındaki en önemli durak olan Antalya Altın Portakal Film Festivali, yıllar içinde ulusal sinemanın kalbinin attığı bir etkinliğe dö- nüşmüştür. Festivalin Türk sinemasına maddi katkı sağlamak ve filmlerin ulus- lararası pazara açılmasına yardımcı olmak amacıyla başlattığı Antal- ya Film Forum, birçok genç ve bağımsız sinemacıya destek sağlamış, aynı zamanda Antalya’yı Türk sinemasının en önemli ulusal endüst- ri merkezine dönüştürmüştür. Kurmaca Pitching, Kurmaca Work in Progress, Belgesel Work in Progress ve Sümer Tilmaç Antalya Film Destek Fonu platformlarından oluşan Antalya Film Forum, ulusal ve uluslararası festivallerde ödüllerle karşılanan birçok yerli yapımın ya- ratılmasını sağlamıştır. Aralarında István Szabó, Francis Ford Coppola, Emir Kusturica, Cat- herine Deneuve, Bob Rafelson, Abbas Kiarostami, Bahman Ghobadi, Asghar Farhadi, Theresa Russell, Krzysztof Zanussi, Helen Mirren, Paul Verhoeven, Faye Dunaway, Harvey Keitel, Mickey Rourke, Aud- rey Tautou ve Adrien Brody’nin de olduğu birçok ünlü ismi Antalya’da ağırlayan Antalya Altın Portakal Film Festivali, Uluslararası Film Ya- pımcıları Dernekleri Federasyonu (FIAPF) üyesidir. Uluslararası İstanbul Film Festivali İlk kez 1982’de İstanbul Festivali kapsamında, “Sanatlar ve Sinema” te- malı altı filmin gösterildiği bir film haftası olarak düzenlenen İstanbul Film Festivali, 1984 yılından itibaren “Sinema Günleri” adıyla nisan aylarında düzenlenen ayrı bir etkinlik hâlini almıştır. 1989 yılı başın- da, FIAPF (Uluslararası Film Yapımcıları Dernekleri Federasyonu) tarafından “özel konulu, yarışmalı festival” kategorisinde tanınarak dünyanın önde gelen festivalleri arasına giren Sinema Günleri, “İstan- bul Film Festivali” adını almıştır. Özel ve tematik bölümlerin yanı sıra, dünya klasikleri, retrospektifler, canlı müzik eşliğinde sessiz film gösterimleri, canlandırma sineması ve belgesellerin yer aldığı festivalde her yıl yaklaşık 140 film göste- 477 Kültürel Yayın Faaliyetleri 477 Kültürel Yayın Faaliyetleri rilmektedir. İstanbul Film Festivali, gösterilen film sayısı itibarıyla Tür- kiye’deki en kapsamlı, 2023 yılında 90 bine varan izleyici sayısıyla da Türkiye’nin en büyük film festivali sayılmaktadır. Türkiye’de sinemanın gelişimini teşvik etmeye, Türk sinemasının uluslararası alanda tanıtımına katkıda bulunmaya ve kaliteli yapımla- rın Türkiye’de ticarî gösterime girmesine aracılık etmeyi amaç edinen İstanbul Film Festivali, EURIMAGES gibi uluslararası kurum ve kuru- luşların Türk sinema endüstrisi ile tanışmasına da öncülük etmekte- dir. Türkiye’nin en köklü ve en etkili uluslararası sinema etkinliği olan İstanbul Film Festivali, geçtiğimiz 42 yılda İstanbullulara 111 ülkeden 6 bin 276 filmi yaklaşık 4,5 milyon izleyiciye ulaşmıştır. 7-18 Nisan 2023 tarihleri arasında 43’üncüsü gerçekleştirilen festival- de 12 gün boyunca 134 uzun ve 29 kısa metrajlı film, 6 salonda seyirci- ye sunulmuştur. Gezici Festival Gezici Festival, sinemanın seçkin örneklerini Türkiye’nin değişik kentlerindeki sinemaseverlere sunmak ve Türkiye sinemasını dünya- ya tanıtmak için 1995 yılında yola çıkmıştır. Türkiye’den yeni filmler, BIR TUTAM KARANFIL FILMININ TÜRKIYE PROMIYERI 478 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI sosyal ve kültürel konuları sinema aracılığıyla gündeme getiren özel gösterimler ve kısa film seçkileri ile Gezici Festival her yıl bir ay bo- yunca farklı kentlere konuk olmaktadır. Son 25 yıl içinde Ankara, Artvin, Bakü (Azerbaycan), Bursa, Çanak- kale, Diyarbakır, Drama (Yunanistan), Edremit, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kars, Kastamonu, Kayseri, Malatya, Mersin, Ordu, Samsun, Saraybosna (Bosna Hersek), Sinop, Tiflis (Gürcistan), Üs- küp (Makedonya) ve Van kentlerinde gösterimlerini gerçekleştirmiş- tir. Festivalin bir amacı da konuk olarak Türkiye’ye gelen yabancı si- nemacılarla Türk sinemacıları bir araya getirmek ve ortak projelerin oluşmasına katkıda bulunmaktır. 27. Gezici Festival, 2022 yılında 2-8 Aralık’ta Ankara’da, 9-11 Aralık’ta Sinop’ta ve 12-14 Aralık’ta Kastamo- nu’da düzenlenmiştir. Bugüne kadar 5 ülkede 23 şehre giden Gezici Festival, 56 bin 872 kilo- metre yol katetmiştir. Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali Uçan Süpürge, kadınların sinema alanındaki emeğini görünür kılmak amacıyla, 1998 yılında Türkiye’de ilk defa uluslararası kadın filmleri festivalini başlatmıştır. UÇAN SÜPÜRGE ULUSLARARASI KADIN FILMLERI FESTIVALI 479 Kültürel Yayın Faaliyetleri 479 Kültürel Yayın Faaliyetleri Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali; panel, söyleşi ve sergilerin yapıldığı uluslararası bir organizasyon olarak varlığını sür- dürmektedir. Kadın yönetmenlerin filmlerinin gösterildiği festival kapsamında her yıl dünya çapında kadın yönetmenler ve oyuncular davet edilerek “Türkiye’de Kadın Yönetmen ve Yapımcılar Buluşma- ları” gerçekleştirilmektedir. Etkinlikte, bu alanda çalışan kadınlar arasında iletişim ağı kurulmakta ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusun- da eğitimler verilmektedir. 24. Uçan Süpürge Uluslararası Ka- dın Filmleri Festivali, hibrit modelle “Araftan Çıkmak” temasıyla gerçek- leştirilmiştir. Türkiye ve dünyadan katılan 33 ülkenin kadın yönetmen- lerinin filmleri, 5-11 Haziran 2023 tarihleri arasında Başkentli sanatse- verlerle buluşmuştur. Malatya Uluslararası Film Festiva- li Malatya Valiliği ve Malatya Kayısı Araştırma-Geliştirme ve Tanıtma Vakfı tarafından ilk olarak 2010 yı- lında düzenlenmiş, 10’uncusu ise 10-14 Aralık 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Sinemasal Açık Hava Sinema Festi- vali 2012’de “Sinemasal” ismiyle bir sos- yal girişim hâline gelen festival, “Bir film izlersin hayatın değişir, bir ço- cuk değişirse dünya değişir!” sloga- nıyla global çapta sinemaya erişim sorununu ortadan kaldırmaya çalış- maktadır. Sinemasal, gönüllüleri ve destekçileri sayesinde her yıl yüz binlerce çocuk sinemanın büyülü dünyasıyla tanışmaktadır. “Sinema Artık Köylerde!” sloganı eşliğinde, 17-30 Haziran 2013 tarihle- ri arasında Güneydoğu Anadolu bölgesinde altı ilde ilk festival hayata ANADOLU’DA 30 BIN ÇOCUK SINEMAYLA BULUŞTU. 10. MALATYA ULUSLARARASI FILM FESTIVALI 480 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI geçirilmiştir. 14 gün süren festivalde yedi ülkeden 45 gönüllü görev al- mış ve 7 bin çocuğa hayatlarında ilk kez sinema deneyimi yaşatılmış- tır. Türkiye’nin ulaşılması en zor dağ köylerine gerçek sinema deneyimini taşıyan Sinemasal, zamanla köylerin yanı sıra şehirlerin geri planda kalmış mahallelerine de ulaşmaya başlamıştır. Sinemasal’ın 2017’de Peru, Güney Afrika ve Filipinler ofisleri açılmış, 2022 sonu itibarıyla ulaşılan çocuk sayısı 4 milyonu aşmıştır. Uluslararası Boğaziçi Film Festivali Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı (BKSV) tarafından gerçekleştirilmekte olan Boğaziçi Film Festivali; Türkiye’de ve dünyada etik, estetik ve teknik bütünlüğe sahip sinema filmlerinin gelişmesine katkı sağlan- masını, genç yapımcı ve yönetmenlerin yeni filmler üretmesine maddi ve manevi destekler oluşturulmasını, ülke sinemasının yurt içinde ve yurt dışında tanıtılmasını hedeflemektedir. 2023 yılında 11’incisi dü- zenlenmiştir. TRT World Citizen Humanitarian Film Festivali TRT World Citizen Humanitarian Film Festivali; 2018 yılından bu yana film yapımcılarına küresel insanî meseleleri benzersiz ve yaratı- cı bir bakış açısıyla keşfetmeleri için bir platform sağlamaktadır. Savaş ve şiddetli çatışmalar, küresel salgın, mülteci ve göç krizi, iklim değişik- liği ve kirlilik, kadın hakları, açlık ve gıda kıtlığı, evsizlik ve yoksulluk gibi dünyamızı etkileyen birçok kriz, çoğu görülmeyen ve duyulmayan dünya çapında milyarlarca insanın hayatı üzerinde ciddi etkilere sahip- tir. Festivalin amacı, bu bireylerin hikâyelerini paylaşmak, seslerini ve anlatılarını duyurmak için bir plat- form sağlamaktır. Festivalin beşincisi 5 Kasım 2023 tarihinde Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenmiş, ödüller Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Al- tun tarafından verilmiştir. 481 Kültürel Yayın Faaliyetleri 481 Kültürel Yayın Faaliyetleri TRT Belgesel Film Yarışması Türk belgeselciliğinin gelişmesine katkıda bulunmak ve belgesel film- lerin seyirciyle buluşmasını sağlamak amacıyla, ulusal düzeyde 2008 yılında ilk kez “TRT Belgesel Film Yarışması” düzenlenmiştir. 2010 yı- lında TRT Belgesel Ödülleri’nin kategorilerine “uluslararası” alanın da dâhil edilmesiyle daha geniş bir kapsamda film değerlendirmelerine başlanmıştır. 14-17 Aralık 2023 tarihlerinde “Köklü İzler, Güçlü Hikâ- yeler” mottosuyla 14’üncüsü düzenlenen TRT Uluslararası Belgesel Ödülleri, 93 ülkeden 998 belgesel filmin katılımıyla gerçekleştirilmiş- tir. Sinema Alanındaki Önemli Gelişmeler Kronolojisi Türk Sinema Tarihinin O Zamana Kadar Yapılmış En Büyük Pro- düksiyonu Ünvanı 18 Nisan 2002 tarihinde Nahid Sırrı Örik’in Sultan Hamid Düşerken adlı kitabından uyarlanan, yönetmenliğini TRT prodüktörü Ziya Öz- tan’ın yaptığı film vizyona girmiştir. Türk sinema tarihinin o zamana kadar yapılmış en büyük prodüksiyonu ünvanını alan film; Yıldız Sa- rayı, Maslak Kasrı gibi gerçek mekânların yanı sıra, Beyoğlu ve İstiklal Caddesi’nin eski hâllerinin yeniden inşa edildiği Marmara Üniversite- sinin bahçesineki dev setlerde çekilmiştir. Güney Kore’de Türk Sinemasının 100. Yılı Kutlaması Resepsiyonu 2-12 Ekim 2014 tarihleri arasında düzenlenen Busan Uluslararası Film Festivali vesilesiyle 2 Ekim 2014 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından açılış resepsiyonu organize edilmiş ve resepsiyonda Türk sineması hakkında bilgiler, görseller eşliğinde katılımcılara aktarıl- mıştır. Ertuğrul Filminin Gala Gösterisi Türk-Japon ilişkilerinde önemli bir yeri olan Ertuğrul Fırkateyni facia- sını konu alan filmin galası, 1 Aralık 2015 tarihinde Tokyo Uluslararası Forumu’nda gerçekleştirilmiştir. Sinema Filmlerinin Sayısallaştırılması Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü ile Aralık 2016 tarihinde başlatılan ortak çalışma ile TRT arşivlerinde bulunan sine- ma filmlerinin sayısallaştırılması çalışmasına başlanmıştır. 482 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Filmleri Festivali (Güney Kore) 27-29 Ekim 2017 tarihleri arasında Seul’da Türk Filmleri Festivali dü- zenlenmiştir. Festivalde, Türkiye’nin Oscar adayı “Ayla” filminin özel gösterimi yapılmıştır. Festival kapsamında ayrıca, Türk sinemasının önemli filmleri arasında yer alan “Kış Uykusu”, “Koca Dünya”, “Kalan- dar Soğuğu”, “Dağ 2”, “Aşk Tesadüfleri Sever” ve “Unutursam Fısılda” gibi bazı filmler Güney Koreli sinemaseverlerin beğenisine sunulmuş- tur. Hollywood Türk Film Festivali 20-22 Ekim 2017 tarihleri arasında Los Angeles’taki ünlü Paramount Pictures stüdyolarının sinema salonlarında Sinema Genel Müdür- lüğünün destekleriyle bir film festivali gerçekleştirilmiştir. Festivale yerli ve yabancı oyuncular, basın mensupları ve Hollywood sineması sektörünün önde gelen isimleri katılmışlardır. Festivalde dört uzun metrajlı ve beş kısa metrajlı film gösterilmiştir. Festival kapsamında Türk ve Amerikan sanatçılara ödüller verilmiştir. “Türkiye’de Suriyeli Çocuk Olmak” Kısa Film Yarışması 2017 yılında TRT’nin organizasyonunda, “Türkiye’de Suriyeli Çocuk Olmak” adlı kısa film yarışması düzenlenmiştir. Kiev Türk Filmleri Günleri Türk sinemasının ve Türk filmleri aracılığıyla Türkiye’nin ve Türk kül- türünün tanıtılması amacıyla 4-6 Mayıs 2018 tarihleri arasında Kül- TÜRK FILMLERI FESTIVALI (GÜNEY KORE) HOLLYWOOD TÜRK FILM FESTIVALI 483 Kültürel Yayın Faaliyetleri 483 Kültürel Yayın Faaliyetleri tür ve Turizm Bakanlığı himayesinde Kiev’de Türk Filmleri Festivali düzenlenmiştir. Etkinlik kapsamında Türk sinemasının ödüllü filmle- rinden beşi Ukrayna izleyicisinin beğenisine sunulmuştur.  2017 yılı yapımı “Çınar” filmi ile açılan festivalde, Kaan Müjdeci’nin “Sivas”, Yılmaz Erdoğan’ın “Kelebeğin Rüyası”, Mustafa Kara’nın “Ka- landar Soğuğu” ve Çağan Irmak’ın “Unutursam Fısılda” filmleri seyirci ile buluşmuştur. Tarihî Kiev Sineması’nda düzenlenen etkinliğin galasına her yaştan sinemaseverler, Ukrayna’da faaliyet gösteren diplomatik misyon tem- silcileri, akademisyenler ve basın mensupları katılmıştır. KİNENOVA Uluslararası Film Festivali 3-12 Ekim 2018 tarihleri arasında Üsküp`te düzenlenen KİNENOVA Uluslararası Film Festivali’nde Sinema Genel Müdürlüğünden ilk film desteği alan Banu Sıvacı’nın ilk uzun metraj sinema filmi Güvercin’in gösterimi yapılmıştır. Tüm Zamanların Yerli-Yabancı En İyi Açılışını Yapan Çizgi Filmi 2018 yılında, Türkiye’nin en çok izle- nen ve dijital oyunları en çok indiri- len, TRT’nin ortak yapımcısı olduğu, RAFADAN TAYFA DEHLIZ MACERASI 484 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Rafadan Tayfa”nın sinema uyarlaması “Rafadan Tayfa Dehliz Mace- rası” vizyona girmiştir. Rafadan Tayfa Dehliz Macerası, ilk üç günde 243 bin 696 seyirci tarafından izlenerek “Türkiye’de Tüm Zamanların En İyi Açılışını Yapan Yerli Animasyon” olmuştur. En çok kazanan yer- li animasyonların yer aldığı listede ilk üç günlük gişesiyle zirveye otu- ran “Rafadan Tayfa” dördüncü gününde ise dünya çapındaki yapımla- rı geçmeyi başararak “Tüm Zamanların Yerli Yabancı En İyi Açılışını Yapan Çizgi Filmi” olmuştur. En İyi Araştırma Ödülü 2018 yılında, TRT World’ün “Suriye Yolunda Sessiz Ölüm” belgeseli, İtalya’da dünyanın en saygın araştırmacı gazetecilik ödülleri arasın- da yer alan Documentari İnchieste Giornalismi’de “En İyi Araştırma” ödülünü almıştır. 2019 Türkiye-Rusya Karşılıklı Kültür Yılı Çerçevesinde Yapılan Et- kinlikler 23-28 Mayıs 2019 tarihleri arasında düzenlenen Ulyanovsk 11. Ulus- lararası Film Festivali’ne “2019 Rusya-Türkiye Kültür ve Turizm Yılı” kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü- nün desteğiyle üç Türk filmi ile katılım sağlanmıştır. Uzun Hikâye, Kelebeğin Rüyası ve Yozgat Blues filmleri Rusça alt yazılı olarak seyir- cilerle buluşmuştur. 17-19 Haziran tarihleri arasında St. Petersburg’da Rodina Sineması’nda Türk Sineması Günleri düzenlenmiş, yedi Türk filmi Rusça alt yazılı olarak seyircilere sunulmuştur. 2019 Türkiye-Rusya Karşılıklı Kültür Yılı çerçevesinde St. Petersburg şehrinde düzenlenen “Uluslararası Kültür Forumu”na Özel Ülke sta- tüde katılım sağlanmış ve Türkiye Sinema Günleri faaliyetleri gerçek- leştirilmiştir. Türkiye-Kuzey Makedonya Sinema Çalıştayı 23-26 Nisan 2019 tarihlerinde Sinema Genel Müdürlüğünce destekle- nen Türkiye-Kuzey Makedonya Sinema Çalıştayı ve Türk Kültür Haf- tası’nın organizasyonu yapılmıştır. Selanik’te 2. Türk Film Günleri Atina Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşavirliği tarafından ilki 2016 yılında Atina’da düzenlenen Türk Filmleri Günleri’nin ikincisi, Selanik 485 Kültürel Yayın Faaliyetleri 485 Kültürel Yayın Faaliyetleri Başkonsolosluğu ve Selanik Film Festivali ile iş birliğiyle 27-30 Mayıs 2019 tarihleri arasında Selanik’te gerçekleştirilmiştir. Gösterime sunulan filmler sayesinde izleyicilerin 1970’li yıllardan gü- nümüze Türkiye’nin birçok yerini görebilmelerinin yanı sıra Türk ve Yunan kültürlerinin ve yaşam tarzlarının benzerliklerine bir kez daha şahit olma imkânı bulacaklarının altı çizilmiş, Türk ve Yunan kültür ilişkilerinin daha da geliştirilmesine yönelik iki tarafın da temennileri dile getirilmiştir. Programın ikinci gününde ise Küf ve Sivas filmlerinin gösterimi ön- cesinde ve sonrasında aktör Ercan Kesal ve yönetmen Kaan Müjdeci seyirci ile buluşmuşlardır. Türk Filmleri Haftası Tanıtma Genel Müdürlüğü ve Sinema Genel Müdürlüğü desteği ile 22- 26 Nisan 2019 tarihleri arasında Bişkek’te organize edilen Türk Filmle- ri Haftası’nın gerekli bürokratik işlemleri, yerel muhataplarla görüşme ve planlamaları ve gereken diğer destekler sağlanmıştır. 16 Mayıs 2019 günü Kırgız-Rus Slavyan Devlet Üniversitesi tarafından organize edilen “İran, Almanya ve Türkiye Sinemasındaki Yeni Hu- suslar” konulu seminerde yabancı dil olarak Türkçe eğitim alan öğren- cilere ve diğer izleyicilere “Suda Balık” adlı gençlik filmi gösterilmiştir. 486 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Dünyası Kültür Başkenti Oş-Film Haftası Kırgızistan’ın Oş şehri 2019 Yılı TÜRKSOY Türk Dünyası Kültür Baş- kenti ilan edilmiştir. Bu vesile ile Oş’ta Kültür ve Turizm Bakanlığı Si- nema Genel Müdürlüğü destekleri ile Yerli Düşünce Vakfı tarafından 17-19 Eylül tarihleri arasında Türk Film Günleri gerçekleştirilmiştir. Anılan Türk Filmleri Günleri üç gün süre ile Oş Cemetey (Semetey) ve Nur sinemalarında gerçekleştirilmiştir. Türk Dünyası Gazeteciler Federasyonu Türk Dünyası Ödüllü Belgesel Film Gösterimleri Kırgızistan’da 12-15 Aralık 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen 9. Uluslararası Bağımsız Devletler Topluluğu Baltık ve Gürcistan, Kır- gızistan Kısa Metrajlı Film Festivali çerçevesinde 13 Aralık 2019 günü Bişkek’te Cengiz Aytmatov Sinema Evi’nde Türkiye Cumhuriyeti Biş- kek Büyükelçiliği himayelerinde, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve K.C. Kültür, Enformasyon ve Turizm Bakanlığı destekleriyle, Türk Dünyası Gazeteciler Federasyonu Türk Dünyası Ödüllü Belgesel Film Gösterimleri gerçekleştirilmiştir. TRT Senaryo Günlerinde Oscar Başkanı Türk sinemasını dünya pazarında daha tanınır hâle getirmek için 5-13 Temmuz 2019 tarihleri arasında, “12 Punto TRT Senaryo Günleri”nin ilki İstanbul’da gerçekleşmiş, organizasyonun jüri baş- kanlığını Oscar Başkanı John Bailey yapmıştır. TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTI OŞ-FILM HAFTASI 487 Kültürel Yayın Faaliyetleri 487 Kültürel Yayın Faaliyetleri Göç Filmleri Festivali Dünyanın en geniş katılımlı ve kapsamlı tematik film festivali olarak yola çıkan Uluslararası Göç Filmleri Festivali, 14-21 Haziran 2020 ta- rihleri arasında online olarak T.C. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Kültür ve Turizm Bakanlığının da desteği ile İçişleri Bakanlığı tarafın- dan düzenlenmiştir. 50’den fazla filmin gösterildiği festival; yerli ve yabancı yüzlerce si- nemacı, basın mensubu, sivil toplum kuruluşlarından katılımcılar ve akademisyenleri ağırlamıştır. Uluslararası Göç Filmleri Festivali, her- kesi insanlığın ortak kaderi göçün medeniyete katkılarını, toplumlar arasındaki kültürel etkilerini ve adaptasyon süreçlerini yeniden anla- maya davet ederek farkındalık artırmaya önemli katkılar sunmuştur. 2011 yılından bu yana maruz kaldıkları insanlık dışı koşullar sebebiyle doğduğu toprakları terk etmek zorunda kalan milyonlarca göçmene kucak açan Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen festival, insanlı- ğın gündeminden hiç düşmeyen göç olgusuna ayna tutmuştur. Uluslararası Göç Filmleri Festivali, göçlerin tarih boyu tüm milletle- rin yaşadığı ortak bir hikâye olduğuna vurgu yapmayı ve bu konuda GÖÇ FILMLERI FESTIVALI 488 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI farkındalık yaratmayı hedeflemiştir. Sinema aracılığıyla göçlerin ta- rih boyu toplumlara katkılarını gündeme getirmeyi amaçlayan Ulus- lararası Göç Filmleri Festivali, ağırlıklı olarak göç, göçmenler, göçün toplumlar arası kültürel etkileri, medeniyete katkıları ve insanların adaptasyon süreçlerine ilişkin değişim konularını irdeleyen filmlere ve bunları işleyen yönetmenlere odaklanmıştır. TRT Ödülü 2022 yılında, TRT’nin dünya sinemasına desteklerine bir yenisi daha eklenmiş ve 43. kez düzenlenen Durban Uluslararası Film Festivali’n- de ilk kez bir filme “TRT Ödülü” verilmiştir. Moritanya-Fransa ortak yapımı “The Missing Camel” isimli belgesel söz konusu ödülün sahibi olmuştur. London City Film Awards’dan Ödül TRT İç Yapımlar Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan “Kardan Mürekkep” belgeseli “London City Film Awards” etkinliğinde “En İyi Uzun Metraj Belgesel” ödülünün sahibi olmuştur. LONDON CITY FILM AWARDS’DAN ÖDÜL 489 Kültürel Yayın Faaliyetleri 489 Kültürel Yayın Faaliyetleri Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali Beyoğlu Kültür Yolu Festivali kapsamında; Türk dünyası ülkeleri ara- sındaki kültürel ve sanatsal iş birliği olanaklarının arttırılması ve yu- muşak güç olan sinema sanatı vasıtasıyla müşterek tarihî, kültürel ve toplumsal değerlerimizin güçlenmesine ile ortak projeleri üretilme- sine katkı sağlamak amacıyla Türk dünyasının sinemadaki varlığı, Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali ile 8 -12 Kasım 2021 tarihleri arasında beyaz perdeye taşınmıştır. Türkiye dâhil 13 ülkeden 42 film ile 100’ün üzerinde sinemacıyı bir araya getiren, içerisinde Türk Dünyası I. Sinema Zirvesi de düzenle- nen ve büyük ilgi gören Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali’nin ikincisi 2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilen Bursa’da 1-5 Kasım 2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Uzun Metraj Kurmaca Film ve Belgesel Film yarışmalarının gerçekleş- tirildiği festivale 17 ülkeden 52 film katılmıştır. Ayrıca, festival kapsa- mında Türk Dünyası Sinema Zirvesi’nin ikincisi de gerçekleştirilmiş- tir. Festivalin üçüncüsü, 8-11 Ekim 2023 tarihleri arasında Azerbaycan’ın Bakü ve Şuşa şehirlerinde gerçekleştirilmiştir. 3. KORKUT ATA TÜRK DÜNYASI FILM FESTIVALI, AZERBAYCAN 2023 490 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Özbekistan’da “Cumhuriyet’in 100. Yılı Kültür Gecesi ve Türk Film Günleri” Etkinliği Özbekistan’da düzenlenen İpek Yolu İncisi 15. Taşkent Uluslararası Film Festivali kapsamında festivalin özel konuğu Türkiye Cumhuri- yeti’nin Kuruluşunun 100. Yılı Kültür Gecesi ve Türk Film Günleri’nin açılışı yapılmıştır. Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) Genel Sekreteri Sultan Raev, festival çerçevesinde Taşkent’te yapılan Türk Halkları Sinemacılar Forumu’nda Azerbaycan, Kazakistan, Kırgı- zistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin sinema yetkililerini bir çatı altında toplayacak Türk Dünyası Sinemacılar Bir- liğini kurduklarını ve Başkanı olarak Özbekistan Sinematografi Birliği 15. TAŞKENT ULUSLARARASI FILM FESTIVALI KAPSAMINDA ÖZBEKISTAN’DA “CUMHURIYET’IN 100. YILI KÜLTÜR GECESI VE TÜRK FILM GÜNLERI” ETKINLIĞI, TAŞKENT, 2023 491 Kültürel Yayın Faaliyetleri 491 Kültürel Yayın Faaliyetleri Başkanı Firdavs Abduhalikov’u seçtiklerini söylemiştir. Türk Dünyası Sinemacılar Birliğinin Türk dünyasına hayırlı ve uğurlu olmasını di- leyen Raev, konuşmasının ardından Türk dünyası sinemasına emeği geçen, sinemaya ömrünü adayan ve gelişmesinde katkı sağlayan sine- ma sanatçılarına TÜRKSOY’un Onur Nişanı’nı takdim etmiştir. Onur Nişanı takdim edilenler arasında Azerbaycanlı Elçin Guliyev, Kırgı- zistanlı Artıkpay Suyundukov, Kazakistanlı Tungışbay Jamankulov, Türkmenistanlı Maya Aymedova, Özbekistanlı Gülçehre Camilova, Türk sinema sanatçısı ve yönetmen Semih Kaplanoğlu yer almıştır. Sinema Atölyeleri AA Akademi koordinasyonundaki sinema eğitimleri kapsamında 2024 yılı itibarıyla ayda iki kez farklı temalarla sinema atölyeleri dü- zenlenmeye başlanmıştır. Atölyelerde, “Soykırıma Tanık Olmak”, “Film Nasıl Okunur?”, “Türk Sinemasının Doğuşu” gibi başlıklar işlen- miştir. Sinemada gazeteci ve basın imajı üzerine araştırmalar yapan, AA Dış ve Ekonomi Haberleri Yayın Müdürü Barışkan Ünal, 7 Mart tarihinde “Film Çözümlemesi” temasıyla düzenlenen son atölyede “Spotlight” filminin analizini yapmıştır. ‘SOYKIRIMA TANIK OLMAK’ BAŞLIKLI SINEMA ATÖLYESI’NIN ILK OTURUMU AATÖLYE’DE GERÇEKLEŞTI. 492 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Televizyon Kamu Yayıncılığı TRT Medya sektörü, TRT’nin deneme yayınına başladığı 1968 yılından günümüze önemli değişim ve gelişim göstermiştir. Teknolojik ve top- lumsal alanlardaki yeniliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkan sayısal yayıncılık, yeni medya teknolojileri, toplumsal dönüşümler, küresel- leşme olguları, bireysel davranışları ve izleme kültürünü önemli ölçü- de değişikliğe uğratmıştır. Bu değişimlerle birlikte izleyici/hedef kitle de nüfus ve coğrafya bakımından büyümüş, ulusal hedefler ve amaç- lar küresel boyutlara ulaşmıştır. TRT, özellikle son yıllarda, çağdaş sayısal yayıncılığın gerektirdiği tüm yeni medya olanaklarını yetkin bir biçimde kullanan güçlü ve etkili bir kurumsal yapı oluşturmuştur. Yabancı dilde yayın yapan kanal ve platformlarıyla, uluslararası haberciliğe getirdiği ayrıcalıklı üslupla; geniş, nitelikli ve dünya çapında talep gören içerik yelpazesiyle, prog- ram çeşitliliğiyle TRT, etki alanını uluslararası düzeye taşıyan bir ya- yıncılık anlayışını benimsemiştir. TRT’nin ilk yurt dışı temsilciliği olan TRT Almanya-Berlin Temsilcili- ği 1998 yılında açılmıştır. Bunu 1999 yılında Türkmenistan-Aşkabat, 2000 yılında Azerbaycan-Bakü, Mısır-Kahire ve Belçika-Brüksel tem- silciliklerinin açılışı takip etmiştir. Daha sonra 2002 yılında ABD-Was- hington, 2004 yılında da Özbekistan-Taşkent büroları açılmıştır. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, üyesi olduğu Avrupa Yayın Birliği (EBU)’nin teletekst yayıncılığı konusundaki teknik ve içerik biçim öl- çütlerini dikkate alarak 1990 yılında TELEGÜN adıyla teletekst yayını başlatmıştır. Türkiye’de hâlen sadece TRT tarafından verilen bu hiz- met, yurt dışından da takip edilebilmektedir. 2000’li Yıllar » 25 Nisan 2000 tarihinde, Çanakkale Kara Zaferi’nin 85. Yıl Dönü- mü ve Anzak Günü’nde, ilgili ülkelerin devlet erkânı ve yaklaşık 10 bin Avusturalyalının katılımıyla, Çanakkale Büyük Abide ve Anzak Koyu’nda düzenlenen törenler, Avusturalya’dan da izlenebilecek şe- kilde naklen yayımlanmıştır. » 2002 yılında TRT’nin web sitesi, e-Devlet ödüllerinden En İyi Mer- kezî Yönetim Web Sitesi Ödülü’nü almıştır. Aynı yıl TRT’nin 6’ncı yurt dışı bürosu ABD-Washington’da açılmıştır. 493 Kültürel Yayın Faaliyetleri 493 Kültürel Yayın Faaliyetleri » 2003 yılında TRT, Türkiye adına katıldığı 48. Eurovision Şarkı Ya- rışması’nı, Sertab Erener’in yorumladığı “Everyway That I Can” şar- kısıyla kazanmış ve Türkiye’ye birinciliği getirmiştir. » TRT’nin Özbekistan-Taşkent bürosu, 2004 yılında açılmıştır. Yurt dışında da etkin bir yayıncı olan TRT, Asya-Pasifik Yayın Birliği (ABU) Asiavision sözleşmesini imzalamıştır. » 2004’te, 49. Eurovision Şarkı Yarışması finali İstanbul’da TRT’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilmiştir. 36 ülkeye canlı yayın ile akta- rılan yarışmada Türkiye’yi Athena grubu “For Real” adlı parçayla temsil etmiştir. » 2005 yılında, Uluslararası İzmir Universiade Olimpiyat Oyunla- rı’nın yurt içi ve yurt dışı yayınları gerçekleştirilmiştir. Aynı yıl için- de, TRT ve (ABU) Asya-Pasifik Yayın Birliği arasında Asiavision Sözleşmesi imzalanmıştır. » 22 Haziran 2006 tarihinde TRT, dünyanın en önemli yayın kuru- luşlarından Walt Disney Şirketi ile Kurumsal İş Birliği Anlaşması imzalamıştır. » 2007’de TRT, televizyon programı dalında “Damal’ın Bebekleri” ve radyo programı dalında “Konuşa Konuşa”, “Organ Nakli” ve “8 Mart Dünya Kadınlar Günü” programlarıyla Çağdaş Gazeteciler Derne- ğinden iki ödül almıştır. » 9-11 Mayıs 2008 tarihleri arasında, dünyanın en çok izlenen motor sporları organizasyonu olan Formula-1 yarışlarının üç yıllık yayın 48. EUROVISION ŞARKI YARIŞMASI, BÜLEND ÖZVEREN, SERTAB ERENER, 25 MAYIS 2003 494 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI hakkı TRT tarafından alınmıştır. Yarışların İstanbul ayağı geniş bir yapım kadrosuyla ekrana taşınmıştır. » 13 Haziran 2008 tarihinde, Cengiz Aytmatov’un cenaze töreni Biş- kek’ten 100 dakika süreyle canlı yayımlanmıştır. » 11 Temmuz 2008’de, Srebrenitsa Soykırımı’nı anma ve 307 şehidin defin törenlerinin canlı yayını 26 saat sürmüştür. Bu süre, TRT tari- hinde “Mehmetçikle El Ele” kampanyasından sonraki en uzun sü- reli canlı yayın olmuştur. » 1 Ağustos 2008 tarihinde, Türk Mukavemet Teşkilatının 50. ku- ruluş yıl dönümünde “Aslında Kimse Uyumuyordu” adıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden 6 saat canlı yayın yapılmıştır. » 1 Kasım 2008 tarihinde Türkiye’nin ilk ve tek yerli çocuk kanalı TRT Çocuk yayın hayatına başlamıştır. » 20 Kasım 2008 tarihinde hayata geçirilen www.trtvotworld.com, 31 dilde haber yayını ile yeni medya hizmet ortamındaki yayıncılar arasında dünyada 5. sırada yer almıştır. Günümüzde ise yayın yapı- lan bölgeyle ve bütün dünyayla ilgili sıcak gelişmeler, uzmanların FORMULA-1, PETROL OFISI TÜRKIYE GRAND PRIX, İSTANBUL PARK PISTI, 2008 495 Kültürel Yayın Faaliyetleri 495 Kültürel Yayın Faaliyetleri görüşlerinin de yer aldığı kapsamlı, tarafsız ve doğru bir içerikle 41 dilde dünya kamuoyuna sunulmaktadır. » 25 Aralık 2008’de, TRT Çok Dilli Kanal Koordinatörlüğünde Kürtçe televizyon kanalı İstiklâl Marşı ile test yayınına başlamıştır. » Yine 2008’de, Türk belgeselciliğinin gelişmesine katkıda bulunmak ve belgesel filmlerin seyirciyle buluşmasını sağlamak amacıyla, ulusal düzeyde “TRT Belgesel Film Yarışması” düzenlenmiştir. Dı- şişleri Bakanlığı, Selanik Başkonsolosluğu ve Gümülcine Başkon- solosluğunun ev sahipliğinde, 95 yıl sonra ilk defa gerçekleştirilen TSM konseri, TRT-4’ten canlı olarak yayımlanmıştır. » 1 Ocak 2009 tarihinde farklı dil ve lehçelerde yayın yapan ilk kanal TRT 6 Kürtçe yayına başlamıştır. Kanalın adı 2015 yılında TRT Kur- dî olarak değişmiştir. » 26 Ocak 2009 tarihinde, TRT 1’de “İnsanlık Aşkına Gazze’ye Yardım Kampanyası”nın yayını düzenlenmiştir. » 31 Ocak 2009’da, TRT Belgesel Ödülleri’nin ilkinde beş profesyo- nel kategori, beş de amatör kategori olmak üzere 10 ödül, TRT’nin 41. yıl dönümü münasebetiyle TRT 1 kanalından canlı yayımlanan özel program ile sahiplerine verilmiştir. » 21 Mart 2009 tarihinde; Balkanlar’dan Orta Asya’ya, Ortadoğu’dan Kafkaslara 27 ülke ve 13 muhtar cumhuriyette yaklaşık 250 milyon nüfuslu bir coğrafyaya hitap eden TRT Avaz, yayın hayatına başla- yarak Türkçe, Azerbaycan Türkçesi, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe ve Türkmence programları ile yayın coğrafyasındaki bütün ülkelerde- ki izleyicilerin ortak sesi, kendilerinden bir şeyler buldukları ortak kanal olmuştur. » 29 Mart 2009 tarihinde, dünyanın en çok izlenen spor dalları ara- sında yer alan Formula-1 yarışları TRT 1 ekranından canlı yayım- lanmıştır. 17 etaplık yarışın yayınları, yaklaşık 700 milyon izleyiciye ulaştırılmıştır. » 8 Mayıs 2009 tarihinde TRT Türk, uluslararası Türkçe ha- ber ve kültür kanalı kimliğiyle yayınlarına başlarken aynı yıl test yayınlarına başlayan TRT Anadolu ise TRT ile Yerel ve Bölgesel Televizyonlar Birliğinin ortaklaşa yayın yapaca- ğı kanal olarak öngörülmüştür. TRT Türk, 16:9 formatıyla ya- yın yapan Türkiye’nin ilk ve tek televizyon kanalı olmuştur. 17 Ekim 2009 tarihinde, “Tanık Olmaya Hazır mısınız?” sloganıyla yayına başlayan TRT Belgesel kanalı, Türkiye’yi İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ve Türkçe, beş dilde dünyaya tanıtmıştır. Kanal, 496 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI turizm programları ile belgesellerin bir arada olduğu, dünyanın iki temalı tek kanalı olma özelliğine sahip olmuştur. » 16 Kasım 2009 tarihinde yayına başlayan TRT Müzik, Türk müziği ağırlıklı olmakla birlikte geçmişten günümüze yerli ve yabancı müzik yayınlarıyla Türkiye’nin ve dünyanın müziğini ekrana taşımıştır. » TRT arşivinde bulunan farklı bir nota yazılım sistemi olan “Hampar- sum” ile yazılmış yaklaşık 150 bin sayfalık dokümanın 60 bin sayfası dijital ortama aktarılarak kültür hayatımıza kazandırılmıştır. 2010’lu Yıllar » TRT, Avrupa ve dünyanın önde gelen haber kanallarından Euro- news’in büyük ortakları arasına girmiş ve Euronews, Ocak 2010’da 9. dil olarak Türkçe yayına başlamıştır. » 18 Mart 2010 tarihinde TRT Haber kanalı yayına geçerken Arapça yayın yapan TRT et-Türkiyye kanalı, Arap ülkelerinde en çok seyre- dilen kanal olma hedefiyle 4 Nisan 2010 tarihinde yayına başlamış, 2015 yılında TRT el-Arabia ismini almıştır. Bugün TRT Arabi adıyla yayın bölgesinde Arapça yayın yapan referans haber kanalı olarak faaliyet göstermektedir. » 2010 yılında, Nevruz Bayramı ve TRT-AVAZ kanalının 1. yaş kut- lamaları sebebiyle, yayın kapsamındaki tüm ülkelerin (Azerbay- can-Kazakistan-Kırgızistan-Türkmenistan) Nevruz kutlamaların- dan canlı bağlantılar yapılıp konserler düzenlenerek oldukça ses getiren bir Türk dünyası buluşmaları ekranlara getirilmiştir. » 29 Haziran 2010’da, Türkiye’nin ilk uluslararası haber kanalı TRT TÜRK, uluslararası habercilikte bir ilkeye daha imza atmış; tarihî Sirkeci Garı’ndan hareket eden yayın, kurgu, vb. için özel hazırla- nan vagonlara sahip Balkan Ekspresi ile Bulgaristan, Romanya, Sır- bistan, Macaristan, Hırvatistan, Bosna Hersek, Kosova, Makedonya ve Yunanistan’dan 2 ay boyunca hafta içi her gün bir saat canlı ya- yın yapmıştır. » Ağustos 2010’da TRT Spor, yayına başlamış, ulusal ve uluslararası tüm spor müsabakalarını ve organizasyonları canlı ya da banttan ekrana taşımaya devam etmektedir. » Ocak 2011’de yayına başlayan TRT Okul, çeşitli yaş gruplarına yöne- lik hazırlanan eğitim ve kültür programlarıyla bir teknoloji ve eği- tim kanalı olmuştur. 497 Kültürel Yayın Faaliyetleri 497 Kültürel Yayın Faaliyetleri » 24 Ocak 2012’de, TRT’nin sevilen dizisi “Seksenler”, prime time kuşağında yayına başlamıştır. Dizi, en çok devam eden televizyon dizileri kategorisinde yer almaya aday olarak 2022 yılında sona er- miştir. » Mayıs 2012’de, Ramazan ayında yayına başlayacak “TRT Diyanet TV” için Diyanet İşleri Başkanlığı ile TRT Genel Müdürlüğü arasın- da protokol imzalanmıştır. » Haziran 2012’de, Bahçeşehir Üniversitesinin Medeniyet Araştır- maları Merkezi (MEDAM) ve TRT iş birliğinde hazırlanan ‘‘Batı’ya Doğru Akan Nehir: Medeniyet” belgeseli, merkezi İngiltere’de bulu- nan Müslüman Sosyal Bilimciler Merkezi tarafından “Yaşam Boyu Başarı Ödülü”ne değer görülmüştür. » 10 Aralık 2012 tarihinde açılan TRT Yayıncılık Tarihi Müzesi, 31 Ocak 2014 tarihinde, TRT’nin kuruluşunun 50. yılı kutlamaları kap- samında hazırlanan bir müze vagonla 20 ili kapsayan bir yolculuğa çıkmış ve halkla buluşmuştur. TRT Yayıncılık Tarihi Müzesi, 2013 yılında yaklaşık 6 bin 500 kişi tarafından ziyaret edilmiştir. » 10 Aralık 2014 tarihinde, Türk televizyon tarihine adını yazdıran TRT dizisi “Diriliş Ertuğrul” ilk bölümü ile AB grubu reyting sırala- masında birinci olmuştur. » Şubat 2015’te, TRT Arapça kanalı yeniden yapılandırılarak TRT el-Arabia ismini almış ve Arap coğrafyasının tamamına yayın yap- maya başlamıştır. » 18 Mayıs 2015 tarihinde test yayınlarına başlayan, İngilizce yayın yapan TRT World, 29 Ekim 2015 tarihinde yayına geçerek uluslara- rası haberciliğe yeni bir üslup getiren ve insanı merkeze alan haber- cilik anlayışıyla kısa zamanda referans bir haber kaynağına dönü- şen, dünya çapında önemli bir Türkiye markası olmuştur. » 4 Ekim 2015 tarihinde 4K UHD televizyon yayıncılığında bir ilk yaşanmış; Türkiye ve Avrupa’da ilk kez bir futbol maçı (Fenerbah- çe-Ajax) TRT 4K kanalında yayımlanmıştır. » 2015 yılında TRT’nin Astana-Kazakistan, Londra-İngiltere ve Üs- küp-Makedonya temsilcilikleri açılmıştır. » 2016’da TRT World, Fransa’nın Cannes kentinde Uluslararası İleti- şim Programları Pazarı MİPCOM 2016’ya katılarak TRT World’ün dünya pazarındaki yayıncılık gücü bir kez daha gözler önüne ser- miştir. 498 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2017 yılında, Türkiye’nin görsel ve işitsel hafızası olan TRT arşivin- deki görüntüler www.trtarsiv.com web sitesiyle izlemeye açılmıştır. Aynı yılın ramazan ayında Cumhurbaşkanlığının desteği ile Türki- ye televizyonlarında bir ilk olan Kur’an-ı Kerim’i Güzel Okuma Ya- rışması TRT 1 ekranlarında yayına girmiş ve bir ramazan geleneği hâline gelmiştir. » 15 Temmuz darbe girişiminin birinci yıl dönümünde TRT, tüm kanallarıyla özel yayınlar gerçekleştirilmiştir. Etkinlikler, TRT ka- nallarında canlı olarak yayımlanırken bu güne özel belgesellerin ilk gösterimleri yapılmıştır. Ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nde ve TBMM’de yaptığı konuşmalar, 22 dilde web platformlarından canlı olarak yayımlan- mıştır. » 18-19 Ekim 2017 tarihlerinde belirsizlik çağında değişime ilham ol- mak amacıyla başlatılan uluslararası forumlar silsilesinin ilki TRT World Forum, dünyanın dört bir yanından yüzlerce siyasetçi, iş adamı, akademisyen, aktivist ve gazetecinin katılımıyla İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. » 2017’de TRT Çocuk kanalının ilk mobil uygulaması IOS ve Android tabanlı olmak üzere kullanıma açılmıştır. » TRT bünyesinde dünyada “pozitif değişime ilham olmak” gayesiyle yola çıkan, çok büyük ve önemli bir sosyal sorumluluk projesi olan TRT World Citizen kurulmuştur. TRT World bünyesinde yer alan Araştırma Merkezi (TRT World Research Centre) faaliyetlerine baş- lamıştır. » 2018 yılı sosyal sorumluluk, ortak yapım, belgesel, dizi ve ka- nalların genel başarıları açısından hem ulusal hem de ulusla- rarası alanda onlarca prestijli ödülün TRT’ye verildiği bir yıl olarak akıllarda kalmıştır. » 2018’de, TRT World’ün “Suriye Yolunda Sessiz Ölüm” belgeseli, İtal- ya’da dünyanın en saygın araştırmacı gazetecilik ödülleri arasında yer alan Documentari İnchieste Giornalismi’de “En İyi Araştırma” ödülünü almış; TRT Radyo’nun sevilen yayınlarından “Radyo Ti- yatroları” yeniden dinleyicisi ile buluşmuş; TRT Belgesel, elliden fazla ülkede çekilen belgesel yapımlarına imza atarak bin 200 saat- lik yeni içerik üretmiştir. » 2019 yılının Ocak ayında TRT Belgesel, “İnsanı anlamak hayatı an- lamaktır” sloganıyla yeni yüzü ve içeriğiyle izleyicilerle buluşmuş- 499 Kültürel Yayın Faaliyetleri 499 Kültürel Yayın Faaliyetleri tur. Aynı yıl, uzun süre önce yayım hayatına ara verilen TRT2, kül- tür, sanat, edebiyat, tarih gibi pek çok alanda hayata ve insana dair tüm renkleri ile yayınlarına yeniden başlamıştır. » TRT tarafından gerçekleştirilen 41. Uluslararası 23 Nisan Çocuk Şenliği, Atatürk’ün Samsun’a çıkışının 100. yılında, 40 ülkeden ço- cukların katılımıyla Samsun’da yapılmıştır. » 26-29 Nisan 2019 tarihleri arasında, Uluslararası TRT Belgesel Günleri, 101 ülkeden bin 200 filmin başvurduğu rekor bir katılımla 11’inci kez gerçekleştirilmiştir. Mayıs 2019’da, başarılı yapımlarıyla Türkiye’nin yanı sıra 200’den fazla ülke ve bölgede milyonlarca iz- leyiciye ulaşan TRT, “Değer Katanlar” ödülüne layık görülmüştür. » Eylül 2019’da, TRT Türk televizyon tarihinde bir ilki gerçekleştire- rek Giuseppe Verdi’nin Aida Operası Aspendos’tan canlı yayınla TRT 2 izleyicisi ile buluşturmuştur. » 2019 yılı, TRT’nin ortak yapımlarının ulusal ve uluslararası birçok ödül aldığı bir yıl olmuştur. » Aynı yıl, satışı gerçekleştirilen 20’nin üzerinde yapımın 50’den fazla ülkeye, 20’ye yakın dilde ulaşması sağlanmıştır. Bu yılda, yapılan satışlardan 7,5 milyon doların üzerinde gelir sağlanmıştır. Satış ge- tirisinde “Elimi Bırakma” ve “Diriliş Ertuğrul” dizileri öne çıkan ya- pımlar arasında yer almıştır. 500 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI The Network Belgeselinin Gala Gösterimi Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının başlattığı proje çerçevesin- de, Fetullahçı Terör Örgütü’nün (FETÖ) gerçek ve karanlık yüzünü an- latmak amacıyla 2019’da TRT World tarafından hazırlanan ve İngiliz gazeteci Andrew Wilson’ın çektiği “The Network (Ağ)” isimli belgeselin gösterimi 13 ülkede yapıl- mıştır. THE NETWORK BELGESELININ GALA GÖSTERIMI, PARIS, FRANSA, 2019 THE NETWORK BELGESELININ GALA GÖSTERIMI, ANKARA, TÜRKIYE, 2019 THE NETWORK BELGESELININ GALA GÖSTERIMI, İSTANBUL, TÜRKIYE, 2019 THE NETWORK BELGESELININ GALA GÖSTERIMI, ÜSKÜP, MAKEDONYA, 2019 501 Kültürel Yayın Faaliyetleri 501 Kültürel Yayın Faaliyetleri AYASOFYA-I KEBIR CAMI-I ŞERIFI’NDE 86 YIL SONRA KILINAN CUMA NAMAZI, 2020 502 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2020’li Yıllar » 2020 yılı, Kovid-19 salgınıyla dünya tarihinde yerini alırken TRT, tam kapanma dönemi için hızlı ve dinamik refleksle “Ev Hayat Dolu” sloganıyla tüm kanallarını kapsayacak yeni bir yayın politi- kası belirlemiştir. Bununla beraber yüz yüze etkinlikleri çevrim içi gerçekleştirerek neredeyse bütün faaliyetlerini pandemi koşulları- na uygun şekilde sürdürmüş ve izleyicinin takdirini toplamıştır. 23 Nisan Çocuk Şenliği’nden, Millî Eğitim Bakanlığı müfredatının TRT EBA kanallarına taşınmasına kadar hem geleneksel işlevlerini hem de şartların gerektirdiği tüm sorumluluklarını başarıyla yerine ge- tirmiştir. Kovid 19 tedbirleri kapsamında okulların kapanmasıyla, rekor bir sürede uzaktan eğitim altyapısı oluşturarak kurulan TRT EBA 18 milyon öğrenci için yayınlar yapmıştır. » TRT’nin her yıl düzenlediği TRT 23 Nisan Uluslararası Çocuk Şen- liği, Kovid 19 sebebiyle 42 yıllık şenlik nostaljisinin sunulduğu bir program eşliğinde evlerde kutlanmıştır. Program kapsamında, TRT’nin özel olarak tasarladığı “TRT ile Evler Şenlik Dolu” kam- panyasına rekor katılım gerçekleşmiştir. Bu kampanyayla çocukla- rın çektiği yüz binlerce 23 Nisan videosu, TRT’nin dijital platform- larında, TRT 1’de ve TRT Çocuk kanalında yayımlanmıştır. » 2020 yılında yabancı dilde yayın yapan dijital haber platformları TRT Deutsch ve TRT Russian yayın hayatına başlamıştır. » 2020 yılında, Ayasofya-i Kebir Ca- mi-i Şerifi’nde 87 yıl sonra ilk kez kılınan Ramazan Bayramı namazı TRT 1’de canlı yayımlanmıştır. » 2021 yılında, olimpik spor dalları başta olmak üzere sporun bütün renklerini izleyiciyle buluştura- rak amatör, profesyonel, alterna- tif spor dallarını gençler arasında yaygınlaştırmayı amaçlayan TRT Spor Yıldız, televizyon spor yayın- cılığına bir yıldız gibi doğmuştur. TRT Spor Yıldız, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlenen bir tö- ren ile yayın hayatına başlamıştır. CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN, TRT SPOR YILDIZ TANITIM PROGRAMI’NDAKI AÇILIŞ KONUŞMASI, 2021 503 Kültürel Yayın Faaliyetleri 503 Kültürel Yayın Faaliyetleri » Yine 2021’de TRT, Afrika Yayın Birliğine ortak üye olmuştur. Avru- pa Yayın Birliğinde (EBU) tam üye sıfatıyla üyeliği bulunan TRT, uluslararası yayın birliklerinde aktif roller üstlenmeye devam et- mektedir. TRT World, TRT Arabi ve TRT Haber, İsrail’in Gazze Şeri- di’nde gerçekleştirdiği saldırıları haberleştiren ilk yayın kuruluşları olmuştur. » EURO 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası’nın açılış maçı İtalya-Tür- kiye, TRT1, TRT Spor, TRT 4K ve TRT Radyo 1 kanallarından ya- yımlanmıştır. » 12 Mart 2021’de, İstiklal Marşı’nın 100. yılı dolayısıyla TV ve radyo yayınlarında gün boyu özel programlar yayımlanmıştır. Aynı tarih- te, Türkiye’nin ilk televizyon filarmoni orkestrası olan “TRT Filar- moni Orkestrası”, gala konserini Antonio Pirolli şefliğinde TRT 2 kanalından canlı yayınla gerçekleştirmiştir. » İngiltere merkezli Uluslararası Dijital Sanatlar ve Bilimler Akade- misi’nin düzenlediği “Lovie Ödülleri”nde TRT World’e dört ödül ve- rilmiştir. » Kasım 2021’de, TRT World tarafından hazırlanan, uluslararası terö- rün finanse edilmesinin arkasındaki kirli ilişki ağını ortaya çıkart- mayı amaçlayan ve 2 yıl boyunca yarım milyon belgenin büyük bir titizlikle incelenmesiyle ortaya çıkan “The Factory” belgeseli ya- yımlanmıştır. TRT, son yıllarda ortak yapımlar ve belgesellerle sinema dünyasının kalbinin attığı festivallere katılmıştır. TRT ortak yapımları; Cannes, San Sebastian, Tokyo, Saraybosna gibi dünyanın en saygın film festi- vallerinde yer almış ve birçok ödül kazanmıştır; 2021 yılında TRT or- tak yapımları 180 festivalde toplam 113 ödül kazanmıştır. Kendi orga- nizasyonu olan ulusal ve uluslararası etkinliklerde ise birçok yapıma ve sektör insanına proje desteği ve ödül vererek ülke ve dünya sinema ve medya ekosistemine katkı sağlamıştır. 504 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Asla Unutma” Belgeseli Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının hazırladığı “Asla Unutma” belgeseli, PKK’nın yaklaşık 40 yıldır gerçekleştirdiği katliamları ve ya- şanan acıları mağdur, tanık ve şehit yakınlarının gözüyle kamuoyuna sunmaktadır. Belgesel, televizyonda ilk kez TRT Belgesel’de ekranlara gelmiştir. “Bu Topraklara Aşık” Kısa Film Serisi Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Türkiye’nin farklı köşelerinden aşı hikâyelerini, 8 bölümden oluşan “Bu Topraklara Aşık” adlı dörder dakikalık kısa film serisinde toplamıştır. Türkiye’nin sağlık sisteminin gücü, ülkenin dört bir yanında süren ve Kovid-19 ile mücadelenin en “ASLA UNUTMA” BELGESELI, 2021 505 Kültürel Yayın Faaliyetleri 505 Kültürel Yayın Faaliyetleri önemli ayaklarından birini oluşturan aşılama çalışmaları üzerinden anlatılan “Bu Topraklara Aşık”‘ta Erzurum, Sivas, Van ve Tunceli’nin köylerindeki vatandaşların aşı olma hikâyelerine kendilerinin anlatı- mıyla yer verilmiştir. Türkiye’nin en ücra köylerine bile sağlık hizmetlerinin eksiksiz ve ku- sursuz bir sistemle ulaştırıldığı vurgulanan film serisinde, aşılama sı- rası gelmiş 60 yaş üstü insanların aşı serüvenleri, yaşadıkları mekân- lar, köyler ve aile ortamları ekseninde aktarılmıştır. Ayrıca, Balıkesir, İzmir, Muğla ve Antalya’ya yerleşerek bu bölgelerde uzun yıllardır ya- şayan ve aşı sırası gelen yabancılar da Türkiye’nin sağlık sisteminin gücünü ve yetkinliğini dile getirmişlerdir. » Mart 2022’de, savaş hâlindeki Ukrayna ve Rusya dışişleri bakanla- rının, T.C. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun arabuluculuğu ve kolaylaştırıcılığında ilk kez bir araya geldiği Antalya Diplomasi Fo- rumu (ADF); TRT’nin küresel iletişim ve medya ortaklığında tüm dünyaya canlı yayımlanmıştır. » 18 Mart 2022’de, “Türkiye’nin Dev Yapıları” serisi; açılışı yeni yapı- lan Çanakkale Köprüsü’nün tüm yapım aşamalarını ilk kez ekran- lara taşımıştır. “Türkiye’nin Dev Yapıları: 1915 Çanakkale Köprüsü” adlı belgesel, Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü’nde TRT 1, TRT Belgesel, TRT Avaz, TRT Kurdî ve TRT Türk’ten ortak yayım- lanmıştır. » 2022 yılında yabancı dilde yayın yaparak Türkiye’nin perspektifini dünyaya sunan dijital haber platformlarına TRT Français ve TRT Balkan eklenmiştir. » 2022’de, dünyanın önde gelen belgeselcileri İstanbul’da “Uluslara- rası TRT Belgesel Ödülleri” etkinliği kapsamında ağırlanmıştır. Et- kinlikte, 4 kategoride toplamda 24 ödül verilmiştir. » 26-30 Ağustos 2022 Zafer Haftası kapsamında “İstiklal Yolu: Büyük Taarruz” ile “Son Taarruz” belgeselleri TRT 1, TRT Belgesel, TRT Türk ve TRT Avaz ekranlarında izleyiciyle buluşturulmuştur. » Kasım 2022’de, Avrupa’nın önde gelen organizasyonlarından The Lovie Awards tarafından, TRT World’ün iki yapımına 4 ödül veril- miştir. “Thick Skin-The Story of 6 Pakistani Siblings with Albinism” ve “Scienticious” yapımları; “çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık”, “diji- tal belgesel”, “halkın sevgisi” ve “en iyi video serisi” dallarında ödüle layık görülmüştür. 506 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “120 Dakika” Belgeseli İletişim Başkanlığınca, yaşamlarını yarım asırdan fazladır vatansız geçiren Ahıskalı Türklerin sürgün hikâyelerini ve vatanlarına kavuş- tukları süreci anlatan “120 Dakika” belgeseli hazırlanmıştır. Belgesel- de, inançları ve etnik kökenleri nedeniyle Stalin’in 1944’te sürgüne gönderdiği ve vatansız yaşamaya mahkûm ettiği Ahıskalı Türklerin yaşadığı zor günler anlatılmaktadır. Çekimleri Erzincan ve Bitlis’te gerçekleştirilen belgeselde, Türkiye’de ikamet eden Ahıskalı Türklere ulaşılarak o günleri yaşamış ve hâlâ ha- yatta olan son tanıklarla da röportaj yapılmıştır. Çalışma, TRT Belgesel’de izleyicilerin beğenisine sunulmuştur. “120 DAKIKA” BELGESELI 2022 507 Kültürel Yayın Faaliyetleri 507 Kültürel Yayın Faaliyetleri “Türkiye’nin Ayasofyaları” Belgeseli Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, 2022 yılında Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi’nin yeniden ibadete açılışının 2. yıl dönümünde “Türki- ye’nin Ayasofyaları” isimli bir belgesel hazırlamıştır. “Türkiye’nin Ayasofyaları” belgeselinde, İstanbul’daki Ayasofya-i Ke- bir Camii Şerifi de dâhil olmak üzere, Anadolu’nun farklı kentlerinde bulunan dokuz Ayasofya camisinin tarihi ve hikâyeleri anlatılmıştır. “Kutsal hikmet” anlamına gelen Türkiye’deki Ayasofya camilerinin eş- siz mimarî dokularına ve tarihî eserlerin detaylarına yer verilen belge- selle, Türkiye’nin kültür ve inanç turizminin tanıtımı hedeflenmiştir. İkisi İstanbul’da, diğerleri İznik, Edirne, Kırklareli, Trabzon, Gümüş- hane, Zonguldak ve Bitlis’te bulunan dinî, mimarî ve sanat tarihi açı- sından eşsiz güzelliklere ve öneme sahip Ayasofya ismi taşıyan cami- lerin tanıtıldığı “Türkiye’nin Ayasofyaları” belgeseli, TRT Belgesel’de ve İletişim Başkanlığının kurumsal sosyal medya hesaplarında yayım- lanmıştır. » Şubat 2023’te TRT, bütün kanal, radyo ve personeliyle Kahraman- maraş merkezli “asrın felaketi” için seferber olmuştur. TRT Haber ile pek çok TRT kanalının ortak yayına geçtiği bu süreçte, bölgedeki gelişmeleri hem yurt içi hem de yurt dışına en doğru bilgilerle ak- taran yayınlar yapmıştır. TRT Lara Tesisleri depremzedelere tahsis edilirken moral ziyaretleri, Gezen Sinema Tırı etkinlikleri, animas- yon film izleme, TRT lisanslı ürünlerin dağıtımı gibi çalışmalara başlanmıştır. » 31 Mart 2023’te, TRT’nin dijital haber platformu TRT Afrika yayın “TÜRKIYE’NIN AYASOFYALARI” BELGESELI, 2022 508 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI hayatına başlamıştır. TRT Afrika’nın; Hausa, Svahili, İngilizce ve Fransızcanın kullanıldığı 300 milyonluk hedef kitlesiyle geniş bir coğrafyada etkin olması hedeflenmektedir. » 7 Mayıs 2023’te, TRT’nin uluslararası dijital platformu tabii, yayın hayatına başlamıştır. VOD dünyasına yeni bir seçenek sunan plat- form; Türkçe, İngilizce, İspanyolca, Arapça ve Urduca olmak üzere 5 dilde 30 yeni yapım ve 184 yeni bölüm ile izleyici karşısına çıkmış- tır. » 2023’te, 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü’ne özel hazır- lanan tabii orijinal yapımı “Şebeke”, TRT World yapımı “The Black Spot: 15th July” (Kara Leke: 15 Temmuz) ve TRT 1 özel içeriği “İti- raf” ve “Yirmisekiz” filmleri yayımlanmıştır. » 30 Ağustos Zafer Bayramı Özel Konseri ve 100. Yıl Marşı Tanıtım Programı’nda Cumhuriyet’in 100. yılı anısına hazırlanan “100. Yıl Marşı” ilk kez TRT ekranlarında seslendirilmiştir. » Eylül 2023’te TRT, “Off the Grid” belgesel dizisinin “Ukrayna Savaş Günlükleri” bölümüyle büyük bir başarıya imza atarak 44. Ulusla- rarası Emmy Ödülleri “Haber ve Güncel Olaylar” kategorisinde ödü- le layık görülmüştür. TRT World yapımı belgesel, Türkiye’ye “Haber ve Güncel Olaylar” kategorisinde ilk Emmy ödülünü getiren yapım olarak yayıncılık tarihine geçmiştir. » Aralık 2023’te, “Köklü İzler, Güçlü Hikâyeler” mottosuyla 14’üncüsü düzenlenen TRT Uluslararası Belgesel Ödülleri, 93 ülkeden 998 bel- gesel filmin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. » 2024 yılında, TRT Belgesel, aksiyon severler için “Yenilmez Savaşçı- lar” isimli 10 bölümden oluşan belgesel serisi hazırlamıştır. » Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed Han’ın hayatı “Mehmed: Fetihler Sultanı” dizisi 27 Şubat 2024 tarihinde İstanbul’da düzen- lenen galanın ardından TRT 1’de yayımlanmıştır. Televizyon yayınlarının her gün, birkaç saat süreyle yapılmaya başla- dığı 70’li yıllarda yayınlar nüfusumuzun ancak yarısına ulaşabiliyor- ken 90’lı yıllarda bu alandaki devlet tekelinin ortadan kalkması, pek çok özel televizyon kanalının yayın hayatına başlamasıyla ve 2000’li yıllarda teknolojik gelişmeleriyle birlikte ülke nüfusunun neredeyse tamamı TV seyircisi olmuştur. Bu süreçte TV kanalları arasında başla- yan rekabetin, TRT’nin de yayıncılık kalitesini ve kanal sayısını artır- masında önemli bir etken olduğu gözlemlenmiştir. 509 Kültürel Yayın Faaliyetleri Dizi Türk dizi film sektörü, özellikle son yıllarda konu çeşitliliği, çekim teknikleri, oyunculuk ve içerik bakımlarından büyük bir aşama kay- detmiştir. Sektördeki bu gelişmeler sonucunda Türk yapımı diziler dünya piyasasında rekabet gücüne ulaşmış, pek çok yapım 173 ülke- de yayımlanarak uluslararası ölçekte önemli bir seyirci kitlesiyle bu- luşmuştur. Türk dizi film sektöründe üretilen 200’ün üzerinde dizi; Amerika’dan Rusya’ya, Balkanlar’dan Ortadoğu’ya ve Uzakdoğu’dan Latin Amerika’ya kadar dünyanın tüm coğrafyalarına ihraç edilerek dünya genelinde 800 milyondan fazla izleyiciye ulaşmıştır. Türk dizi film sektörü ihracatta dünyada ilk üç içinde yer almakta ve izlendiği ülkelerde Türkiye’nin ve Türk kültürünün tanıtılmasında büyük bir rol oynamaktadır. Dizi sektörünün 2000’li yıllarda içerik bakımından çeşitlendiği gö- rülmektedir. Bu yıllarda, Türk sinema ve dizi dünyasının klasik ko- nularından zengin kız fakir oğlan aşk hikâyelerinin yanı sıra mahal- le yaşantısını ve aile bağlarını konu eden diziler ağırlık kazanmıştır. “Kurtlar Vadisi”, “Asmalı Konak”, “Cennet Mahallesi” vb. yapımlar, yayınları yıllarca süren diziler arasında sayılabilir. Bu dönemde, Türk edebiyatından eserlerin yanı sıra Güney Kore dizileri başta olmak üze- re çok sayıda yabancı yapımın da teknik ve içerik olarak büyük başa- rıyla uyarlandığı görülmüştür. İSRAILLI ARAPLARIN VE FILISTINLILERIN TÜRK DIZILERINE İLGISI TÜRK DIZILERI ÜRDÜN’DE DE RAĞBET GÖRÜYOR 510 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI FILISTIN’IN RAMALLAH KENTINDE SOKAKLARDA CD VE KASET SATAN FILISTINLI BIR ESNAF 511 Kültürel Yayın Faaliyetleri 511 Kültürel Yayın Faaliyetleri Son yıllarda küresel alanda Türk dizilerine talebin iki katı oranında arttığı görülmektedir. Bugün dünya genelinde bir milyara yakın insan Türk dizilerini izlemektedir. Bu yönüyle bakıldığında Türkiye’nin ger- çek bir başarıyla karşı karşıya olduğu aşikârdır. Türkiye’nin dizi ihracatı, 1981’de Fransa’ya satışı yapılan 1975 TRT ya- pımı “Aşk-ı Memnu” ile başlamıştır. “Deli Yürek” adlı dizinin 2001 yı- lında Kazakistan’a satılmasıyla ilk kez Orta Asya Türk Cumhuriyetleri seyircisiyle temas kurulmuştur. “Gümüş” dizisinin 2008 yılında Orta- doğu’ya ihracatı da Türk dizi sektörünün uluslararası ihracat başarısı açısından önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Türkiye’de 2011-2014 yılları arasında gösterimde olan, Japonya’ya sa- tılan ilk dizi olma özelliğini de taşıyan “Muhteşem Yüzyıl” dizisi dün- ya çapında 150’den fazla ülkeye satışı gerçekleştirilerek yaklaşık 500 milyon izleyiciye ulaşmıştır. Bunların yanı sıra 2014’te yayına başla- yan “Diriliş Ertuğrul” dizisi, birçok ülkeye ve dijital platformlara ihraç edilerek çok kısa bir sürede milyonlarca izleyiciye ulaşmıştır. Türk dizilerinin özellikle Arap ülkelerinde büyük ilgi gördüğü, Türk dizisi saatlerinde sokakların boşaldığı ve esnafların evlerine yetişme- ye çalıştığı, Türk dizi CD’lerinin de fazlaca rağbet gördüğü vb. bilin- mektedir. İlk dönemlerde Arap coğrafyasında başlayan bu yoğun ilgi, kısa sürede birçok coğrafyada büyük seyirci kitlesine ulaşmıştır. Türk sinemasının ve dizi sektörünün ülke adına gösterdiği başarı ve dünyanın pek çok yerinde vizyon alması gibi gayretlerin desteklen- mesinin, çoğaltılmasının, iyileştirilmesinin ve daha etkin bir yumuşak güç hâline dönüştürülmesinin gerekliliği açıktır. Bu bağlamda Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu, yaratıcı emeğin korunması ve telif hakları konusunda mevcut şartların daha da geliştirilmesi, sinema, radyo ve televizyon alanının sürdürebilir kalkınma planıyla daha da olgunlaş- tırılması, kamera önünde ve kamera arkasında görev alan bireylerin sosyal güvenliklerinin günün ve konunun gerektirdiği ihtiyaçları göze- ten bir perspektifle iyileştirilmesi amacıyla ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sivil toplum ve sektör temsilcileri, alanında uzman kişiler ve diğer ilgililerin görüşünü alarak müzakereler yürütmüş ve kapsam- lı bir politika önerisi hazırlamıştır. 512 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Diriliş Ertuğrul” Dizisi 2014 yılında galası yapılan ve TRT’de yayımlanan “Diriliş Ertuğrul” dizisi, 2016’da Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ÖNDER ortaklığında düzenlenen Celaleddin Ökten Ödülleri kapsamında ‘‘Yılın Televizyon Dizisi’’ ödülünü almıştır. DİRİLİŞ ERTUĞRUL” DİZİSİNİN GALASI, 2014 CELALEDDİN ÖKTEN ÖDÜLLERİ, DİRİLİŞ ERTUĞRUL “YILIN TELEVİZYON DİZİSİ” ÖDÜLÜ, 2016 513 Kültürel Yayın Faaliyetleri 513 Kültürel Yayın Faaliyetleri “Payitaht” Dizisinin Dünya Prömiyeri 2017’de, Fransa’nın Cannes kentinde düzenlenen uluslararası MIP TV 2017 Televizyon ve Dijital İçerik Fuarı’nda Türk dizileri büyük ilgi gör- müştür. 54’üncüsü düzenlenen ve 60 ülkedeki 972 yapım şirketinden yaklaşık 1800 temsilcinin katıldığı etkinlikte TRT’nin II. Abdülha- mit’in hayatını konu alan “Payitaht” dizisinin dünya prömiyeri yapıl- mıştır. CANNES’DA TÜRK DİZİLERİNE BÜYÜK İLGİ, 2017 514 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Yargı” Dizisi-En İyi Telenovela Ödülü 2023 yılında 51. kez gerçekleşen Uluslararası Emmy Ödülleri’nde “En İyi Telenovela” ödülünü Yargı dizisi kazanmıştır. Ödülü, dizinin ya- pımcısı Kerem Çatay, yönetmeni Ali Bilgin, senaristi Sema Ergenekon ile başrol oyuncuları Kaan Urgancıoğlu ve Pınar Deniz birlikte almıştır. “Feryat, Diyarbakır Anneleri” Belgeseli 2023 yılında İletişim Başkanlığınca, TRT iş birliğinde “Feryat, Diyar- bakır Anneleri” belgeseli hazırlanmıştır. Belgeselde, PKK terör örgütü tarafından kandırılarak kaçırılan çocuklarına kavuşmak için evlat nö- beti tutan anneler ile annelerine kavuşan çocukların yaşadıkları, terör örgütünün gerçek yüzü ve örgütün siyasi destekçilerinin iş birliği anla- tılmıştır. Belgesel, terörden arındırılan Fis Ovası’nı çevreleyen dağlar- da, Lice kırsalında ve Diyarbakır’da çekilmiştir. “YARGI” DIZISI-EN İYI TELENOVELA ÖDÜLÜ, 2023 “FERYAT, DIYARBAKIR ANNELERI” BELGESELI, 2023 515 Kültürel Yayın Faaliyetleri 515 Kültürel Yayın Faaliyetleri “Mehmed: Fetihler Sultanı” Dizisi Fatih Sultan Mehmed’in hayatını ele alan “Mehmed: Fetihler Sultanı” dizisi, TRT 1’de ekran yolculuğuna 2024 yılında başlamıştır. Dizinin ilk bölümü için Mı- sır’ın en önemli platolarından Noor Cinema City’de çekim yapılmıştır. İlk bölümün çekimi 30 gün sürmüş, 20 binden faz- la kostüm, İstanbul’un fethini yeniden canlandırmak için 50 tane Os- manlı şahi topu, 50 tane Macar topu, 50 tane gemi topu üretilmiştir. Dizinin dekorlarını 500 kişilik dev bir sanat ekibi inşa etmiştir. Fatih Sultan Mehmed Han’ın büyük zaferine yaraşacak bir yapıt ortaya çı- karabilmek için dekorlar, aksesuarlar üç boyutlu modelleme ile özel olarak tasarlanmıştır. *** Türk halkının kendine özgü nahifliğini ve samimiyetini başarıy- la yansıtan Türk dizileri, hızlı bir gelişim göstererek yurt içindeki ve yurt dışındaki izleyiciyle güçlü bir duygusal ve estetik bağ kurmayı başarmıştır. Uluslararası boyutta değer kazanan Türk dizilerinin, di- jital platformlarda yer almaya başlamasıyla birlikte dünya markası konumuna geldiği görülmektedir. Hem televizyon kanallarında hem de dijital yayın platformlarında yayımlanan dizilerin, yaygın bir izle- yici kitlesine ulaşmasıyla birlikte önemli bir ticarî değer kazandığı da gözlenmektedir. ABD, Güney Kore, Hindistan, Brezilya gibi ülkelerin yapımlarına karşı 20 yılda ciddi bir rekabet gücü kazanan dizi ve film sektörünün ihra- “MEHMED: FETIHLER SULTANI” DIZISI GALASI, 2024 516 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI catı, hem mal hem de hizmet ihracatında da önemli bir rol oynamakta- dır. Ayrıca bu sektör, Türkiye’nin turizm (sağlık turizmi, gastroturizm dâhil), eğitim hizmetleri vb. ihracatının yanı sıra mobilya ve dekoras- yon, mücevherat, tekstil-konfeksiyon, beyaz eşya ve tüketici ürünleri gibi ihracat kalemlerine de ivme kazandırmakta ve bu yönüyle diğer sektörlerin ihracatında çarpan etkisi yaratmaktadır. Son yıllarda sektördeki dijitalleşmenin artmasıyla birlikte geleneksel medyanın izlenme oranında düşüş yaşandığı, TV programlarının bile daha çok yeni medya kanallarından izlendiği görülmektedir. Dolayı- sıyla dijitalleşme, gençlerin geleneksel medyaya ilgilerinin azalmasına ve televizyonda yayımlanan dizileri daha az izlemelerine neden ol- maktadır. Türk dizi endüstrisi, piyasadaki gücü ve teknik alt yapısıyla geleneksel mecradan daha fazla imkânı dijital platformlar üzerinden sağlamaya başlamıştır. Bunun sonucu olarak da dijital platform sayısında hızlı bir artış gözlenmiştir. TRT’nin tabii Uluslararası Platformu Türkiye’nin yerli uluslararası dijital platformu tabii, “Bizi Birleştiren Hikâyeler” mottosuyla Mayıs 2023’te yayın yolculuğuna başlamıştır. Küresel yayın pazarında Türkçe içeriklere yönelik artan talebi karşı- lamak üzere yolculuğuna başlayan diğer dijital platformlarda olduğu TABII PLATFORMUNUN TANITIMI 517 Kültürel Yayın Faaliyetleri 517 Kültürel Yayın Faaliyetleri gibi tabii platformunun orijinal içeriklerinde de Türk tarihi, gelenekle- ri, millî ve manevi değerleri ve kültürel zenginliği anlatılmaktadır. TRT’nin dijital platformu tabii, 30 orijinal diziyle girdiği dijital yayın- cılık pazarında kısa sürede 3,5 milyondan fazla üyeye ulaşarak büyük bir başarıya imza atmıştır. Geniş içerik yelpazesi ile tarihî figürlerin hayatlarından süper güçlere sahip kahramanların mücadelelerine, ak- siyon dolu yapımlardan distopik dramalara, çocuklar için animasyon- lardan gençler için eğlenceli içeriklere kadar uzanan yayın hizmeti ile tabii, izleyicilere yeni bakış açıları sunan bir hikâye anlatıcılığı vadet- mektedir. Yayın hayatına başladığı gün itibarıyla en fazla sayıda oriji- nal yerli diziye sahip olan tabii, yeni dizileri izleyicilerle buluşturmayı sürdürmektedir. Dijital platform tabii, dünyanın en çok ülkesine uçan havayolu olan THY ile iş birliğine giderek büyük ses getiren orijinal yapımlarını, artık THY uçuşlarında özel bir kategoride alt yazı ve dublaj seçenekleriyle izlenebilmesine imkân tanımaktadır. “Mahsusa: Trablusgarb” Dizisinin Galası Cumhuriyet’in 100. yılına özel çekilen TRT’nin dijital platformu tabii dizisi “Mahsusa: Trablusgarb”ın galası, 25 Ekim 2023 tarihinde Cum- hurbaşkanlığı İletişim Başkanlığında gerçekleştirilmiştir. “MAHSUSA: TRABLUSGARB” DIZISININ GALASI Bölüm V Turizm Çeşitleri Turizm İstatistikleri Türkiye Turizm Stratejisi 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN TURIZM FAALIYETLERI 521 Turizm Faaliyetleri Türkiye’de son dönemde turizm sektörünün yerel ve bölgesel kalkın- mada etkili bir araç olarak kullanılması amacıyla çeşitli çalışmalar yü- rütülmektedir. Kültürel iktidarın yükselişi, turizm sektöründe önemli değişimlere ve ilerlemelere yol açmıştır. Bu değişimler, teknolojik iler- lemeler, küreselleşme süreci, sürdürülebilirlik ve deneyimsel turizme artan talep gibi pek çok faktörden etkilenmiştir. Turizm Faaliyetleri 522 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Teknolojinin etkisi ile internet kullanımı yaygınlaşmış ve çevrim içi rezervasyon platformlarının gelişmesi turizm sektörünü dönüştür- müştür. Turistler kendi seyahatlerini planlama ve rezervasyon yap- ma konularında daha fazla alternatife kavuşmuştur. Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik gibi yeni teknolojiler, turistlere destinasyonla- rı önceden deneyimleme ve seyahatlerini planlama imkânı sunmaya başlamıştır. Mobil uygulamalar turistlere konaklama, ulaşım, restoran 523 Turizm Faaliyetleri 523 Turizm Faaliyetleri ve aktiviteler gibi konularda bilgi ve rezervasyon imkânı sunarak seya- hatlerin daha kolay ve keyifli olmasını sağlamıştır. Küreselleşmenin etkisi ile uçak biletleri ucuzlamış ve vize prosedür- lerinin kolaylaşması, dünya çapında seyahatleri daha erişilebilir hâle getirmiştir. Yeni destinasyonlar keşfedilmiş ve turistler farklı kültürle- ri deneyimleme imkânı bulmuştur. Küresel turizm şirketleri ve zincir- leri dünya çapında yaygınlaşarak turizm sektöründe standartlaşmaya katkıda bulunmuştur. Sürdürülebilirliğin etkisi ile çevreye duyarlı turizm anlayışı önem ka- zanmış ve turistler ekolojik ve sosyal açıdan sorumlu seyahat seçenek- lerine daha fazla ilgi göstermeye başlamıştır. Yeşil oteller, ekoturizm ve sürdürülebilir turizm sertifikaları gibi kavramlar yaygınlaşmıştır. Yerel halka ekonomik fayda sağlayan ve yerel kültürü koruyan turizm modelleri teşvik edilmeye başlamıştır. Deneyimsel turizmle birlikte turistler klasik turistik destinasyonla- rın ötesine geçerek yerel kültürü ve doğayı deneyimlemelerine imkân sunan turlara ilgi göstermeye başlamıştır. Gastronomi turları, mace- ra turları, sağlık turları, gönüllü turizm gibi farklı deneyimsel turizm türleri popülerlik kazanmıştır. Böylece turistler seyahatlerinde sadece dinlenmek ve eğlenmek değil, aynı zamanda yeni şeyler öğrenmek ve kişisel gelişimlerine katkıda bulunmak istemektedirler. Turizm sektöründe yaşanan bu değişimler ve gelişmeler turizmin daha erişilebilir, sürdürülebilir ve deneyimsel bir hâle gelmesine kat- kıda bulunmuştur. Ayrıca turizm sadece kitle turizmi ve kıyı turizmi olarak ele alınmamakta; sağlık ve termal, kış, yayla, mağara, av, kong- re, golf, yat, ipek yolu, dağcılık, akarsu-rafting, su altı dalış ve inanç gibi turizm çeşitleri ile desteklenmekte ve bu sayede iç bölgelerde de turiz- min gelişmesi ve turizm sezonunun tüm yıla yayılmasının sağlanması amaçlanmaktadır. 525 Turizm Çeşitleri Sağlık ve Termal Turizmi Zengin ve şifalı termal sulara sahip olan Türkiye, bir kaplıca cennetidir ve nitelikli tesisleriyle şifa arayanları beklemektedir. Sağlık ve termal turizmi, mineral bakımından zengin su kaynaklarının sağlık ve zin- deliği iyileştirmek için kullanıldığı bir turizm türüdür. Bu turizm türü, kaplıcalar, hamamlar ve çamur banyoları dâhil olmak üzere çeşitli şe- killerde ele alınmaktadır. Sağlık ve termal turizminin birçok fayda- sı olduğu bilinmektedir. Bunlardan bazı- ları; kas ve eklem ağrılarının azaltılması, dolaşımın iyileştirilmesi, cildin temizlen- mesi ve stresin azaltılması, rahatlama ve zindelik olarak öne çıkmaktadır. Türkiye jeotermal coğrafyası üzerinde bulunduğundan, jeotermal kaynaklar açısından dünya çapında önemli bir po- tansiyele sahiptir. Alpin-Orojenik kuşağı olarak adlandırılan genç bir dağ zinciri ve aynı zamanda önemli bir jeotermal kuşak üzerinde yer alan Türkiye’de bin beş yüzden fazla termal su kaynağı bulunmaktadır. Jeotermal enerjide dünyanın en yüksek potansiyele sahip dördüncü ülkesi olan Türkiye’deki termal turizmi işletmelerinde yıllık yaklaşık üç milyon yerli ve yabancı turist ağırlanmaktadır. Turizm Çeşitleri 526 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 527 Turizm Çeşitleri 527 Turizm Çeşitleri Kış Turizmi Yaz-kış üzerinde kar eksik olmayan yüksek dağlarıyla ve bu dağlarda kurulan kayak tesisleriyle Türkiye, önemli bir kış turizmi merkezidir. Kış turizmi, kar ve buzla kaplı bir manzaranın tadını çıkarmak için karlı bir yere seyahat etme pratiği- dir. Ayrıca kayak, snowboard, buz pateni, kar motoru ve kızak gibi birçok farklı kış sporu yapılabil- mektedir. 528 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Yayla Turizmi Kendine has coğrafya ve iklime sahip olan Türkiye’nin zengin yaşama kültürü içinde yayla yaşantısı önemli bir yer tutmaktadır. Yayla turizmi, doğal güzelliklerin ve serin havanın tadını çıkarmak için yaylalara se- yahat etme pratiğidir. Yaylalarda doğa yü- rüyüşü, kampçılık, piknik yapma ve balık tutma gibi birçok farklı aktivite yapılabil- mektedir. Ayrıca yayla şenliklerine katılma, yöresel yemeklerin tadına bakma ve yöresel ürünler satın alma, öne çıkan diğer turizm etkinlikleridir. Yayla turizmi Türkiye’de oldukça popüler- dir. Türkiye’nin en önemli yayla turizmi destinasyonlarından bazıları şunlardır: Karadeniz Bölgesi: Ayder Yaylası (Rize), Uzungöl (Trabzon), Pokut Yaylası (Rize), Huser Yaylası (Rize) 529 Turizm Çeşitleri 529 Turizm Çeşitleri İç Anadolu Bölgesi: Abant Gölü (Bolu), Yedigöller Millî Parkı (Bolu), Ilgaz Dağı Millî Parkı (Kastamonu) Ege Bölgesi: Salda Gölü (Burdur), Kazdağları (Balıkesir), Bozdağ (İz- mir) Akdeniz Bölgesi: Tahtalı Dağı (Antalya), Olympos (Antalya), Saklıkent Kanyonu (Muğla) Mağara Turizmi Dünyadaki diğer ülkelere göre “mağara cenneti ülke” durumunda olan yurdumuzda yaklaşık 40 bin mağara bulunmaktadır. Mağara oluşum- ları bakımından önemli bir jeolojik-jeomorfolojik nitelik olan karstlaş- ma (karstik alanlar) Türkiye’de Batı ve Orta Toros Dağlarında (Muğla, Antalya, Isparta, Burdur, Konya, Karaman, İçel ve Adana) yer almak- tadır. Türkiye’nin en uzun (Beyşehir Gölü batısındaki Pınarözü Mağa- rası, 16 km) ve en derin mağaraları (Anamur’un kuzeyinde Çukurpınar Düdeni, 1880 m) bu dağ kuşağı üzerindedir. Günümüze kadar tüm yerli ve yabancı mağaracı gruplarının inceleye- rek belgelendirdiği mağara sayısı yaklaşık 800’dür. Turizm çeşitliliği açısından Türkiye’deki mağaralar, önemli bir potansiyel oluşturmak- tadır. Türkiye’nin %40’ı, mağara oluşumları aşısından önemli bir nite- lik olan karstlaşmaya uygun kayalardan meydana gelmiştir. Erimeye uygun kayaların kapladığı alan ve bu alanlarda tespit edilen mağara 530 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI sayısının oranına göre birçok mağaranın daha bulunabileceği öngö- rülmektedir. Türkiye’nin en uzun mağarası, 15 km’den uzun olan Isparta’daki Pınar- gözü Mağarası; en derin mağarası ise –1429 ile Mersin’deki Peynirli- könü Mağarası’dır. Türkiye’de 30’un üzerinde mağara turizme açılmış olup, bunların dışında yalnızca uygun ekipman sağlanarak rehber eş- liğinde girilebilecek özel ilgi gruplarına yönelik birçok mağara bulun- maktadır. Av Turizmi Av turizmi, Türkiye’nin coğrafî yapısı, bitki örtüsü ve yaban hayatı, av- cılığa ve av turizmine ilgi duyanlara önemli bir potansiyel sunmaktadır. Av turizmi, belirli kurallar ve mevzuat çerçevesinde denetimli bir şe- kilde avlanma amaçlı seyahat etme etkinliğidir. Yetkili kişiler eşliğinde ve avlanmasına izin verilen hayvan türleri için belirlenmiş limitler dâ- hilinde av gerçekleştirilmektedir. 531 Turizm Çeşitleri 531 Turizm Çeşitleri Kongre Turizmi Tarih ve kültür hazinesi Türkiye, heyecan verici imkânlar âleminin kapısı durumundadır. Avrupa ve Asya’nın birleştiği yerdeki Türkiye, toplantı, insentiv ve kongreler için cazip bir ülke konumundadır. Tür- kiye birinci sınıf otel konaklama ve konferans tesisi zenginliği, dün- yanın belli başlı şehirlerine kolayca ulaşım, güzel dekorlar ve eşsiz manzara cazibesi sunmaktadır. Bütün bunlara, mükemmel bir iklim ve alternatif destinasyonlara göre çok daha düşük maliyet avantajı da eklenmektedir. Türkiye’de ulusal ve uluslararası ölçekte gerçekleştirilen kongre, sem- pozyum, toplantı vb. etkinlikler bakımından İstanbul’un ardından ikinci sırada yer alan Antalya, 2014 ve 2015 yıllarında, aralarında Ulus- lararası Kongre ve Konferans Şirketleri Birliği (ICCA) 53. Genel Kurulu, NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı, B20 ve G20 Zirveleri’nin de yer aldığı, oldukça önemli etkinliklerin ev sahipliğini başarıyla gerçekleş- tirmiştir. Golf Turizmi Türkiye son yıllarda hizmete giren uluslararası nitelikteki golf tesisleri ile dünya golf severlerini bir araya getiren, kalite ve prestijin buluştuğu bir merkezdir. Golf turizmi, golf oynamak veya golf oynayanları izle- mek amacıyla golf destinasyonlarını ziyaret eden turistleri hedefleyen bir turizm türüdür. Lüks bir turizm çeşidi olarak kabul edilmekte ve genellikle yüksek gelirli turistleri çekmektedir. Golf sahaları, konakla- AV TURIZMI KONGRE TURIZMI 532 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ma tesisleri, spa merkezi ve eğlence olanaklarının bir arada bulundu- ğu komplekslerde konumlanmaktadır. Bu sayede golfçüler, golf oyna- manın yanı sıra tatil ihtiyaçlarını da karşılayabilmektedir. Golf turizmi, dünya çapında milyarlarca dolarlık bir endüstri hâline gelmiştir. Golf destinasyonları, golf oynamayı seven turistlerin yanı sıra ailelerini ve eşlik edenleri de cezbedecek şekilde tasarlanmakta- dır. Türkiye genelinde toplamda 17 golf sahası varken bunun 15 tanesi Be- lek’te bulunmaktadır. Antalya’nın Serik ilçesinde konumlanan Belek turizm bölgesi, Türkiye’nin en önemli golf turizmi destinasyonudur. 2008 yılında Uluslararası Golf Tur Operatörleri Birliği (IAGTO) tara- fından Avrupa’da Yılın En İyi Golf Bölgesi ödülüne layık görülen Be- lek’te yıl içinde 50’nin üzerinde ulusal ve uluslararası düzeyde turnu- va düzenlenmektedir. Bunlar arasında, dünyadaki en önemli amatör golf turnuvası olma özelliği taşıyan Turkish Airlines World Golf Cup, Avrupa’nın en yetenekli genç golfçülerini buluşturan Turkish Airlines Challenge ve Avrupa Turu Rolex Serisi’ndeki 8 turnuvadan biri olan Turkish Airlines Open Golf Turnuvaları da yer almaktadır. Turkish GOLF TURIZMI 533 Turizm Çeşitleri 533 Turizm Çeşitleri Airlines Open, Avrupa’nın en iyi golfçülerinin katılımıyla gerçekleş- mekte ve 50’nin üzerinde ülkede naklen yayımlanarak ülke tanıtı- mımıza da büyük katkı sağlamaktadır. Türkiye’nin golf turizminden 2023 yılında 400 milyon euroluk gelir sağladığı açıklanmıştır. Yat Turizmi Üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye, olağanüstü güzelliklere sahip koy ve körfezleri, iyi donanımlı marinalar ile yatçılar için tam bir cennettir. Akdeniz, Ege Denizi, Karadeniz ve Marmara Denizi, Türkiye’yi kuzey, batı ve güneyden çevrelemektedir. Türkiye, yatçıların her gece değişik, özel demir atacakları koy, körfez ve plajların hazinesidir ve mavi yol- culuğa ev sahipliği yapmaktadır. Bu deniz yolculuğu, insanın kara yerine deniz perspektifinden tarihi deneyimi, körfezlerde ve denizlerde rüzgâra yelken açmak ve tabiat- la birleşmek anlamındadır. Bu yolculuk, aynı zamanda Kleopatra’nın özel plajına, Olimpos Dağı’nın ebedi ateşine ve eski uygarlıkların bin- lerce arkeolojik kalıntısına götüren bir yolculuktur. Türkiye’de yatçılık, kıyı köy ve kasabaların konuksever halkı ile kültürel deneyim de sağlamaktadır. Genellikle batı ve kuzeybatıdan esen ılımlı rüzgarlar, doğanın tadına varılmasını sağlayarak, uzun yaz mevsimini yatçılık için ideal hâle getirmektedir. Bazı bakır turkuaz kıyılardan ve korumalı körfezlerden, deniz seviyesinden neredeyse 3 bin metre yük- seklikteki dağ tepelerini seyretmek mümkün olabilmektedir. YAT TURIZMI 534 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İpek Yolu Anadolu, Çin’den başlayıp Orta Asya’yı kat ederek Avrupa’ya uzanan tarihi İpek Yolu’nun en önemli kavşak noktalarından birini oluştur- muştur. Coğrafî konumu nedeniyle, eski çağlardan beri doğu ile batı arasında bir köprü işlevi gören Anadolu, İpek Yolu’nun en önemli kav- şak noktalarından biri olmuştur. Orta Çağ’da, İpek Yolları Çin’den baş- layıp Orta Asya’da birden fazla güzergâhı izleyerek ve Anadolu’yu ge- çerek Trakya üzerinden Avrupa’ya uzanmıştır. Ayrıca, Ege kıyılarında Efes ve Milet, Karadeniz’de Trabzon ve Sinop, Akdeniz’de Alanya ve Antalya gibi önemli limanları kullanarak deniz yolu ile de Avrupa’ya ulaşmıştır. Anadolu’da İpek Yolu; » Kuzeyde: Trabzon, Gümüşhane, Erzurum, Sivas, Tokat, Amasya, Kastamonu, Adapazarı, İzmit, İstanbul, Edirne, IPEK YOLU 535 Turizm Çeşitleri 535 Turizm Çeşitleri » Güneyde: Mardin, Diyarbakır, Adıyaman, Malatya, Kahramanma- raş, Kayseri, Nevşehir, Aksaray, Konya, Isparta, Denizli, Antalya merkezlerini izlemektedir. Ayrıca, Erzurum, Malatya, Kayseri, Ankara, Bilecik, Bursa, İznik, İz- mit, İstanbul güzergâhının da kullanıldığı bilinmektedir. Selçuklular, Anadolu’daki ticarî faaliyetleri canlı tutmak, güvenliği sağlamak amacıyla önlemler almışlar ve bu yollar üzerinde hanlar (kervansaraylar) inşa etmişlerdir. İnanç Turizmi Tarih boyunca gerek çok tanrılı gerekse tek Tanrılı dinlere ev sahipliği yapan Türkiye, her inançtan insanın görmesi gereken eserlere sahip- tir. İnanç turizmi, genellikle kutsal yerleri, ibadet merkezlerini, manevi öneme sahip yapıları ziyaret etmeyi içermektedir. İnanç turizmi, bir- çok farklı din ve inanç sistemini kapsamakta ve turizme hem kültürel hem de ekonomik katkılar sağlamaktadır. BALIKLIGÖL, ŞANLIURFA 536 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 537 Turizm Çeşitleri 537 Turizm Çeşitleri Hava Sporları Turizmi Türkiye, yamaç paraşütü, yelken ka- nat, planör, paraşüt, balon gibi hava sporları meraklıları için keşfedilme- si gereken bir ülkedir. Hava sporları turizmi, paraşütçülük, yamaç para- şütü ve balonla uçma gibi hava spor- larını yapmak için bir yere seyahat etme uygulamasıdır. Hava sporları, adrenalin salgılanmasını sağlayarak heyecan verici ve maceracı bir dene- yim sunmaktadır. Hava sporları, Türkiye’yi farklı bir bakış açısıyla görmeyi sağlamakta- dır. Türkiye’de özellikle, Kapadokya bölgesi, bu turizm dalı için dünyaca ünlü bir destinasyondur. Kapadok- ya’nın eşsiz peri bacaları manzarası, balonla uçmak için mükemmel bir ortam sunmaktadır. Bölgede ayrıca yamaç paraşütü ve paramotor gibi diğer hava sporları da yapılmaktadır. KIRANTEPE, SAKARYA GÖREME, NEVŞEHIR 538 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Dağcılık Ülkenin bütün bölgelere dağılmış, farklı yüksekliklerde, zengin flora ve faunaya sahip dağları ile Türkiye, bu güzellikleri görmek isteyen doğa tutkunlarını beklemektedir. Dağcılık turizmi, dağcılık yapmak için bir yere seyahat etme uygulamasıdır. Genellikle zirve tırmanışı, kaya tırmanışı ve buz tırmanışı gibi faaliyetleri içermektedir. Bu tür 539 Turizm Çeşitleri 539 Turizm Çeşitleri 540 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI turizm, doğal ortamların keşfi, fiziksel ve zihinsel zorluklara meydan okuma, doğa sporlarının keyfini çıkarma ve yeni kültürlerin keşfi gibi unsurları barındırmaktadır. Dağlık bölgeler, sıklıkla eşsiz jeolojik oluşumlar, biyolojik çeşitlilik ve manzara çeşitliliği sunmaktadır. Ayrıca dağcılık turizmi, katılımcılara farklı kültürleri deneyimleme ve yerel topluluklarla etkileşimde bu- lunma fırsatı da sunmaktadır. Dağlık bölgeler genellikle yerel kültür- lerin ve geleneklerin benzersiz örneklerini barındırmakta ve özellikle sürdürülebilir turizm uygulamaları aracılığıyla doğal ve kültürel kay- nakların korunmasına ve yerel ekonomilere katkıda bulunmaktadır. Akarsu-Rafting Turizmi Ülkenin her yanını sarmış, uzun ve coşkun akan nehirlere sahip Türki- ye, su sporları için ziyaretçilerine önemli bir akarsu turizmi potansiye- li sunmaktadır. Akarsu raftingi, nehirlerde şişme botlarla yapılan bir macera sporudur. Heyecan verici ve unutulmaz bir deneyim yaşamak isteyenler için harika bir yoldur. Rafting, genelde her yaştan ve beceri seviyesinden insan tarafından yapılabilmektedir. Akarsu raftingi için birçok popüler destinasyon vardır. En popüler destinasyonlardan bazıları şunlardır: » Çoruh Nehri: Türkiye’nin en hızlı akan nehridir ve rafting için bir- çok zorluğa sahiptir. 541 Turizm Çeşitleri 541 Turizm Çeşitleri » Fırat Nehri: Türkiye’nin en önemli nehirlerinden biridir ve rafting için birçok güzel manzaraya sahiptir. » Dalaman Çayı: Muğla’da bulunan ve rafting için birçok heyecan verici seviyelere sahip bir çaydır. » Köprüçay: Antalya’da bulunan ve rafting için birçok popüler tur se- çeneğine sahip bir nehirdir. Su Altı Dalış Türkiye sularında bulunan önemli batıklar ve su altı mağaraları, da- lışçılar tarafından keşfedilmeyi beklemektedir. Su altı dalış turizmi, su 542 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI altı dünyasını keşfetmek için bir yere seyahat etme uygulamasıdır. Bu, tüplü dalış, serbest dalış veya şnorkelle yüzme gibi çeşitli etkinlikleri içerebilmektedir. Su altı dalışı, deniz yaşamını görmenin ve mercan re- sifleri gibi su altı oluşumlarını keşfetmenin harika bir yoludur. Dalış merkezinde yerli ve yabancı turistlere dalış eğitimi de veriliyor. Eğitmenler eşliğinde mavi sulara dalış gerçekleştiren ziyaretçiler ba- lıklarla birlikte yüzmenin keyfini çıkarıyor. Kuş Gözlemciliği Kuş gözlemciliği, doğayı kuşların dünyasından tanımayı sağlayan bir gözlem sporudur. Sağlıklı bir çevrenin en iyi göstergesi olan kuşlar her türlü yaşam ortamında bulunmaktadır. Türkiye’de şimdiye kadar 450 çeşit kuş türü kaydedilmiştir. Kuş gözlemciliği turizmi, kuşları gözlemlemek için bir yere seyahat etme uygulamasıdır. Bu, bir hobi veya bilimsel araştırma için yapıla- bilmektedir. Kuş gözlemciliği, doğanın tadını çıkarmak ve yeni kuş türlerini keşfetmek için harika bir yoldur. 543 Turizm Çeşitleri 543 Turizm Çeşitleri 544 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 545 Turizm Çeşitleri 545 Turizm Çeşitleri Kruvaziyer Turizmi Kruvaziyer turizmi, dünyayı görmenin ve farklı kültürleri deneyim- lemenin popüler bir yoludur. Bir kruvaziyer gemisiyle birden fazla liman ziyaret edilebilmekte ve her limanda kara gezisi yapılabilmek- tedir. Kruvaziyer turizmi, yeni yerler görmenin ve yeni kültürler dene- yimlemenin bir yolu olarak son zamanlara öne çıkmakta ve keyifli bir deneyim sunmaktadır. KRUVAZIYER TURIZMI 546 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 547 Turizm Çeşitleri 547 Turizm Çeşitleri Gastronomi Turizmi Gastronomi turizmi, yeni kültürleri öğrenmenin ve farklı mutfak ge- leneklerini deneyimlemenin bir yoludur. Gastronomi turizmi ayrıca yerel ekonomilere destek olma fırsatı da sunmaktadır. Gastronomi turizmi, bir bölgenin yeme içme geleneğini öğrenmenin yanı sıra o bölgenin tarihini, coğrafyasını, tarımını ve kültürünü derin- lemesine anlama imkânı da sunmaktadır. Bu turizm türü, dünya ge- nelinde giderek daha popüler hâle gelmekte ve turizm endüstrisinde önemli bir yer tutmaktadır. Turizm İstatistikleri Türkiye turizm sektöründe dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer almaktadır. 2000’li yıllardan günümüze, gerek tarihî, kültürel ve coğrafî değerleri, gerekse uygulanan dışa açık politikalarla beraber hayata geçi- TABLO: YILLARA GÖRE TÜRKIYE’YE GELEN ZIYARETÇI SAYILARI 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 16,3 20,3 24,1 23,1 27,2 31 32 33 36,1 36,5 39,2 41,4 41,6 31,4 38,6 45,6 51,9 15,8 29,4 51,4 57,1 548 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI rilen altyapı yatırımlarıyla Türkiye, tüm dünyada turizm destinasyonu olarak ilgi odağı hâline gelmiş ve bu bağlamda Türkiye’ye gelen turist sayısı ve elde edilen turizm geliri her geçen yıl artış eğilimi göstermiştir. Türkiye’ye gelen turist sayısı 2003’te 16,3 milyon iken 2010’lu yıllarda 35 milyona yükselmiştir. 2019 yılına gelindiğinde 51,9 milyon turist ve 38,9 milyar ABD doları turizm geliri ile rekor kırılmıştır. 2019 yılında önemli bir dönüm noktası olarak Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) kurulmuştur. Ajansın amacı; Türkiye’nin iç ve dış turizm pazarında bir marka ve cazibe merkezi hâline gelmesi, somut ve somut olmayan doğal, kültürel, biyolojik ve insan ürünü mi- rasların keşfedilmesi, geliştirilmesi ve tanıtılması, kısa, orta ve uzun INFOGRAFIK: 2019-2023 ARASI AYLARA GÖRE TURIZM GELIRLERI OCAK 2019 2020 2021 2022 2023 ŞUBAT MART NISAN MAYIS HAZIRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKIM KASIM ARALIK 1.755.674 1.505.062 1.885.797 2.267.216 3.024.127 3.823.979 4.951.125 5.921.319 4.970.573 4.590.419 2.383.087 1.842.085 2.055.658 1.852.605 806.926 175.635 196.363 275.473 711.042 2.054.898 2.358.584 2.301.315 1.176.102 803.665 845.475 722.424 1.050.071 1.196.135 1.035.065 1.870.861 3.844.781 5.641.268 4.840.882 4.676.156 2.511.421 2.187.225 2.255.632 1.3875.432 2.439.132 2.460.332 3.596.132 4,483.917 5.485.638 6.742,144 5.646.119 5.646.119 3.255.279 2.395.754 3.314.256 2.513.934 2.930.880 3.161.209 4.294.506 5.539.501 6,321.338 7.616.302 8.300.953 6.241.932 3.395.887 2.631.854 549 Turizm Çeşitleri 549 Turizm Çeşitleri vadeli iletişim/pazarlama çalışmalarıyla Türkiye turizm kapasitesi ve turizm yatırımlarının ülke ekonomisindeki payı ve hizmet kalitesinin artırılması olarak belirlenmiştir. 2020 yılında tüm dünyayı sarsan KOVID-19 salgınıyla beraber hem yurt içi hem de yurt dışında seyahat kısıtlamaları gelmiş, turizm sek- törü bu gelişmeden önemli ölçüde etkilenmiştir. Türkiye’ye gelen tu- rist sayısı 2020 yılında 15,8 milyona, turizm geliri ise 14,8 milyar ABD dolarına düşmüştür. 2021 yılında ise TGA’nın etkin tanıtım faaliyet- leriyle turizm sektöründe yaşanan düşüş diğer ülkelere nazaran çok daha hızlı biçimde telafi edilerek, 29 milyon turist Türkiye’yi ziyaret etmiş bu ziyaretlerle 30,2 milyar ABD doları gelir elde edilmiştir. 2023 yılı itibarıyla ise turist rekoru kırılmış ve 57,1 milyon turist Türkiye’yi ziyaret etmiş ve 54,3 milyar ABD doları gelir elde edilmiştir. Türkiye’de turizm alanında, mevcut durum tespitinin yapılması ve geleceğe yönelik yeni projeler geliştirmede ve kararlar almada gerekli olan turizm verilerinin düzenli ve güvenilir bir şekilde toplanabilmesi amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığınca Konaklama İstatistik Sistemi oluşturulmuştur. Bahsi geçen veriler Resmî İstatistik Programı kapsamında toplanmak- ta ve derlenmekte olup, resmi istatistik niteliği taşıdığından, tesislerin istenen bilgileri paylaşmayı reddetmesi, eksik veya yanlış olarak paylaş- TURİZM YATIRIM BELGELİ TURİZM İŞLETME BELGELİ YIL TESİS ODA YATAK TESİS ODA YATAK 2004 1.151 118.883 259.424 2.357 217.664 454.290 2005 1.039 128.005 278.255 2.412 231.123 483.330 2006 869 123.326 274.687 2.475 241.702 508.632 2007 776 112.541 254.191 2.514 251.987 532.262 2008 772 113.487 258.287 2.566 268.633 567.470 2009 754 103.119 231.456 2.625 289.383 608.765 2010 877 114.771 252.984 2.647 299.621 567.470 2011 922 122.364 267.900 2.873 319.319 668.829 2012 960 126.592 273.877 2.870 336.447 706.019 2013 1.056 139.928 301.862 2.982 357.440 749.299 2014 1.117 145.648 309.556 3.131 384.454 807.316 2015 1.125 146.162 314.194 3.309 404.462 850.089 2016 1.135 144.616 312.912 3.341 426.981 899.881 2017 1.051 122.228 263.033 3.771 446.228 935.286 2018 981 104.910 225.421 3.925 464.927 974.574 2019 723 84.172 180.852 4.038 473.609 992.341 2020 649 77.587 167.673 4.218 487.386 1.020.985 2021 585 64.002 139.703 4.801 508.511 1.065.537 2022 654 70.417 155.019 5.060 524.472 1.098.135 2023 720 74.992 165.067 5.228 530.648 1.111.701 TABLO: YILLARA GÖRE TURIZM BELGELI KONAKLAMA TESISLERI SAYILARI 550 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ması veya zamanında paylaşmaması durumunda 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu’nun 54 üncü maddesinde öngörülen usulün uygulan- ması ve burada belirtilen şartların yerine getirilmesi ile Türkiye İstatis- tik Kurumunda İdarî Para Cezası Kararlarının Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönergede öngörülen İdari Para Cezası uygulan- maktadır. 2004-2023 yılları arası turizm işletme belgeli tesis sayısı incelendiğin- de, 2004 yılında 2 bin 357 olan tesis sayısı 2023 yılında 5 bin 228’e yük- selmiştir. Oda sayısı ise 2004 yılında 217 bin 664 iken 2023 yılında 530 bin 648’e ulaşmıştır. Hane halkı yurt içi turizm istatistikleri incelendiğinde ise genellikle yakınları ziyaret, gezi, eğlence ve tatil amaçlı olarak seyahate çıkıldığı ve geçen yıllar içerisinde seyahat sayısının orantılı olarak arttığı görül- mektedir. GRAFIK: YILLARA GÖRE TURIZM BELGELI KONAKLAMA TESISLERININ SAYILARI 2004 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 TURIZM YATIRIM BELGELI TURIZM IŞLETME BELGELI 551 Turizm Çeşitleri 551 Turizm Çeşitleri Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA), Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenen turizm strateji ve politikaları doğrultusunda Türkiye’nin turizm hedeflerine ulaşması, mevcut turizm olanakları- nın dünya çapında tanıtılması ve pazarlanması, potansiyel turizm olanaklarının ise keşfedilerek geliştirilmesi ve kazandırılmasına ilişkin olarak tüm tanıtım/pazarlama/iletişim faaliyetlerini yü- rütmektedir. Ajans, Kültür ve Turizm Bakanlığının ilgili kuruluşu olup, özel hukuk hükümlerine tâbi tutulmaktadır. All in Türkiye, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliş- tirme Ajansı (TGA) tarafından sunulan ücretsiz bir çevrim içi eğitim platformudur. Platform, Türkiye’nin turizm potansiyelini tanıtmak ve turizm sektöründe çalışanlara Türkiye hakkında kapsamlı bilgi ver- mek amacıyla tasarlanmıştır. Türkiye’nin tarihinden kültürüne, doğa- sından turistik olanaklarına kadar birçok konuyu kapsayan çevrim içi kurslar sunmaktadır. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türkiye Turizm Tanıtma ve Ge- liştirme Ajansı (TGA) tarafından en yeni teknoloji ve güncel tasarım GO TÜRKIYE 552 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI trendleri doğrultusunda dizayn edilen “GO Türkiye” platformu ile üst düzeyde bir kullanıcı deneyimi hedeflenmiştir. GoTurkiye.com plat- formu, Türkiye’nin tüm turizm destinasyonlarını deneyim odaklı bir perspektifle tanıtmaktadır. Platform, astronomi, inanç turizmi, moda ve alışveriş, kampçılık, mavi tur, bisiklet, golf, kayak gibi birbirinden farklı alanlarda kullanıcılara zengin içerikler sunarken, bu kullanıcı- ların Türkiye’ye yapacakları seyahatleri de rotalarla planlamalarına olanak sağlamaktadır. Kullanıcılar beş duyuya yönelik deneyim ta- sarımlarını goturkiye.com platformunda bir rota dâhilinde kendileri oluşturabilmektedir. Türkiye’ye seyahat etmek isteyen kullanıcıların yanı sıra platform kapsamında yurt içi ve yurt dışındaki turizm pro- fesyonellerine yönelik zengin içerikler de paylaşılmaktadır. Özellikle kruvaziyer turizmi ve iş, eğlence veya düğün gibi etkinliklerin Türki- ye’de gerçekleştirilmesi bakımından goturkiye.com platformu önemli bir rol üstlenmektedir. 3,1 M 5,5 M 2,5 M 742,5 B 1,2 M GOTÜRKİYE.COM UYGULAMASININ SOSYAL MEDYA TAKİPÇİ SAYILARI 553 Turizm Çeşitleri 553 Turizm Çeşitleri GO Türkiye platformunun mobil uygulaması da bulunmaktadır. Uy- gulamanın amacı, Türkiye’yi ziyaret eden turistlere seyahatlerini planlama ve gerçekleştirme konusunda yardımcı olmaktır. GO Türkiye uygulaması, Türkiye’deki tüm önemli turistik yerlerin lis- tesini, her birinin fotoğraflarını, açıklamalarını ve konum bilgilerini içermektedir. Uygulama şu kolaylıkları sağlamaktadır: » İlgi alanlarına ve seyahat süresine göre gezilecek ve görülecek yerle- re ilişkin öneriler sunmaktadır. » Türkiye’ye seyahat etmenin ve ülke içinde dolaşmanın farklı yolları hakkında bilgi vermektedir. Ayrıca, oteller, pansiyonlar ve diğer ko- naklama seçenekleri hakkında da bilgi içermektedir. » Türkiye’de gerçekleşen tüm önemli etkinliklerin takvimini içer- mektedir. » Türkiye’nin ayrıntılı haritasını ve turistlerin kolayca gezinebilmele- ri için navigasyon araçlarını içermektedir. » Türkiye’nin farklı bölgeleri için güncel hava durumu bilgilerini sağ- lamaktadır. » Türkçe, İngilizce, Arapça, Almanca, Fransızca, Rusça ve İspanyolca olmak üzere yedi dilde kullanılabilmektedir. GO Türkiye uygulaması, Türkiye’yi ziyaret eden turistler için değerli bir araçtır. Uygulama, turistlerin seyahatlerini planlamalarına ve ger- çekleştirmelerine yardımcı olmak için kapsamlı bir bilgi ve araç yelpa- zesi sunmaktadır. Türkiye Turizm Stratejisi Türkiye Turizm Stratejisi, turizm sektöründe kamu ve özel sektörün yönetişim ilkesi çerçevesinde iş birliğini gündeme taşıyan ve stratejik planlama çalışmalarının yönetim ve uygulamasına yönelik açılımlar sağlanmasını hedefleyen bir çalışmadır. Katılımcı planlama anlayışı ile hazırlanan Türkiye Turizm Stratejisi ve Eylem Planı ile üretim, yö- netim ve uygulama süreçlerinde sektörün önünde bir yol haritası ko- nularak yönlendirilmesi temel amaç olarak kabul edilmiştir. Türkiye Turizm Stratejisi ve Eylem Planı, Türkiye’nin doğal, kültü- rel, tarihi ve coğrafî değerlerini koruma-kullanma dengesi içinde kul- lanmayı ve turizm alternatiflerini geliştirerek Türkiye’nin turizmden 554 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI alacağı payı artırmayı hedef almaktadır. Söz konusu turizm kaynak- larının noktasal ölçekte planlanması yerine gelişim aksları boyunca turizm koridorları, turizm bölgeleri, turizm kentleri ve eko-turizm bölgeleri oluşturacak şekilde ele alınması, bu değerlerin tanıtımı ve kullanım kriterlerinin belirlenmesi açısından daha doğru bir yaklaşım olarak görülmektedir. Böylece, turizm potansiyeli bulunan bölgelerin diğer alternatif turizm türleri ile cazibesi artırılacaktır. Türkiye Turizm Stratejisi’nin öngördüğü hedeflerle Türkiye’nin her ya- nına dağılmış durumda bulunan sağlık, termal, yayla, kış ve dağ spor- ları, kültürel açıdan önemli yer ve yerleşmelerin tek tek ele alınmasın- dan çok bunların birbirleriyle entegrasyonu sayesinde daha cazip ve daha güçlü alternatif varış noktaları ve güzergâhlar oluşturulacaktır. Güçlü bir turizm güzergâhı ve bölgesel varış noktası oluşturulması ile bu bölgeler içinde zayıf kalan yerleşmelerin kültür, el sanatları, ye- me-içme tesisleri ve konaklama imkânları ile güçlenmeleri de sağlan- mış olacaktır. Turizm sektörü, tanıtım ve pazarlama aşamalarında da varış noktaları bazında tek elden organize edilerek, yöresel yatırım, ta- nıtım ve pazarlama imkânlarının bir bütün hâlinde değerlendirilmesi ve dengelenmesi mümkün olabilecektir. 555 Turizm Çeşitleri 555 Turizm Çeşitleri Yeni Ufuklara Doğru Türkiye Turizmi Sürdürülebilir turizm yaklaşımının benimsenerek istihdamın artırıl- masında ve bölgesel gelişmede turizmin öncü bir sektör konumuna ulaştırılması ve Türkiye’nin uluslararası pazarda turist sayısı ve tu- rizm geliri bakımından ilk beş ülke arasında önemli bir varış noktası ve uluslararası bir marka hâline getirilmesi hedeflenmektedir. Kültürel İktidarın Yükselişine Yönelik Turizm Vizyonu İlkeleri » Bölgeler arasındaki gelişme farklıklarının giderilerek sürdürülebilir kalkınma hedefine katkıda bulunulması, » Turizmde rekabetin ucuz ürün yerine markalaşan turizm bölgeleri oluşturularak sağlanması, » Var olan turizm bölgelerinin sürdürülebilirlik perspektifi içinde ye- niden ele alınarak planlanması ve kaliteli yaşanabilir çevreler oluş- turulması, » Turizm gelişiminin hükûmetlerin sosyoekonomik hedeflerini des- teklemesi, » Turizmin gelişiminin sürdürülebilir çevre politikaları ile desteklen- mesi, » Uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi, » Sektörel gelişme politikaları ve hedeflerinin genel ulusal gelişme politikaları ve hedefleri ile uyumlu olması, » Küresel eğilim taleplerinin izlenmesi ve buna yönelik planlama ve uygulamalar yapılması, » Turizmin varış noktası odaklı ve çok fonksiyonlu olarak geliştiril- mesi, » Turizmde ürünün çeşitlendirilerek sezonun bütün bir yıla yayılma- sı, » Sürdürülebilir turizmin tanıtılarak eko-turizm, kırsal turizm ve agro-turizm konularında kamu, özel ve sivil toplum kuruluşlarının bilinçlendirilmesi, » Yurt içi ve yurt dışı tanıtım ve pazarlamanın etkin kılınması, » Yöreye özgü farklı turizm türlerinin birbirine entegrasyonunu sağ- layarak çok çeşitli turizm imkânlarını sağlık, eğitim, vb. farklı sek- törel kullanımlarla bir arada sunulabilen alternatif turizm odaklı (sağlık ve termal, golf, kış sporları, doğa turizmi vb.) turizm kentle- rinin oluşturulması, 556 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Turist profili odaklı turizm ürünü oluşturulması, » Nitelikli turist sayısının ve turizm gelirlerinin artırılması, » Turizmin geri kalmış bölgeler ve özellikle dezavantajlı grupların sosyoekonomik konumlarının güçlendirilmesinde bir araç olarak kullanılması, » Turizmle ilgili altyapı ve ulaşım yatırımlarında özel sektörün etkin- liğinin özendirilerek kamunun yükünün hafifletilmesi, » Turizm sektöründeki karar verme süreçlerinde merkezi-yerel-sivil aktörlerin beraber çalışmasının ve iş birliği içinde olmasının sağ- landığı yönetişim mekanizmalarının işler kılınması, » Turizm planlamasının bütüncül planlama yaklaşımı ile merke- zi-yerel yönetimlerin eş güdümü sağlanarak, yönetsel organizasyo- nun ve finans olanaklarının birlikte ele alınması, » Turizm eğitimi ile iş gücü kalitesinin artırılması ve sektörde sertifi- kasyon sisteminin etkin bir şekilde uygulanması, » Turizmin yoğunlaştığı yerlerde ortaya çıkan altyapı ve çevre sorun- larının yerel yönetimlerin ve özel sektörün de katkılarıyla çözüm- lenmesi, » Yöresel mimarî değerlerin korunarak turizm hizmetine sunulduğu sıra dışı konaklama ünitelerinin desteklenmesi önem arz etmekte- dir. Türkiye’deki turizmin yükselişi, birçok faktörün etkileşimi sonucunda ortaya çıkmıştır. Çeşitlendirilmiş turizm olanakları ile Türkiye, tarihî ve kültürel zenginlikleri, güzel plajları, doğal güzellikleri ve çeşitli tu- ristik destinasyonlarıyla bilinmektedir. Hem tarihî mekânlar hem de doğal güzellikler turistlerin ilgisini çekmektedir. Ayrıca Türkiye, stra- tejik konumu nedeniyle birçok farklı coğrafî bölgeye kolayca ulaşılabi- len bir ülkedir. Yüksek kaliteli havaalanları, demir yolları ve kara yolları, turistlerin seyahat etmelerini kolaylaştırmaktadır. Türkiye, turistler için vize ko- laylıkları gibi turist dostu politikalar benimsemiştir. Bu, turistlerin ül- keye giriş yapmasını ve daha uzun süre kalmalarını teşvik etmektedir. Tüm bu faktörlerin bir araya gelmesiyle Türkiye, turizm sektöründe istikrarlı bir büyüme gerçekleştirmiştir. Tarihî ve kültürel zenginliklerinin yanı sıra çeşitlendirilmiş turizm olanakları, ulaşım kolaylığı, etkili tanıtım ve pazarlama stratejileri, ekonomik istikrar, turist dostu politikalarla 21. yüzyılda Türkiye, dün- ya turizm sektöründe önemli bir yükselişe öncülük etmiştir. Bölüm VI Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri Anma, Kutlama ve Yıl Dönümleri Ulusal ve Uluslararası Festivaller Kültür Yolu Festivalleri Modern ve Geleneksel Festivaller Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Kültür Başkentleri Türk Dünyası Kültür Başkentleri Avrupa Kültür Başkentleri İslam Dünyası Turizm Başkentleri Coğrafî İşaretli Ürünler 2000 YILI SONRASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN DIĞER KÜLTÜR VE SANAT FAALIYETLERI 559 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri Türk kültür ve sanat hayatına önemli katkılarda bulunan, ülkemizin kültür ve sanatının yücelmesine çalışan, özgün eserleri veya hizmet- leriyle üstün kabiliyet gösteren Türk vatandaşı ve yabancı uyruklu kişileri veya kurumları, devlet adına onurlandırmak ve özendirmek amacıyla Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü verilmek- tedir. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığınca 1995 yılından itiba- ren verilen ödüller için 12 Nisan 2008’den itibaren ödül takdim töreni yapılmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 560 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü Sahipleri » 1995: Adalet Ağaoğlu, Burhan Doğançay, Şefika Kutluer » 1996: Yekta Kara, Cahit Külebi, Arif Sağ » 1997: Ömer Lütfi Akad, Hayrettin Karaca, Turhan Selçuk » 1998: İstanbul Kültür Sanat Vakfı, Yıldız Kenter, Fikret Otyam » 1999: Nevzad Atlığ, Turgut Özakman, Rengim Gökmen » 2005: Halil İnalcık, Oktay Akbal, Ferruh Başağa, Ara Güler, Sev- da-Cenap And Müzik Vakfı » 2008: Turgut Cansever, Yaşar Kemal, Alâeddin Yavaşça » 2009: “Geleneksel sanatlar” dalında Uğur Derman, “sinema” dalın- da Nuri Bilge Ceylan, “kültür ve sanat kurumu” dalında Sakıp Sa- bancı Müzesi adına Güler Sabancı 2005 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ, (SOLDAN SAĞA) FERRUH BAŞAĞA, OKTAY AKBAL’IN ADINA EŞİ, HALİL İNALCIK, DÖNEMİN CUMHURBAŞKANI AHMET NECDET SEZER, ARA GÜLER VE SEVDA CENAP AND MÜZİK VAKFI 561 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 561 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri » 2010: “Tarih” dalında Cemal Kafadar, “resim” dalında Ergin İnan, “kültür sanat kurumu” dalında İstanbul Modern adına Oya Eczacı- başı » 2011: “Sanat tarihi” dalında Prof. Dr. Semavi Eyice, “edebiyat” dalın- da Sezai Karakoç, “eleştiri” alanında Doğan Hızlan ve “geleneksel sanatlar” dalında Hasan Çelebi » 2012: “Edebiyat” dalında Selim İleri, “müzik” dalında Ahmet Hati- poğlu, “tarih” dalında Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu ve “arkeoloji” dalın- da Zeugma Antik Kenti ve Müzesi » 2013: “İslam bilim ve teknoloji tarihi” alanında Prof. Dr. Fuat Sez- gin, “sosyal bilimler” dalında Prof. Dr. Daron Acemoğlu, “edebiyat” dalında Prof. Dr. İskender Pala, “belgesel” dalında Prof. Dr. Bekir Karlığa, “kültür ve sanat kurumu” dalında Tarihî Kentler Birliği ve “müzik” alanında merhum Ahmet Kaya 2009 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ, (SOLDAN SAĞA) GELENEKSEL SANATLAR DALINDA PROF. DR. UĞUR DERMAN, DÖNEMİN CUMHURBAŞKANI ABDULLAH GÜL, SİNEMA DALINDA YÖNETMEN NURİ BİLGE CEYLAN, KÜLTÜR VE SANAT KURUMU OLARAK SSM ADINA SABANCI HOLDİNG YONETİM KURULU BAŞKANI GÜLER SABANCI 562 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » 2014: “Sinema” alanında Hülya Koçyiğit, “müzik” alanında Niyazi Sayın, “edebiyat” alanında Alev Alatlı, “tarih” alanında Prof. Dr. En- gin Akarlı, “kurum” kategorisinde ise Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi » 2015: “Sinema” alanında Münir Özkul adına kızı Güner Özkul, “ede- biyat” alanında Rasim Özdenören, “müzik” alanında Orhan Gence- bay, “sosyal bilimler ve tarih” alanında Mehmet Genç, “geleneksel sanatlar” alanında Hüseyin Kutlu ve kültür-sanat vefa ödülü dalın- da merhum Cemil Meriç adına kızı Ümit Meriç » 2016: “Sinema” alanında Şener Şen, “edebiyat” alanında Mustafa Kutlu, “müzik” alanında Prof. Dr. Erol Parlak, “sosyal bilimler ve ta- rih” alanında Prof. Dr. Kemal Karpat, “geleneksel sanatlar” alanında Feridun Özgören ve vefa ödülü dalında Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver » 2017: “Resim” alanında Selahattin Kara, “müzik” alanında Göksel Baktagir, “geleneksel sanatlar” alanında Ali Toy, “sinema” alanında Yavuz Turgul, “tarih” alanında Prof. Dr. İlber Ortaylı ve “vefa ödülü” dalında Nurettin Topçu 2014 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ 563 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 563 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri » 2018: “Tarih ve sosyal bilimler” alanında Profesör Mehmet İpşirli, “sinema” alanında Türker İnanoğlu, “müzik” alanında Erol Sayan, “sanat-fotoğraf” alanında İzzet Keribar ve “Vefa ödülü” ise Mehmet Akif Ersoy’un adına torunu Selma Argun » 2019: “Sosyal bilimler” alanında Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak, “sine- ma” alanında Mesut Uçakan, “müzik” alanında Mazhar Alanson, Fuat Güner ve Özkan Uğur (MFÖ), “sanat” alanında Devrim Erbil, “geleneksel sanatlar” alanında Fuat Başar ödüle layık görüldü. “Mi- marlık” alanında “Prof. Dr. Doğan Kuban ödülü”, Prof. Dr. Murat Gül’e “Edebiyat” dalında ödüle layık görülen ancak eylül ayında ha- yatını kaybeden Nuri Pakdil’in ödülü ise öğrencisi yazar Necip Evli- ce’ye verildi. Van’ın Erciş ilçesinde geçirdiği trafik kazasında hayatı- nı kaybeden Kültür ve Turizm eski Bakan Yardımcısı Ahmet Haluk Dursun’un “Vefa” alanındaki ödülünü ise kızı Nilay Dursun aldı. » 2020:  “Kültür Tarihi” alanında Sadettin Ökten adına Celile Eren Ökten, “müzik” alanında Özdemir Erdoğan, “sosyal bilimler” ala- nında İsmail Kara, “sinema” alanında Derviş Zaim adına Emre Os- 2021 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ 564 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI kay, “edebiyat” alanında İbrahim Tenekeci, “koleksiyon” alanında Mehmet Çebi ve “Kültür ve Sanat Politikaları Vefa Ödülü”, merhum Necmeddin Okyay adına Ali Mecdi Okyay » 2021: “Edebiyat” alanında Gürbüz Azak, “kaligrafi” alanında Etem Çalışkan, “bilim kültür” alanında Teoman Duralı’nın ödülü, oğlu Deniz Duralı’ya verildi. “Müzik” dalında ödüle layık görülen İdil Biret’in ödülünü, Beyza Üntuna Koparal aldı. “Görsel sanatlar” ala- nında ödüle layık görülen Alev Ebuzziya’nın ödülü, kardeşi Talha Ebuzziya’ya verildi. “Sinema” dalında ödüle layık görülen Türk si- nemasının önemli isimlerinden Cüneyt Arkın’ın ödülünü ise eşi Be- tül Cüreklibatır aldı. “Sahaflık” alanında ödüle layık görülen İbra- him Manav’ın ödülü de kızı Ayşegül Bardakçı’ya verildi. “Kültür ve Sanat Politikaları Vefa Ödülü”ne layık görülen merhum Kemal Ta- hir’in ödülünü ise Kemal Tahir Vakfı Başkanı Cengiz Yazoğlu aldı. » 2022:  “Müzik” alanında Ajda Pekkan, “resim” alanında Profesör Doktor Süleyman Saim Tekcan, “sinema” alanında Yılmaz Erdo- 2022 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ 565 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 565 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2023 CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERI TÖRENİ ğan, “tiyatro” alanında Ayla Algan, “ilim-kültür” alanında Profesör Doktor Hayreddin Karaman, “edebiyat” alanında Yavuz Bülent Ba- kiler, “karikatür–animasyon” alanında Varol Yaşaroğlu, “gastrono- mi” alanında Ömür Akkor ve Emre Akkor, “dans-bale” alanında Tan Sağtürk, “mimarî” alanında Hilmi Şenalp, “zanaat” alanında Sevan Bıçakçı, “geleneksel sanat” alanında Gülbün Mesara ve “vefa ödülü” dalında Âşık Veysel Şatıroğlu » 2023:  “Müzik” alanında Emel Sayın, “bilim” alanında Süleyman Uludağ, “kültür” alanında Ali Birinci, “resim” alanında İlhami Ata- lay, “karikatür” alanında Hasan Aycın, “sinema” alanında Sami Şe- keroğlu, “dijital sanat” alanında Refik Anadol, “mimarî” alanında Sinan Genim ve “edebiyat” alanında Nazan Bekiroğlu 566 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Cumhurbaşkanı Tarafından Himaye Edilen veya İlan Edilen Anma, Kutlama ve Yıl Dönümleri 16. Yüzyıl Dâhisi Matrakçı Nasuh Projesi (2015) Osmanlı Devleti’nin yükselme dönemi padişahlarından Kanuni Sul- tan Süleyman döneminde yaşayan Matrakçı Nasuh; tarih, matematik, resim, şiir, felsefe, hat, minyatür ve savaş sanatı alanlarında ün kazan- mış ve sayısız eser bırakmış tarihî bir kişiliktir. UNESCO’nun 5-20 Kasım 2013 tarihlerinde gerçekleştirilen 37. Genel Konferansı’nda alınan karar gereğince Matrakçı Nasuh’un vefatının 450. yıl dönümü, 2014 UNESCO Anma ve Kutlama Yıl Dönümleri ara- sına alınmıştır. Cumhurbaşkanlığı himayesinde İstanbul Kültürlerarası Sanat Diya- logları Derneği (İKASD) tarafından projelendirilen ve Anadolu Ajan- sının (AA) “Global İletişim Ortağı” olduğu “16. Yüzyıl Dâhisi Matrakçı Nasuh” projesi UNESCO tarafından da desteklenmiştir. Proje kapsamında, ulusal ve uluslararası platformlarda Matrakçı Na- suh’u; sergi (çini, minyatür, hüsnühat, resim), belgesel film, kitap, panel, müzik albümü disiplinlerinde anmak, anlamak ve aktarmak amaçlanmıştır. “MATRAKÇI’NIN ŞEHIRLERI” SERGISI, SARAYBOSNA, 2015 567 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 567 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYIP ERDOĞAN’IN EŞI EMINE ERDOĞAN, SARAYBOSNA‘DA GERÇEKLEŞTIRILEN “MATRAKÇI NASUH” SERGISINDE, 2015 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, BELGRAD, 2015 568 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Saraybosna, Belgrad, Roma, Paris, Viyana, İstanbul, Ankara, Tokyo ve New York’ta gerçekleştirilen proje Kanuni Sultan Süleyman’ın vefat et- tiği topraklarda, Macaristan- Budapeşte’de sona ermiştir. Küratörlüğünü Beste Gürsu’nun yaptığı, Matrakçı Nasuh’un doğu ve batı seferlerini anlattığı, “Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn” ve “Tarih-i “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, ROMA, 2017 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, VIYANA, 2016 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI AÇILIŞI, DÖNEMIN UNESCO GENEL DIREKTÖRÜ IRINA BOKOVA PARIS, 2016 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, MIMAR SINAN GENIM’IN “MATRAKÇI NASUH VE HARITALARI” KONULU KONFERANSI, VIYANA, 2016 569 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 569 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “MATRAKI BIR OSMANLI YILDIZI” BELGESELI, ABD, 2017 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, BUDAPEŞTE, 2017 570 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Feth-i Şikloş Estergon ve İstol-Belgrad” eserlerinde resmettiği güzer- gâhlardan yapılan seçkinin Nakkaş Sevim Ersoy’un liderliğinde, 12 kadın sanatçı tarafından çini panolara aktarıldığı sergide, Matrakçı’nın beyit- lerinden yapılan seçki divani hat lev- halara, vasıflarının birkaçı ise modern bir yorumla tuvale aktarılmıştır. Matrakçı’nın minyatürleri aracılığıyla sanatseverler, Osmanlı İmparatorlu- ğu’nun 16. yüzyılının sanatsal, krono- lojik ve siyasi atmosferini gözlemleme imkânı bulmuştur. “16. Yüzyıl Dâhisi Matrakçı Nasuh” sergisi, Washington Büyükelçiliği ve Amerika Diyanet Merkezi ev sahipli- ğinde Amerikalı sanatseverlerle buluş- muş ve proje kapsamında hazırlanan “Matraki Bir Osmanlı Yıldızı” isimli belgesel, dönemin Türkiye Washing- ton Büyükelçilisi Serdar Kılıç’ın ev sa- hipliğinde gösterilmiştir. “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, İSTANBUL, 2016 “16. YÜZYIL DÂHISI MATRAKÇI NASUH” SERGISI, TOKYO, 2016 571 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 571 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2017 Türk Dili Yılı Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Er- doğan’ın himayelerinde 2017 yılı, “Dilimiz Kimliğimizdir” başlığıyla “Türk Dili Yılı” ilan edilmiştir. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Ku- rumu Başkanlığı ve Türk Dil Kurumu iş birliği ile Cumhurbaşkanlığı himayesinde yürütülen “2017 Türk Dili Yılı” etkinlikleri kapsamında; başta kamu kurum ve kuruluşları olmak üzere, özel sektör, sivil top- lum kuruluşları ve basın yayın organları tarafından, Türkçenin doğru ve etkin kullanılabilmesi ve sonraki kuşaklara düzgün aktarılması için 2017 yılı boyunca çeşitli bilimsel ve kültürel etkinlikler gerçekleştiril- miştir. “2017 Türk Dili Yılı” Etkinliği Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın yüksek himayesinde ve Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile Türk Dil Kurumu- nun koordinatörlüğünde Ankara’da “2017 Türk Dili Yılı” etkinliği dü- zenlenmiştir. “Mekteb-i Arifan Meydan-ı Aşıkan” Programı 2017 yılının “Türk Dili Yılı” ilan edilmesi dolayısıyla, gençleri büyük bir “2017 TÜRK DILI YILI” TANITMA FILMI 572 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI kültür ve medeniyet dili olan Türkçe ile buluşturmak amacıyla Kredi ve Yurtlar Kurumu Ankara İl Müdürlüğünce, Gençlik ve Spor Bakanlı- ğı Konferans Salonu’nda “Mekteb-i Arifan Meydan-ı Aşıkan” programı gerçekleştirimiştir. 8. Uluslararası Türk Dili Kurultayı 8. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yük- sek Kurumu ve Türk Dil Kurumu iş birliğinde Beştepe Millet Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan “2017 TÜRK DILI YILI” ETKINLIĞI, ANKARA, 2017 8. ULUSLARARASI TÜRK DILI KURULTAYI, ANKARA, 2017 “MEKTEB-I ARIFAN MEYDAN-I AŞIKAN” PROGRAMI, ANKARA, 2017 573 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 573 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri konuşmasının ardından “2017 Yılı Türk Diline Üstün Hizmet Ödülü”- ne layık görülen uluslararası 12 Türkoloğa ödüllerini takdim etmiştir. Ödül alanlar: Dr. Yong-Sŏng Lı (Güney Kore), Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın (Türkiye), Doç. Dr. Burul Sagınbaeva (Kırgızistan), Prof. Dr. Gul- banu Kossymova (Kazakistan), Prof. Dr. Marcel Erdal (İsrail), Prof. Dr. Hamza Züfikar (Türkiye), Dr. Yusuf Azmun (İran Türkmenlerinden), Prof. Dr. İgor Valentinoviç Kormushin (Rusya Federasyonu), Prof. Dr. Nevzat Gözaydın (Türkiye), Prof. Dr. Efrasiyap Gemalmaz (Türkiye), Prof. Dr. Kemal Eraslan (Türkiye), Prof. Dr. Zeynep Korkmaz (Türkiye) “8. ULUSLARARASI TÜRK DİLİ KURULTAYI”, CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN VE 95 YAŞINDAKİ NEVŞEHIRLI TÜRKOLOG PROF. DR. ZEYNEP KORKMAZ, ANKARA, 2017 574 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “2017 Türk Dili Yılı” Temalı Pul ve İlk Gün Zarfı Dünyanın sayılı dillerinden biri olan ve binlerce yıllık köklü geçmişe sahip Türk dilinin önemine dikkat çekmek amacıyla Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT A.Ş.) tarafından “2017 Türk Dili Yılı” konulu 26×36 mm boyutunda sürekli posta pulları ve 140×210 mm bo- yutunda ilk gün zarfı basılmıştır. “2017 Türk Dili Yılı”nda “Radyo ve Televizyonlarda Doğru, Güzel ve Anlaşılır Türkçe Kullanımının Yaygınlaştırılması Projesi” Cumhurbaşkanlığı himayelerinde Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile Türk Dil Kurumu (TDK) öncülüğünde başlatılan “2017 2017 TÜRK DİLİ YILI” KONULU “SÜREKLİ POSTA PULLARI VE İLK GÜN ZARFI,” 2017 “RADYO VE TELEVİZYONLARDA DOĞRU, GÜZEL VE ANLAŞILIR TÜRKÇE KULLANIMININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ TANITIMI”, ANKARA, 2017 575 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 575 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Türk Dili Yılı” etkinlikleri kapsamında Radyo ve Televizyon Üst Kuru- lu, Türk Dil Kurumu, TRT ve MEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdür- lüğünün proje ortağı olduğu “Radyo ve Televizyonlarda Doğru, Güzel ve Anlaşılır Türkçe Kullanımının Yaygınlaştırılması Projesi” hayata geçirilmiştir. Söz konusu projenin ikinci aşaması olan “Yayınlarda Türkçenin Kulla- nımı Yayın Tarama Çalışması” kapsamında 17 radyo ve 40 televizyon kanalındaki 927 saatlik yayın TDK uzmanları tarafından incelenmiş ve dilin kullanımına dair 4 bin 598 yanlış tespit edilmiştir. Projenin üçüncü aşaması olarak RTÜK ve TDK iş birliğiyle 4-7 Şubat 2019 tarihlerinde Ankara’da “Radyo ve Televizyon Yayınlarında Güzel Türkçe Kullanımı Çalıştayı” gerçekleştirilmiş ve “Çalıştay Sonuç Bil- dirgesi” düzenlenmiştir. Medya hizmet sağlayıcıların temsilcileri ile yapılan toplantılar, TDK’nin yayın tarama faaliyetleri de dikkate alınarak, tüm tarafların kabulü ile söz konusu projenin son aşaması olan “Radyo ve Televiz- yon Yayınlarında Güzel Türkçe Kullanımı için Rehber İlkeler” hazır- lanmıştır. Türkçenin Yazım Sorunları Çalışma Toplantısı “2017 Türk Dili Yılı” etkinlikleri çerçevesinde Cumhurbaşkanlığı hi- mayelerinde, Türk Dil Kurumu ile Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu öncülüğünde ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ev sahipliğinde “Türkçenin Yazım Sorunları Çalışma Toplantısı” düzen- lenmiştir. “TÜRKÇENIN YAZIM SORUNLARI ÇALIŞMA TOPLANTISI”, İSTANBUL, 2017 576 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türkçe Divanlar Sergisi “2017 Türk Dili Yılı” kapsamında düzenlenen “Türkçe Divanlar Sergi- si”, sanatseverlerin beğenisine sunulmuştur. 2018 Troya Yılı Troya Antik Kenti’nin 1998 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası Lis- tesi’ne kabulünün 20’nci yılı sebebiyle 2018 yılı, Kültür ve Turizm Ba- kanlığı tarafından “Troya Yılı” ilan edilmiştir. “Troyazar-Uluslararası Homeros Edebiyat Festivali” Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, Troya Antik Kenti’nin UNES- CO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne kabul edilişinin 20. yılı dolayısıyla ilan edilen “2018 Troya Yılı” etkinlikleri kapsamında “Troyazar-Ulus- lararası Homeros Edebiyat Festivali”, gerçekleştirilmiştir. “2018 Troya Yılı” Özel Pul Serisi PTT Çanakkale Başmüdürlüğü ile İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün iş birliğiyle PTT Genel Müdürlüğü tara- fından “2018 Troya Yılı” etkinlikleri kapsamında bastırı- lan özel pul serisi törenle tanıtılmıştır. “TÜRKÇE DIVANLAR SERGISI”, ANKARA, 2018 577 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 577 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “Troya” Temalı Uçak THY, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2018 yılının Troya Yılı ilan edilmesi dolayısıyla hazırlanan Troya temalı uçak, Atatürk Hava- limanı THY Teknik Hangarı’nda düzenlenen törenle tanıtılmıştır. “TROYAZAR-ULUSLARARASI HOMEROS EDEBIYAT FESTIVALI”, TARIHÇI YAZAR PROF. DR. İLBER ORTAYLI SÖYLEŞISI, ÇANAKKALE, 2018 TÜRK HAVA YOLLARI’NIN (THY) “TROYA TEMALI UÇAĞI”, 2018 578 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Troya Müzesi’nin Açılışı Kültür ve Turizm Bakanlığınca açılan yarışmayla belirlenen proje kapsamında yapımına 2014’te başlanan Troya Müzesi’nin resmî açılı- şı 2019 yılında Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın katılı- mıyla gerçekleştirilmiştir. TROYA MÜZESI AÇILIŞI, ÇANAKKALE, 2019 DEVLET OPERA VE BALESI’NDEN (DOB) “TROYA”, 2019 579 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 579 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle 2019, “Profesör Doktor Fuat Sezgin Yılı” ilan edilmiştir. Bununla ilgili olarak Cumhurbaşkanlığı himaye- sinde ve Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı ile Kırıkkale Üniversitesi koordinasyonunda yurt içi ve yurt dışında çeşitli etkinlikler gerçekleştirilmiştir. “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” Toplantısı Beştepe Kültür ve Kongre Merkezi’nde “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı Toplantısı” yapılmıştır. “2019 PROF. DR. FUAT SEZGIN YILI TOPLANTISI”, ANKARA, 2019 580 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” Konulu Anma Pulu ve İlk Gün Zarfı Türkiye’yi uluslararası bilim alanında başarılarıyla temsil etmesi ve 2019’un “Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” olarak belirlenmesi sebebiyle PTT tarafından “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” konulu anma pulu ve ilk gün zarfı hazırlanmıştır. 1.Uluslararası Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Sempozyumu “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” etkinlikleri kapsamında, Cumhurbaş- kanlığı himayelerinde, Kültür ve Turizm Bakanlığının desteği ile  Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Ta- rihi Araştırmaları Vakfı ve İstanbul Üni- versitesi (İÜ) ortaklığında, “1. Uluslararası Prof. Dr.  Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Sempozyumu” gerçekleştirilmiştir. Prof. Dr. Fuat Sezgin’in mirasını ve haya- tı boyunca yürütmüş olduğu çalışmaları onurlandırma gayesini taşıyan sempoz- yuma, 21 ülkeden bilim tarihi alanında çalışmalar yürüten 100’e yakın değerli akademisyen katılmış ve 79 bil- diri ile sunulmuştur. “1. Uluslararası Prof. Dr.  Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Sempozyumu” kapsamında, “Fuat Sezgin’le İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Sergisi” 581 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 581 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri ile “Fuat Sezgin Anısına: Bilimden Sanata Yansımalar Sergisi”, İÜ Rek- törlük binasında açılmıştır. Prof. Dr. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphanesi İstanbul Gülhâne Parkı içerisinde yer alan ve Kültür ve Turizm Bakan- lığına bağlı Prof. Dr. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphanesi açılmıştır. Kütüphane, İslam bilim tarihine ilişkin 27 bin kitaplık geniş bir koleksiyon ile araştırmacılara kaynaklık etmektedir. “FUAT SEZGIN’LE İSLAM BILIM VE TEKNOLOJI TARIHI SERGISI” ILE “FUAT SEZGIN ANISINA: BILIMDEN SANATA YANSIMALAR SERGISI”, İSTANBUL, 2019 PROF. DR. FUAT SEZGIN VE DR. URSULA SEZGIN BILIMLER TARIHI KÜTÜPHANESI AÇILIŞI “MÜZEDE EL-CEZERI’YE AIT FILLI SU SAATI”NIN BIR REPLIKASI”, 2019 582 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Fuat Sezgin’in Hayatı Dijital Gösterim Merkezi’nde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından İslam bilim tarihi araştırmacısı Prof. Dr. Fuat Sezgin’in çalışmalarının ve hayatının an- latıldığı Dijital Gösterim Merkezi, 1-9 Ağustos 2019 tarihleri arasında açık kalmıştır. Taksim Meydanı’nda kurulan ve 600 metrekare kapalı alanı olan mer- “DIJITAL GÖSTERIM MERKEZI”, İSTANBUL, 2019 PROF. DR. FUAT SEZGIN “BILIM TARIHINE YOLCULUK” SERGISI, İSTANBUL, 2019 583 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 583 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri kezde, 4 ayrı bölüm içinde İslam bilim insanlarının bulduğu cihazlar ve teknikler; videolar, dijital hologramlar ve üç boyutlu görseller eşliğin- de tanıtılmıştır. Merkezde, İbn-i Sina, Ceziri, Farabi, Biruni gibi bilim tarihini etkileyen isimleriden örnekler ve İslam bilim tarihine kendini adamış olan Prof. Dr. Fuat Sezgin’i anlatan videolar da gösterilmiştir. Prof. Dr. Fuat Sezgin “Bilim Tarihine Yolculuk” Sergisi İslam bilim tarihi araştırmacısı Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına Taksim Mey- danı açık hava sergi alanında “Bilim Tarihine Yolculuk” sergisi düzenlen- miştir. Modern Bilimin Öncüleri İslam Bi- lim ve Teknoloji Tarihi Sergisi Kültür ve Turizm Bakanlığı desteğiyle “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” kapsamında düzenlenen “Modern Bilimin Öncüleri İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Sergisi” Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın teşrifleriyle İstanbul Havalimanı’nda düzenlenen törenle açılmıştır. “MODERN BILIMIN ÖNCÜLERI İSLAM BILIM VE TEKNOLOJI TARIHI SERGISI”, İSTANBUL, 2019 584 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2019 Göbeklitepe Yılı İnsanlık tarihinin en önemli miraslarından olan ve 12 bin yıllık geç- mişiyle tarihin sıfır noktası olarak nitelendirilen Şanlıurfa’nın Göbek- litepe Arkeolojik Alanı, 2018 yılında Türkiye’nin 18’inci varlığı olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilmiştir. Aynı yıl Cumhurbaş- kanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan, 2019 yılını Göbeklitepe yılı olarak ilan ettiklerini açıklamıştır. “Tarihin sıfır noktası” olarak nitelendirilen ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Göbeklitepe, 2022 yılında 850 bin kişiyi ağırlaya- rak, açıldığı günden bu yana en yüksek ziyaretçi sayısına ulaşmıştır. GÖBEKLITEPE, ŞANLIURFA 585 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 585 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 586 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Brüksel’de Göbeklitepe Tanıtım Standı Belçika’nın başkenti Brüksel’deki TOBB binasında heykel ve resimli Göbeklitepe tanıtım standı açılmıştır. Şanlıurfa’da Göbeklitepe Ören Yeri Resmî Açılış Töreni UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunan ve “tarihin sıfır noktası” olarak nitelendirilen Şanlıurfa’daki Göbeklitepe Ören Yeri’nin resmî açılışı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından yapılmıştır. BRÜKSEL’DEKİ TOBB BİNASINDA AÇILAN HEYKEL VE RESİMLİ GÖBEKLİTEPE TANITIM STANDI 587 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 587 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Zeugma ve Göbeklitepe Figürleri Takılarda Türkiye’nin ön plana çıkan turizm değerlerinden Gaziantep’teki Zeug- ma Antik Kenti ve “tarihin sıfır noktası” olarak nitelendirilen Şanlıur- fa’daki Göbeklitepe’nin figürleri, Gaziantep Olgunlaşma Enstitüsü’nün kuyumculuk atölyesinde, Zeugma mozaikleri ve Göbeklitepe’deki taş- ŞANLIURFA, ELAZIĞ, KERKÜK VE BAKÜ’DEN SANATÇILARIN BULUNDUĞU MÜZISYEN TOPLULUĞU “MÜZIĞIN İZINDE 4 KARDEŞ ŞEHIR” KONSERI, ŞANLIURFA, 2019 YUNUS EMRE ENSTITÜSÜNÜN “GÖBEKLITEPE YILI” KAPSAMINDA “BUĞDAYIN VE BEREKETIN İZINDE” BAŞLIĞI İLE GERÇEKLEŞTIRDIĞI TÜRK MUTFAĞI ETKINLIKLERI, FILISTIN, 2019 588 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ların üzerinde bulunan figürlerden esinlenerek oluşturulan koleksi- yon sergilenmiştir. “Buğdayın ve Bereketin İzinde” Türk Mutfağı Etkinlikleri Yunus Emre Enstitüsünün “Göbeklitepe Yılı” kapsamında “Buğdayın ve Bereketin İzinde” başlığı ile gerçekleştirdiği Türk mutfağı etkinlik- leri, Filistin’de gerçekleştirildi. “Göbeklitepe: Tarihin Sıfır Noktası” Fotoğraf Sergisi Brezilya’nın Sao Paulo kentindeki Cinemateca Sinema salonunda 2. Türk Filmleri Festivali ve “Göbeklitepe: Tarihin Sıfır Noktası” fotoğraf sergisi açılmıştır. “Rafadan Tayfa Göbeklitepe” Göbeklitepe’nin çocuklara tanıtımı amacıyla “Rafadan Tayfa” adlı ani- masyon filmi hazırlandı. “Göbeklitepe Operası” Dünya Prömiyeri Devlet Opera ve Balesi, 200 sanatçının katılımıyla ve üç boyutlu gö- rüntüler eşliğinde opera sahnesine taşıyan “Göbeklitepe Operası”nın dünya prömiyeri gerçekleştirildi. “İlk Nefes Bir Dokunuş Göbeklitepe” Dünya Prömiyeri Göbeklitepe’den ilham alan besteci Kemal Günüç’ün yazdığı “İlk Nefes Bir Dokunuş Göbeklitepe” adlı eserin dünya prömiyeri İzmir Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde yapılmıştır. TRT ÇOCUK’UN SEVİLEN ÇİZGİ DİZİSİ RAFADAN TAYFA’NIN İKİNCİ SİNEMA FİLMİ “RAFADAN TAYFA GÖBEKLİTEPE”NİN ÖZEL GÖSTERİMİ, ŞANLIURFA, 2019 2. TÜRK FILMLERI FESTIVALI VE “GÖBEKLITEPE: TARIHIN SIFIR NOKTASI” FOTOĞRAF SERGISININ AÇILIŞI, BREZILYA, 2019 589 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 589 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri GÖBEKLITEPE OPERASI DÜNYA PRÖMIYERI, ANKARA, 2019 “İLK NEFES BIR DOKUNUŞ GÖBEKLITEPE KONÇERTOSU” DÜNYA PRÖMIYERI, İZMIR, 2020 590 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI İstanbul Havalimanı Müzesi’nde “Göbeklitepe Rüzgârı” İstanbul Havalimanı’nda, Anadolu’daki medeniyetlerine ait eserlerin yer aldığı müzede Göbeklitepe canlandırması da yer almıştır. “Back To Realverse: Göbeklitepe” Sergisi Beyoğlu Kültür Yolu Festivali kapsamında sanatseverlerle buluşan “Back to Realverse: Göbeklitepe” sergisi açılmıştır. “Yeni Bir Hikaye: Göbeklitepe ve Çevresinden Fotoğraflar” Sergisi İspanyol fotoğrafçı Isabel Munoz’un Göbeklitepe ve çevresindeki arke- olojik alanlarda çektiği kareler, “Yeni Bir Hikâye: Göbeklitepe ve Çev- resinden Fotoğraflar” sergisi İstanbul Pera Müzesi’nde sanatseverlerin beğenisine sunulmuştur. BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA “BACK TO REALVERSE: GÖBEKLITEPE” SERGISI, İSTANBUL, 2022 “YENI BIR HIKÂYE: GÖBEKLITEPE VE ÇEVRESINDEN FOTOĞRAFLAR” SERGISI, İSTANBUL, 2023 GÖBEKLITEPE CANLANDIRMASI, İSTANBUL HAVALIMANI MÜZESI, 2020 BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA “BACK TO REALVERSE: GÖBEKLITEPE” SERGISI, İSTANBUL, 2022 591 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 591 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2020 Patara Yılı M.Ö 4 bin yılına ait insan yaşamına dair izlerin bulunduğu, Likya Bir- liği’ne başkentlik yapan 2 bin yıllık antik kent Patara’nın dünyaya ta- nıtılması amacıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 2020 yılı, “Pa- tara Yılı” olarak ilan edilmiştir. Patara Antik Kenti Fethiye-Kalkan arasında Xanthos Vadisi’nin gü- neybatı ucunda bugünkü Gelemiş köyünde yer almaktadır. Likya’nın en önemli ve en eski şehirlerinden biri olan Patara, Likya Birliği şehir- lerinin temsilcilerinin buluştuğu dünyanın en eski meclis binasına da sahiptir. PATARA ANTIK KENTI 592 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 593 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 593 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Patara Plajı Yerli ve yabancı turistleri kendine hayran bırakan, Türkiye’nin en uzun kumsallarından birine sahip olan Patara Plajı aynı zamanda caretta carettaların en önemli yumurtlama alanları arasında yer almaktadır. PATARA PLAJI PATARA PLAJI VE CARETTA CARETTALAR 594 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Uluslararası Patara 2020 Gran Fondo Bisiklet Yarışı Kültür ve Turizm Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı ve Türkiye Bi- siklet Federasyonu iş birliğinde, “Uluslararası Patara 2020 Gran Fon- do Bisiklet Yarışı”, Antalya ile Muğla arasında düzenlenmiştir. Patara Antik Kenti’nde “Avrupa Spor Haftası” Cumhurbaşkanlığı tarafından “2020’nin Patara Yılı” ilan edilmesi kapsamında Patara Antik Kenti, spor etkinliklerine de sahne olmuş- tur. Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından Avrupa Spor Haftası kap- samında gerçekleştirilen “Ulusal Herkes İçin Spor ve Sağlık Günleri” etkinliği çerçevesinde, Antalya’nın Kaş ilçesinde bulunan Patara Antik Kenti’nde karate, kickboks, bisiklet, cimnastik, okçuluk, eskrim, tek- vando, dart ve muayhai gösterileri düzenlenmiştir. “ULUSAL HERKES İÇIN SPOR VE SAĞLIK GÜNLERI” ETKINLIĞI, PATARA ANTIK KENTI, 2020 “ULUSLARARASI PATARA 2020 GRAN FONDO BISIKLET YARIŞI”, ANTALYA VE MUĞLA, 2020 595 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 595 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Patara Antik Kenti’nde “Patara Yılı Konseri” Antalya’nın Kaş ilçesindeki Patara Antik Kenti’nin restorasyonu ta- mamlanan tiyatrosunda “Patara Yılı Konseri” düzenlenmiştir. Antalya Devlet Senfoni Orkestrası Şefi Oğuzhan Kavruk yönetimin- deki dünya müziklerinden örneklerin senfoni orkestrası eşliğinde icra edildiği “Patara Yılı Konseri”nde, dünyaca ünlü DJ Burak Yeter ile La Casa De Papel dizisinin müziğini seslendiren Cecilia Krull sahne al- mıştır. Patara Antik Kenti Tiyatrosu’nda “Kanlı Nigar” Oyunu Antalya’nın Kaş ilçesindeki Patara Antik Kenti’nin restorasyonu ta- mamlanan tiyatrosunda Kaş’a bağlı Yeşilköy Halk Tiyatrosunun çeşit- li meslek grubundan oyuncuları “Kanlı Nigar” oyununu sahnelemiştir. Patara Antik Kenti’nde “Büyük Cumhuriyet Konseri” Patara Antik Kenti’nde 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamaları kapsamında, İletişim Başkanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birli- ğinde “Büyük Cumhuriyet Konseri” düzenlenmiştir. Konser, mapping gösterileriyle Galata Kulesi’ne de yansıtılmış, Batık Kent Kekova’da, konser ile eş zamanlı dalış gösterileri ve ışık şovlarıda yapılmıştır. PATARA ANTIK KENTI TIYATROSU, “KANLI NIGAR” OYUNU, 2020 “PATARA YILI KONSERI”, 2020 596 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI PATARA ANTIK KENTI’NDE “BÜYÜK CUMHURIYET KONSERI”, 2020 PATARA ANTIK KENTI’NDE “BÜYÜK CUMHURIYET KONSERI”, 2020 597 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 597 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “2021 Mehmet Akif ve İstiklal Marşı Yılı” Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yayımladığı genelge ile “İstiklal Marşı’nın millî marş olarak kabul edilişinin 100’üncü yıl dö- nümü olması münasebetiyle, “2021 yılının “Mehmet Akif ve İstiklal Marşı Yılı” olarak ilan edilmesi, yıl boyunca İstiklal Marşı’nın kabu- “100. YILINDA İSTIKLAL MARŞI” ILE “MEHMET AKIF ERSOY” SERGILERI AÇILIŞI, 2021 “MEHMET AKIF ERSOY HATIRA EVI”, İSTANBUL, 2021 598 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI lü ve Mehmet Akif Ersoy’u anma etkinliklerinin düzenlenmesi kararı alınmıştır. Bu kapsamda İstiklal Marşı’nın 12 Mart 1921’de kabulünün 100. yıl dönümü, Cumhurbaşkanlığı öncülüğünde etkinlikler gerçek- leştirilmiştir. TBMM’de “100. Yılında İstiklal Marşı” ve “Mehmet Akif Ersoy” Sergileri Cumhurbaşkanı Erdoğan ve TBMM eski Başkanı Mustafa Şentop’un katılımıyla Meclis Şeref Holünde “100. Yılında İstiklal Marşı” ile “Meh- met Akif Ersoy” sergileri açılmış, ayrıca “Akif” belgeseli” gösterilmiştir. Yargı Mensuplarından “2021 Mehmet Akif ve İstiklal Marşı Yılı”na Özel Video Adalet Bakanlığı tarafından yargı mensupları ve personelin katılımıy- la “2021 Mehmet Akif ve İstiklal Marşı Yılı”na özel bir video yayımlan- mıştır. İstiklal Marşı, Kurtuluş Savaşı ruhuyla istiklal mücadelesinin önemli dönüm noktaları olan sembol şehirlerde seslendirilmiştir. Mehmet Akif Ersoy Hatıra Evi İstiklal Marşı’nın kabulünün 100. yıl dönümünde, Mehmet Akif Er- soy’un Mısır Apartmanı’nda yaşadığı daire, “Mehmet Akif Ersoy Hatı- ra Evi” olarak ziyarete açılmıştır. İSTİKLAL MARŞI’NIN KABULÜ’NÜN 100. YILI VE MEHMET AKİF ERSOY’U ANMA PROGRAMI”, ANKARA, 2021 599 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 599 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “Mehmet Akif Ersoy ve İstiklal Marşı” Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, İstiklal Marşı’nın ka- bulünün 100. yılı dolayısıyla yaptığı özel bir çalışmayla, millî şair Meh- met Akif Ersoy’un hayatının tüm yönlerini, “Mehmet Akif Ersoy ve İstiklal Marşı” adlı eserle okuyucuyla buluşturmuştur. İstiklal Marşı’nın Kabulü’nün 100. Yılı ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma Programı Beştepe Kongre ve Kültür Merkezi’nde düzenlenen “İstiklal Marşı’nın Kabulü’nün 100. Yılı ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma Programı” hazır- lanmıştır. İstiklal Marşı’nın Kabulü’nün 100. Yılı Özel Gösterisi Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından İstiklal Marşı’nın kabulünün 100. yıl dönümü için Galata Kulesi’nde özel bir gösterim hazırlan- mıştır. Malazgirt Zaferi, İstanbul’un Fethi, Çanakkale Savaşı ve 15 Temmuz görüntülerine yer verilen gösteride ayrıca Murat Karahan’ın “Sabahın Seherinde Ötüyor Kuşlar”, “Ah Bir Ataş Ver”, “Havada Bulut Yok”, “Uzun İnce Bir Yoldayım” ve “Çanakkale İçinde Aynalı Çarşı” tür- külerini seslendirdiği performanslar da izleyenlerin beğenisine sunul- muştur. İSTİKLAL MARŞI’NIN KABULÜ’NÜN 100. YILI ÖZEL GÖSTERİSİ, İSTANBUL, 2021 600 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI TRT’den “Tek Ses Tek Yürek” Özel Yayını TRT, İstiklal Marşı’nın kabulünün 100. yıl dönümü dolayısıyla “Tek Ses Tek Yürek” özel yayınıyla gerçekleştirmiştir. Türk milletinin ba- ğımsızlık mücadelesinin, Millî birlik ve beraberliğinin simgesi İstiklal Marşı’nın kabulünün 100. yıl dönümünde çok özel içerikleri izleyici ve dinleyiciyle buluşturacak olan TRT, 1921 yılına atıfla saat 19.21’de 12 Mart’a özel olarak hazırlanan İstiklal Marşı klibini televizyon ve radyo kanallarında eş zamanlı olarak yayınlamıştır. Türk Hava Yolları’dan “İstiklal’in Sesi” Filmi Türk Hava Yolları (THY), İstiklal Marşı’nın Kabulünün 100. Yılı ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma Günü için “İstiklal’in Sesi” adlı bir film hazırladı. 601 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 601 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2021 “Yunus Emre ve Türkçe Yılı”, “Hacı Bektaş Veli Yılı” ve “Ahi Evran Yılı” Cumhurbaşkanlığı genelgeleri ile 2021 yılının; “Yunus Emre ve Türkçe Yılı”, “Hacı Bektaş Veli Yılı ve “ Ahi Evran Yılı” olarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın himayelerinde ulusal ve uluslararası etkin- liklerle anılması kararlaştırılmıştır. UNESCO 40. Genel Konferans kararıyla 2021 yılı için Türkiye’nin öne- risi, Azerbaycan, İran İslam Cumhuriyeti, Kuzey Makedonya ve Ro- manya’nın desteğiyle Hacı Bektaş Veli’nin vefatının 750. yıl dönümü; Azerbaycan, Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya ve Özbekistan’ın des- teğiyle Yunus Emre’nin vefatının 700. yıl dönümü; Kuzey Makedonya ve Romanya’nın desteğiyle İran ve Azerbaycan ile ortak dosya olarak Ahi Evran’ın doğumunun 850. yıl dönümü UNESCO Anma ve Kutla- ma Yıl Dönümleri Programı’na alınmıştır. 2021 “Yunus Emre Yılı” “Bizim Yunus” Yılı Açılış Töreni Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan, 2021 yılının “Yunus Emre ve Türkçe Yılı” olarak kutlanmasına ilişkin genelge yayımlamış- tır. CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYİP ERDOĞAN’IN “BİZİM YUNUS YILI” AÇILIŞ TÖRENİ KONUŞMASI 602 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “Bizim Yunus” Oyunu Aspendos Antik Tiyatrosu’nda Ankara Devlet Tiyatrosu, “Yunus Emre ve Türkçe Yılı” etkinlikleri kapsamında “Bizim Yunus” adlı oyununu, Antalya Aspendos Antik Tiyatrosu’nda sahnelemiştir. Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre Anısına Hatıra Pulu Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünce “2021 Hacı Bektaş Veli Yılı” ve “2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı” için PTT aracılığıyla hatıra pulu bastırılmıştır. Kuzey Makedonya’da Yunus Emre “Gel Gör Beni” Sergisi ve “Bizim Yunus” Konseri Kuzey Makedonya’nın başkenti Üsküp’te “2021 Yu- nus Emre ve Türkçe Yılı” kapsamında Yunus Emre “Gel Gör Beni” sergisi ve Yunus Emre’nin şiirlerin- den bestelenen eserlerle icra edilen “Bizim Yunus” konseri düzenlenmiştir. “Yunus Emre’nin Vefatının 700. Yılı Anma Etkinlikleri” Kapsamın- da “Aşkın Türkçesi” Başlıklı Program Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Yunus Emre Enstitüsü iş birliğince düzenlenen “Yunus Emre’nin Vefatının 700. Yılı Anma Etkinlikleri” kapsamındaki “Aşkın Türkçesi” başlıklı program, İstanbul Arkeolo- 603 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 603 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri ji Müzelerinde gerçekleştirilmiştir. Programda Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, Devlet Opera ve Balesi ile Devlet Tiyatroları iş birliğiyle Yunus Emre’yi anlatan bir sahne gösterisi izleyicilerin beğenisine su- nulmuştur. Program kapsamında ayrıca Yunus Emre Enstitüsünün Eskişehir Anadolu Üniversitesi iş birliğiyle düzenlediği “Yunus Emre Kaligrafi Tipografi Sergisi”nde, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakülte- si Grafik Bölümünün 12 yıldan beri düzenlediği “Uluslararası Yunus Emre Kaligrafi ve Tipografi” etkinliklerinde yapılan eserlerden oluşan özel bir seçki yer almıştır. YUNUS EMRE “GEL GÖR BENI” SERGISI, ÜSKÜP, 2021 YUNUS EMRE KALIGRAFI VE TIPOGRAFI SERGISI, İSTANBUL, 2021 “BIZIM YUNUS” KONSERI, ÜSKÜP, 2021 “AŞKIN TÜRKÇESI” PROGRAMI, İSTANBUL, 2021 604 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Yunus Emre’yi Anlatan “Derviş” Adlı Sahne Gösteriminin Dünya Prömiyeri Yunus Emre’nin vefatının 700. yılı dolayısıyla Cumhurbaşkanı Erdo- ğan’ın himayesinde, Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanan “Der- viş” adlı sahne gösterimi Cumhurbaşkanlığı Kongre ve Kültür Mer- kezi’nde izleyicinin beğenisine sunulmuştur. Multidisipliner sahne uygulaması örneği olan “Derviş”te, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü ile Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü sanatçıları, mehteran ta- kımı ve zikir grubu yer almıştır. Samsun Devlet Opera ve Balesi “Yunus Emre” Balesinin Prömiyeri Samsun Devlet Opera ve Balesinin sahneye koyduğu (SAMDOB) “Yu- nus Emre” balesinin dünya prömi- yeri Atatürk Kültür Merkezi Aydın Gün Salonu’nda gerçekleştirilmiştir. “Yunus Emre Yılı Görsel ve İşitsel Medyada Doğru Türkçe Kullanımı Ödül Töreni” “Yunus Emre ve Türk Dili Yılı” kap- samında yapılan etkinlikler arasın- da yer alan, “Yunus Emre Yılı Görsel ve İşitsel Medyada Doğru Türkçe Kullanımı Ödül Töreni” Cumhurbaş- kanlığı Külliyesi’nde yapılmıştır. “YUNUS EMRE” BALESI PRÖMIYERI, İSTANBUL, 2021 YUNUS EMRE’YI ANLATAN “DERVIŞ” ADLI SAHNE GÖSTERIMI, ANKARA, 2021 “YUNUS EMRE YILI GÖRSEL VE İŞITSEL MEDYADA DOĞRU TÜRKÇE KULLANIMI ÖDÜL TÖRENI”, ANKARA, 2022 605 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 605 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2021 “Hacı Bektaş Veli Yılı” Hacı Bektaş Veli’nin Vefatının 750. Yılı Dönümü Anma Etkinlikleri Hacı Bektaş Veli’nin vefatının 750. yılı dolayısıyla, Nevşehir’in Ha- cıbektaş ilçesindeki Hacı Bektaş Veli Külliyesi önünde, “İnsanlığın özü sevgi, barış, kardeşlik” sloganıyla anma programı düzenlenmiştir. Etkinlikte Hacı Bektaş Veli’nin hayatından bir kesit anlatan tiyatro gösterisi yapılmıştır. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Hacı Bektaş Veli’nin ve- fatının 750. yılı dolayısıyla düzenlenen anma etkinlikleri kapsamında, restorasyonu tamamlanan “Kadıncık Ana Evi’“nin açılış törenine ka- tılmıştır. HACI BEKTAŞ VELI’NIN VEFATININ 750. YILI DÖNÜMÜ ANMA ETKINLIKLERI HACI BEKTAŞ VELI VEFATININ 750. YIL DÖNÜMÜ ANMA ETKINLIKLERI (TANITIM FILMI) 606 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Hünkar Hacı Bektaş Veli Sempozyumu ve Anma Etkinliği Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesinde (NEVÜ), vefatının 750. yılı dolayısıyla “Hünkar Hacı Bektaş Veli Sempozyumu ve Anma Etkin- liği” gerçekleştirilmiştir. NEVÜ Kongre ve Kültür Merkezi’ndeki prog- ramda, Kültür ve Turizm Bakanlığı semah ekibi gösteri sunmuştur. “KADINCIK ANA EVI” AÇILIŞ TÖRENI, NEVŞEHIR, 2021 HÜNKAR HACI BEKTAŞ VELI SEMPOZYUMU VE ANMA ETKINLIĞI HACI BEKTAŞ VELI’NIN HAYATINDAN BIR KESIT ANLATAN TIYATRO GÖSTERISI “KADINCIK ANA EVI”, NEVŞEHIR, 2021 607 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 607 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2021 “Ahi Evran Yılı” Doğumunun 850. yılı olan 2021 yılı, UNESCO tarafından anma ve kutlama yıl dönümleri arasına alınan Ahi Evran’ı ve Ahilik geleneği- ni yaşatmış tüm esnaf ve sanatkârlarımızı rahmetle yâd etmek, Ahilik müessesesini dünya milletlerine en doğru şekilde anlatmak, bu kutsal emaneti sonraki nesillere aktarmak amacıyla 2021 yılı boyunca yurt genelinde ve yurt dışında etkinlikler düzenlenmiştir. Ahi Çocuk Projesi Cumhurbaşkanlığı ve UNESCO tarafından 2021’in “Ahi Evran Yılı” ilan edilmesi kapsamında Kırşehir’in Mucur ilçesinde “Ahi Çocuk Projesi” hayata geçirilmiştir. Mucur Kaymakamlığı himayesinde, üniversite, İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü, Mucur Belediyesi ve Mucur Esnaf ve Sa- AHI EVRAN VELI KÜLLIYESI 608 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI natkârlar Odası iş birliğinde başlatılan proje çerçevesinde Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde öğrenciler şed kuşanmıştır. “Ahi Evran Kardeşlik Ormanı” UNESCO ve Cumhurbaşkanlığınca bu yılın “Ahi Evran Yılı” ilan edil- mesi nedeniyle Kırşehir’de oluşturulan “Ahi Evran Kardeşlik Orma- nı”nda 850 fidan toprakla buluşturulmuştur. TİKA’dan “Erenler Sofrası” 2021 yılının “Yunus Emre ve Türkçe Yılı”, “Hacı Bektaş Veli Yılı” ve “Ahi Evran Yılı” olarak ilan edilmesi kapsamında Türk İşbirliği ve Koordi- nasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından “Erenler Sofrası” progra- mı kapsamında, Kırgızistan’da ailelere yardım kolileri ulaştırılmıştır. “AHI EVRAN KARDEŞLIK ORMANI”, KIRŞEHIR, 2021 2021 ULUSLARARASI AHILIK YILI AÇIK SATRANÇ TURNUVASI, KIRŞEHIR, 2021 “AHI ÇOCUK PROJESI”, KIRŞEHIR, 2021 TÜRK İŞBIRLIĞI VE KOORDINASYON AJANSI BAŞKANLIĞI (TİKA), “ERENLER SOFRASI RAMAZAN PROGRAMI 609 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 609 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 2021 Uluslararası Ahilik Yılı Açık Satranç Turnuvası Kırşehir’de, “Ahi Evran Yılı” dolayısıyla 2021 Uluslararası Ahilik Yılı Açık Satranç Turnuvası düzenlenmiştir. 2021 Yılı UNESCO Ahi Evran Anma Yılı - Ahi Evran İzinde Esnaf Buluşması “2021 Yılı UNESCO Ahi Evran Anma Yılı - Ahi Evran İzinde Esnaf Bu- luşması”, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ahi Evran Yılı Resim Yarışması Ödül Töre- ni’nde dereceye girenlere ödüllerini vermiştir. 2021 YILI UNESCO AHI EVRAN ANMA YILI , AHI EVRAN İZINDE ESNAF BULUŞMASI AHİ EVRAN YILI RESİM YARIŞMASI ÖDÜL TÖRENİ 610 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 2022 “Süleyman Çelebi Yılı” UNESCO 41. Genel Konferans kararıyla 2022 yılı için Türkiye’nin önerisi Azerbaycan, Bosna Hersek, Gürcistan, Kuzey Makedonya, Romanya ile Ukrayna’nın desteğiyle Süleyman Çelebi’nin vefatının 600. yıl dönümü, UNESCO Anma ve Kutlama Yıl Dönümleri Programı’na alınmıştır. Süleyman Çelebi ve Mevlit Geleneği Sempozyumu Vesiletü’n-Necât (Mevlid-i Şerif) eseriyle tanınan Süleyman Çelebi, 600’üncü vefat yıl dönümünde Bursa Uludağ Üniversitesinde düzen- lenen “Süleyman Çelebi ve Mevlit Geleneği Sempozyumu” ile anılmış- tır. Sempozyum kapsamında düzenlenen “Gönül Coğrafyamızın Sesi Mevlid-i Şerif Programı”nda sekiz dilde sekiz mevlithan tarafından Mevlid-i Şerif okunmuştur. “Süleyman Çelebi Vesîletü’n-Necât Mevlid-i Şerif” Eseri Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından, Süleyman Çele- bi’nin “Mevlid-i Şerif” olarak da bilinen “Vesiletü’n Necat” eserine dair “SÜLEYMAN ÇELEBI VESÎLETÜ’N NECÂT MEVLID-I ŞERIF” ESERI “GÖNÜL COĞRAFYAMIZIN SESI MEVLID-I ŞERIF PROGRAMI”, BURSA, 2022 “SÜLEYMAN ÇELEBI VESÎLETÜ’N NECÂT MEVLID-I ŞERIF” ESERI “SÜLEYMAN ÇELEBI VE MEVLIT GELENEĞI SEMPOZYUMU”, BURSA, 2022 611 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 611 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri hazırlanan kitap, Millet Camisi’nde düzenlenen Mevlid Gecesi Özel Programı kapsamında vatandaşlara hediye edilmiştir. “Besteli Mevlid Rahmet Gecesi” Vesiletü’n-Necat’ın yazarı Süleyman Çelebi, Kültür ve Turizm Bakan- lığının Kapadokya Üniversitesi ile iş birliğinde Atatürk Kültür Merke- zi’nde (AKM) düzenlenen “Besteli Mevlid Rahmet Gecesi” adlı konser- de anılmıştır. 2023 “Mevlana Yılı” Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan, 2023 yılının “Mevlana Yılı” olarak kutlanmasına ilişkin genelge yayımlamıştır. “BESTELI MEVLID RAHMET GECESI” KONSERI, İSTANBUL, 2023 AYASOFYA’DA DÜZENLENEN 750. VUSLAT YIL DÖNÜMÜ SEMA MUKABELESİ MEVLANA’NIN VUSLATININ 750. YILI ANISINA “İLLA HÛ MEVLEVÎ MUKABELESI” 612 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Hz. Mevlana’nın Vuslatının 750. Yılı Anısına “İlla Hû Mevlevî Muka- belesi” Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ile Kültür ve Turizm Ba- kanlığınca, Hazreti Mevlânâ’nın vuslatının 750. yılı anısına CSO Ada Ankara Ana Salon’da, “İllâ Hû Mevlevî Mukabelesi” etkinliği düzen- lenmiştir. Hazreti Mevlana’nın 750. Vuslat Yıl Dönümü Hazreti Mevlana’nın 750. Vuslat Yıl Dönümü’nde Ayasofya-i Kebir Ca- mi-i Şerifi önünde yurt içinden ve yurt dışından 750 semazen ile sema mukabelesi gerçekleştirilmiştir. Hazreti Mevlana’nın 750. Vuslat Yıl Dönümü Uluslararası Anma Töreni- Konya Hazreti Mevlana Celaleddin-i Rumi, vefatının 750’nci yılında Konya’da törenlerle anılmıştır. Mevlana Kültür Merkezi’ndeki programda Sema Ayin-i Şerifi icra edilmiştir. HAZRETI MEVLANA'NIN 750. VUSLAT YIL DÖNÜMÜ ULUSLARARASI ANMA TÖRENI 613 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 613 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “750. Vuslat Yılında Hz. Mevlana” Sergisi “750. Vuslat Yılında Hz. Mevlana” sergisi, İstanbul Sultanahmet’teki Türk İslam Eserleri Müzesi’nde (TİEM) 24 Ocak - 1 Mart 2024 tarih- leri arasında ziyaretçilerini ağırlamıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Konya Büyükşehir Belediyesinin katkılarıyla hazırlanan sergide, Mevlana, Türk ve İslam Eserleri, Galata Mevlevihanesi, Sakıp Sabancı, Sadberk Hanım ile Resim ve Heykel müzelerinin envanterinden seçi- len eserler yer almıştır. 2023 “Âşık Veysel Yılı” 2022-2023 UNESCO 41. Genel Konferansında, Âşık Veysel’in vefatının 50. yıl dönümü olması nedeniyle 2023 yılı, UNESCO Anma ve Kutlama Yıl Dönümleri Programı’na alınmıştır. Âşık Veysel’in Aile Fotoğrafları ve Hayatı Sergisi UNESCO tarafından 2023’ün “Âşık Veysel Yılı” ilan edilmesi münase- betiyle Kültür ve Turizm Bakanlığının katkılarıyla düzenlenen “Veysel Gider, Adı Kalır” adlı sergi, 7-23 Nisan 2023 tarihleri arasında İstanbul Atatürk Kültür Merkezi (AKM)’nde sanatseverlerin beğenisine sunul- muştur. Âşık Veysel’in hayatını ve kendiyle yapılmış röportajları, makaleleri ve haberleri gün ışığına çıkararak gelecek nesillere aktarmayı hedefleyen sergide, Ara Güler, Fikret Otyam, Ozan Sağdıç, Mustafa Türkyılmaz, Ergun Çağatay ve dönemin Anadolu Ajansı foto muhabirlerinin ob- “750. VUSLAT YILINDA HZ. MEVLANA” SERGISI, İSTANBUL, 2024 614 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI jektifinden fotoğraflar yer almıştır. Sergideki önemli eserleri arasında Eren ve Bedri Rahmi Eyüboğlu ile Orhan Peker’in resimleri, Alper Çı- nar’ın heykeli ve Âşık Veysel vefat ettiğinde ressam Yusuf Toprak tara- fından yüzünden alınan mask da yer almıştır. Görme engelliler için Braille alfabesiyle hazırlanan 4 ciltlik “Basında Âşık Veysel” kitabının da bulunduğu sergide, tiyatro sanatçıları tara- fından seslendirilen aynı kitabın sesli versiyonunun tanıtımı da yapıl- mıştır. Anadolu’daki yaşamı gerçekçi bir tarzda yansıtan ve Âşık Veysel’in de yer aldığı “Karanlık Dünya” adlı film, ilk kez bu sergide izleyicilerin be- ğenisine sunulmuştur. “VEYSEL GIDER, ADI KALIR” ADLI SERGI, İSTANBUL, 2023 615 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 615 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri “Âşık Veysel Yılı” Konseri (Bursa) Bursa’da Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Bursa Valiliğinin organizasyonu ile konser düzenlenmiştir. Âşık Veysel Resim Sergisi (Sivas) Sivas Atatürk Kongre Müzesi’nde açılan 45 sanatçının 50 eserinin yer aldığı resim sergisi, 6-12 Haziran 2023 tarihleri arasında ziyaretçilerini ağırlamıştır. “Uzun İnce Bir Yoldayız” Konseri Büyük Türk ozanı Âşık Veysel, vefatının 50. yılında düzenlenen “Uzun İnce Bir Yoldayız” konserinde yâd edilmiştir. VakıfBank’ın katkılarıyla 2023 Âşık Veysel Yılı kapsamında Atatürk Kültür Merkezi’nde düzen- lenen konserde müzisyen Ümit Yılmaz, Senfonik Anadolu Orkestrası eşliğinde Âşık Veysel’in sevilen türkülerini seslendirmiştir. ÂŞIK VEYSEL RESIM SERGISI, SIVAS, 2023 “ÂŞIK VEYSEL YILI” KONSERI, BURSA, 2023 “UZUN İNCE BIR YOLDAYIZ” KONSERI, İSTANBUL, 2023 616 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Âşık Veysel’in Aile Fotoğrafları ve Hayatı Ankara’da Sergilendi Ünlü halk ozanı Âşık Veysel Şatıroğlu’nun vefatının 50’nci yılında aile koleksiyonundan oluşturulan sergi Ankara Resim ve Heykel Müze- si’nde 6 Temmuz-27 Ağustos tarihleri arasında ziyaretçilerin beğeni- sine sunulmuştur. Âşık Veysel’in Vefatının 50. Yılında Bodrum’da Yapılan Dev Portresi Halk ozanı Âşık Veysel’in vefatının 50. yılı dolayısıyla, Muğla’nın Bod- rum ilçesinde fotoğraf sanatçısı Cumhur Aygün ve ekibi tarafından 25 bin avuç topraktan Âşık Veysel’in dev portresi oluşturulmuştur. ÂŞIK VEYSEL’IN AILE FOTOĞRAFLARI VE HAYATI ANKARA’DA SERGILENDI ÂŞIK VEYSEL’IN DEV PORTRESI, BODRUM, 2023 617 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 617 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Âşık Veysel’in Memleketi Sivas’ta Anılması Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 2023 yılının, “Âşık Veysel Yılı” ilan edilmesi dolayısıyla 81 ilden Sivas’a gelen genç sanatçılar büyük halk ozanı anısına memleketinde konser vermiştir. Azerbaycan’da “Cumhuriyet’in Yüzü” Konseri Âşık Veysel Şatıroğlu, vefatının 50’nci yılında, Bakü Yunus Emre Ens- titüsünce Uluslararası Muğam Merkezi’nde organize edilen “Cumhu- riyet’in Yüzü” konseri ile anılmıştır. Paris’te “Dostlar Beni Hatırlasın” Etkinliği Fransa’nın başkenti Paris’te, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “2023 UNESCO Dünya Âşık Veysel Yılı” kapsamında “Dostlar Beni 81 İLDEN SİVAS’A GELEN GENÇ SANATÇILARIN ÂŞIK VEYSEL ANISINA GERÇEKLEŞTİRDİKLERİ KONSER ÂŞIK VEYSEL’IN DEV PORTRESI, BODRUM, 2023 618 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Hatırlasın” etkinliği düzenlenmiştir. Etkinlik, Âşık Veysel’in “Uzun İnce Bir Yoldayım” eserinin Türkiye’nin UNESCO Daimi Temsilcisi Büyükelçi Gülnur Aybet’in yeniden düzenleyerek, sanatçı Murat Kara- han ile seslendirdiği klibinin ilk gösterimiyle başlamıştır. Programda genel sanat yönetmenliğini Güzel Sanatlar Genel Müdürü Ömer Faruk Belviranlı’nın üstlendiği, Âşık Veysel’in hayatı ve eserle- rini Devlet Tiyatroları Genel Müdürü Tamer Karadağlı ve Devlet Ti- yatroları Genel Müdür Yardımcısı, Başrejisör Sükun Işıtan’ın anlattığı gösteri izleyiciyle buluşmuştur. Sanatçı Tuncay Yurtsever Tarafından 34 bin Toplu İğneyle Yapılan Âşık Veysel Portresi Muğla’nın Bodrum ilçesinde yaşayan sanatçı Tuncay Yurtsever, 34 bin toplu iğneyle ünlü halk ozanının tablosunu yapmıştır. Âşık Veysel Şatıroğlu’nun Hayatından Esinlenerek Çekilen “Âşık” Filmi Arnavutluk’un başkenti Tiran’da, Bilal Babaoğlu’nun yönetmenliği- ni yaptığı, Âşık Veysel Şatıroğlu’nun hayatından esinlenerek çekilen “Âşık” filmi izleyici ile buluşmuştur. PARIS’TE “DOSTLAR BENI HATIRLASIN” ETKINLIĞI SANATÇI TUNCAY YURTSEVER TARAFINDAN 34 BIN TOPLU İĞNEYLE YAPILAN ÂŞIK VEYSEL PORTRESI 619 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 619 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Âşık Veysel’in, Vefatının 50. Yılında Samsun’da Anılması Âşık Veysel’in vefatının 50. yılı dolayısıyla Samsun’da düzenlenen “Dostlar Onu Hatırlıyor” programında, Âşık Veysel’in torunu, Âşık Veysel Kültür Derneği Danışma Kurulu Üyesi Gündüz Şatıroğlu dede- sinin anıları ile ilgili sunum yapmıştır. Malazgirt Zaferi’nin 952. Yıl Dönümü 1071 yılında Anadolu’yu Türklere ebedi yurt ilan eden Sultan Alp Ars- lan ve şanlı ordusunun kazandığı Malazgirt Zaferi, her yıl çeşitli etkin- liklerle kutlanmaktadır. 23-26 Ağustos 2023 tarihleri arasında Muş’un Malazgirt ilçesi ile Bitlis’in Ahlat ilçesinde eş zamanlı gerçekleşen etkinliklere, devlet erkanı ile modern ve geleneksel spor dallarından sporcular ve yabancı öğrenciler de katılmıştır. Bitlis’in Ahlat ilçesinde Çarho bölgesinde, içinde Sultan Alparslan ota- ÂŞIK VEYSEL ŞATIROĞLU’NUN HAYATINDAN ESINLENEREK ÇEKILEN “ÂŞIK” FILMI MALAZGIRT ZAFERI’NIN 952. YIL DÖNÜMÜ ETKINLIKLERI, MUŞ, 2023 620 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ğının da kurulduğu millet bahçesinde etkinlikler düzenlenmiştir. Et- kinliklere katılanlar, atlı akrobasi, kökbörü, atlı okçuluk, okçuluk, cirit ve güreş müsabakalarını izlemiş, geleneksel oyunlar oynamıştır. MALAZGIRT ZAFERI’NIN 952. YIL DÖNÜMÜ 621 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 621 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Kuruluş Yıl Dönümü Etkinlikleri Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. kuruluş yıl dönümü etkinlikleri T.C. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde yürütülmüştür. 622 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI “100 Yılın Ses Tüneli’ Cumhuriyet’in 100. Yılı Dijital Deneyim Sergisi” Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “‘100 Yılın Ses Tüneli’ Cumhuriyet’in 100. Yılı Dijital Deneyim Sergisi” An- kara Cer Modern’de ziyaretçilerin beğenisine sunulmuştur. 1923-2023 yıllarını içeren ve yüzyıllık döneme katkı sağlayan değerli isimleri ve önemli olayları tarihsel anlatıya dönüştüren sergi, Türkiye’nin ilklerini ve enlerini kapsamaktadır. Sergide, Türkiye’nin siyasi ve iktisadi geli- şiminin yanı sıra sanayiden teknolojiye, eğitimden spor ve sanata tüm alanlardaki başarıları yansıtılmaktadır. Cumhuriyetin 100. Yılı Etkinlikleri-İstanbul İstanbul Üsküdar Meydanı’nda açılan “Recep Tayyip Erdoğan Özel Sergisi”nde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğinde, 20 yılda hayaller- den gerçeğe dönüşen projeler, dijital deneyim alanında ziyaretçilerin beğenisine sunulmuştur. Beyoğlu Taksim’de, Atatürk Kültür Merkezi’nin önüne kurulan “Ma- ziden Atiye Türkiye Yüzyılı” gösterim alanında da su perdesi, su şovu ve üç boyutlu içeriklerin yayımlandığı ekranlarla geçmişten bugüne “Türkiye Yüzyılı” vizyonu interaktif ve teknolojik bir deneyimle va- tandaşların beğenisine sunulmuştur. “100 YILIN SES TÜNELI” SERGISI, ANKARA, 2023 623 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 623 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri İSTANBUL’UN MUHTELIF YERLERINDE DÜZENLENEN CUMHURIYET’IN 100. YILI ETKINLIKLERI 624 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Taksim Gezi Parkı’nın önüne kurulan dev ekranda ise “Türkiye Yüz- yılı” resmî logosundan esinlenilerek hazırlanan “Türkiye Yüzyılı Ens- talasyonu” ile 100. yıl içerikleri vatandaşların dikkatine sunulmuştur. Bakırköy Özgürlük Meydanı’na kurulan dev ekranda da Cumhuri- yet’in 100. yılına özel görseller sergilenmiştir. Kadıköy’de kurulan “Boğazda 100. Yıl Gezici Yüzer İskelesi”ne yerleş- tirilen dev ekranda Cumhuriyet’in 100. yılına özel hazırlanan video gösterimi gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet’in kuruluşunun 100. yıl dönümü için hazırlanan, Anado- lu Ajansının “Global İletişim Ortağı” olduğu “Son Akşam Yemeği” fil- minin fragmanı da ekrandan yansıtılmıştır. 100. Yıla Özel Giydirme Görseliyle Kaplanan YHT Cumhuriyet’in 100. kuruluş yılında, “Türkiye Yüzyılı” ve “Millî Müca- dele’nin Yüzüncü Yılı” münasebetiyle, Ankara’da bir YHT (6 vagon) ve Başkentray seti (3 vagon) ile İstanbul’da iki Marmaray seti (10 vagon) olmak üzere toplam 19 vagon, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlı- ğınca tasarlanan giydirme görseliyle kaplanmıştır. Görselle kaplanan (YHT), ilk seferine Ankara Garı’ndan, 409 yolcusuyla İstanbul’a çık- mıştır. DEVLET TIYATROLARINCA SAHNELENEN “YÜZYILLIK DESTAN: ATEŞ” OYUNU, ANKARA, 2023 SOLOTÜRK’TEN ANITKABIR ÜZERINDE CUMHURIYETIN 100. YIL DÖNÜMÜNE ÖZEL UÇUŞ GÖSTERISI 625 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri 625 Cumhurbaşkanlığı Himaye ve Teşvikleri Cumhuriyet’in 100. Yılı ve Türk Bürokrasisi Paneli Cumhuriyet’in 100. yılı kutlama etkinlikleri kapsamında, Cumhurbaş- kanlığı İletişim Başkanlığı, İstanbul Valiliği ve İstanbul Üniversitesi koordinasyonunda “Nadir Eserler Kütüphanesi Arapça Yazma Eserler Dijital Erişim Lansmanı” ve “Cumhuriyet’in 100. Yılı ve Türk Bürokra- sisi Paneli” düzenlenmiştir. “NADIR ESERLER KÜTÜPHANESI ARAPÇA YAZMA ESERLER DIJITAL ERIŞIM LANSMANI” VE “CUMHURIYET’IN 100. YILI VE TÜRK BÜROKRASISI PANELI”, İSTANBUL, 2023 GÖRSELLE KAPLANAN YÜKSEK HIZLI TREN (YHT), ANKARA, 2023 100. YIL KUTLAMA FILMI 626 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Anadolu Ajansından “100 Yıl Özel Serisi” AA Kitap tarafından Cumhuriyetimizin 100. yılına özel “100 Yıl Özel Serisi” başlığı altında 8 kitap hazırlanmıştır. Bu kitaplar; “100 Yılın 100 Sanat Eseri”, “100 Yılın 100 Edebî Eseri”, “100 Yılın 100 Sinema Eseri”, “100 Yılın 100 Mûsıkî Eseri” ve “100 Yılın 100 Mimarî Eseri”, “100 Yılı Anlamak”, “Yıllık 1923” ile “Cumhuriyet’in Büyük Projeleri” dir. PTT’den “Türkiye Cumhuriyeti’nin Yüzüncü Yılı” Konulu Anma Pulu ve İlkgün Zarfı PTT AŞ, 29 Ekim 2023 tarihinde “Türkiye Cumhuriyeti’nin Yüzün- cü Yılı” konulu anma pulu ve söz konusu pula ait ilkgün zarfı, ayrıca içerisinde anma pulu ve blok pulun bu- lunduğu kitapçık ile ilkgün zarfı bulunan portföy Türkiye Cumhuriyeti’nin 100.Yılı Uluslararası Pul Sergisi alanında, PTT iş yerlerinde, PTT AŞ’ye ait www.filateli.gov. tr web adresinde ve PTT Mobil uygulama- sında satışa sundu. PTT’DEN “TÜRKIYE CUMHURIYETI’NIN YÜZÜNCÜ YILI” KONULU ANMA PULU VE İLKGÜN ZARFI 627 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Kültür Yolu Festivalleri Kültür Yolu Festivalleri, Kültür ve Turizm Bakanlığının hayata geçir- diği en önemli projeler arasında yer almaktadır. Kültür Yolu, kültürü- müzün şehir/semt merkezli olarak ele alındığı, sanat-zanaat-gastro- nomi-sohbet-gösteri-eğlence vb. etkinliklerin, mekânların, her yaştan halkın ve ziyaretçilerin buluştuğu rotanın adıdır. Dünyanın en kap- samlı kültür sanat projelerinden biri olan Türkiye Kültür Yolu Festi- valleri, Türkiye’nin kültürel değerlerini mimarlık, tarih, kültür ve sanat yoluyla zihinlere aktarmanın yanında şehirlere marka etkinlikler de kazandırmaktadır. Kültür Yolu çatı markası altında dönemsel olarak festivaller yapılmak- tadır. Belirlenen şehirlerde, seçilen rota/lokasyonlarda farklı sanat tür- lerinin, yerli ve yabancı farklı kültürden insanların, sanatın evrensel dilinde birleşmesi amaçlanmaktadır. Türkiye’nin en büyük kültür sanat hamlesi olan Türkiye Kültür Yolu Festivalleri, 2021’de Beyoğlu ve Başkent Kültür Yolu Festivalleri ile ha- yata geçirilmiştir. 2022 yılının eylül ve ekim ayları içerisinde Türkiye Kültür Yolu Festivalleri çatısı altında festivaller İstanbul ve Ankara’da tekrar, Çanakkale, Diyarbakır ve Konya illerinde ise ilk defa olmak üze- re toplam beş ile yayılmıştır. Sırasıyla Troya Kültür Yolu Festivali (Ça- nakkale, 16-23 Eylül), Mistik Müzik Festivali (Konya, 22-30 Eylül), Sur Ulusal ve Uluslararası Festivaller 628 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Kültür Yolu (Diyarbakır, 8-16 Ekim), Beyoğlu Kültür Yolu Festivali (İs- tanbul, 1-23 Ekim) ve Başkent Kültür Yolu Festivali (Ankara, 1-23 Ekim) düzenlenmiştir. 2022 yılında beş şehirde yedi festival, 362 mekânda 4 binden fazla etkinlikle, 20 binden fazla sanatçı ve 33 milyon seyirci katılımıyla gerçekleşmiştir. 629 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 629 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 2023 yılının ilk yarısında deprem felaketi nedeniyle festival düzenlen- memiş, yılın 2. yarısında 11 şehirde festivaller gerçekleştirilmiştir. » 5-13 Ağustos’ta Kapadokya Balon ve Kültür Yolu Festivali (Nevşe- hir), » 19-27 Ağustos’ta Sümela Kültür Yolu Festivali (Trabzon) ve » 19-27 Ağustos’ta Palandöken Kültür Yolu Festivali (Erzurum), » 9-17 Eylül’de Troya Kültür Yolu Festivali (Çanakkale), » 16-24 Eylül’de GastroAntep Kültür Yolu Festivali (Gaziantep), » 16 Eylül-1 Ekim’de Başkent Kültür Yolu Festivali (Ankara), » 23-30 Eylül’de Mistik Müzik Festivali (Konya), » 30 Eylül-15 Ekim’de Beyoğlu Kültür Yolu Festivali (İstanbul), » 14-22 Ekim’de Sur Kültür Yolu Festivali (Diyarbakır), » 28 Ekim-5 Kasım’da Efes Kültür Yolu Festivali (İzmir) » 4-12 Kasım’da Antalya Kültür Yolu Festivali (Antalya). Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından düzenlenen Türkiye Kültür Yolu Festivalleri’nin 2024 yılı takvimi açıklandı. 2024 yılında 16 ilde düzenlenecek olan festival takvime göre, festivaller Nisan ayında Ada- na başlayacak ve Kasım ayına kadar farklı şehirlerde gerçekleştirile- cektir. Festivaller kapsamında 40 Bin Sanatçı, 600 Mekân, 6 Bin Et- kinlik planlanmaktadır. 630 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Beyoğlu Kültür Yolu Festivali 30 Ekim-14 Kasım 2021 tarihleri arasında, 60 noktada binden fazla sa- natçının katılımıyla ilki gerçekleştirilen Beyoğlu Kültür Yolu Festivali, 8 milyona yakın ziyaretçi ağırlamıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığınca tarihî, kültürel, mimarî, ekonomik ve turistik varlıklarıyla İstanbul’un uluslararası marka değerine katkıda “BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA “FADO’NUN USTA ISMI MARIZA KONSERI”, İSTANBUL, 2022 “BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA “DOSTLARININ GÖZÜNDEN ARA GÜLER PORTRE SERGISI”, İSTANBUL, 2022 BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI TANITIM TOPLANTISI, İSTANBUL, 2021 BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTİVALİ” KAPSAMINDA DEVLET OPERA VE BALESİ GENEL MÜDÜRÜ, TENOR MURAT KARAHAN, LETONYALI SOPRANO KRISTINE OPOLAIS İLE VERDİĞİ KONSER, İSTANBUL, 2022 631 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 631 Ulusal ve Uluslararası Festivaller bulunmak amacıyla geliştirilen Beyoğlu KültürYolu Festivali’nin ikin- cisi 28 Mayıs-12 Haziran 2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Fotoğraf sanatçısı Ara Güler, Beyoğlu Kültür Yolu Festivali kapsamın- da organize edilen ve dünyaca ünlü 22 fotoğraf sanatçısı tarafından çe- kilen 48 portresinin yer aldığı “Dostlarının Gözünden Ara Güler Portre Sergisi” ile birlikte çeşitli etkinliklerle AKM’de anılmıştır. Alman yazar Johann Wolfgang von Goethe’nin aynı adlı eserinden uyarlanan, Fransız besteci Charles-François Gounod’nun başyapıtı “Faust” operası, İstanbul Devlet Opera ve Balesi (İDOB) tarafından sahnelenmiştir. Başkent Kültür Yolu Festivali 2022 yılında 28 Mayıs-12 Haziran ve 1-23 Ekim tarihleri arasında ger- çekleştirilen Başkent Kültür Yolu Festivali, 4,7 kilometrelik bir rota üzerinde, Ankara’daki 73 noktada, 580 etkinlikte Ankaralıları ve çevre illerdeki sanatseverleri 5 bini aşkın sanatçı ile buluşturmuştur. Festival boyunca başkentin kültür ve sanat adası CSO Ada Ankara, yerli ve yabancı birçok yıldıza ev sahipliği yaparken, Cumhurbaşkan- lığı Senfoni Orkestrası da yine bu mekânda binlerce Ankaralı ile bu- luşmuştur. CSO Ada Ankara’nın yanı sıra Cumhuriyet Müzesi, Büyük Tiyatro, Ankara Resim ve Heykel Müzesi, Tarihî Meclis Binası gibi bir- çok mekân festival boyunca etkinliklere ev sahipliği yapmıştır. Kon- BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA 100 SANATÇININ ESERLERI “YÜZ’DE YÜZ BIRLIKTE VAR OLMAK” SERGISINDE, 2023 “BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA “FAUST” OPERASI, İSTANBUL, 2023 632 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI serlerden sergilere, tiyatrodan opera ve bale gösterilerine, söyleşiler- den atölyelere, çocuk etkinliklerinden dijital sanatlara kadar yüzlerce etkinlik sanatseverlerle buluşmuştur. Başkent Kültür Yolu Festivali, 2023 yılında ise 16 Eylül-1 Ekim tarihleri arasında düzenlenmiştir. Başkent Kültür Yolu Festivali kapsamında 28 Mayıs-12 Haziran 2022 tarihleri arasında yetkin hocaların gerçekleştirdiği sohbetlerde, Anka- ra’nın siyasî, sosyal ve iktisadî birçok yönü ele alınmıştır. UNESCO Dünya Belleği’nde yer alan Kültepe Tabletleri, genç sanat- BAŞKENT KÜLTÜR YOLU FESTIVALI’NDE SEĞMENLER GÖSTERISI, ANKARA, 2022 “BAŞKENT KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” AÇILIŞ TÖRENI, ANKARA, 2022 633 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 633 Ulusal ve Uluslararası Festivaller çılar tarafından özgün ve çağdaş anlatım biçimleriyle yorumlanarak Başkent Kültür Yolu Festivali’nde ziyaretçileriyle buluşmuştur. Genç sanatçıların Anadolu tarihini tanıması, tanıtması ve tarihî zenginliği- mize dikkat çekmesi için oluşturulan sergide resim, heykel ve seramik çalışmaları Türk Tarih Kurumu fuayesinde 28 Mayıs-12 Haziran 2022 tarihleri arasında sergilenmiştir. Türk Tarih Kurumu katkılarıyla, Siret Uyanık’ın hazırlayıp yönettiği “Bellek Anadolu” adlı sergi, usta ve gençlerden oluşan 50’ye yakın sa- natçının Konya Çatalhöyük, Çorum Alacahöyük, Ankara Ahlatlıbel ve Kültepe kazı alanlarından çıkarılan tarihî eserlerden esinlenerek ha- zırladığı sanat eserlerinden oluşmaktadır. “BAŞKENT KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA “LATIN GRAMMY ÖDÜLLÜ, EKVATOR GINESI ASILLI İSPANYOL ŞARKICI BUIKA KONSERI”, 2022 “BAŞKENT KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDAKI “GELENEĞI VE GELECEĞI DOKUMAK” SERGISI, ANKARA, 2022 634 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Troya Kültür Yolu Festivali (Çanakkale) 16-25 Eylül 2022 tarihleri arasında 10 gün süren, 300 binden fazla ziya- retçinin katılımıyla 42 mekânda, 1000’den fazla sanatçı ve 112 etkinlik ile Troya Kültür Yolu Festivali gerçekleştirilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığınca Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı koordinasyonunda 9-17 Eylül 2023 tarihleri arasında düzenlenen Troya Kültür Yolu Festivali’ne 1 milyon 183 binin üzerinde ziyaretçi katılmıştır. Festival kapsamında konserler, sergiler, tiyatrolar ve çeşitli sanat etkinlikleri düzenlenmiştir. “TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA, ANKARA DEVLET OPERA VE BALESI SANATÇILARI GÖSTERISI, 2022 TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI ETKINLIKLERINDE “BEN BLEGEN, TROYA’YI KAZMAKTAN GELIYORUM” SERGISI, 2022 TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI, 2022 “TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI” KAPSAMINDA ANADOLU ATEŞI DANS GRUBU’NUN “TROYA” GÖSTERISI, 2022 635 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 635 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Mistik Müzik Festivali (Konya) 2004 yılında ilki gerçekleştirilen Uluslararası Konya Mistik Müzik Fes- tivali, 2022 yılından itibaren Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamına alınarak 22-30 Eylül 2022 tarihleri arasında Konya’nın farklı mekânla- rında sanatseverlerle buluşmuştur. 23-30 Eylül 2023 tarihleri arasında ise Mistik Müzik Festivali’nin ikin- cisi düzenlenmiştir. TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI FERHAT GÖÇER KONSERI, 2023 “19. ULUSLARARASI KONYA MISTIK MÜZIK FESTIVALI”, İSPANYOL MÜZISYEN JORDI SAVALL KONSERI, 2022 TROYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI ETKINLIKLERI KAPSAMINDA ÇANAKKALE KORDON BOYU’NDA KORTEJ YÜRÜYÜŞÜ, 2023 636 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 20. ULUSLARARASI KONYA MISTIK MÜZIK FESTIVALI KAPSAMINDA OYUNCU, YAZAR VE YÖNETMEN YILMAZ ERDOĞAN’IN ŞIIR DINLETISI, 2023 20. ULUSLARARASI KONYA MISTIK MÜZIK FESTIVALI KAPSAMINDA 250 SEMAZENIN KATILDIĞI SEMA AYIN-I ŞERIFI, 2023 637 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 637 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Sur Kültür Yolu Festivali (Diyarbakır) Sur Kültür Yolu Festivali’nin ilki 8 - 16 Ekim 2022 tarihleri arasında Diyarbakır’da düzen- lenmiştir. Dört gün boyunca festival alanı olan Kurşunlu Camii Meydan Parkı’nda ku- rulan seramik standı ile eğlenceli etkinlikler ve sunumlar eşliğinde ziyaretçiler Kapadok- ya’ya özgü seramik yapım sürecini bire bir deneme imkânı bulmuştur. Festival kapsa- mında balon uçuşları da gerçekleştirilmiştir. Diyarbakır’da 14-22 Ekim 2023 tarihleri ara- sında ikincisi düzenlenen “Sur Kültür Yolu KAPADOKYA’NIN SIMGESI BALONLAR DIYARBAKIR’DA DICLE VADISI’NDE, 2022 638 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Festivali” kapsamında çeşitli etkin- likler gerçekleştirilmiştir. Keçi Burcu Teras’ta Zerzevan Kalesi Fotoğraf Sergisi açılmış, gökyüzü gözlem şen- liği, gökyüzü gece gözlemleri, plane- taryum gösterileri ve astronomi su- numları için atölyeler kurulmuştur. SUR KÜLTÜR YOLU FESTIVALI ETKINLIKLERI CUMHURBAŞKANLIĞI SENFONI ORKESTRASI, SUR KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA, DIYARBAKIR’DA, 2022 SUR KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA “ANTIK ÇAĞDAN GÜNÜMÜZE KOKU KÜLTÜRÜ” SERGISINDE TARIHI 4 BIN YIL ÖNCEYE DAYANAN KOKULAR, 2023 639 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 639 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Kapadokya Balon ve Kültür Yolu Festivali (Nevşehir, 5-13 Ağustos 2023) Nevşehir’de, Türkiye Kültür Yolu Festivalleri kapsamında gerçekleş- tirilen “Kapadokya Balon ve Kültür Yolu Festivali”nde gala konseri düzenlenmiştir. Kapadokya’nın en çok ziyaretçi alan turizm merkez- lerinden Paşabağı’nda oluşturulan etkinlik alanındaki programda, Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası ile sanatçı Ferman Akgül konser vermiştir. Galaya, ışıklandırılan peribacaları ile sıcak hava balonları renk katmıştır. KAPADOKYA BALON VE KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA FIGÜRLÜ SICAK HAVA BALONLARININ GÖSTERI UÇUŞU, 2023 640 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Sümela Kültür Yolu Festivali (Trabzon, 19-27 Ağustos 2023) Trabzon’da Kültür ve Turizm Bakanlığınca düzenlenen “Sümela Kül- tür Yolu Festivali” kapsamında, Karadeniz Teknik Üniversitesi Atatürk Kültür Merkezi’nde “Senfoni ile Neşet Ertaş Türküleri” konseri gerçek- leştirilmiş, sanatçı Mustafa Kemal Şimşek, şef Eray İnal yönetiminde- ki Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası eşliğinde sahneye çıkmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığınca gerçekleştirilen festival kapsamında, Alagöz Kültür Sanat tarafından Karadeniz Teknik Üniversitesi Ata- türk Kültür Merkezi’nde “Destanların Dansı” adlı gösteri düzenlendi. “DESTANLARIN DANSI” ADLI GÖSTERISI, 2023 SÜMELA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI, “SENFONI ILE NEŞET ERTAŞ TÜRKÜLERI”, 2023 641 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 641 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Palandöken Kültür Yolu Festivali (Erzurum, 19-27 Ağustos 2023) Palandöken Kültür Yolu Festivalinde konser, tiyatro, söyleşi ve sanat gibi çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi. 642 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI GastroAntep Kültür Yolu Festivali (Gaziantep, 16-24 Eylül 2023) GastroAntep Kültür Yolu Festivali kapsamında Festival Park’ta, Türki- ye’nin en sevilen sanatçıları ile konserler; gastronomi & turizm yazar- ları, gurmeler, yaşam koçları ile söyleşiler; Türkiye’nin ünlü otel ve restoran profes- yonelleri, yatırımcıları, ulusal ve uluslara- rası gıda firmaları, butik tarımcılar, gurme marketler, akademisyenler, sektör temsil- cileri ile paneller, söyleşiler ve sergiler me- raklıları ile buluştu. Farklı şehirlerden kente gelen mozaik sa- natçıları, Büyükşehir Belediyesi Jale Te- kinalp Yücel Kültür ve Sanat Merkezi’nde ekmek sacını kullanarak, mozaik sanatını gerçekleştirmiştir. Gastronomi alanında UNESCO’nun “Yaratıcı Şehirler Ağı”nda yer alan Gaziantep’te düzenlenen “GastroANTEP Kültür Yolu Festivali” kap- samında sanatçı Refik Anadol’un dijital sergisi “Rönesans Rüyaları” sunulmuştur. GASTROANTEP KÜLTÜR YOLU FESTIVALI (GAZIANTEP, 16-24 EYLÜL 2023) 643 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 643 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Efes Kültür Yolu Festivali (İzmir, 28 Ekim-5 Kasım 2023) Efes Kültür Yolu Festivali kapsamında sinemanın iki usta ismi Türkan Şoray ve Ediz Hun, İzmir Kültür Sanat Fabrikası’nda gerçekleştirilen söyleşide İzmirlilerle buluşmuştur. Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen çocukların, Cum- huriyet’in 100. yılı dolayısıyla çizdiği resimler, Kültür ve Turizm Bakan- lığının Efes Kültür Yolu Festivali kapsamında İzmir’in merkezindeki Gündoğdu Meydanı’nda oluşturulan etkinlik alanında sergilenmiştir. Antalya Kültür Yolu Festivali (4-12 Kasım 2023) Sanatçı Garip Ay, Antalya Kültür Yolu Festivali kapsamında ebru mapping gösterisi yapmış, gös- teride Ay’ın ebru teknesinde yaptığı eserler, tarihî ANTALYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA ANTALYA NEKROPOL MÜZESI AÇILIŞI, 2023 644 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI hamamın duvarına projeksiyon yardımıyla eş zamanlı yansıtılmıştır. Kanun sanatçısı Mustafa Olgan’ın eşlik ettiği gösteride Ay, Mustafa Ke- mal Atatürk’ün gözleri, Cumhuriyet’in 100. yılı, Türk bayrağı, kuş ve badem çiçekleri temalı ebru çalışmaları yapmıştır. Modern ve Geleneksel Festivaller Sinema Festivalleri Sinema alanında düzenlenen önemli festivaller arasında; 1964 yılın- da Dr. Avni Tolunay’ın öncülüğünde başlayan ve Türkiye’nin ilk film festivali olan “Antalya Altın Portakal Film Festivali”, “Ankara Uluslara- rası Film Festivali”, İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından dü- zenlenen “İstanbul Film Festivali”, “Randevu İstanbul Film Festivali”, “Gezici Festival”, “!f İstanbul Uluslararası Bağımsız Filmler Festivali”, Türkiye’nin ilk kadın filmleri festivali olan “Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali”, “Malatya Uluslararası Film Festivali”, “Ulus- lararası Gezici Filmmor Kadın Filmleri Festivali”, her yıl Türkiye’nin farklı bir bölgesinde, kırsalda yaşayan, hayatında hiç sinemaya git- memiş ve gitme imkânı bulunmayan çocukları sinema ile buluşturan ANTALYA KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA DEVLET ÇOKSESLI KOROSU “CARL ORFF’UN CARMINA BURANA” KONSERI, 2023 645 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 645 Ulusal ve Uluslararası Festivaller “Sinemasal Açık Hava Sinema Festivali”, “Uluslararası Boğaziçi Film Festivali”, “Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali”, Beyoğlu Kül- tür Yolu Festivali kapsamında düzenlenen “Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali” ve tarihi, kültürü, turizmi ve geleneksel zenginlikleri ile dünyada eşsiz bir yeri olan Türkiye’nin bu potansiyelini tanıtmak amacıyla turizm temalı filmlerin yarıştığı “Uluslararası Turizm Film- leri Festivali” yer almaktadır. ULUSLARARASI ADANA ALTIN KOZA FILM FESTIVALI, 2023 ANKARA ULUSLARARASI FILM FESTIVALI, 2021 KORKUT ATA TÜRK DÜNYASI FILM FESTIVALI, 2023 60. ANTALYA ALTIN PORTAKAL FILM FESTIVALI, 2023 646 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Tiyatro Festivalleri İlk kez 1989 yılında tiyatro severlere mer- haba diyen ve 2017’den itibaren her yıl ka- sım ayında yerli ve yabancı tiyatro ve dans topluluklarını izleyiciyle buluşturan “İs- tanbul Tiyatro Festivali” ile 1996 yılından bu yana özel ve amatör tiyatro toplulukla- rının oyunlarını sahnelere taşıyan “Ulus- lararası Ankara Tiyatro Festivali”, Türki- ye’nin önemli tiyatro festivalleri arasında yer almaktadır. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen tiyatro festivalleri şöyle sıralanmaktadır: “Saban- cı Uluslararası Adana Tiyatro Festivali”, 2005 yılından bu yana Ankara’da perdele- rini açan “Küçük Hanımlar Küçük Beyler Uluslararası Çocuk Tiyatroları Festivali”, Diyarbakır’da izleyiciyle buluşan “Orhan Asena Yerli Oyunlar Tiyatro Festivali”, sanatın evrensel diliyle pek çok ülkeyi bir araya getiren “Trabzon Uluslararası Ka- radeniz Tiyatro Festivali”, “Antalya Ulus- lararası Tiyatro Festivali”, “Van Akdamar Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Şenliği”, Bur- sa’da düzenlenen “Uluslararası Balkan Ül- keleri Tiyatro Festivali”, “Konya Bin Nefes Bir Ses Uluslararası Türkçe Tiyatro Yapan Ülkeler Festivali” ve dünyanın dört bir ya- nından sadece kadınların yazdığı seçkin tiyatro performansları bir araya getirildiği “Uluslararası Kadın Oyun Yazarları Tiyat- ro Festivali”. ORHAN ASENA YERLI OYUNLAR TIYATRO FESTIVALI KONYA BIN NEFES BIR SES ULUSLARARASI TÜRKÇE TIYATRO YAPAN ÜLKELER FESTIVALI KÜÇÜK HANIMLAR KÜÇÜK BEYLER ULUSLARARASI ÇOCUK TIYATROLARI FESTIVALİ VAN AKDAMAR ÇOCUK VE GENÇLIK TIYATROLARI ŞENLIĞI 647 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 647 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Opera ve Bale Festivalleri Türkiye’de gerçekleştirilen önemli opera ve bale festivalleri arasında; “Uluslararası Aspendos Opera ve Bale Festivali”, “Uluslararası İstanbul Opera Festivali”, “Ulusal Eskişehir Opera ve Bale Günleri”, “Trabzon Opera ve Bale Günleri”, “Uluslararası Bodrum Bale Festivali”, “Ulus- lararası Efes Opera ve Bale Festivali”, “Bodrum Kaleiçi Etkinlikleri” ve “Uluslararası Gaziantep Opera ve Bale Festivali” yer almaktadır. ULUSLARARASI İSTANBUL OPERA FESTIVALI “AIDA”, 2023 ULUSLARARASI GAZIANTEP OPERA VE BALE FESTIVALI, “KANLI NIGAR”, 2022 ULUSLARARASI ASPENDOS OPERA VE BALE FESTIVALI “KUĞU GÖLÜ BALESI”, 2023 ULUSLARARASI BODRUM BALE FESTIVALI, “DON KIŞOT”, 2023 648 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Müzik Festivalleri Türkiye’nin farklı şehirlerinde geniş bir müzik yelpazesini dinleyici- leriyle buluşturan müzik festivalleri arasında; başkent Ankara’nın en uzun soluklu uluslararası etkinliği olan “Uluslararası Ankara Müzik Festivali”, “İstanbul Caz Festivali”, “Akbank Caz Festivali”, İzmir Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı (İKSEV) tarafından gerçekleştirilen “Uluslarara- sı İzmir Festivali” ve “İzmir Avrupa Caz Festivali”, Caz Derneği tarafın- dan düzenlenen “Uluslararası Ankara Caz Festivali ve “Bodrum Caz Festivali”, “Bozcaada Caz Festivali”, “Urla Caz Festivali”, Antalya’da düzenlenen “Uluslararası Akra Caz Festivali” ve “Kaş Caz Festivali” her yıl Türk ve uluslararası caz sanatçılarını ağırlamaktadır. Chill-Out Festivali, Electronica Festivali, Sónar İstanbul, SunSplash, One Love Festival ve Cappadox, tüm yıl boyunca İstanbul’un yanı sıra İzmir, Bodrum, Antalya, Kapadokya, Bozcaada gibi Türkiye’nin tatil beldele- rinde düzenlenen diğer müzik festivalleri olarak sıralanmaktadır. Dostluk, barış ve birlik nağmelerini tek nefeste buluşturan “Ulusla- rarası Klarnet Festivali” ve ilki 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı hima- yesinde yapılan ve 2022 yılından itibaren Beyoğlu Kültür Yolu kapsa- mına alınan İstanbul Uluslararası Halk Müzikleri Festivali de diğer önemli festivaller arasında yer almaktadır. “29. İSTANBUL CAZ FESTIVALI”, CAZ MÜZIĞININ EFSANEVI İSIMLERI ARASINDA SAYILAN “DIANNE REEVES”, 2022 “ULUSLARARASI KLARNET FESTIVALI”, KLARNET VIRTÜÖZLERIMIZDEN SERKAN ÇAĞRI İLE DÜNYACA ÜNLÜ KLARNET SANATÇISI VASSILIS SALEAS, 2022 BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU FESTIVALI KAPSAMINDA DÜZENLENEN “İSTANBUL 4. ULUSLARARASI HALK MÜZIKLERI FESTIVALI”, 2022 649 Ulusal ve Uluslararası Festivaller 649 Ulusal ve Uluslararası Festivaller Gastronomi Festivalleri Türk mutfağının eşsiz lezzetlerini yerli ve yabancı ziyaretçileriyle bu- luşturan önemli gastronomi festivalleri arasında; “Uluslararası Adana Lezzetleri Festivali”, Kültür Yolu Festivalleri kapsamında düzenlenen “GastroAntep Uluslararası Gastronomi Festivali”, Bodrum’da gerçek- leşen “Bodrum Mandalina Hasat Şenliği” ve “Slow Cheese Bodrum”, İzmir yöresinde yapılan “İzmir Gastrofest”, “İzmir Kahve Festivali”, “Alaçatı Ot Festivali” ve “Uluslararası Urla Enginar Festivali”, Çanak- kale’nin Bozcaada ilçesindeki “Bozcaada Kalamar Festivali” ve “Boz- caada Üzüm Hasat Festivali”; Antalya’daki “GastroAntalya” ve “Ulus- lararası Antalya Sokak Yemekleri Festivali”; İstanbul’daki “24Kitchen Uluslararası Yemek Festivali”, “İstanbul Festivali’nin 101 Tadı” ve “İs- tanbul Kahve Festivali”, Kapadokya’daki “Ürgüp Üzüm Hasat Festiva- li” yer almaktadır. ULUSLARARASI ADANA LEZZET FESTIVALI, 2022 “ALAÇATI OT FESTIVALI”, 2022 ULUSLARARASI GAZIANTEP GASTRONOMI FESTIVALI, 2022 650 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Geleneksel Festivaller UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirası’na alınan ve her sene hazi- ran ayı sonu ile temmuz ayı başında Edirne‘de düzenlenen “Kırkpınar Yağlı Güreşleri”, her yıl 5-6 Mayıs’ta Türkiye’nin farklı şehirlerinde ba- harın gelişinin kutlandığı “Hıdrellez Şenliği” ve Mevleviliğin kurucusu Mevlana Celaleddin Rumi’yi anmak için her aralık ayında Konya’da düzenlenen Vuslat Yıl Dönümü Uluslararası Anma Törenleri olarak isimlendirilen “Şeb-i Arus” etkinlikleri de önemli geleneksel festivaller arasında sayılmaktadır. 662. TARIHI KIRKPINAR YAĞLI GÜREŞLERI, EDIRNE, 2023 HER YIL 5-6 MAYIS’TA KUTLANAN “HIDRELLEZ ŞENLIĞI” “ŞEB-I ARUS” TÖRENI 651 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Köklü tarihi, kültürel zenginliği ve doğal güzellikleriyle ülkemiz birçok alanda UNESCO’nun listelerinde yer almaktadır. Türkiye’nin UNESCO’da yer aldığı listelerden biri de “Yaratıcı Şehirler Ağı”dır. UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Programı (Creative Cities Network), UNESCO tarafından 2004 yılında kurulmuş olup çeşitli bölgelerden, farklı gelir seviyeleri, kapasite ve nüfusa sahip şehirleri yaratıcı en- düstriler alanında çalışmak üzere bir araya getirmeyi amaçlayan bir girişimdir. Hâlihazırda, Yaratıcı Şehirler Ağı’nda 100’den fazla ülkeden 350 şehir bulunmaktadır. Bu programla uluslararası iş birliğini güçlendirmeye ve sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunmak, deneyimleri, başarılı uygulamaları ve tecrübeleri paylaşmak ve böylece profesyonellere, akademisyenlere ve kentin gençlerine imkân sağlamak hedeflenmektedir. UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na başvurular, iki yılda bir (sonu tek ra- kamla biten yıllarda: 2017-2019-2021 gibi) mart ve haziran aylarında yapılmaktadır. Yaratıcı Şehirler Ağı, şehirlerin yetenekleri, birikimleri ve güçlü olduk- ları alanlarda enerjilerini yönlendirebilecekleri sektör tercihlerine göre yedi tema etrafında şekillendirilmiştir. Bunlar; Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler 652 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI » Zanaat ve Halk Sanatları, » Tasarım, » Film, » Gastronomi, » Edebiyat, » Müzik, » Medya sanatlarıdır. Yeni tescil edilen şehirler, iklim değişikliği, artan eşitsizlik ve hızlı şe- hirleşme gibi gelişen tehditlere karşı dayanıklılıklarını artırmak için Ağ üyeleriyle iş birliği yapmayı da taahhüt edeceklerdir. 2050 yılına kadar dünya nüfusunun yüzde 68’inin kentsel alanlarda yaşaması beklenirken, UNESCO tarafından, Yaratıcı Şehirler Ağı’ndaki şehir- lerin, kültüre erişimi artırma, şehir dayanıklılığı ve kalkınma için ya- ratıcılığın gücünü harekete geçirme konularında öncü rol oynayacağı belirtmiştir. Türkiye’nin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’nda yer alan şehirleri ve yer aldıkları alanlar şunlardır: » Gaziantep – Gastronomi (2015) » Hatay – Gastronomi (2017) » İstanbul – Tasarım (2017) » Kütahya – Zanaat ve Halk Sanatları (2017) » Afyonkarahisar – Gastronomi (2019) » Kırşehir – Müzik (2019) » Bursa - Zanaat ve Halk Sanatları (2021) » Şanlıurfa – Müzik (2023) İstanbul Tasarım (2017) Bursa Zanaat ve Halk Sanatları (2021) Afyonkarahisar Gastronomi (2019) Kırşehir Müzik (2019 Kütahya Zanaat ve Halk Sanatları (2017) Hatay Gastronomi (2017) Gaziantep Gastronomi (2015) Türkiye’nin UNESCO’daki Yaratıcı Şehirleri UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’nda Türkiye’den 8 şehir bulunuyor. Şanlıurfa Müzik (2023) 653 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler 653 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler Gastronomi Gaziantep Türkiye’nin tarihî ve kültürel değerleri arasında özel bir yeri bulunan “Gaziantep mutfağı” UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na katılan ilk şeh- rimiz olmuştur. Gaziantep, 2015 yılında gastronomi dalında Yaratıcı Şehirler Ağı’na dâhil edilmiştir. Gaziantep, eski çağlardan bu yana kültürel kimliğinin merkezinde yer alan gastronomi geçmişiyle tanınmaktadır. Günümüzde gastrono- mi, yerel ekonominin ana itici gücü olmaya devam etmektedir. Nüfu- sun çoğu gastronomi sektöründe istihdam edilmekte ve işletmelerin önemli bir bölümü baharat, tahıl ve kuru meyveler de dâhil olmak üze- re gıda ağırlıklı alanlarda faaliyet göstermektedir. Hatay Hatay, 2017 yılında UNESCO tarafından Yaratıcı Şehirler Ağı listesine gastronomi şehri olarak dâhil olmuştur. 8000 yıllık tarihî birikime sa- hip Hatay’da, her bir medeniyetin, dinin, yaşanmışlığın getirmiş oldu- ğu çeşitlilik, yöreye has bir yemek kültürünün ve lezzet yelpazesinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Baharat Yolu ve İpek Yolu üzerinde bulu- nan Mezopotamya ve Ortadoğu’ya açılan kapı Hatay; mutfak kültürü, yüzyıllardır kullandığı mutfak araç gereçleri ve yöresel tariflerin ko- runarak nesilden nesle aktarımı açısından oldukça zengin bir kenttir.  Ilıman iklimiyle son derece zengin bitki örtüsüne sahip olan bölgede tıbbi ve aromatik bitkiler yetiştirilmektedir ve bu sektör Hatay’ın GS- 654 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI YİH’na ciddi katkı sağlamaktadır. Hatay’da bulunan Amanos Dağla- rında 300 çeşit endemik bitki mevcuttur. Hatay’da, Hatay Tarım Fuarı ve Hatay Künefe Festivali de dâhil olmak üzere, yerel yemek kültürünü ve tarımı tanıtmak için gastronomi te- malı birçok festival ve etkinlik düzenlenmektedir. Gastronominin sosyalleşme için bir araç olarak görüldüğü şehirde, yeni istihdam ola- nakları yaratılarak kadınları güçlendirmek için çeşitli girişimlerde bu- lunulmaktadır. 655 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler 655 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler Afyonkarahisar Afyonkarahisar, mutfak kültürü, tarihi ve geleneksel gıda endüstrisi ile Türkiye’nin önemli gastronomi destinasyonlarından biridir. Bu sa- yede UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı kapsamında 2019 yılında Gastro- nomi Şehri ünvanı almaya hak kazanarak Gaziantep ve Hatay’ın ar- dından Türkiye’nin 3. gastronomi şehri olmuştur. Mermer endüstrisi ve zengin termal kaynaklarıyla tanınan bu önem- li şehir, başta lokum ve kaymak olmak üzere mutfak alanındaki zen- ginliğiyle de bilinmektedir. Afyonkarahisar’da çok sayıda firmadan oluşan gıda imalat sektörü, bölgede geniş istihdam olanakları sağla- makla kalmayıp aynı zamanda ihracata da katkıda bulunarak ildeki en büyük ikinci ekonomik sektör hâline gelmiştir. Hayvancılığın da ekonominin merkezinde yer almasıyla şarküteri, kentin gastronomi kültüründe önemli bir yer tutmaktadır. 656 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Zanaat ve Halk Sanatları Kütahya Kütahya, 2017 yılında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’nın yeni üyeleri arasında yer alarak, Zanaat ve Halk Sanatları alanında “Yaratıcı Şe- hir” ünvanı almaya hak kazanmıştır. Kütahya söz konusu ağa “Zana- at ve Halk Sanatları” dalında kabul edilen Türkiye’den ilk şehir olma başarısını göstermiştir. Kütahya’nın tarihi sadece harflerle değil aynı zamanda çinilerle de yazılmıştır. Çini, şehrin peyzajının pek çok ye- rini; kamu çeşmelerini, kamu binalarını ve tren istasyonlarını kapla- maktadır. Yüzyıllardır süren bir sanat geleneği olan çini, kentte hem kültürel hem de sosyal bir işleve sahiptir. Şehirde çok sayıda zanaatkâ- rı istihdam eden atölyeler bulunmaktadır. Kütahya, Uluslararası Çini Yarışması gibi çiniyi tanıtmak amacıyla çeşitli ulusal ve uluslararası etkinliklere ev sahipliği yapmaktadır. 657 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler 657 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler Bursa Bursa “Zanaat ve Halk Sanatları” dalında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na 2021 yılında dâhil olmuştur. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 2014’te giren Bursa, kültürel mirasına renk ve desen veren çinilerin yanı sıra Osmanlı’dan bu yana ekonomisini şekillendiren ipek üreti- mi ile de fark yaratan bir şehir olarak öne çıkmaktadır. Geleneksel çini sanatı ile ipek üretimi, geçmişten bugüne Bursa’nın el sanatları, eko- nomisi ve mimarî süslemelerinde göze çarpmaktadır. Kentte, başta Bursa ipeği, İznik çinisi, gölge oyunu (Karagöz), dokumacılık, ahşap oymacılığı, cam süsleme, ebru, iğne oyası olmak üzere birçok sanat ve zanaat icra edilmektedir. 658 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Müzik Kırşehir Kırşehir 2019 yılında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na “Müzik” alanın- da Türkiye’den kabul edilen ilk şehir olmuştur. Kırşehir’de müzik, ha- yatın önemli bir parçasıdır ve pek çok etkinlikte önemli rol oynamak- tadır. Şehir müzikle birleşmiştir ve müzik her yaştan insanı bir araya getirmek için kullanılmaktadır. Abdallar olarak anılan geleneksel ye- rel müzik icracıları, şehrin en önemli topluluklarından biri olarak ka- bul edilmektedir. Kendilerine özgü tarzları sanatlarının ana kaynağını oluşturmaktadır. Geleneksel müzik aletlerini çalmanın yanı sıra, Batı tekniklerini de adapte ederek, özgün ve zengin müzik tınıları yarat- mışlardır. Yaratıcı Şehirler Ağı’na dâhil olmasıyla Neşet Ertaş başta olmak üzere yetiştirdiği ustalarla Anadolu Abdal ve bozlak geleneğinin Kırşehir’e kattığı kültürel mirası paylaşma ve dünyadaki diğer müzik şehirleri ile ortak faaliyetler yürütülmesi fırsatı yakalanmıştır. 659 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler 659 Kültür Şehirleri ve Kültürel Ürünler Şanlıurfa 2010 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne Sıra Gecesi Geleneği ile alınan Şanlıurfa, bu kez 2023 yılında “Müzik” ala- nında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na dâhil edilmiştir. “Peygamber- ler Diyarı” olarak da anılan ve birçok medeniyetin beşiği olan Şanlı- urfa’da 300 yıldan bu yana geleneksel gazel geleneği devam etmekte olup kentin müzik kültürü içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Baş- ta sıra geceleri olmak üzere çeşitli etkinlik ve toplantılarda okunan ga- zeller geleneklerin devamında önemli işlevlere sahiptir. Bu gazellerde mahallî klasiklerin yanı sıra Nabî, Fuzulî gibi divan şairlerinin şiirleri de Şanlıurfalı gazelhanlar tarafından okunmaktadır. 660 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Tasarım İstanbul Türkiye’nin en büyük şehri ve dünyanın en büyük metropollerinden biri olan ve iki kıta arasında köprü kuran İstanbul, 2017’de “Yaratıcı Şehirler Ağı”na “Tasarım” alanında girmiştir. İstanbul tarihi boyunca medeniyetlerin, kültürlerin ve uluslararası ticaretin merkezi olmuş, çok katmanlı bir kültürel mirası sayesinde yenilikçi tasarım fikirleri için ilham kaynağı ve geleneksel sanatlar ve zanaatlar için zengin bir kaynak olmuştur. İstanbul’un gelişen yaratıcı sektörü çok sayıda profesyoneli istihdam etmekte ve Türkiye’nin GSMH’na ciddi bir katkı sağlamaktadır. Şehir ayrıca üç dönem boyunca Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Teşki- latının (UCLG) başkanlığını yürütmüş ve 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti olarak belirlenmiştir. Yenilikçilik ve yaratıcılık, İstanbul’un vizyonunun ve son dönem politikalarının ana bileşeni olarak yer al- maktadır. Bir tasarım merkezi olarak İstanbul, İstanbul Tasarım Bienali, Design Week Türkiye, EcoDesign Conference ve Fashion Week İstanbul gibi uluslararası üne sahip çok sayıda tasarım etkinliğinin yanı sıra ulusla- rarası film, müzik ve tiyatro festivalleri, sanat ve tasarım bienallerine de ev sahipliği yapmaktadır. Kongre merkezleri ve sanat galerileri de dâhil olmak üzere hatırı sayılır bir kültürel altyapıya sahiptir. İstan- bul’da ayrıca tasarımla ilgili eğitim programları sunan üniversiteler de bulunmaktadır. 661 Kültür ve Turizm Başkentleri Günümüzde kentlerin ekonomik ve sosyal bakımdan canlanmaların- da, sahip oldukları kültürel ve sanatsal birikimlerinin önemi gittikçe artmaktadır. Ayrıca kentlerin sahip oldukları çeşitli kültürel ve sanat- sal mirasların varlığının korunması ve gelecek nesillere aktarımı da eş değer bir öneme sahiptir. Kentlerin bu mirasların korunması ve gele- cek nesillere aktarımı ise kültürel ve sanatsal programlar ve projeler çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. “Kültür Başkenti” kavramı kültürel ve sanatsal mirasın ortaya çıkarıl- ması ve yaşatılmasının yanı sıra kentler için kültür ve sanat sahasını yeni bir ekonomik alana dönüştürme fikriyle ortaya çıkmıştır. Özellikle bölgesel ve yerel düzeyde sanatın ve kültürün ekonomik kal- kınma ve iş yaratmada önemli bir fırsat sunduğu fikri giderek önem kazanmaktadır. Kültür Başkentliği süreci, kültürel uyum ve iş birliği ile turizm açısın- dan tüm dünyada yayılmaktadır Türk Dünyası Kültür Başkentleri Türk Dünyası Kültür Başkentleri uygulaması, Türk Dili Konuşan Ül- keler Devlet Başkanları Zirvelerinde ortaya çıkan en önemli fikirler- den biridir. İstanbul’da 2010 yılında düzenlenen “Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları 10. Zirve Toplantısı” sırasında ‘Türk Dünya- sı Kültür Başkentliği’ uygulaması oy birliği ile kabul edilmiştir. 2012 Kültür ve Turizm Başkentleri 662 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI yılından beri her yıl Türk Cumhuriyetleri’nden bir şehir TÜRKSOY ta- rafından Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak ilan edilmektedir. Süreç TÜRKSOY Genel Sekreterliği koordinasyonunda ve icrasında yürütül- mektedir. Sanatçılar, akademisyenler ve entelektüeller arasında kültü- rel etkileşim ve tecrübe paylaşımı için imkân sağlayan Türk Dünyası Kültür Başkentleri uygulaması, kültür ve sanat hayatını zenginleştir- diği gibi, Türk Cumhuriyetleri arasındaki kültürel uyum sürecine de katkı sağlamaktadır. Türk dünyası zengin ve köklü tarihsel ve kültürel mirasıyla çok geniş bir coğrafyaya yayılmıştır ve bu zengin coğrafyanın içerisinde birbirinden değer- li ve eşine rastlanamayacak gelenek-gö- renek, müzik, sanat, mimarî, edebiyat eserleri bulunmaktadır. Bu unsurların TÜRKSOY tarafından Türk Dünyası Kül- tür Başkentleri uygulaması da dâhil bir- çok faaliyetle tanıtılması, anılması ve sergilenmesi, büyük mirasımızın korun- masına da vesile olmaktadır. Bu miras, Türk dünyasının ortak kültürünü çok daha sağlam temellerde inşa etmesini sağlayacak en temel unsurdur. 2023 Türk Dünyası Kültür Başkenti Şu- şa’da, Türk Dünyası Kültür Başkentleri Birliği’nin (TÜRKBİR) kurulmasına ve TÜRKBİR Başkanlığına Bursa Büyükşe- hir Belediye Başkanı Alinur Aktaş’ın ge- tirilmesine karar verilmiştir. Birliğin ilk genel kurulunun Bursa’nın ev sahipliğin- de yapılması kararlaştırılmıştır. TÜRK- BİR ile Türk Dünyası Kültür Başkentliği süreçlerinin kurumsallaştırıl- ması, aynı zamanda var olan şehircilik ve belediyecilik tecrübelerinin de karşılıklı olarak aktarılması amaçlanmaktadır.  Ayrıca, TÜRKSOY tarafından Türk Dünyası Kültür Başkentleri ile Av- rupa Kültür Başkentleri ve İslam Kültür Başkentleri arasında iş birliği yönünde temaslarda da bulunulmaktadır. Ülkemizde Eskişehir, Kastamonu ve Bursa olmak üzere Türk Dünyası Kültür Başkenti ünvanı kazanmış üç şehir bulunmaktadır. YIL 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2022 2023 2024 ŞEHIR ASTANA ESKIŞEHIR KAZAN MERV ŞEKI TÜRKISTAN KASTAMONU OŞ HIVE BURSA ŞUŞA ANAV ÜLKE KAZAKISTAN TÜRKIYE TATARISTAN TÜRKMENISTAN AZERBAYCAN KAZAKISTAN TÜRKIYE KIRGIZISTAN ÖZBEKISTAN TÜRKIYE AZERBAYCAN TÜRKMENISTAN TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTLERI 663 Kültür ve Turizm Başkentleri 663 Kültür ve Turizm Başkentleri Eskişehir Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilerek ülkemizden bu ünvanı alan ilk şehir olmuştur. Eskişehir’in bu ünvanı almasında Kırım, Kafkasya ve Rumeli olmak üzere Türk dünyasının muhtelif kö- şelerinden göç alması etkili olmuş ve göç konusu, faaliyetlerin ana te- ması olarak belirlenmiştir. Kentin kültür başkenti ilan edilmesinin hemen ardından kalıcı eserler ve etkinlikler için Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı kurulmuştur. Ajans bir buçuk yıl gibi kısa bir sürede, kongre, kurultay, sempozyum, çalıştay, toplantı, zirve, seminer, panel, anma ve kutlama, festival, re- sepsiyon ve yemek, sergi, stant açma, konser, gösteri, şiir şöleni, tiyat- DEDE KORKUT ANITI, ESKIŞEHIR ETKINLIKLER KAPSAMINDA AYRICA, TÜRKVIZYON ŞARKI YARIŞMASI DÜZENLENMIŞTIR. 664 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI ro, yarışma, sosyal sorumluluk projesi, iftar, ödül töreni ve gezi olmak üzere çok sayıda faaliyet gerçekleştirmiştir. Kültür başkentliği süre- cinde Eskişehir, neredeyse her gün bir etkinliğe ev sahipliği yapmış- tır. Anadolu Üniversitesi Türk Dünyası Bilim Kültür ve Sanat Merkezi, Dede Korkut Parkı gibi yeni eserlerin yanı sıra tarihî mekânların tadi- latları gibi büyük bütçeli projeler de gerçekleştirilmiştir. Vefatının 100. Yıl Dönümünde Gaspıralı İsmail Bey kitabı ve Gaspıralı’nın kurduğu Tercüman gazetesinin tıpkıbasımı gazete boyutunda yayımlanmıştır. Etkinlikler kapsamında ayrıca, Türkvizyon Şarkı Yarışması düzenlen- miştir. Bu süreçte 20 ülkeden tahmini 100 bin kişi farklı dönemlerde Eski- şehir’de konaklamış, yaklaşık 300 bin kişi de şehri günübirlik ziyaret etmiştir. Ayrıca, Türk dünyası ülkelerindeki çok sayıda sanayici ve iş insanı bu etkinlikler için şehre gelmiş; Eskişehir, bu vesileyle tüm Türk dünyasına tanıtılmıştır. Böylece Kültür başkentliğinin kavramının önemli hedeflerinden biri olan şehri tanıtma ve turizm potansiyelini arttırma amaçlarını başarıyla gerçekleştirmiştir. Türk Dünyası Kültür Başkenti olduğu dönem boyunca başarılı etkin- likler gerçekleştiren Eskişehir, bu sayede hem ulusal ve hem de ulusla- rarası alanda marka şehir olmayı başarmıştır. Kastamonu Kastamonu 2018 yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilmiş ve Eski- şehir’den sonra bu ünvana Türkiye’den layık görülen ikinci şehir ol- muştur. Bu kapsamda Kastamonu şehrinde çok sayıda faaliyet gerçekleştiril- miştir. “Türk Dünyası Kar Festivali ve Kızak Yarışları” düzenlenmiş, Çatak Kanyonu’nun cam terası, Valla Kanyonu’nun ahşap terası ziya- retçilere açılmıştır. Kastamonu’nun yetiştirdiği Rıfat Ilgaz, Oğuz Atay, Behçet Necatigil, Orhan Şaik Gökyay gibi edebiyatçılar ve eserleri anılmış, Kastamo- nu’nun kültürel unsurlarını içeren yeni kitaplar basılmış, bazı basılmış eserlerin yeni baskıları yapılmıştır. Ayrıca Cengiz Aytmatov’u anma etkinlikleri düzenlenmiştir. Kastamonu Üniversitesi tarafından, 2018 yılında çeşitli akademik etkinlikler düzenlenmiş, ulusal ve uluslararası sempozyum, kongre, konferans ve çalıştaylarda Türk dünyasına ilişkin güncel konular ve sorunlar tartışılmıştır. 665 Kültür ve Turizm Başkentleri 665 Kültür ve Turizm Başkentleri TÜRKSOY tarafından, ünlü Kazak şair Mağcan Cumabay’ın doğu- munun 125. yılı için “Mağcan Cumabay Anma Yılı Açılış Töreni” ve “TÜRKSOY Basın Ödül Töreni”, 16 Şubat 2018 tarihinde Kastamonu’da düzenlenmiştir. Etkinlikler sonrasında yapılan TÜRKSOY Basın Ödül Töreni’nde, Türk kültürünün tanıtılması ve zenginleştirilmesine katkı sağlayan 10 ülkeden 14 basın mensubuna ödül verilmiştir. Türk Dünyası Kültür Başkenti projesinin Kastamonu düzeyinde olum- lu sonuçları olduğu görülmüştür. Bursa Bursa 2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak ilan edilmiştir. Türk Dünyası Kültür Başkentliği Bursa Koordinasyon Merkezi oluşturula- rak etkinlikler tek merkezden idare edilmiştir. Bu kapsamda yurt içi ve yurt dışında paneller, sempozyumlar, kon- serler, tanıtım günleri ve uluslararası fuarlar, Türk Dünyası Şaheserleri konseri, nevruz kutlamaları, Türk Dünyası temalı geleneksel el sanat- ları festivali, ‘Tuna’dan Orhun’a İpekyolu Rallisi, Gönül Coğrafyamızın Sesi Mevlid-i Şerif programı, Manas Haftası etkinlikleri, Türkiye’de ve Dünyada Türkçenin Öğretimi Çalıştayı, ‘Orhun’dan Orhan Gazi’ye’ ar- keolojik gezi etkinliği gibi çok sayıda etkinlik düzenlenmiştir. KASTAMONU 2018 YILI TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTI ETKINLIKLERI 666 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Türk Dünyası Kadın ve Moda Haftası kapsamında yapılan Türk Dün- yasında Kadın ve Moda Uluslararası Sempozyumu’nda çeşitli ülkeler- den gelen uzmanlar ülkelerinin tekniklerini ve ürünlerini anlatmışlar- dır. Türk dünyası temalı defilede ise 120 farklı tasarım sergilenmiştir. Ayrıca Türk dünyasının kültürel kodlarını taşıyan sinema eserlerinin izleyici ile buluşmasına öncülük edilmesi, kültürel ve sanatsal iş birliği olanaklarının arttırılması ve sinema sanatı vasıtasıyla müşterek tarihî, kültürel ve toplumsal değerlerimizin güçlenmesine ve zenginleşmesi- ne katkı sağlanması amacıyla 2. Korkut Ata Türk Dünyası Film Fes- tivali düzenlenmiştir. Festivale ev sahipliği yapan Bursa, çeşitli ülke- lerden, alanında başarılı sinema sektörü temsilcilerini de ağırlamıştır. Doğumunun 100. yılında Kırgız sanatçı Toktobolot Abdumomunov ve Azerbaycanlı besteci Fikret Amirov’nun yanı sıra vefatının 600. yıl BURSA 2022 TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTI ETKINLIKLERI 667 Kültür ve Turizm Başkentleri 667 Kültür ve Turizm Başkentleri dönümünde Türk mutasavvıf Süleyman Çelebi’yi de anma yılı olması hasebiyle bu konularda da etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Türk Dünyası Kültür Başkentliği vesilesi ile Bursa sekiz ülkede tanı- tılmış; Sırbistan, Azerbaycan, Kırgızistan, Macaristan, Belçika, Ku- veyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Özbekistan’da Bursa temalı sergiler düzenlenmiştir. Bursa’nın ipeği, gastronomi ürünleri, doğal güzellik- leri, halk dansları ve müzikleri uluslararası alanda tanıtıma çıkmıştır. Brüksel’deki Avrupa Parlamentosunda yapılan Bursa Tanıtım Günü ile sadece Türk dünyasının değil, Avrupa’nın dikkati de Bursa’ya çe- kilmiştir. Bursa, Türk Dünyası Kültür Başkenti ünvanıyla Türk Dünyası Beledi- yeler Birliği Uluslararası Yerel Yönetimler Konferansı’na ev sahipliği yapmış ve 170 belediye başkanını misafir etmiştir. Ayrıca Manas Des- tanı rekor denemesi Bursa’da gerçekleştirilmiş ve en uzun süre metin okuma rekoru Bursa’da kırılmıştır.  2022 yılında Türk Dünyası Kültür Başkentliği kapsamında düzenlenen etkinliklere yaklaşık 180 binden fazla katılım sağlanmış ve çeşitli ülke- lerden 2 bini aşkın misafir Bursa’da ağırlanmıştır. Bursa’nın Türk Dün- yası Kültür Başkenti unvanı almasının kazanımlarında özellikle kente gelen yerli ve yabancı turist sayılarındaki artışla göze çarpmaktadır. 668 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Avrupa Kültür Başkentleri Avrupa Birliği’nin (AB) öncelikleri açısından bütünleşme süreci içeri- sinde; bünyesinde bulunan farklı kültürlerin kaynaşması, halkların en- tegrasyonu gibi amaçlar önemli bir yer tutmaktadır. Bu açıdan AB’nin ortak Avrupa kültür ve sanat mirasının korunması ve tanıtılması için başlatılan programlardan biri de Avrupa Kültür Başkenti Programı’dır. Söz konusu program, 1983 yılında dönemin Yunanistan Kültür Baka- nı Melina Mercouri tarafından ortaya atılmış ve söz konusu teklifi AB Kültür Bakanları Konseyi’nin 1985 yılında “Avrupa Kültür Şehri Prog- ramı” adıyla resmî olarak kabul etmesiyle uygulamaya başlanmıştır. Aynı yıl Atina, bir yıl sonra Floransa ve 1987’de Amsterdam Avrupa’nın ilk üç kültür başkentleri olmuşlardır. Avrupa Konseyi tarafından 1999 yılında ise programın ismi Avrupa Kültür Başkenti olarak değiştiril- miştir. Avrupa Kültür Başkentleri girişiminin amaçları: » Avrupa’daki kültürlerin zenginliğini ve çeşitliliğini vurgulamak, » Avrupalıların paylaştığı kültürel özellikleri tanıtmak, » Avrupa vatandaşlarının ortak bir kültürel alana aidiyet duygusu- nun artırılması, » Kültürün şehirlerin gelişimine katkısını teşvik etmek şeklindedir. Bunlara ek olarak, uygulamaların; kentlerin yenilenmesi, uluslararası profilinin yükseltilmesi, sakinlerinin gözündeki imajının iyileştirilme- si, sosyal, kültürel ve sanatsal altyapı ve aktivitelere hazırlıklı olunma- sı, kentin kültürüne ve sanatına yeni bir soluk getirilmesi ve turizmin canlandırılması gibi faydalarının da olduğu görülmüştür. Avrupa Kültür Başkenti projesi, ülkeler arası kültürel iş birliğinin ya- nında, kendi ülkesindeki insanların kültürel değerlerinin bilincine varması açısından da önemli bir rol oynamaktadır. Seçilecek Avrupa Kültür Başkenti, ünvan yılından dört yıl önce resmî olarak belirlenir. Bu süre, planlamalar, uzun vadeli bir kültür strate- jisi geliştirmek, vatandaşlarla etkileşim kurmak, gerekli Avrupa bağ- lantılarını kurmak ve doğru altyapının kurulması için verilmektedir. Avrupa Komisyonu bu dört yıl boyunca Avrupa Kültür Başkentlerini tavsiye ve rehberlikle destekleme ve hazırlıklarını değerlendirme ko- nusunda sürekli bir role sahiptir. 669 Kültür ve Turizm Başkentleri 669 Kültür ve Turizm Başkentleri Avrupa Komisyonu her yıl, bir önceki yılın Avrupa Kültür Başkentleri- nin sonuçlarına ilişkin bir değerlendirme raporu yayınlar. 2019 sonra- sı Başkentler için şehirler kendi değerlendirmelerini kendileri yapacak ve ünvanı takip eden yılın sonuna kadar Komisyona göndereceklerdir. İstanbul 2005 yılında, adaylık başvuru dosyasını hazırlamak, gerekli girişim- lerde bulunmak, projeler hazırlamak, kamu kurum ve kuruluşları ve sivil toplum örgütleri arasında koordinasyonu sağlamak ve adaylık sürecini yürütebilmek amacıyla Girişim Grubu kurularak İstanbul’un Avrupa Kültür Başkenti olması için çalışmalara başlanmıştır. Girişim Grubu hem yerel hem de merkezî yönetimin desteğini almış, üniversi- teler ve sivil toplum kuruluşlarıyla projeler geliş- tirmiştir. İstanbul’un 2010 yılı Avrupa Kültür Baş- kenti olarak seçilmesinden sonra süreci İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı yürütmüştür. İstanbul’un Avrupa Kültür Başkenti olarak dikkat çeken en sıra dışı özelliği, Avrupa Birliği üyesi ol- mayan bir ülkenin şehri olarak, bu sıfatı alan ilk ve programın yönetmeliğinde yapılan değişiklik nedeniyle de son şehir olmasıdır. İstanbul’un Kültür Başkenti olarak ilan edilmesi ile kültürel mirasını yeniden keşfetmek ve bunu dünya kamuoyuna tanıtmak amacıyla sivil top- lum kuruluşları ve yerel yönetimlerin destekleriy- le çok sayıda önemli faaliyet gerçekleştirilmiştir. 2006 YILINDA AVRUPA BIRLIĞI KÜLTÜR BAKANLARI KONSEYININ ONAYIYLA İSTANBUL 2010 YILI AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTI OLARAK ILAN EDILMIŞTIR. İSTANBUL’U 2010 YILI AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTI OLARAK HAZIRLAMAK, 2010 YILINDA YAPILACAK ETKINLIKLERI PLANLAMAK VE YÖNETMEK, KAMU VE SIVIL KURUM VE KURULUŞLARIN BU AMAÇLA YAPACAKLARI ÇALIŞMALARDA KOORDINASYONU SAĞLAMAK ÜZERE 2 KASIM 2007 TARIHINDE “İSTANBUL 2010 AVRUPA KÜLTÜR BAŞKENTI AJANSI” KURULMUŞTUR. 670 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI 671 Kültür ve Turizm Başkentleri 671 Kültür ve Turizm Başkentleri Bu faaliyetlerin yanı sıra İstanbul’un şehir kimliği üzerine akademik ve popüler alanlarda yayınlar da kaleme alınmıştır. İstanbul’un, Avrupa 2010 Kültür Başkenti seçilmesi dolayısıyla yurt içinde ve yurt dışında yeni bir reklam kampanyası başlatılmıştır. Rek- lam filmlerinde kentin gözde tarihî eserleri bulundukları yerlerden farklı yerlerde gösterilmiştir. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı tarafından 2010 yılı bo- yunca her ay yapılan faaliyetleri tanıtan, devam eden projeler hak- kında bilgi veren ve bir sonraki ayda yapılması öngörülen faaliyetleri değerlendiren e-bültenler yayımlanmıştır. İngilizce ve Türkçe yayım- lanan bültenlere, internet üzerinden elektronik kayıt yaptıran herkese erişim imkânı sağlanmıştır. Yıl boyunca toplam 760 sergi açılmış, çok sayıda konser ve gösteri ger- çekleşmiştir. Etkinliklerle yaklaşık 10 milyon izleyiciye ulaşıldığı tah- min edilmektedir. Kültür ve sanat etkinlikleri sadece İstanbul’un merkezinde yapılma- yıp; Küçükçekmece’den, Tuzla’ya, Pendik’e, Sefaköy’e, Esenler’e kadar neredeyse bütün semtlerde gerçekleştirilmiştir. Etkinliklerin yanı sıra sinema filmleri ve belgeseller hazırlanmıştır: İstanbul’un Kutsal Gün- leri, Kayıp Şehzade Harikalar Diyarında, İstanbul’un Sırları, Yeşilçam Filmlerinde İstanbul gibi... İstanbul’la ilgili pek çok kitap da hazırlanmıştır. Bunların bazıları, Bi- zans’tan Günümüze İstanbul Şiirleri, İstanbul Efsaneleri, Öyküleriyle İstanbul Anıtları, İstanbul’un Sokak İsimleri Tarihi, III. Selim: İki Kıta- nın Dönemecinde İstanbul’dur. 672 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Uluslararası İstanbul Şiir Festivali ve Edebiyat Festivali, 38. İstanbul Uluslararası Müzik Festivali, Uluslararası Dünya Kukla Festivali, İs- tanbul Uluslararası Bale Yarışması, “Değişiyorum Farkında mısın?” konseptiyle İstanbul Çocuk ve Gençlik Bienali gibi organizasyonlar düzenlenmiştir. “İstanbul, Avrupalı Kardeşleriyle Buluşuyor” başlıklı etkinlikler dizisi kapsamında, İstanbul’un 32 ilçe belediyesi ve onların Avrupa ve kom- şu ülkelerdeki kardeş şehirleriyle ortaklaşa müzik, dans ve halk oyun- ları etkinlikleri düzenlenmiştir. Bir Şehir Hikâyesi; Konstantiniye İstanbul, Gelecekten Masallar, Mü- zik ve İstanbul, Schiller’den Yunus’a, Ruhr’dan İstanbul’a: Barış Köprü- sü, İstanbul ve Arp, Yorgo Bacanos İstanbul Uluslararası Ud Festivali, 673 Kültür ve Turizm Başkentleri 673 Kültür ve Turizm Başkentleri İstanbul’un İki Kadim Sesi: Ney ve Tanbur gibi yüzlerce müzik projesi gerçekleşmiştir. Uluslararası İstanbul Opera Festivali düzenlenmiş, 21 Haziran Dünya Müzik Günü kapsamında İstanbul’un 39 ilçesinde oto- büsler, metro durakları, vapur iskeleleri ve garlar gibi çeşitli kamusal mekânlarında gün boyu süren müzik dinletileri gerçekleştirilmiştir. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı kentsel projeler de ger- çekleştirmiştir. Bu kapsamda Ayasofya Camii, Topkapı Sarayı, Galata Mevlevihanesi’nin restorasyon çalışmalarına destek olunmuştur. Ta- rihî Yarımada için yeni bir yönetim planı hazırlanmıştır. Adalar Mü- zesi, Mübadele Müzesi, TÜRVAK Sinema Tiyatro Müzesi’nin açılışları- na önemli katkılarda bulunulmuştur. Kadırga, Kumkapı, Tophane ve Hasköy’de kültür merkezleri açılmıştır. Ayrıca projeler için, Avrupa ülkelerinden sanatçı ve öğrencilerin gel- mesi, aynı şekilde Türkiye’den de sanatçı ve öğrencilerin yurtdışına gönderilerek sürece katılmaları ile kültürler arası iş birliği de sağlan- mıştır. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansının, PTT ile gerçekleştir- diği iş birliği kapsamında İstanbul Kültür Başkenti için pul serileri ve zarfları hazırlanmış, darphane tarafından hatıra paraları basılmıştır. Ülkelerin kültürel kimliklerini tanıtmada önemli katkısı olan Avru- pa Kültür Başkenti Projesi, zaten bir kültür başkenti olan İstanbul’un 674 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI tarihsel kimliğini ve zengin kültürel mirasını ulus- lararası boyutuyla yeniden gündeme getirmesi açısından bir fırsat olmuştur. İstanbul’un kültürel mirasını yeniden keşfetmek ve bunu dünya kamu- oyuna tanıtmak için gerek sivil toplum kuruluş- larının öncülüğünde gerekse yerel yönetimlerin liderliğinde pek çok önemli çalışma yapılmıştır. İstanbul’un 2010 Avrupa Kültür Başkenti seçil- mesinin sosyal ve kültürel canlanmanın yanı sıra turizm alanında da olumlu sonuçları olmuştur. Kültür ve sanat projeleri, festivaller, bienaller gibi uluslararası organi- zasyonlar, farklı kültürlerden sanatçılar ve izleyiciler arasında kültürel yakınlaştırmayı sağlamış; böylece kültürün bir ülke için önemi bir kez daha ortaya çıkmıştır. 675 Kültür ve Turizm Başkentleri 675 Kültür ve Turizm Başkentleri İslam Dünyası Turizm Başkentleri İslâmî turizm, küresel turizm endüstrisinin teori ve pratiğinde yeni bir olgudur. Geleneksel olarak İslâmî turizm genellikle sadece hac ve umre ile ilişkilendirilmiştir. Ancak son zamanlarda, dünya genelinde- ki Müslüman turistlerin iş ve eğlence ile ilgili alanlara artan talepleri neticesine özel tasarlanmış ürün ve hizmetlere ihtiyaç da artmıştır. Müslüman turizm pazarı küresel turizm pazarının en hızlı büyüyen segmentlerinden biri olarak ortaya çıkmıştır. Endonezya’da Haziran 2014’te 4. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Üye Ülkelerin Turizm Bakanlıkları Koordinasyon Toplantısında, küresel ekonomi ve turizm endüstrisinde İslâmî değerlere yönelik artan talep konuları görüşülmüştür. Sonuç olarak İİT ilk olarak “İslam Ülkeleri Turizm Başkenti” kavramını ilan etmiş ve 2015 yılı için Kudüs, İslam turizm başkenti olarak seçilmiştir. İslam Ülkeleri Turizm Başkenti kavramının genel hedefleri arasında İslâmî turizm şehirlerinin ekonomik kalkınması, turizm bilgisinin yay- gınlaştırılması, şehirlerdeki turizm altyapısının geliştirilmesi, turizmi teşvik etmek için üye ülkeler arasında rekabet oluşturulması, turizmin geliştirilmesi yoluyla İslâmî dayanışmanın artırılması yer almaktadır. “İslam Ülkeleri Turizm Başkenti” kavramı Müslüman dünyası için de yeni bir olgudur. İİT, uluslararası ekonomik ve pazarlama gücü nedeniy- le üye ülkeleri turizme yöneltmek istemektedir. Eko-turizm, inanç turiz- mi, sağlık turizmi ve miras turizmi helal tüketime dayalı ilk alanlardır. Bu kapsamda seçilen İslam Ülkeleri Turizm Başkentleri sırasıyla: 2015 Kudüs, 2016 Konya, 2017 Medine, 2018 Tebriz, 2019 Dhaka, 2020 Ka- hire ve Buhara, 2021 Medine, 2022 Rabat, 2023 Şanlıurfa ve 2024 yılı için Hive şehirleridir. Konya Konya, 2016 yılı için İslam Dünyası Turizm Başkenti olarak ilan edilmiş- tir. Yıl boyunca Konya için bir dizi etkinlik programı hazırlanmıştır. Birçoğu İslam kültürü ile ilgili 26 etkinlik ve çok sayıda tanıtım faa- liyeti planlanmıştır. Helal Turizm Konferansı, Selçuklular ve Haçlılar Sempozyumu, Kutlu Doğum Haftası Etkinlikleri, Konya Çocuk Film- leri Festivali ve Çocuk Şenliği, Uluslararası Müslümanlar ve Sosyal Bi- limler Sempozyumu, öne çıkan etkinlikler arasındadır. 676 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Konya’nın İslam Dünyası Turizm Başkenti olarak seçilmesiyle İİT’ye üye birçok ülkede kültür ve turizm varlıklarının tanıtımının yapılması amaçlanmıştır. Ancak 15 Temmuz 2016 darbe girişiminden sonra Tür- kiye’nin bütün kurumlarında olağanüstü hâl yaşanması 2016 yılı tem- muz ayından sonrası için planlanan etkinliklerde ertelemelere veya iptallere neden olmuştur. Şanlıurfa Şanlıurfa, İslam İşbirliği Teşkilatı tarafından 2023 İslam Dünyası Tu- rizm Başkenti olarak ilan edilmiştir. Harran Üniversitesince “Şanlıurfa İslam Dünyası Turizm Başkenti Sa- nat ve Kültür Şehri Şanlıurfa Sempozyumu” düzenlenmiştir. Şanlıurfa 2023 İslam Dünyası Turizm Başkenti olarak çok sayıda et- kinlik planlanmış olsa da Türkiye’nin 6 Şubat 2023 tarihinde yaşadığı büyük deprem felaketi nedeniyle bu etkinliklerin büyük kısmı maale- sef gerçekleştirilememiştir. KONYA, 2016 YILI IÇIN İSLAM DÜNYASI TURIZM BAŞKENTI OLARAK ILAN EDILMIŞTIR 677 Coğrafî İşaretli Ürünler Coğrafî işaret, tüketiciler için ürünün kaynağını, karakteristik özellik- lerini ve ürünün söz konusu karakteristik özellikleri ile coğrafî alan arasındaki bağlantıyı gösteren ve garanti eden kalite işaretidir. Coğrafî işaret tescili ile kalitesi, gelenekselliği, yöreden elde edilen ham mad- desi ile yerel niteliklere bağlı olarak belli bir üne kavuşmuş ürünlerin korunması sağlamaktadır. Böylece ürünün yapımında kullanılan ham madde, üretim teknikleri, renk, motif özellikleri, motiflerin anlamları gibi yerel ve geleneksel bilgi de korunmaktadır. Coğrafî işaretli ürünler ülkelerin kültürel zenginliğinin korunması ve ekonomik değerinin artırılmasına da önemli katkılarda bulunmakta- dır. Coğrafî işaret, belirli bir coğrafî alana özgü olarak üretilen ürünle- rin niteliklerini, itibarını ve kökenini belirten bir işaretleme sistemidir. Coğrafî İşaretli Ürünler 678 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI Bu tescil, ürünlerin belirli bir coğrafî bölgeye özgü özelliklerini vurgu- layarak hem bu ürünlerin kültürel mirası temsil etmesini sağlamakta hem de ticarî değerini artırmaktadır. Türkiye’de somut ve soyut Millî kültür mirasının korunması ve gelecek nesillere aktarılması için coğ- rafî işaret tescili gibi önlemlerin önemi büyüktür. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT), sınai mülkiyet hak- ları olan patent, faydalı model, marka, endüstriyel tasarım, coğrafî işa- ret, entegre devre topoğrafyaları ile geleneksel ürün adı başvurularına ilişkin tescil işlemlerini yürüten ve bu haklara ilişkin uluslararası mev- zuat, ulusal mevzuat ve bilinçlendirme faaliyetlerinden sorumlu olan kamu kurumudur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre coğrafî işaret, menşe adı ve mahreç işareti aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır: Coğrafî işaret Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işarettir. Coğrafî işaretler, menşe adı ya da mahreç işareti olarak tescil edilir. Gıda, tarım, maden, el sanatları, sanayi ürünleri coğrafî işaret tesciline konu olabilir. Menşe adı Bir ürünün, tüm veya esas nitelikleri belirli bir coğrafî alana ait doğal ve beşeri unsurlardan kaynaklanıyorsa bu durumdaki coğrafî işaretle- re “menşe adı” denir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümünün belirlenen coğrafî alanın sınırları içinde gerçekleşmesi ge- rekmektedir. Bu çerçevede menşe adı olarak tescil edilen coğrafî işa- retlerin kaynaklandıkları yöre ile bağları çok kuvvetlidir. Mahreç işareti Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla belirli bir coğ- rafî alan ile özdeşleşmiş olan; üretim, işleme ya da diğer işlemlerinden en az birinin belirlenmiş coğrafî alan içinde gerçekleşmesi gereken ürünlerin konu olduğu coğrafî işaretlere “mahreç işareti” denir. Ham maddesi veya üretim, işleme aşamalarından biri yörede gerçekleşen bir ürün mahreç işareti olarak tescillendiğinde diğer üretim ve işleme aşamaları, kaynaklandığı yöre dışında da gerçekleştirilebilir. Sınai mülkiyet hakları koruması dünyanın her yerinde, tescil ger- çekleştirilen ülkede geçerlidir. Bu bağlamda, sınai mülkiyet hakları 679 Coğrafî İşaretli Ürünler 679 Coğrafî İşaretli Ürünler İNFOGRAFİK: TESCİL TÜRLERİ ORANI İNFOGRAFİK: TESCILLI COĞRAFÎ İŞARETLERIN ÜRÜN GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI %0,4 GELENEKSEL ÜRÜN MAHREÇ İŞARETLİ MENŞE ADI %74,7 %24,9 TÜTÜN BİRA VE DİĞER ALKOLLÜ İÇKİLER İŞLENMİŞ VEYA İŞLENMEMİŞ MEYVE VE SEBZE VE MANTARLAR PEYNİRLER HALI, KİLİM VE DOMUKA DIŞINDA KALAN EL SANATI ÜRÜNLER BAL FIRINCILIK VE PASTACILIK MAMÜLLERİ, HAMUR İŞLERİ, TATLILAR PEYNİR VE TEREYAĞI DIŞINDA KALAN SÜT ÜRÜNLERİ ÇEŞNİ, LEZZET VERİCİLER, SOSLAR VE TUZ HALI VE KİLİM DİĞER ÜRÜNLER ÇİKOLATA, ŞEKERLEME VE DİĞER İŞLENMİŞ VE İŞLENMEMİŞ ET ÜRÜNLERİ YEMEK V EÇORBA TEREYAĞI DAHİL KATI VE SIVI YAĞLAR DOKUMALAR ALKOLSÜZ İÇECEKLER DONDURMALAR VE YENİLEBİLİR BUZLAR % 0,1 % 0,8 % 2,8 % 1,3 % 1,5 % 2,6 % 2,5 % 1,7 % 1,6 % 1,1 % 0,3 % 2,8 % 5,3 % 5,1 % 1,9 % 20,8 % 20,7 % 27,3 680 21. YÜZYILDA TÜRKIYE’NIN KÜLTÜR SEFERBERLIĞI kapsamında olan coğrafî işaretlerin ülkemizde gerçekleştirilen tescil- leri de yalnızca Türkiye sınırları içinde geçerli olmaktadır. Farklı ül- kelerde koruma elde etmek için ya o ülkelerin mevzuatı çerçevesinde tescil başvurusunda bulunmak ya da uluslararası koruma sağlayan sistemler kapsamında başvuru yapmak gerekmektedir. Bu yollardan biri de Avrupa Birliği ülkelerinin tamamında koruma sağlayan 2012/1151 sayılı Tarım Ürünleri ve Gıda Maddeleri Hakkın- da Kalite Tasarısı isimli Avrupa Konseyi Tüzüğü çerçevesinde Avrupa Komisyonuna başvuru yapmaktır. Avrupa Komisyonuna sadece tarım ürünleri ve gıda maddeleri ile ilgili coğrafî işaretler için başvuru yapı- labilmektedir. AB nezdinde başvuru yapmak için öncelikle Türkpatent’e başvuru- larak Türkiye’de coğrafî işaret tescilinin gerçekleştirilmesi gereklidir. Başvurular Türk Patent ve Marka Kurumu aracılığı ile Avrupa Komis- yonuna gönderilmektedir. Coğrafî işaretler, kaynaklandığı ülkedeki adıyla ve Latin harfleriyle yazılışı ile korunmaktadır. Başvurular, AB’nin resmî dillerinden bi- rinde yapılır. AB başvurusu için komisyon tarafından ücret talep edil- memektedir. Avrupa Komisyonunca incelenerek tescil edilmiş coğrafî işaretler ile inceleme aşamasındaki başvurular E-Ambrosia veri taba- nında yer almaktadır.  681 Coğrafî İşaretli Ürünler 681 Coğrafî İşaretli Ürünler Hâlihazırda AB nezdinde Türkiye’nin 21 coğrafî işareti tescil edilmiş- tir. Bunlar: Gaziantep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Aydın Kestanesi, Milas Zeytinyağı, Bayramiç Beyazı, Taşköprü Sarımsağı, Giresun Tombul Fındığı, Antakya Künefesi, Suruç Narı, Çağlayancerit Cevizi, Gemlik Zeytini, Edremit Zeytinyağı, Milas Yağlı Zeytini, Ayaş Domatesi, Maraş Tarhanası, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Ezine Peyniri, Safranbolu Safranı, Aydın Memecik Zeytinyağı ve Araban Sa- rımsağı’dır. Anlaşmalarla korunan coğrafî işaretler : Bu kapsamda Güney Kore ve Şili ile imzalanan serbest ticaret anlaş- maları ile Türkiye Tarafından Korunan Güney Kore ve Şili’nin Coğrafî İşaretleri: » Kore Kırmızı Ginsengi (Goryeo Hongsam) » Kore Beyaz Ginsengi (Goryeo Baeksam) » Şili’nin Coğrafî İşareti: Pisco’dur. Geleneksel Ürün Adı Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kulla- nıldığı kanıtlanan adlar, aşağıdaki şartlardan en az birini sağlaması hâlinde geleneksel ürün adı olarak tanımlanır: » Geleneksel üretim veya işleme yöntemi yahut geleneksel bileşim- den kaynaklanması, » Geleneksel ham madde veya malzemeden üretilmiş olması. Avrupa Birliğinde Geleneksel Ürün Adı Türkiye’de tescil edilen geleneksel ürün adları yalnızca Türkiye sınır- ları içinde geçerli olmaktadır. Farklı ülkelerde koruma elde etmek için ya o ülkelerin mevzuatı çerçevesinde tescil başvurusunda bulunmak ya da uluslararası koruma sağlayan sistemler kapsamında başvuru yapmak gerekmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinin tamamında koru- ma sağlamak için yine 2012/1151 sayılı Tarım Ürünleri ve Gıda Madde- leri Hakkında Kalite Tasarısı isimli Avrupa Konseyi Tüzüğü çerçeve- sinde Avrupa Komisyonuna başvuru yapmak gereklidir. AB nezdinde başvuru yapmak için öncelikle TÜRKPATENT’e yapılan başvurunun tescil ile sonuçlanması gerekmektedir. Başvurular doğrudan Avrupa Komisyonuna gönderilmektedir. 21. Yüzyılda Türkiye’nin Kültür Seferberliği Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından hazırlanan “21. Yüzyılda Türkiye’nin Kültür Seferberliği” adlı kitap; Türkiye Cumhuriyeti’nin yakın geçmişte kültür sahasında izlediği çok yönlü politikaların derinlemesine bir analizini sunmaktadır. Kitap, Türkiye’de kültürel diplomasinin gelişiminden ülke genelinde her alanda artan kültür faaliyetlerine topyekûn bir seferberlik halinde gerçekleştirilen atılımların bir envanteri niteliğini taşımaktadır. Bu kapsamda kitapta, kültür politikalarının kurumsallaşma süreci ve başlıca kültür politika aktörleri, yeni yasal düzenlemeler ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının gerçekleştirdiği kültürel faaliyetlerine bir bütün halinde yer verilmektedir. Ayrıca kitapta, kültür politikaları; güzel sanatların teşviki, müze ve kütüphanecilik faaliyetleri ile tarihi mirasların ve köklü geleneklerin korunması, turizm alanındaki gelişmeler gibi birçok başlık altında ele alınmaktadır. CUMHURBAŞKANLIĞI ILETIŞIM BAŞKANLIĞI YAYINLARI ISBN 978-625-7377-25-6 9 786257 377256