Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Kavramsal Çerçeveden Uygulamalı Stratejik İletişime: 400+ Terimle Kapsamlı Rehber İletişim Kızılırmak Mahallesi Mevlana Bulv. No: 144 Çankaya Ankara/TÜRKİYE T +90 312 590 20 00 | webinfo@iletisim.gov.tr Prestij Grafik Rek. ve Mat. San. ve Tic. Ltd. Şti. T 0 212 489 40 63, İstanbul Matbaa Sertifika No: 45590 Baskı 1. Baskı, İstanbul, 2025 © 2025 CUMHURBAŞKANLIĞI İLETİŞİM BAŞKANLIĞI YAYINLARI Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Yayıncı Sertifika No: 45482 ISBN: 978-625-6281-50-9 Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Kavramsal Çerçeveden Uygulamalı Stratejik İletişime: 400+ Terimle Kapsamlı Rehber 4 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 5 Ön Söz 7 Prof. Dr. Fahrettin Altun  Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Aa 10 Bb 21 Cç 31 Dd 36 Ee 52 Ff 62 Gg 66 Hh 72 İi 84 Jj 95 Kk 97 Ll 126 Mm 129 Nn 140 Oo 143 Öö 146 Pp 148 Rr 156 Ss 162 Şş 177 Tt 180 Uu 187 Üü 191 Vv 194 Ww 199 Xx 203 Yy 206 Zz 211 Kaynakça 214 İçindekiler STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Acil Durum Bağımlılık CAUSE Modeli Davranışçılık E-devlet Facebook Gantt Şeması Haber İçerik Analizi Jeodemografi Kabul Edilebilir Risk Lagos Malenformasyon Nettlesfobi Odak Grubu Öncelik Belirleme Pathos Reaktif İletişim Saha Araştırması Şeffaflık Taktik Ulusa Sesleniş Üçlü Kâr Hanesi Yaklaşımı Vahşet/Zulüm Propagandası Web 2.0 X Yabancı Düşmanlığı Zamansal Strateji 6 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 7 Ön Söz Ö N S Ö Z S tratejik İletişim, içerik yoğunluğunun hâkim olduğu günümüz ile- tişim ortamında mesajların kitlelere ulaştırılabilmesini odağına alan bütünlüklü, sistematik ve çok yönlü faaliyetleri içeren bir süreçtir. İçinde bulunduğumuz çağın küresel alanda en önemli meselelerinden biri olan hakikat krizi karşısında iletişim ve strateji kavramlarını bir araya getiren bu anlayış, asli ve müstakil bir uygulama alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, bu eser Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkan- lığı olarak kuruluşumuzdan bu yana stratejik iletişim çalışmalarının ül- kemizde kurumsallaşması ve güçlendirilmesi için sarf ettiğimiz büyük gayretin yansımalarından biridir. Nitekim, stratejik iletişim, Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdo- ğan’ın “Türkiye Yüzyılı” vizyonu doğrultusunda Türkiye’nin küresel bir aktör olarak başarılarının dünyaya anlatılmasında, kriz dönemlerinde etkin, doğru ve hızlı iletişimin yürütülmesinde ve dezenformasyonla mücadelede kilit bir role sahiptir. Bu açıdan stratejik iletişimin anlaşılması, kavram çerçevesinin çizil- mesi ve tüm paydaşları kapsayan ortak bir anlayışın oluşturulması, çalışmalarımızın başarısı açısından büyük önem taşımaktadır. Eliniz- de bulunan “Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü”, “Türkiye Yüzyılı”nı aynı zamanda “İletişim Yüzyılı” olarak ifade eden Sayın Cumhurbaşkanımı- zın liderliğinde geliştirdiğimiz “Türkiye İletişim Modeli” ana ekseninde ortaya çıkmıştır. “Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü”, iletişim alanındaki tartışmalara yön veren dört yüzü aşkın kavramın kapsamlı bir incelemesini içermektedir. Uluslararası literatür dikkate alınarak hazırlanan bu sözlük, bazı kav- ramların kolayca taranıp araştırılması için uluslararası kullanımlarına uygun bir şekilde ele alınmıştır. Eser, yapay zekâdan sosyal medya plat- 8 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ön Söz formlarına, dijital propagandadan filtre balonlarına, kriz iletişiminden çevik düşünmeye kadar günümüz iletişim çalışmalarının öne çıkan kavramlarına ışık tutarak Türkçe literatürdeki ilk stratejik iletişim söz- lüğü olma niteliği taşımaktadır. Bu önemli eserin, ülkemizde stratejik iletişim çalışmalarının güçlen- dirilmesine önemli katkılar sunacağına gönülden inanıyor; iletişim ve medya profesyonelleri, kamu temsilcileri, araştırmacılar ve akademis- yenler için yararlı olmasını ümit ediyorum. PROF. DR. FAHRETTIN ALTUN TÜRKIYE CUMHURIYETI CUMHURBAŞKANLIĞI İLETIŞIM BAŞKANI STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 9 Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Aa Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 11 Aa Acil Durum Toplumu, organizasyonu veya bi- reyleri etkileyen, beklenmedik ve olağan dışı olaylardır. Bu olaylar can ve mal kaybı, çevresel tahri- bat, ekonomik zararlar veya top- lumsal düzenin bozulmasına yol açabilmektedir. Acil Durum doğal afetler, teknolojik kazalar, halk sağlığı krizleri ve insan kaynaklı olaylar gibi farklı türlerde olabil- mektedir. Acil durumlarda etkili iletişim stratejileri, doğru bilgi akı- şını hızla sağlamak, halkı bilinç- lendirmek ve panik yaratmadan yönlendirmek için hayati önem taşımaktadır. Ayrıca, kriz sonrası toparlanma için doğru mesajların iletilmesi ve medya ile iş birliği kri- tik öneme sahiptir. Acil durum yö- netimi, hazırlık, müdahale ve iyi- leştirme süreçlerini içermektedir1. 1 FEMA. National Response Framework, Washington, D.C., 2016. 2 A.g.e. Acil Durum Destek Görevi Bir kriz durumunda müdahale ve kurtarma süreçlerini desteklemek amacıyla belirli görev ve sorum- lulukları yerine getiren organizas- yonların faaliyetleridir. Bu görev- ler, afet sonrası hayati kaynakların sağlanması, hizmet sunma ve kriz çözme faaliyetlerini içermektedir. Kriz anında iletişim düzenlenme- si, halkla ilişkiler ve medya yöne- timi gibi kritik işlevler yer almak- tadır. Destek görevlerinin etkili bir şekilde yerine getirilmesi, doğru ve zamanında bilgilendirme, kamu güvenliği ve müdahale ekiplerinin koordinasyonunu sağlamaktadır. Ayrıca, kriz öncesi hazırlık ve tat- bikatlar, hızlı ve etkili müdahaleyi desteklemektedir2. Acil Durum Hareket Merkezi Kriz sırasında kamu ve özel sektör kuruluşları ile diğer paydaşların koordineli çalıştığı, karar alıcıla- rın bir araya geldiği merkezi bir yapıdır. Kriz yönetimi süreçlerinin etkin yürütülmesini sağlamak için kaynaklar, bilgiler ve müdahale ekiplerini organize etmektedir. Acil durum hareket merkezi, kriz anında medya ile ilişkiler, halkı bilgilendirme ve doğru bilgi akı- şını sağlama gibi stratejik iletişim faaliyetlerini yürütmektedir. Ayrı- ca, kriz öncesi hazırlık ve tatbikat A 12 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ süreçlerinde de önemli bir rol oy- namaktadır. Etkili işleyiş, doğru ve güvenilir bilgi akışının sağlanma- sını, panik yaratmamayı ve yanlış bilgilerin yayılmasını engellemeyi hedeflemektedir3. Acil Durum Yönetimi Bir kriz veya beklenmedik olay karşısında etkili tepki vermek, can ve mal kaybını azaltmak, toplumu bilgilendirmek ve hızlı toparlan- mak için uygulanan stratejik bir süreçtir. Bu süreç, olaydan önce, sırasında ve sonrasında koordi- neli planlama ve müdahale gerek- tirmektedir. Acil durum yönetimi, halkla ilişkiler, medya yönetimi ve kriz iletişimini kapsamaktadır. Etkili iletişim, doğru bilgi iletimi, güvenlik sağlama ve kamuoyunu bilinçlendirme için kritik rol oyna- maktadır. Başarılı bir yönetim için hazırlık, risk analizi, tatbikatlar ve liderlik becerileri büyük önem ta- şımaktadır4. Açık Kaynak Açık kaynak, yazılım geliştirme sürecinde, yazılımın kaynak ko- dunun herkese açık olduğu ve herkes tarafından değiştirilebil- diği bir modeldir. Yazılımın şeffaf bir şekilde geliştirilmesine olanak tanıyarak topluluk temelli katkı- larla yazılımın sürekli gelişme- 3 Jane Bullock, George Haddow ve Damon Coppola. Introduction to Emergency Management, 6th Edition. Butterworth-Heinemann, Burlington, 2017. 4 David Alexander. Principles of Emergency Planning and Management. Oxford University Press, New York, 2002. 5 Brian Fitzgerald. “The Transformation of Open Source Software”, MIS Quarterly, Vol. 30, No. 3, 2006, s. 587-598. 6 Tony Harcup. A Dictionary of Journalism, Oxford University Press, 2014, s.49. sini sağlamaktadır. Açık kaynak yazılımlarının, ticari yazılımlara kıyasla daha esnek ve uygun ma- liyetli alternatifler sunduğu gö- rülmektedir. Ayrıca, açık kaynak yazılımları, yazılımın nasıl çalıştı- ğını anlamak isteyen geliştiriciler ve kullanıcılar için büyük bir eği- tim kaynağı oluşturmaktadır. Bu model, inovasyonu hızlandırarak yazılımlar üzerinde daha geniş ve daha hızlı değişiklik yapılmasına olanak tanımaktadır. Açık kaynak felsefesi, sadece yazılım dünya- sında değil, aynı zamanda dona- nım ve veri paylaşımı gibi diğer dijital alanlarda da giderek daha yaygın bir yaklaşım haline gelmiş- tir. Bugün birçok büyük teknoloji firması, açık kaynak projelerinde aktif olarak yer almakta ve bu tür yazılımları ticari ürünlerinde kul- lanmaktadır5. Açıklama Medya mecralarında yer alan fo- toğraf, resim, harita ve diğer görsel içerikleri açıklayan metinleri ifade etmektedir. Ayrıca, televizyon ga- zeteciliğinde, ekranda olan görseli açıklayıcı kısa metinler için kulla- nılmaktadır6. A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 13 Adil Ticaret Adil ticaret, gelişmekte olan ülke- lerdeki dezavantajlı üreticilerin, dünya pazarlarında daha eşit şart- larda ticaret yapmalarını sağlayan bir yaklaşımdır. Adil ticaret, ulus- lararası ticarette eşitlik, şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine dayan- maktadır. Bu sistem, üreticilere doğrudan, uzun vadeli sözleşme- lerle pazar erişimi sunarken, onla- ra adil fiyat ödemeleri ve daha iyi çalışma koşulları sağlamaktadır. Çocuk işçilerin çalıştırılmadığı, ayrımcılığa yer verilmeyen, gü- venli ve hijyenik iş ortamlarının sağlandığı bir ticaret modelidir. Ayrıca, kadınların üretim süreçle- rinde daha aktif rol alması teşvik edilmektedir. Adil ticaret, çevresel sürdürülebilirliğe de önem ver- mekte ve doğal kaynakların ko- runmasına yönelik uygulamalar önermektedir. Bu model, sadece ekonomik değil, sosyal ve çevresel adaleti de hedeflemektedir. Adil ticaret, küresel eşitsizlikleri azalt- mak, dezavantajlı toplulukların yaşam standartlarını iyileştirmek ve tüketicileri bilinçlendirmek amacı taşımaktadır7. Ağ Toplumu Manuel Castells tarafından tanım- lanan ve modern toplumsal yapı- ların, iletişim teknolojileri ve bilgi ağları etrafında şekillendiğini ileri 7 Mehmet Sami Süygün. “Küresel İşletmelerde Etik Bir Yaklaşım: Adil Ticaret”, Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 2, 2015, s. 48-63. 8 Manuel Castells. The Rise of the Network Society, 2. Baskı, Blackwell, Cambridge, 2010. süren bir kavramdır. Castells, bilgi teknolojilerinin gelişimi ile birlik- te toplumsal ilişkilerin, ekonomik yapıların ve kültürel etkileşimle- rin nasıl dönüştüğünü araştırarak bu yeni toplumsal yapının “Ağ Toplumu” olarak adlandırılabile- ceğini ifade etmiştir. Ağ toplumu, bilgiye erişimin, paylaşımın ve ya- yılmasının hızlandığı bir ortamı ifade eder. Bu bağlamda, bireyler ve gruplar arasındaki ilişkiler, ge- leneksel hiyerarşiler yerine, daha esnek ve dinamik bir yapıda ku- rulmaktadır. Castells’in çalışma- ları, özellikle internet ve dijital iletişim araçlarının sosyal ve eko- nomik etkilerini, toplumsal hare- ketleri ve kimlik oluşumunu ince- lemektedir. Ağ toplumu ekonomik ve sosyal dönüşümün yanında siyasi dönüşümü de beraberinde getirmiştir. Bu ağlar aracılığıyla bireyler ve gruplar daha fazla ses- lerini duyurabilmekte ve değişim yaratabilmektedir8. Ağızdan Ağıza Pazarlama Tüketicinin bir şirketin ürün ve hizmetine olan ilgisinin günlük diyaloglarına yansıtılmasıdır. Esasen, müşteri deneyimlerinden oluşan ücretsiz reklamcılıktır. Ku- laktan kulağa pazarlama, şirket- ler tarafından oluşturulan farklı tanıtım faaliyetleri veya tüketici- den tüketiciye ve tüketiciden pa- zarlamacıya iletişimi teşvik etme A 14 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ fırsatlarına sahiptir. Öte yandan “Ağızdan Ağıza Reklam” olarak da adlandırılan terim vızıltı, viral, blog, duygusal ve sosyal medya pazarlamasını içermektedir9. AIDA Modeli Bir ürüne yönelik yapılacak rekla- mın ilk aşamalarında hangi duy- guların uyandırılması gerektiğine dair bir modeldir. Bu duygular farkındalık (awareness), ilgi (inte- rest), arzu (desire) ve eylem (act) olarak sıralanmıştır. İlk aşama olan farkındalık, potansiyel tüke- ticinin reklamı ve dolayısıyla ürü- nü fark etmesi ile başlamaktadır. Ürünün farkına varan potansiyel tüketicinin o ürünü beğenmesi sağlanmaktadır. Beğeninin dozu artırılarak isteğe dönüştürülmek- tedir. Ürün ve tüketici arasında duygusal bağlantı kurulan aşama- dır. Son aşamada ise satın alma isteği, satın alma eylemine dönüş- türülmektedir10. Aktivist Halkla İlişkiler Aktivist halkla ilişkiler kavramı, halkla ilişkiler disiplininin yalnız- ca kurumlar ve organizasyonlar tarafından değil, aynı zamanda aktivist gruplar, sivil toplum ku- ruluşları ve bireyler tarafından da 9 Meltem Yetkin Özbük ve Şafak Aksoy. “Elektronik Ağızdan Ağıza İletişimin Pazarlama Literatüründeki Önemi”, Akdeniz İİBF Dergisi, Vol 35, 2017, s. 83 10 Hasret Aktaş ve Mücahid Zengin. “DAGMAR Modeli: Deterjan Reklamları Örneğinde Görsel Bir Çözümleme”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol:24, 2010, s. 33. 11 Ebru Akçay. “Aktivist Halkla İlişkilerin Kapsamı ve Boyutları Üzerine Teorik Bir Tartışma”, Istanbul University Journal of Communication Sciences, 2023, s. 249-270. 12 Durmuş Gökhan Turan. “Dijital Aktivizm”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol:26, 2017, s. 27. aktivist amaçlarla kullanılabilece- ğini ifade etmektedir. Bu bağlam- da, aktivist halkla ilişkilerde belirli yöntemler kullanılmaktadır. Ak- tivist amaçlara yönelik eylemler, bilgilendirici faaliyetler, sembolik eylemler, organizasyonel çalışma- lar, hukuki girişimler ve sivil ita- atsizlik gibi yöntemler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir11. Aktivizm Aktivizm, bir bireyin veya gru- bun toplumsal, politik, ekonomik ya da çevresel değişim yaratmak, bu değişimi yönlendirmek veya engellemek amacıyla yürüttüğü eylemler bütünüdür. Aktivistler; protestolar, kampanyalar, dijital medya kullanımı, lobicilik gibi yöntemlerle belirli konularda far- kındalık oluşturmayı ve kamuo- yunu harekete geçirmeyi hedefle- mektedir. Çoğunlukla toplumsal adalet, çevre koruma, insan hakla- rı gibi alanlarda etki yaratmak için yapılan bu eylemler, “toplumsal dönüşümü desteklemek veya ona karşı çıkmak için verilen tüm ça- baları” kapsamaktadır12. A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 15 Akıllı Güç Joseph Nye tarafından geliştiril- miş olan akıllı güç terimi stratejik iletişim ve uluslararası ilişkilerde kullanılan bir kavramdır. Akıllı güç kavramı askeri ve ekonomik baskı anlamına gelen sert güç ile kültürel ve diplomatik etkileşim anlamına gelen yumuşak güç un- surlarının birlikte ve dengeli bir şekilde kullanılması anlamına gelmektedir. Akıllı güç 21. yüzyı- lın karmaşık küresel ilişkilerinde, sert ve yumuşak güç arasındaki dengeyi en elverişli şekilde kulla- narak daha sürdürülebilir ve etkili sonuçlar elde etmeyi hedeflemek- tedir13. Alegori Alegori, soyut düşünceleri veya karmaşık temaları somut sembol- ler, karakterler veya olaylar yoluy- la ifade eden bir anlatım biçimidir. Alegorik anlatımlarda doğrudan değil, dolaylı bir ifade tarzı tercih edilir; olaylar ve karakterler, gö- rünürdeki anlamlarının ötesin- de, daha derin ve gizli anlamları barındırır. Alegoriler, okuyucuyu veya dinleyiciyi, anlatının yüze- yinde görünenin ötesine geçmeye, gizli anlamları keşfetmeye davet eder. Alegori, metafor ve sembol- leri kullanarak, bir yandan soyut 13 Joseph S Nye. The Future of Power. New York: PublicAffairs, 2011. 14 Selin Güleroğlu. “Dilin Anlam Dünyası: Alegori, Metafor, Mecaz ve Benzetme”, Turkish Academic Research Review, 2024, s. 171-172. 15 Jarol B. Manheim. Strategy in Information and Influence Campaigns: How Policy Advocates, Social Movements, Insurgent Groups, Corporations, Governments, and Others Get What They Want. Routledge, New York, 2011. kavramları somutlaştırırken, di- ğer yandan toplumsal, psikolojik veya felsefi boyutları keşfetmeye olanak tanır. Bu anlatım tarzı, kül- türel ve tarihsel bağlamlarla da sıkı bir ilişki içindedir ve genellik- le ahlaki, felsefi ya da toplumsal eleştirileri aktarmak amacıyla kul- lanılmaktadır14. Algı Operasyonu Hedef kitlelerin düşünce yapısını, duygularını ve tutumlarını değiş- tirmek amacıyla yürütülen siste- matik bilgi yayma süreçlerini ifade etmektedir. Bu tür operasyonlar, kitlelerin gerçekliği algılama bi- çimlerini yönlendirmek ve olayla- ra dair farkındalıklarını yeniden şekillendirmek amacıyla bilgi manipülasyonunu içermektedir. Genellikle propaganda, dezenfor- masyon ve psikolojik baskı gibi unsurları barındırmakta ve özel- likle siyasi, askeri veya sosyo-kül- türel alanlarda kullanılmaktadır. Algı operasyonları, bireylerin veya toplumların karar alma süreçle- rini etkilemek için özel olarak ta- sarlanmış bir dizi mesaj, imaj veya sembolü kullanarak, onların be- lirli bir yönde düşünmelerini veya hareket etmelerini sağlamak için uygulanmaktadır15. A 16 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Algılama Yönetimi Bir kişi, grup ya da toplumun algı- larını şekillendirme ve manipüle etme sürecini ifade eden algılama yönetimi terimi, bilginin seçici bir şekilde sunulması yoluyla hedef kitlenin belirli bir durumu, olayı ya da aktörü algılaması istenen yön- de etkilenmesini amaçlamaktadır. Bilhassa ulusal güvenlik, savunma ve siyasal iletişim stratejilerinde, algı yönetimi terimi, kitleleri ya da karar vericileri yanıltmak ya da yönlendirmek için kullanılabil- mektedir. Algılama yönetimi sa- dece düşman unsurlara karşı kul- lanılmamakta; aynı zamanda dost ve müttefiklerin desteğini almak ve hatta tarafsız kitleleri etkile- mek için de kullanılmaktadır. Söz konusu kavram dezenformasyon ve propaganda gibi iletişim stra- tejilerinden türemiş olsa da, mo- dern iletişim teknolojileri ile daha sofistike bir hal almaktadır. Özel- likle askeri harekâtlarda, cephede gelişmelerle eş zamanlı olarak ka- muoyunu şekillendirmek amacıy- la kullanılmaktadır16. Algoritma Bir algoritma, bir problemin çö- zümü veya bir görevin tamam- lanması için belirlenmiş, sıralı adımlar bütünüdür. Bu tanım, algoritmaların yalnızca bilgisayar 16 Paul, Christopher, and Miriam Matthews. The Russian “Firehose of Falsehood” Propaganda Model: Why It Might Work and Options to Counter It. RAND Corporation, Santa Monica, 2016. 17 Donald Knuth. The Art of Computer Programming. Volume 1: Fundamental Algorithms, 3. Baskı. Reading, MA: Addison-Wesley, 1997. biliminde değil, aynı zamanda günlük hayatın birçok alanında nasıl uygulandığını anlamak için temel bir başlangıç noktasıdır. Örneğin, Knuth, algoritmaların yapılandırılmış bir dizi işlem ol- duğunu ve belirli bir girdiyi alıp belirli bir çıktıya dönüştürdüğünü belirtir. Bu tür işlemler, belirgin bir şekilde tanımlanmış ve sonlu bir yapıdadır. Algoritmaların bu yapı- sı onların her koşulda aynı sonucu üretebilmelerini sağlamaktadır17. Amaca Dayalı Pazarlama Bir şirketin belirli bir sosyal soruna veya toplumsal amaca destek ver- mek amacıyla yürüttüğü pazarla- ma faaliyetlerini ifade etmektedir. Bu tür pazarlama kampanyaları, hem bir sosyal sorunu çözme- yi hedeflemekte hem de şirketin marka değerini arttırmayı amaç- lamaktadır. Amaca dayalı pazarla- mada, şirketler genellikle kar ama- cı güder iken aynı zamanda sosyal sorumluluklarını yerine getirmeye ve hedef kitlenin duygusal bağla- rını güçlendirmeye çalışmaktadır. Örneğin, bir firmanın satış gelir- lerinin belirli bir yüzdesini çevre koruma projelerine bağışlayarak hem müşteri sadakatini artırabilir hem de çevre bilincini destekleyen bir marka imajı oluşturabilir. Ge- nel anlamıyla sosyal sorumluluk A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 17 projelerinin markalarla birleşmesi sonucu ortaya çıkan kavram, şir- ket için itibar kazanımı sağlamak- ta ve toplumsal sorunlara dikkat çekmektedir18. Anket Belirli bir hedef kitlenin görüş, tutum, duygu ve düşüncelerini ölçmek amacıyla hazırlanan soru setlerinden oluşan bir veri topla- ma aracıdır. Anketler; kitlelerin algısını, duyarlılıklarını ve tercih- lerini anlamak için kullanılmak- tadır. Elde edilen verilerle iletişim stratejileri şekillendirilmektedir. Özellikle kampanya yönetimi, ka- muoyu oluşturma ve karar alma süreçlerinde anketlerin sunduğu bilgiler, etkili ve hedef odaklı me- sajlar geliştirmenin temelini oluş- turmaktadır19. Arabuluculuk İki veya daha fazla taraf arasında çatışma ya da anlaşmazlık du- rumlarında aralarındaki iletişimi ve müzakere sürecini kolaylaş- tırmak amacıyla kullanılan bir uzlaşma yöntemidir. Bu süreçte, tarafsız bir üçüncü kişi (arabulu- cu), tarafların iletişim kurmasına ve kendi çözümlerini geliştirmesi- ne yardımcı olmaktadır. Stratejik iletişimde arabuluculuk, özellikle 18 Philip Kotler ve Nancy Lee. Corporate Social Responsibility: Doing the Most Good for Your Company and Your Cause. Hoboken, NJ: Wiley, 2005. 19 John Zaller. The Nature and Origins of Mass Opinion. Cambridge: Cambridge University Press, 1992. 20 Christopher W Moore. The Mediation Process: Practical Strategies for Resolving Conflict. 4th ed. Jossey-Bass, San Francisco, 2014. çatışma yönetimi, kriz iletişimi ve diplomatik ilişkilerde kullanılan önemli bir tekniktir. Amaç, taraf- ların anlaşmaya ulaşmasını sağla- mak, yanlış anlamaları gidermek ve barışçıl çözümler geliştirmektir. Bu süreç, güvenilir bir bilgi aktarı- mı sağlayarak stratejik iletişimin amacına hizmet etmektedir20. Arama Motoru Optimizasyonu Bir web sitesinin arama motorla- rında ön plana çıkarılmasını sağ- lamak amacıyla yapılan teknik ve içerik iyileştirme sürecini ifade etmektedir. SEO, web sitelerinin organik (ücretsiz) arama sonuç- larında daha görünür olmasını amaçlayarak, kullanıcıların belirli anahtar kelimelerle arama yap- tıklarında sitenin üst sıralarda çıkmasını sağlamaktadır. Bu stra- teji, sitenin içeriğinin, yapısının ve teknik altyapısının arama motoru algoritmaları ile uyumlu hale ge- tirilmesini içermektedir. SEO’nun temel unsurları arasında doğru anahtar kelime seçimi, kaliteli ve özgün içerik oluşturma, site hı- zının optimize edilmesi, mobil uyumluluk, backlink (geri bağlan- tı) stratejileri ve kullanıcı deneyi- mini iyileştirmek yer almaktadır. Arama motorlarının algoritmaları A 18 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ sürekli olarak geliştiği için SEO da dinamik bir süreçtir ve düzenli olarak güncellemeler gerektirmek- tedir 21. Araya Sıkıştırma Genellikle televizyon kanallarında kullanılan bir teknik olup, uygu- laması son zamanlarda sıkça gö- rülmektedir. Özellikle, bir strateji olarak görüldüğünde araya sıkış- tırma izleyici çekmek için uygun bir yöntem olarak görülmektedir. Örneğin, televizyon kanalları bir programın izlenme rakamlarını artırmak için yani popüler prog- ramlar arasına yerleştirirken bu stratejiden faydalanmaktadır22. Areopagitica 1644 yılında John Milton tara- fından kaleme alınmış, sansüre karşı yazılmış güçlü bir savunma metnidir. Milton, bu eseri İngiltere Parlamentosuna hitaben yazmış ve burada kitapların yasaklanma- sının bilgiye ve entelektüel gelişi- me zarar verdiğini savunmuştur. Ona göre, sansür bireylerin doğru- yu yanlıştan ayırt etme yetisini kı- sıtlamakta ve toplumun düşünsel gelişimini engellemektedir. Antik Yunan’daki Areopagitica mah- kemesine atıfta bulunarak, ifade 21 A.g.e. 22 James Watson ve Anne Hill. A. Dictionary of Media and Communication Studies. London, Bloomsbury Academic, s. 145. 23 John Milton. Areopagitica: A Speech for the Liberty of Unlicensed Printing to the Parliament of England. 1644, s. 12. 24 Pelin Öztürk Göçmen. “Artırılmış Gerçeklik Uygulamaları ile Yeni Medya Reklam Tasarımı”, Sanat ve Tasarım Dergisi, Sayı 22, 2018, s. 176. özgürlüğünün bireylerin doğruya ulaşma ve fikirlerini geliştirme hakkı olduğunu vurgulamıştır23. Artırılmış Gerçeklik Sanal dünyanın gerçeklikle har- manlanmasını tanımlamak için kullanılan terim; sanal karakter, görüntü ve bilgilerin fiilen var olan dünyanın bir parçası olarak algılandığı, kullanıcıya genellikle bilgisayar tarafından oluşturul- muş, üç boyutlu simülasyonlarla, etkileşimli ve gerçek zamanlı bir dünya sunan arayüz olarak ta- nımlanmaktadır. Temelini MIT profesörü Ivan Sutherland’ın 1968 yılında geliştirdiği ilk sistem pro- totipi oluşturmuştur. Dijital med- yanın hayatımıza girmesi ile yeni teknolojiler artırılmış gerçeklik kavramının iletişim ve medya ça- lışmalarına da dahil olmasını sağ- lamıştır. Geleneksel anlamda kitle yorum ile etki ölçümü ve takibi yapılamazken, artırılmış gerçeklik uygulamaları ile reklamı gören kişi reklamveren tarafından görülebi- lir, ayrıca hedef kitle ile aktif olarak etkileşim sağlanabilmektedir24. Asimetrik İletişim Asimetrik iletişim, iki taraf arasın- da dengesiz bir bilgi akışı ve etki- A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 19 leşimi ifade etmektedir. Bu tür ile- tişimde, bir taraf, diğerinden daha fazla bilgiye sahip olup, bu farkı kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaktadır. Genellikle güçlü bir taraf, zayıf tarafı kendi ama- cına uygun şekilde yönlendirme ve şekillendirme fırsatı bulmak- tadır. Bu, özellikle halkla ilişkiler, reklamcılık, politika ve stratejik iletişimde yaygın bir yaklaşımdır. Asimetrik iletişimde, bilgi tek ta- raflıdır ve karşı tarafın algıları ge- nellikle manipüle edilerek yönlen- dirilmektedir. Bunun bir örneği, şirketlerin tüketicilere ürünlerini tanıtırken, yalnızca olumlu özel- likleri öne çıkarması, eksiklikleri ise gizlemesidir. Asimetrik ileti- şimde amaç, karşı tarafı ikna et- mek ve kendi çıkarlarına hizmet etmektir. Bu yaklaşımın etik olma- yan kullanımı, iletişimi manipüla- tif hale getirebilmekte ve toplum- sal güveni sarsabilmektedir25. Asimetrik Savaş Güç ve kaynak açısından dengesiz iki taraf arasındaki çatışmaları ifa- de etmektedir. Bu tür savaşlarda, genellikle daha zayıf olan taraf, geleneksel olmayan taktiklerle üstünlük sağlamaya çalışmakta- dır. Bu taktikler; siber saldırılar, terör eylemleri ve propaganda gibi 25 Esra Özkan Pir. "Halkla İlişkiler Modellemesinde İki Yönlü Simetrik Model İle İki Yönlü Asimetrik Model Arasındaki Uygulama Farklılıkları", Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2019, s. 307- 313. 26 Steven Metz ve Douglas V. Johnson. "Asymmetry and U.S. Military Strategy: Definition, Background, and Strategic Concepts", US Army War College Press, 2001. 27 Umberto Eco. Açık Yapıt: Biçim ve Belirsizlik Üzerine. Çeviri Şadan Karadeniz, Can Yayınları, İstanbul, 1994. stratejileri içermektedir. Asimet- rik savaş, doğası gereği düzensiz bir yapıya sahip olup düşmanın moralini bozmak, halkın algısını etkilemek ve kamuoyunu yönlen- dirmek için bilgi ve algı operas- yonlarıyla desteklenmektedir. Bu tür çatışmalarda stratejik iletişim, psikolojik üstünlük sağlamak ve ulusal ya da uluslararası desteği kazanmak için önemli bir rol oy- namaktadır26. Atipik/Alışılmamış/ Sıradışı Deşifrasyon Görsel medyada, özellikle tele- vizyon yayınlarında ortaya çıkan, genellikle mesajın alıcısı ile gön- dericisi arasındaki kültürel farklı- lıklardan kaynaklanan ve mesajın alıcı tarafından göndericinin ama- cından tamamen farklı algılandığı durumu ifade etmektedir27. Avatar Dijital ortamlarda bir bireyi tem- sil eden grafiksel veya üç boyutlu bir figürdür. Avatarlar, kullanıcı- ların çevrim içi kimliklerini belirli özelliklerle ifade etmelerine ve dijital dünyada etkileşimde bu- lunmalarına olanak tanımaktadır. Avatarlar, markaların kullanıcı deneyimini kişiselleştirme ve he- def kitleyle dijital etkileşim kur- A 20 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ma stratejilerinde giderek daha önemli hale gelmektedir. Özellikle sosyal medya, oyun platformları ve müşteri hizmetlerinde avatar- lar, kullanıcıların kendilerini ifade etme biçimlerini geliştirmekte ve markaların dijital etkileşimlerde daha güçlü bir bağlantı kurmasına yardımcı olmaktadır28. 28 Sherry Turkle. Life on the Screen: Identity in the Age of the Internet. Simon & Schuster, 1995. A STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 21 Bb Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü B 22 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Bb Bağımlılık Bağımlılık, bir kişinin ya da siste- min, başka bir kişi ya da sisteme sürekli ve yoğun bir şekilde ihtiyaç duyması durumudur. Psikolojik, fiziksel ve dijital bağımlılıklar, bi- reylerin hayatlarını ciddi şekilde etkileyebilmektedir. Dijital ba- ğımlılık özellikle internetin yay- gınlaşmasıyla birlikte daha fazla gözlemlenen bir olgu haline gel- miştir. Teknoloji, sosyal medya ve oyunlar gibi dijital araçların aşırı kullanımı, kullanıcıların fiziksel ve psikolojik sağlığını olumsuz etkileyebilmektedir. Bağımlılık, sadece bireysel düzeyde değil, top- lumsal yapılar üzerinde de deği- şimlere yol açmaktadır. Bu durum, bireylerin çevrim dışı hayatlarını etkileyerek sosyal izolasyona, iş gücü kaybına ve kişisel ilişkilerde 1 Daria J Kuss ve Olatz Lopez-Fernandez. Internet Addiction and Problematic Internet Use: A Systematic Review of Clinical Research. World Journal of Psychiatry, 2016. 2 W. Timothy Coombs. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. Thou- sand Oaks, CA: SAGE Publications, 2014. zorluklara yol açabilmektedir. Ba- ğımlılık tedavisi, genellikle psiko- lojik destek, sosyal destek ve bazı durumlarda farmakolojik tedavi gerektirebilir. Dijital bağımlılık, genellikle kullanıcının interneti veya teknolojiyi kontrolsüz bir şekilde ve zararlı sonuçlarla kul- lanmaya devam etmesiyle kendini göstermektedir1. Bahane Uydurma Bir kişi, kurum veya organizasyo- nun başarısızlıklarını veya olum- suz durumlarını haklı göstermek amacıyla öne sürdüğü gerekçeleri ifade etmektedir. Bu tür davra- nışlar, genellikle sorumluluktan kaçınmak, itibar kaybını önlemek veya olumsuz algıları azaltmak amacıyla kullanılmaktadır. Ba- hane uydurma, sorumluluk üst- lenmek yerine, başarısızlıkları dış faktörlere ya da kontrol dışı durumlara bağlama eğilimini içer- mektedir. Bahane uydurma, kriz dönemlerinde veya halkla ilişkiler kampanyalarında olumsuz bir du- rum meydana geldiğinde kullanıl- maktadır. Aşırı bahane uydurma, hedef kitlede güvensizlik yarata- rak kurum ya da bireylerin sorum- luluktan kaçtığı şeklinde izlenim oluşturabilmektedir2. B STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 23 Baskı Grubu Belirli çıkarı temsil eden ve bu çı- karlara ulaşmak amacıyla kamu politikaları, yasalar veya düzenle- meler üzerinde etki yaratmaya ça- lışan organizasyon veya gruplar- dır. Genellikle belirli bir toplumsal, ekonomik veya çevresel mesele üzerinde yoğunlaşan baskı grup- ları, farkındalık yaratma, kamu- oyu oluşturma ve karar vericilere baskı yaparak hedeflerine ulaşma gibi amaçlara odaklanmaktadır. Sivil toplum örgütleri, sendikalar, işveren birlikleri, çevre dernek- leri veya diğer sosyal hareketler baskı grupları arasındadır. Çeşitli stratejiler kullanarak hedeflerine ulaşmak isteyen baskı grupları, bu nedenle lobiciliği, kamuoyu kam- panyalarını, protesto eylemlerini ve sosyal medya kampanyaları- nı araç olarak benimsemektedir. Baskı grupları demokratik ve ka- tılımcı toplumların bir parçası ola- rak, politika yapım aşamalarında etkin rol oynamaktadır3. Basın Açıklaması Bir kurum, kuruluş ya da bireyin, medya aracılığıyla kamuoyuna bilgi vermek amacıyla hazırladığı resmi bir bildiridir. Basın açıkla- maları, genellikle belirli bir olay, kriz durumu, yeni bir ürün veya hizmet hakkında bilgi sağlamak, 3 Shelley Boulianne. “Social Media Use and Participation: A Meta-Analysis of the Effects of Social Media on Political Participation”, Political Communication Vol: 36, 3, 2019, s. 382-404. 4 Dennis L. Wilcox, Glen T. Cameron ve Bryan H. Reber. Public Relations: Strategies and Tactics. 11th ed. Boston: Pearson, 2015. yanlış anlamaları düzeltmek ve kurumun duruşunu netleştirmek için kullanılmaktadır. Etkili bir basın açıklaması, medya tarafın- dan kolayca alıntılanabilir olmalı ve hedef kitlenin dikkatini çeke- cek kadar kısa ve anlaşılır bir dille yazılmalıdır. Stratejik iletişimin bir aracı olarak basın açıklaması, halkla ilişkiler yönetiminde med- ya aracılığıyla geniş kitlelere ulaş- mayı sağlayarak kurumsal itibarın korunmasına katkı sunmaktadır4. Basın Bülteni Bir şirket, kurum, organizasyon veya birey tarafından önemli ge- lişmeleri, haberleri veya bilgileri kamuoyuna ve medyaya duyur- mak üzere hazırlanan resmi yazılı açıklamaları ifade etmektedir. Ba- sın bültenleri, genellikle medyada haber değeri taşıyan konuların ve yeni ürünlerin lansmanı, önemli atamalar, etkinlikler, finansal so- nuçlar veya kriz yönetimi süreçleri gibi konularda kullanılmaktadır. Amacı, medya aracılığıyla he- def kitlenin dikkatini çekmek ve olumlu bir kamuoyu oluşturmak ya da olumsuz bir duruma yönelik hızlı ve kontrol edilebilir bir ya- nıt sağlamaktır. Basın bültenleri, genellikle medya kuruluşlarına veya gazetecilere e-posta yoluy- la dağıtılmakta ve içeriği haber formatına uygun olarak hazırlan- B 24 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ maktadır. Basın bültenleri kısa, net ve haber niteliği olan bilgilere odaklanmalıdır 5. Basın Gezisi Bir kurumun haber değeri taşıyan bir etkinlik, ürün lansmanı ya da hizmet tanıtımı amacıyla basın mensuplarını davet ettiği planlı bir organizasyondur. Söz konusu geziler ile davet edilen gazetecile- rin ve medya temsilcilerinin, ha- berleştirilmesi hedeflenen konu- yu daha iyi tanımaları, görmeleri ve deneyimlemeleri, sonucunda ise doğru haber yapmaları amaç- lanmaktadır. Örneğin basın gezi- leri yeni bir tesisin açılışı, yeni bir ürün tanıtımı ve haberleştirilecek bir konunun tanıtımı için düzen- lenmektedir. Bu yolla, medya tem- silcileri aracılığıyla hedef kitlede olumlu etki uyandırılması hedef- lenmektedir. Söz konusu gezilerde katılımcılara ürün deneyimleme ve geniş bilgi verme gibi imkânlar sunulmaktadır6. Basın Kiti Bir kuruluş, şirket veya birey tara- fından basın mensuplarına dağıtı- lan bilgilendirici materyalleri içe- ren dosyadır. Basın kitleri özellik- le önemli bir olay sonrasında veya önemli bir duyuru yapılacağı za- man kullanılmaktadır. Basın kiti, 5 Doug Newsom., and Jim Haynes. Public Relations Writing: Form and Style. Boston: Cengage Learning, 2014. 6 Fraser P Seital. The Practice of Public Relations. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2017. 7 Doug Newsom ve Jim Haynes. Public Relations Writing: Form and Style. Boston: Cengage Learning, 2014. 8 A.g.e. habercilerin doğru ve eksiksiz bir haber yapmaları için gereken tüm bilgileri barındırmalıdır. Gelişen teknolojiyle birlikte basın kitleri fiziksel olmanın yanında dijital olarak da hazırlanmaktadır. Basın kiti, ilgililerin doğrudan e-posta adreslerine gönderilmekte ya da organizasyonun internet sayfasın- da erişilebilir hale getirilmektedir7. Basın Toplantısı Bir kurum, kuruluş veya kişinin medya temsilcilerini bilgilendir- mek, soruları yanıtlamak veya önemli duyurular yapmak ama- cıyla düzenlediği bir etkinliktir. Bu toplantılar, basın açıklamalarına ek olarak detaylı bilgi sağlama ve gazetecilerle doğrudan etkileşime geçme fırsatı sunmaktadır. Genel- likle kriz durumlarında, büyük bir projeyi duyururken veya kamuo- yu ile etkileşimi artırmak istenil- diğinde başvurulan bir yöntemdir. Basın toplantıları, mesajın kontrol edilmesi, güvenilirliğin artırılması ve doğrudan geri bildirim alınma- sı açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, toplantı sırasında medya mensuplarının soruları yanıtlana- rak spekülasyonların önüne geçil- mekte ve doğru bilgi akışı sağlan- maktadır8. B STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 25 Belirsizlik Toplumu Modern toplumların karmaşıklığı, hızla değişen koşullar ve öngörü- lemez olaylar nedeniyle yaşanan belirsizlikleri ifade eden kavram, sosyologlar ve iletişim teorisyen- leri tarafından belirsizliklerin sos- yal ilişkileri ve bireysel psikolojiyi nasıl etkilediğini anlamak ama- cıyla kullanılmaktadır. Belirsizlik toplumu kavramı, toplumların karşılaştığı ekonomik, sosyal ve politik risklerin yanı sıra dijital medya ve bilgi teknolojilerinin et- kisiyle hızla yayılan yanlış bilgi ve dezenformasyonun da bir sonu- cudur. Bu tür bir ortamda, birey- ler ve topluluklar, hangi bilgilere güvenecekleri ve hangi kararları alacakları konusunda zorluklarla karşılaşmaktadır. Bu belirsizlik, bireylerde kaygı, stres ve güven- sizlik gibi psikolojik etkilere sebep olabilmektedir. Belirsizlik toplu- mu kavramını anlamak, iletişim stratejileri açısından önemlidir. Bunun nedeni iletişim stratejileri açısından kamuoyunun bilgilen- dirilmesi, belirsizlikle başa çıkma yollarının geliştirilmesi ve kamu- oyunda güven oluşturulmasının belirleyici olmasıdır9. Beşinci Kol Faaliyetleri Bir ülkenin ya da topluluğun için- de gizli olarak faaliyet gösteren 9 Ulrich Beck. Risk Society: Towards a New Modernity, London: SAGE Publications, 1992. 10 Jeffrey T. Richelson. T. A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century. New York, Oxford University Press, 1995. 11 Cambridge English-Turkish Dictionary. White Paper. https://dictionary.cambridge.org/tr/ s%C3%B6zl%C3%BCk/ingilizce/white-paper. Erişim: 5 Kasım 2024. grupların, dış güçlerin çıkarlarına hizmet eden, mevcut düzeni bo- zucu veya yıkıcı faaliyetleridir. Bu terim, ilk olarak İspanya İç Savaşı sırasında, dört cepheden Madrid’e saldıran milliyetçilerin şehirdeki sempatizanları tarafından destek- lenmesini ifade etmek amacıyla kullanılmıştır. Beşinci kol faali- yetleri, psikolojik savaş, sabotaj, propaganda, istihbarat ve düşman tarafı içerden zayıflatmaya yöne- lik diğer gizli operasyonları kapsa- maktadır. Bu tür faaliyetler, karşı tarafın halkının moralini düşür- mek, güveni sarsmak ve toplum içindeki bölünmeleri körüklemek için kullanılabilir10. Beyaz Kâğıt Genellikle bir şirket veya kâr ama- cı gütmeyen kuruluş tarafından, sunduğu veya sunmayı planladığı bir çözümün, ürünün veya hiz- metin özelliklerini tanıtmak veya vurgulamak amacıyla hazırlanan bilgilendirici bir belgedir. Beyaz kağıtlar, çoğunlukla potansiyel müşterileri belirli bir ürün, hizmet, teknoloji veya metodoloji hakkın- da daha fazla bilgi edinmeye veya satın almaya yönlendirmek ama- cıyla hazırlanmakta olup satış ve pazarlama aracı olarak kullanıl- maktadır11. B 26 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Beyaz Propaganda Kaynağı belirli ve güvenilir olarak bilinen bir propaganda türüdür. Bu tür propagandada mesajın kaynağı açıkça belirtilmekte olup, içerik genellikle doğru bilgilere dayanmaktadır. Beyaz propagan- danın temel amacı, güven inşa etmek ve hedef kitleyi belirli bir bakış açısına ikna etmektir. Ço- ğunlukla hükümetler veya resmi kurumlar tarafından yürütülen bu tür propaganda, diğer propaganda türlerinden farklı olarak manipü- lasyon yerine şeffaflık ve güven esasına dayanmaktadır. Örneğin, bir hükümetin vatandaşlarına yö- nelik politikalarını açıklamak üze- re bir bildiri yayımlaması, beyaz propaganda olarak değerlendiril- mektedir12. Bilgi Genel olarak bilgi; semboller, işa- retler, olaylar ve bunları oluşturan diğer iletişimsel unsurların kulla- nımı yoluyla iletilen mesajdır13. Bilgi Açıkları Bilgi açığı, bir bireyin, topluluğun veya kurumun, sürdürdükleri gö- rev veya etkinliği tamamlamak için ihtiyaç duyduğu tüm bilgiye sahip olmamasıdır. Bu tür açık- lar bir okulda öğrenciler arasında olabileceği gibi, askeri veya istih- 12 Garth S Jowett, ve Victoria O’Donnell. Propaganda & Persuasion. 6. Baskı. Thousand Oaks: Sage Publications, 2015. 13 Robert L. Heath Encyclopedia of Public Relations. SAGE Publications, 2013. 14 Daniel Chandler ve Rod Munday. A Dictionary of Media and Communication. Oxford University Press, 2012. barat alanında da olabilir. Örneğin bir operasyon kararının verilmesi için olası bir bilgi eksikliği sürecin olumsuz neticelenmesine neden olabilir. Benzer şekilde farklı ko- şullarda yaşayan bireylerin bilgiye erişimde karşı karşıya kaldıkları zorlukların derecesi de bilgi açığı- nın oluşmasına neden olabilmek- tedir. Bugün kitle iletişim araçla- rının hızla artması bireyler açı- sından bilgi açığının kapanmasını sağlamaya başlasa da birey veya grupların sahip oldukları statü, bilgi erişimine etki edebilmekte- dir. Bu da toplumsal düzeyde bir bilgi açığının oluşmasına neden olabilmektedir14. Bilgilendirme Bir hedef kitleye yönelik doğru ve etkili bilgi aktarma sürecini ifade eder. Bu süreç, bilginin kaynağı, içeriği ve iletim biçimi açısından dikkatle planlanmalıdır. Bilgilen- dirme, organizasyonların kamu- oyu ile olan ilişkilerinde şeffaflığı sağlamak, güven oluşturmak ve yanlış anlamaları önlemek ama- cıyla önemli bir araçtır. Bu kap- samda bilgilendirme faaliyetleri; basın bültenleri, sosyal medya paylaşımları, halkla ilişkiler kam- panyaları ve resmi açıklamalar gibi çeşitli iletişim kanalları ara- cılığıyla gerçekleştirilir. Etkili B STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 27 bilgilendirme, kamuoyunun algı- sını şekillendirme ve hedef kitle üzerinde istenen etkiyi yaratma açısından kritik bir rol oynamak- tadır15. Birlikte Başarmak Birlikte başarmak, organizasyon- lar ve müşterileri arasındaki iş birliğine dayalı bir süreçtir. Bu sü- reçte, müşteriler yalnızca hizmet veya ürün alıcıları değil, aynı za- manda değer yaratıcıları olarak da rol almaktadır. Müşteriler, tasarım ve geliştirme aşamalarına katıl- dıklarında, organizasyonlar daha yenilikçi ve müşteri odaklı çözüm- ler üretebilmektedir. Bu yaklaşım, müşteri memnuniyetini artırma- nın yanı sıra, markaların rekabet avantajı kazanmasına da olanak tanımaktadır. Birlikte başarma sü- reci, şirketlerin sadece ürün sun- mayı değil, aynı zamanda müşte- rilerle yakın ilişki kurarak onların ihtiyaçlarına daha iyi cevap ver- meyi hedeflemelerine dayalıdır. Böylece müşteriler, markalarla daha güçlü bir bağ kurmakta ve bu süreç uzun vadede sadık müşteri kitlesinin oluşmasını sağlamak- tadır. Ayrıca bu strateji, organi- zasyonların daha sürdürülebilir iş modelleri geliştirmelerine de katkı sağlamaktadır16. 15 Dennis L. Wilcox, Glen T. Cameron ve Bryan H. Reber. Public Relations: Strategies and Tactics. 11th ed. Boston: Pearson, 2015. 16 Kerimcan Özcan ve Venkat Ramaswamy. “The Co-Creation Paradigm”, Journal of Marketing, Cilt 78, Sayı 6, 2014, ss. 52-65. 17 Satoshi Nakamoto. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. https://bitcoin.org/bitcoin.pdf Bitcoin 2009 yılında açık kaynak kodlu yazılım olarak piyasaya sürülen ve sanal para birimi veya dijital para birimi olarak tanımlanan Bitcoin, tamamen sanal olan bir para türü- dür. Herhangi bir devlete, merkez bankasına veya yöneticiye bağlı olmaması sebebiyle dijital çağın para birimi olarak tanımlanan Bit- coin, son yılların popüler finansal araçlarından biri haline gelmiştir. İşleyiş biçimi temel olarak çevrim içi veya uygulama üzerinden eri- şilen dijital cüzdana depolanan bilgisayar dosyasının transferidir. Gerçek bir para birimi ile (TL, Do- lar, Euro vb.) bu bilgisayar dosyası satın alınabilir, transfer edilebilir, hizmet satın alımı yapılabilir. İş- lemlerin tamamı blok zinciri deni- len halka açık bir listeye kaydedilir ve tümü dijital ortamda gerçekleş- mektedir17. Blockchain ve İletişim Blockchain, merkeziyetsiz bir diji- tal defter teknolojisidir ve verilerin şeffaf, güvenli ve değiştirilemez bir biçimde saklanmasına olanak tanımaktadır. Bu teknoloji, özel- likle dijital para birimleriyle ilişki- lendirilse de, iletişim sektöründe de önemli bir potansiyel taşımak- tadır. Blockchain, dijital kimlik yönetimi, veri güvenliği ve içerik B 28 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ doğrulama gibi alanlarda kulla- nılabilmektedir. Örneğin, sosyal medya platformlarında paylaşılan içeriklerin doğruluğunu sağlamak veya kişisel verilerin güvenliğini artırmak için blockchain tabanlı sistemler geliştirilebilmektedir. Ayrıca, blockchain’in sağladığı şef- faflık, dezenformasyonla mücade- lede önemli bir araç olabilmekte- dir. Blockchain ile içerik doğrula- ma, sahte haberlerin yayılmasını önleyebilmekte ve kullanıcıların yalnızca güvenilir kaynaklardan bilgi edinmelerini sağlayabilmek- tedir. Bu teknoloji, iletişimde gü- veni yeniden inşa etmek ve veri manipülasyonlarını engellemek için güçlü bir araç olarak ön plana çıkmaktadır18. B Planı Temel planın başarısız olması veya beklenmedik bir şekilde uy- gulanamaz hale gelmesi duru- munda devreye alınmak üzere hazırlanan alternatif bir stratejiyi ifade etmektedir. Bu kavram, kriz yönetimi, risk azaltma ve esneklik sağlama amacıyla önceden plan- lanmış eylem adımlarını kapsar. Stratejik iletişimde B Planı, özel- likle hızlı değişen veya belirsiz or- tamlarda, organizasyonun iletişim hedeflerine ulaşabilmesi için hazır bulundurulmaktadır. Plan, ana stratejinin işlevini yitirdiği koşul- 18 Arvind Narayanan, Joseph Bonneau ve Edward W. Felten. Bitcoin and Cryptocurrency Technologies. Princeton University Press, 2016. 19 Kathleen Fearn-Banks. Crisis Communications: A Casebook Approach. 5th ed. New York: Routledge, 2016. 20 Robert L. Heath. Encyclopedia of Public Relations: Second Edition. Sage Publications, 2013, s. 406. larda etkinliğini sürdürmek ama- cıyla hazırlanmakta ve genellikle beklenmedik kriz durumlarında kritik rol oynamaktadır19. Brüt İzlenim Medyada yer alan bir iletiye po- tansiyel olarak maruz kalan kişi sayısını belirlemek amacıyla kul- lanılan bir ölçü birimidir. Brüt izle- nim, bir içeriğin ne kadar geniş bir kitleye ulaştığını değerlendirmede yaygın olarak kullanılmaktadır20. Bütünleşik Kriz İletişimi Bütünleşik kriz iletişimi, kriz du- rumlarında bir organizasyonun, tüm iletişim kanallarını ve strateji- lerini koordine ederek hızlı ve etki- li bir yanıt vermesini sağlayan bir yaklaşımdır. Kriz iletişimi, halkla ilişkiler, medya yönetimi, iç ileti- şim ve sosyal medya etkileşimle- rini kapsamaktadır. Bu yaklaşım, kriz anında organizasyonun şef- faflık, doğruluk ve tutarlılık ilke- sine dayanarak mesajlarını ilet- mesini sağlamaktadır. Ayrıca, kriz iletişimi, krizden önce hazırlık yapmak, kriz sırasında doğru bilgi sağlamak ve kriz sonrasında orga- nizasyonun itibarını onarmak için bir dizi strateji geliştirmeyi içer- mektedir. İyi bir bütünleşik kriz iletişimi stratejisi, organizasyonun güvenilirliğini artırabilmekte ve krizden sonra hızlıca toparlanma- B STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 29 sına yardımcı olabilmektedir. Bu strateji, kriz yönetiminin önemli bir parçası olarak, organizasyonla- rın itibarlarını koruma çabalarını optimize etmektedir21. Bütünleşik Pazarlama İletişimi Bir markanın veya organizasyo- nun tüm iletişim araçlarını ve stratejilerini birleştirerek tutarlı ve etkili bir mesaj iletme sürecine Bütünleşik Pazarlama İletişimi denir. Bu yaklaşım; reklam, halk- la ilişkiler, doğrudan pazarlama, kişisel satış, dijital iletişim ve sa- tış promosyonları gibi farklı pa- zarlama iletişimi unsurlarının bir arada çalışmasını sağlar. Bütün- leşik Pazarlama İletişimi, hedef kitleye ulaşırken marka mesajının bütünlüğünü korumayı ve farklı kanallar arasında sinerji yaratma- yı amaçlar. Genel anlamıyla Bü- tünleşik Pazarlama İletişimi’nin temel hedefi, tüketicilere tek bir, net ve tutarlı mesaj ileterek marka bilinirliğini artırmak ve müşteri ilişkilerini güçlendirmektir. Söz konusu strateji, tüketicilerin med- ya ve iletişim kanallarında maruz kaldıkları mesajların tutarlılığı sayesinde, markanın güvenilirli- ğini artırabilmekte ve uzun vadeli müşteri bağlılığı oluşturabilmek- tedir. Bütünleşik Pazarlama İleti- 21 W. Timothy Coombs. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2014. 22 Don E. Schultz ve Heidi Schultz. IMC: The Next Generation: Five Steps for Delivering Value and Measuring Returns Using Integrated Marketing Communications. New York: McGraw-Hill, 2004. 23 Mayer-Schönberger, V. ve Cukier, K. Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work, and Think. Houghton Mifflin Harcourt, 2013. şimi, aynı zamanda hedef kitle ile etkili bir etkileşim sağlamak için veri analitiği ve müşteri geri bildi- rimleri gibi araçları da kullanmak- tadır22. Büyük Veri Büyük veri, geleneksel veri işleme yöntemlerinin ötesinde, devasa, çeşitli ve hızla değişen veri setle- rini ifade etmektedir. Bu veriler, genellikle kullanıcı davranışları, finansal işlemler, sosyal medya paylaşımları gibi kaynaklardan gelmekte ve genellikle yapılan- dırılmamış veri olarak karşımıza çıkmaktadır. Büyük veri analitiği, bu devasa verilerde desenler, iliş- kiler ve öngörüler keşfetmek için gelişmiş algoritmalar, yapay zekâ ve makine öğrenmesi gibi tekno- lojileri kullanmaktadır. Bu süreç, işletmelerin daha bilinçli karar- lar almasına, müşteri deneyimini iyileştirmesine ve operasyonel verimliliği artırmasına yardımcı olmaktadır. Ayrıca, büyük veri, sağlık, finans, perakende gibi sek- törlerde yeni iş fırsatları yaratabil- mekte ve toplumsal sorunların çö- zülmesinde önemli bir araç haline gelebilmektedir. Ancak, büyük veri ile ilgili etik sorunlar da var- dır; özellikle kişisel verilerin gizli- liği ve güvenliği gibi endişeler öne çıkmaktadır23. B 30 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Büyüme Odaklı Pazarlama Bir işletmenin hızlı ve sürdürü- lebilir büyüme hedeflerine ulaş- mak için veri odaklı yaklaşımlar ve stratejileri kullandığı pazarla- ma türüne denir. Büyüme odaklı pazarlama, geleneksel pazarla- ma yöntemlerinden farklı olarak, müşteri kazanımını ve elde tut- mayı artırmak amacıyla sürekli olarak deneyler yapmayı, analiz etmeyi ve optimize etmeyi içerir. Bu yaklaşım, tüm müşteri yolcu- luğuna odaklanarak, ürün geliş- tirme, pazarlama, satış ve müşteri hizmetleri gibi alanları entegre eder. Büyüme odaklı pazarlama yaklaşımı start-up’lar ve dijital şir- ketler arasında hızlı değişim ve be- lirsizlik ortamında etkili ve esnek bir yaklaşım olduğu gerekçesiyle popülerdir24. 24 Philip Kotler ve Kevin Keller. Marketing Management. 15th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2016. B STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 31 Cç Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü C 32 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Cç CAUSE Modeli Risk ve kriz iletişimini incelemeye yönelik bir yaklaşımdır. CAUSE Modeli’ne göre, insanlar tehlike ve tehdide ilişkin iletişim kurarken öngörülebilir beş temel zorlukla karşılaşmaktadır. Bunlardan bi- rincisi, bireylerin diğerlerine ve kendilerine güven eksikliğidir. İkincisi, iletişim çoğunlukla yeni ortaya çıkan tehlikelere ilişkin bil- gileri içerdiğinden konuya ilişkin farkındalık eksikliğidir. Üçüncü olarak, söz konusu iletişimde sık- lıkla bilimsel bilgiye yer verilmesi nedeniyle kavrama eksikliği oluş- masıdır. Dördüncüsü, çözümlere yönelik tatminsizlik; beşincisi ise harekete geçme eksikliğidir. Bu bağlamda, CAUSE Modeli’nin beş temel iletişim hedefi bulunmakta- 1 Robert L. Heath ve H. Dan O’Hair. Handbook of Risk and Crisis Communication. New York, Routledge, 2009. 2 OpenAI. ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue. https://openai.com dır: Halkta yani mesaj alıcılarında güven oluşturmak, farkındalık yaratmak, anlamayı geliştirmek, çözümlere yönelik memnuniye- ti sağlamak ve harekete geçmeyi özendirmektir. İletişim, psikoloji, afet sosyolojisi, siyaset bilimi baş- ta olmak üzere birçok sosyal bilim tarafından ele alınan CAUSE Mo- deli; doğal afetlerden kimyasal ka- zalara, salgın hastalıklardan terör saldırılarına, ulaşım kazalarından göç hareketlerine kadar birçok du- rumda iletişim zorluklarını belir- lemek için kullanılmaktadır1. ChatGPT OpenAI tarafından geliştirilen, dil işleme yeteneklerine sahip bir yapay zekâ modelidir. ChatGPT, büyük bir metin veri seti üzerinde eğitilmiş olup, insan benzeri me- tinler oluşturabilme kapasitesine sahiptir. Kullanıcılarla etkileşim- de bulunarak, doğal dilde soruları yanıtlar, yazılı içerik üretir, öneri- lerde bulunur ve daha pek çok dil tabanlı görevde yardımcı olabilir. ChatGPT, hem bireysel kullanıcı- lar hem de profesyonel uygulama- lar için çeşitli kullanım alanlarına sahiptir ve metin tabanlı diyalog- lar aracılığıyla insanlarla etkileşim kurabilmektedir2. C STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 33 Coğrafi Hedefleme Bir kullanıcının coğrafi konumuna göre özelleştirilmiş içerik, reklam veya hizmet sunma stratejisidir. Dijital pazarlamada yaygın olarak kullanılan bu teknik, kullanıcının bulunduğu şehir, ülke veya bölge- ye göre farklı içerikler göstermeyi hedeflemektedir. Örneğin, bir e-ti- caret sitesinde coğrafi hedefleme ile farklı şehirlerdeki kullanıcılara özel kampanyalar sunulabilir veya dil tercihleri otomatik olarak yerel dile ayarlanabilmektedir. Bu yak- laşım, hem kullanıcı deneyimini iyileştirmekte hem de pazarlama stratejilerinin etkinliğini arttır- maktadır3. Çerçeveleme Çerçeveleme, medyanın ve ileti- şimcilerin bir olay ya da durumu belirli bir bakış açısıyla sunarak izleyicilerin veya okuyucuların olay hakkında nasıl düşündükle- rini etkilediği bir iletişim strateji- sidir. Çerçeveleme yöntemi belirli dil kullanımı, görseller ve diğer medya araçlarıyla olayların, insan gruplarının ya da sorunların anla- mını biçimlendirmektedir. Örne- ğin, bir siyasi liderin kriz anında- ki tavrı, medya tarafından farklı çerçevelenebilmektedir. Bir çer- çeve onu karizmatik ve güçlü bir lider olarak sunabilirken bir diğer çerçeve onu ilgisiz ve zayıf olarak 3 Geo-Targeting, WordStream. https://www.wordstream.com/geo-targeting. Erişim: 5 Kasım 2024. 4 Robert M. Entman. Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm. Journal of Communication 43, no. 4, 1993. gösterebilmektedir. Bu bağlamda çerçeveleme sadece bilgiyi sunma biçimi değil, aynı zamanda toplu- mun değerleri ve inançlarını şekil- lendiren bir araçtır4. Çevik Düşünme Hızlı değişen ve belirsiz ortamlar- da karar verme süreçlerini hızlan- dırmayı ve daha esnek bir şekilde problem çözmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Çevik Düşünme, bireylerin ve ekiplerin yeni du- rumlara hızla adapte olmasını, inovasyon yapmasını ve değişen ihtiyaçlara göre strateji geliştirme- sini sağlamaktadır. Bu yaklaşım, genellikle teknoloji ve yazılım ge- liştirme dünyasında ortaya çıkan “Agile Methodology” olarak da adlandırılan çevik metodolojiden ilham almakta ve problem çözme süreçlerine uygulanmaktadır. Çe- vik düşünme, geleneksel, hiyerar- şik ve uzun vadeli planlamaya da- yalı yaklaşımların aksine, sürekli geri bildirim döngüleri, deneysel yöntemler ve takım içi iş birliği ile hızlı öğrenme süreçlerini teşvik etmektedir. Çevik düşünme aynı zamanda stratejik iletişimde de önemli bir yer tutmaktadır. Bu dü- şünce tarzı, iletişimcilerin değişen koşullara, krizlere veya yeni fırsat- lara hızla yanıt vermesini ve ileti- şim stratejilerini esnek bir şekilde yeniden şekillendirmesini müm- C 34 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ kün kılmaktadır. Çevik düşünme, yaratıcı süreçlerde inovasyonu teşvik etmekte daha etkili ve ve- rimli iletişim çözümleri üretmeye yardımcı olmaktadır5. Çevresel Sürdürülebilirlik Doğal kaynakların korunması, çevre üzerindeki olumsuz etkile- rin minimize edilmesi ve ekosis- temlerin uzun vadede sağlıklı bir şekilde varlığını sürdürmesi için alınan önlem ve uygulamalardır. Bu kavram, gelecek nesillerin ih- tiyaçlarını karşılayabilme kapasi- tesini tehlikeye atmadan, mevcut neslin ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan bir yaklaşımdır. Çev- resel sürdürülebilirlik, doğal kay- nakların aşırı tüketimini engelle- meyi, karbon salınımını azaltma- yı, enerji verimliliğini artırmayı ve atık yönetimini iyileştirmeyi içerir. Aynı zamanda, biyoçeşitli- liğin korunması, ormansızlaşma- nın durdurulması ve su kaynak- larının sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi gibi unsurlar da bu kavramın önemli birer parçasıdır. Sürdürülebilirlik ilkeleri, yalnız- ca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal kalkınma süreçlerini de etkileyen bütüncül bir yaklaşıma dayanmaktadır. Bu 5 Darrell K. Rigby, Jeff Sutherland ve Hirotaka Takeuchi. Jeff Sutherland., ve Hirotaka Takeuchi. Doing Agile Right: Transformation Without Chaos. Boston: Harvard Business Review Press, 2020. 6 Robert Goodland. “The Concept of Environmental Sustainability”, Annual Review of Ecology and Systematics 26, 1995, s. 1-24. bağlamda, stratejik iletişimde çev- resel sürdürülebilirlik markaların ve şirketlerin sosyal sorumluluk stratejilerinde giderek daha önem- li bir yer tutmaktadır. Kurumlar, çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili yaptıkları çalışmalarla tüketicilere karşı sorumluluklarını gösterir ve itibarlarını artırırlar6. Çevrim Dışılık Çevrim dışılık, bireylerin dijital platformlar veya internet bağlan- tısı olmadan geçirdiği zaman di- limidir. Çevrim dışı olmak, tekno- lojinin olmadığı, fiziksel dünyada var olmayı ifade etmektedir. Diji- tal bağımlılık ve çevrim içi etkile- şimin artmasıyla birlikte, çevrim dışı zamanın değeri yeniden sor- gulanmaya başlanmıştır. Çevrim dışı olmak, dijital dünyadan kop- ma, yüz yüze iletişimi tercih etme ve doğa ile daha fazla etkileşimde bulunma anlamına gelebilmek- tedir. Bu durum, bireylerin zihin- sel sağlığını iyileştirebilmekte ve onları dijital dünyanın stresinden uzaklaştırabilmektedir. Çevrim dışı kalma, dijital detoks olarak da adlandırılmakta ve kişilerin teknolojiden uzaklaşarak yeniden odaklanmalarını sağlayabilmekte- dir. Çevrim dışı deneyimler, birey- C STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 35 lerin toplumsal bağlarını güçlen- direbilmekte ve fiziksel, duygusal iyileşme sağlayabilmektedir7. Çevrim İçilik Çevrim içi iletişim, internet ve diji- tal platformlar aracılığıyla gerçek- leşen iletişim süreçlerini tanım- lamaktadır. Bu, e-posta, sosyal medya, forumlar, bloglar ve anlık mesajlaşma gibi çeşitli dijital araç- ları kapsamaktadır. Çevrim içi ile- tişim, bireyler ve gruplar arasında etkileşimi hızlandırmış ve fizik- sel mesafeleri ortadan kaldırarak küresel çapta iletişimi kolaylaş- tırmıştır. İnternetin sunduğu ano- nimlik ve hız, çevrim içi iletişimi daha erişilebilir hale getirmiştir. Ancak, bu iletişim şekli bazen yanlış anlamalar, bilgi kirliliği ve sahte içerik gibi olumsuz sonuç- lara yol açabilmektedir. Çevrim içi iletişimde, doğru bilgiye ulaş- mak ve güvenilir kaynaklardan faydalanmak, dijital okuryazarlık açısından önemlidir. Sosyal med- ya platformları ve diğer çevrim içi araçlar, bireylerin seslerini duyur- masını sağlarken, aynı zamanda organizasyonlar için pazarlama, müşteri ilişkileri ve kriz yönetimi gibi alanlarda önemli fırsatlar ya- ratmaktadır8. 7 Norman H. Nie. “Sociability, Interpersonal Relations, and the Internet: Reconciling Sentiment and Structure”, American Behavioral Scientist, Cilt 45, Sayı 3, 2001, ss. 420-435. 8 Nancy K. Baym. Personal Connections in the Digital Age. Polity Press, 2015. D 36 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Dd Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 37 Dd Davranışçılık İnsan ve hayvan davranışlarını inceleyen, birçok bilim dalında kullanılan sistematik bir yakla- şımdır. Bu yaklaşım, davranışların çevresel uyaranların etkisiyle şe- killendiğini öne sürmektedir. Dav- ranışçılar, kalıtımın etkisini kabul etmekle birlikte, öncelikli olarak çevresel faktörlere odaklanmakta- dır. Davranışçılığın temel yöntemi, insan deneklerin kontrollü koşul- larda uyaranlara verdikleri tepki- lerin gözlemlenerek analiz edil- mesidir. Medya araştırmalarında “yerine koyma testi” olarak bilinen teknikle uygulanmakta olup, med- yada sunulacak bir içerikte bir de- ğişken değiştirilerek bunun izleyi- ci üzerindeki etkisi ölçülmektedir. DeepSeek DeepSeek, yapay zekâ (AI) ve makine öğrenimi (ML) teknolo- jileri alanında uzmanlaşmış bir teknoloji şirketidir. Şirket, AI tek- nolojilerinin sunduğu imkanları kullanarak, sektörler arasında dö- nüştürücü etki yaratmayı amaç- lamaktadır. Aynı zamanda Deep- Seek, yapay zekâ (AI) alanında geliştirilmiş bir büyük dil modeli (LLM) olarak tanımlanabilir. De- rin öğrenme (deep learning) ve do- ğal dil işleme (NLP) teknolojilerini kullanarak, insan dilini anlama, üretme ve analiz etme yetenek- lerine sahiptir. Bu tür yapay zekâ modelleri, büyük miktarda veriyle eğitilerek ve karmaşık dil yapıları- nı öğrenerek kullanıcılara akıllı ve bağlama uygun yanıtlar sunmak- tadır. Deformatif Haber Deformatif haber, doğruluğu sor- gulanan, manipüle edilmiş veya yanıltıcı bilgi içeren haberlere verilen isimdir. Bu tür haberler, genellikle amacı, insanları yanılt- mak, yanlış algılar yaratmak ve toplumsal kaos oluşturmak olan içeriklerdir. Deformatif haberler, özellikle sosyal medyanın hızlı ya- yılım gücüyle daha geniş kitlelere ulaşmaktadır. Geleneksel medya etiği ve gazetecilik standartları- na aykırı olarak, bu tür haberler, çoğu zaman dikkat çekmek için sansasyonel başlıklar ve yanlış bilgilerle sunulmaktadır. Dijital ortamda yayılan deformatif ha- berler, toplumsal kutuplaşmayı artırabilmekte, bireylerin yanlış kararlar almasına yol açabilmekte ve toplumda güven kaybına sebep D 38 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ olabilmektedir. Bu durum, medya okuryazarlığı ve dijital içerik doğ- rulama araçlarının önemini ortaya koymaktadır1. Deformatif İletişim Deformatif iletişim, iletişim süreç- lerinde bilerek veya bilmeyerek yanıltıcı, manipülatif veya yanlış bilgi verme biçimidir. Bu tür ileti- şim, bir mesajın alıcıya kasıtlı ola- rak yanıltıcı bir şekilde iletilmesi anlamına gelmektedir. Deformatif iletişim, propaganda, dezenfor- masyon ve yalancı haberler gibi araçlarla yayılabilmektedir. Özel- likle dijital mecralar, deformatif iletişimin hızla yayılmasına im- kan tanımaktadır. Bu tür iletişim, toplumsal güveni zedelemekte, bireylerin doğru bilgilere ulaşma- sını engellemekte ve toplumsal kutuplaşmayı artırabilmektedir. Deformatif iletişimle mücadele etmek, medya okuryazarlığı ve şeffaflık gerektiren bir süreçtir ve toplumsal sorumluluğu olan tüm iletişimciler için kritik bir öneme sahiptir2. Değerlendirme Bir iletişim sürecinin etkinliğini ve başarısını ölçmek, analiz etmek ve sonuçları belirlemek için kul- lanılan bir yöntemdir. Değerlen- 1 David M. J. Lazer ve diğerleri. “The Science of Fake News”, Science, Cilt 359, Sayı 6380, 2018, ss. 1094-1096. 2 Stephan Lewandowsky ve diğerleri. “Misinformation and Its Correction: Continued Influence and Successful Debiasing”, Psychological Science in the Public Interest, Cilt 18, Sayı 3, 2017, ss. 76-102. 3 Ronald D Smith. “Strategic Planning for Public Relations”. 5. baskı. Routledge, 2020. dirme, belirli bir hedefe ulaşmak amacıyla gerçekleştirilen iletişim faaliyetlerinin, bu hedeflere ne öl- çüde katkı sağladığını belirlemeye yönelik bir süreçtir. Bu süreç, ileti- şimin amacına ne derece ulaşıldı- ğını, stratejilerin etkinliğini, hedef kitlenin tepkilerini ve genel sonuç- ları incelemeyi içermektedir. De- ğerlendirme, genellikle sürekli bir geri bildirim mekanizması olarak çalışır ve iletişim stratejilerinin gelişimine yardımcı olmaktadır. Başarılı bir stratejik iletişimde de- ğerlendirme, hem kısa vadeli hem de uzun vadeli hedeflerin izlenme- sini sağlamaktadır. Bu, organizas- yonların misyon ve stratejilerine uygunluklarını test etmelerine ve gerektiğinde stratejilerini yeniden şekillendirmelerine olanak tanı- maktadır. Değerlendirme, sadece ölçülebilir sonuçlar değil, aynı za- manda iletişim sürecinin kalitesi hakkında da bilgi vermektedir3. Değerler Neyin doğru, ahlaki ve arzu edi- lebilir olduğuna dair sunulan, kültürden kültüre değişiklik gös- terebilen, davranışlara rehberlik eden genel ve nispeten uzun süreli ideallerdir. Değerler, sosyal etkile- şimin belirli normatif düzenleme- D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 39 leri için geniş ve sağlam temeller sunmaktadır4. Değişim Ajanı Değişim başlatan kişi veya kişiler için kullanılmaktadır. Pazarlama alanında değişim ajanlarının etki- sinden ve güvenilirliğinden yarar- lanılmaktadır. Tüketicilerin alış- veriş davranışlarını değiştirmekte çoğu zaman reklam ve promos- yonlardan daha etkili oldukları kabul edilmektedir5. Değişken Stratejik iletişimde temel değiş- kenler, hedef kitle, mesaj, kanal, konuşmacı ve zaman olarak sıra- lanmaktadır. Bu değişkenler, ile- tişim sürecinin etkinliğini belirle- yen kritik unsurlar olup uyumlu ve etkili yönetilmeleri stratejik iletişimin başarısını doğrudan et- kilemektedir. Hedef kitle, mesajın ulaşması gereken belirli grup veya bireyleri tanımlamakta; mesaj, iletilmek istenen bilgi veya dü- şünceyi temsil etmektedir. Kanal, mesajın iletilmesi için kullanılan medya veya araçları, konuşmacı ise mesajı ileten kişi veya kuru- luşu ifade etmektedir. Zaman ise mesajın iletilme zamanlamasını kapsamaktadır6. 4 Shalom H. Schwartz. “An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values,” Online Readings in Psychology and Culture, Vol: 2, No: 1, 2012. 5 Norman A. P. Govoni. Dictionary of Marketing Communications, Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2004. 6 Kirk Hallahan et al. “Defining Strategic Communication.” International Journal of Strategic Communication, Vol 1, No: 1, 2007. Deneyim Pazarlaması Tüketicilerin markalarla doğru- dan etkileşim kurmalarını sağla- yan ve onları ürün veya hizmetle ilgili kişisel ve duygusal bir dene- yime dahil eden bir pazarlama stratejisidir. Bu yaklaşım, tüketici- lerin bir markayı yalnızca duyarak ya da görerek değil, deneyimle- yerek daha güçlü ve kalıcı bir bağ kurmalarını sağlamayı amaçla- maktadır. Deneyim pazarlaması, geleneksel reklamcılık yöntemle- rinin aksine, markanın sunduğu değeri tüketiciye doğrudan his- settirmek için fiziksel veya dijital platformlar aracılığıyla etkileşimli etkinlikler, ürün denemeleri veya deneyimler sunmaktadır. Dene- yim pazarlaması genellikle canlı etkinlikler, pop-up mağazalar, di- jital deneyimler ve sosyal medya kampanyaları gibi çeşitli araçlarla gerçekleştirilmektedir. Tüketiciler, bir markayla güçlü bir deneyim yaşadıklarında bu deneyim onla- rın zihninde daha uzun süre yer eder ve markaya karşı sadakatle- rini artırabilmektedir. Bu strateji, tüketici davranışlarını ve duygu- larını anlamayı, hedef kitleyle de- rinlemesine bağ kurmayı ve onları marka savunucularına dönüştür- meyi amaçlamaktadır. Deneyim pazarlaması, modern pazarlama D 40 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ dünyasında markaların fark edil- mesini sağlamak ve rekabet avan- tajı elde etmek için etkili bir pazar- lama aracıdır7. Derinlemesine Görüşme Nitel araştırma yöntemlerinden biri olup, katılımcıların belirli bir konu hakkındaki görüşlerini, düşüncelerini ve duygularını de- rinlemesine anlamak amacıyla yapılan birebir görüşmelerdir. Bu yöntem, yapılandırılmış veya yarı yapılandırılmış şekilde gerçekleş- tirilebilmektedir. Araştırmacıya katılımcının bakış açısını ayrıntılı bir şekilde keşfetme olanağı sağ- lamaktadır. Derinlemesine görüş- meler, araştırmacıların katılımcı- ların davranışlarının arkasındaki nedenleri, motivasyonlarını ve algılarını anlamasına yardımcı olmaktadır. Genellikle sosyal bi- limlerde, pazarlama araştırma- larında ve iletişim stratejilerinde kullanılmaktadır. Derinlemesine görüşme, özellikle karmaşık veya hassas konuların daha iyi anlaşıl- masını sağlamaktadır ve standart anket yöntemine göre daha esnek bir yaklaşımdır. Bu tür görüşme- lerde, katılımcıya açık uçlu sorular sorularak, anlatılan konunun tüm yönleriyle ele alınması amaçlan- maktadır. Bu yöntemde, katılımcı- 7 Bernd H Schmitt. Experiential Marketing: How to Get Customers to Sense, Feel, Think, Act, and Relate to Your Company and Brands. New York: The Free Press, 1999. 8 Caroline Boyce ve Palena Neale. Conducting In-Depth Interviews: A Guide for Designing and Conducting In-Depth Interviews for Evaluation Input. Watertown, MA: Pathfinder International, 2006. 9 Robert L. Heath ve diğerleri. Encyclopedia of Public Relations, Thousand Oaks: Sage Publications, 2005. ların düşüncelerini ve deneyimle- rini serbestçe ifade etmeleri teşvik edilmekte ve bu sayede daha kap- samlı ve detaylı veri elde edilmek- tedir8. Destekleyici Halkla İlişkiler Araçları Bir reklam veya halkla ilişkiler kampanyası kapsamında hazır- lanan medya materyallerini ifa- de etmektedir. Haber bültenleri, broşürler, el ilanları, kitapçıklar, dergiler, posterler, internet siteleri, videolar, sunumlar, gösteriler ve benzeri çeşitli materyaller aracı- lığıyla, kurumun veya kuruluşun ürünlerinin veya hizmetlerinin ta- nıtılması, markasının güçlendiril- mesi, mesajlarının hedef kitlelere ulaştırılması, bir konu hakkında farkındalık oluşturulması hedef- lenmektedir9. Dezenformasyon Yanlış veya yanıltıcı bilgilerin ka- sıtlı olarak yayılmasıdır. Bu bilgi, genellikle kamuoyunu manipüle etmek, belirli bir görüşü destekle- mek veya zarar vermek amacıyla kullanılmaktadır. Dezenformas- yon, bilgiye duyulan güveni sars- makta, bireylerin yanlış kararlar almasına yol açmakta ve demok- ratik süreçleri tehdit etmektedir. D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 41 Bu tür bilgi manipülasyonu, özel- likle dijital medya ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte daha hızlı ve geniş kitlelere ulaşmaktadır. Dezenformasyonun hedefi, genellikle belirli bir toplu- luğu, organizasyonu veya ülkeyi yanlış yönlendirmek ve onların algısını bozmak olabilir. Bilgi sa- vaşları, propaganda kampanyaları ve seçim müdahaleleri dezenfor- masyonun sıkça kullanıldığı alan- lardan bazılarıdır. Stratejik ileti- şim açısından dezenformasyonla mücadele; şeffaflık, doğruluk ve güvenilir bilgi kaynaklarının güç- lendirilmesini gerektirmektedir10. Dış İletişim Bir organizasyonun dış paydaşla- rıyla (örneğin, müşteriler, medya, kamu, hükümet kurumları, iş or- takları, yatırımcılar vb.) gerçek- leştirdiği iletişim süreçlerini ifade etmektedir. Dış iletişim, organi- zasyonun dış dünyaya yönelik me- sajlarını iletme, imajını ve itibarını yönetme, ilişkiler kurma ve sür- dürme amacı taşımaktadır. Bu ile- tişim türü, genellikle halkla ilişki- ler, medya ilişkileri, reklam, sosyal medya yönetimi, kriz iletişimi ve kurumsal sosyal sorumluluk gibi alanlarda yoğunlaşmaktadır. Dış iletişimin temel amacı, organizas- yonun stratejik hedeflerine ulaş- masını sağlamaktır. İyi bir dış ileti- 10 Claire Wardle ve Hossein Derakhshan. Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Strasbourg: Council of Europe, 2017. 11 James E. Gurning ve Todd Hunt. “Managing Public Relations”. Holt, Rinehart and Winston, 1984. şim, organizasyonun toplumla, iş dünyasıyla ve diğer dış paydaşlar- la güçlü bir ilişki kurmasına, güven inşa etmesine ve itibarını yönet- mesine yardımcı olmaktadır. Bu süreç, belirli mesajların hedef kit- lelere uygun kanallar aracılığıyla iletilmesini ve karşılıklı etkileşim- lerin yönetilmesini içermektedir. Dış iletişimde kullanılan araçlar arasında basın bültenleri, medya toplantıları, reklam kampanyaları, sosyal medya paylaşımları, etkin- likler ve sponsorluklar gibi unsur- lar yer almaktadır. Ayrıca, bu tür bir iletişim, organizasyonun krize karşı ne kadar hazırlıklı olduğunu ve bu krizlerle nasıl başa çıktığını da gösterebilmektedir11. Dış Yayın Bir organizasyonun dış paydaş- larına yönelik olarak ürettiği ve yayımladığı materyalleri ifade etmektedir. Bu materyaller, orga- nizasyonun marka imajını güç- lendirmek, kamuoyunu bilgilen- dirmek, müşterilere ulaşmak ve iş ortaklarıyla ilişkileri geliştirmek amacıyla hazırlanmaktadır. Dış yayınlar, organizasyonun mesaj- larını geniş bir kitleye iletmek, itibarını artırmak, bilgi sağlamak veya ürün ve hizmetleri tanıtmak için kullanılmaktadır. Dış yayınlar, genellikle dergiler, bültenler, bro- şürler, raporlar, kitapçıklar, web D 42 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ siteleri, sosyal medya paylaşımları ve medya tarafından yayımlanan içerikler (basın bültenleri, röpor- tajlar, haberler) gibi çeşitli format- larda olabilmektedir. Bu yayınlar, organizasyonun hedef kitlesiyle ilişkisini geliştirmeyi, toplumda belirli bir algı yaratmayı ve marka bilinirliğini artırmayı amaçlamak- tadır. Dış yayınlar, organizasyo- nun marka mesajlarının doğru şekilde iletilmesi ve hedef kitlelere ulaşması açısından kritik öneme sahiptir. Dış yayınların başarılı olabilmesi için içeriklerin doğru, ilgi çekici ve hedef kitleyle uyum- lu olması gerekmektedir. Ayrıca, bu materyallerin zamanında ve uygun mecralarda yayımlanması, etkin bir iletişim süreci için önem- lidir12. Dijital Ayak İzi Dijital ayak izi, bireylerin internet üzerinde bıraktığı, dijital ortam- da yapılan her türlü etkinlikten kaynaklanan izlerdir. Bu izler, ki- şilerin çevrim içi davranışlarıyla şekillenmekte ve sosyal medya paylaşımları, e-posta gönderimle- ri, web sitesi ziyaretleri gibi dijital aktiviteleri içermektedir. Dijital ayak izi, hem aktif hem de pasif olarak iki şekilde kategorize edi- lebilmektedir. Aktif dijital ayak izi, bireylerin bilinçli olarak paylaştığı verilerden oluşurken, pasif dijital ayak izi, kullanıcıların farkında ol- 12 A.g.e. 13 Erten, Pınar. "Dijital Bölünme", Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, 2019. madan bıraktığı izlerdir (örneğin, web sitesi çerezleri veya konum verisi). Dijital ayak izi, gizlilik ve güvenlik konularında büyük bir endişe kaynağıdır, çünkü kişisel bilgilerin kötüye kullanılması veya siber saldırı riski doğurabilmekte- dir. Aynı zamanda, dijital ayak izi bireylerin çevrim içi itibarını da et- kileyebilmektedir, çünkü paylaşı- lan içerikler, kişinin çevrim içinde- ki profilini ve toplumdaki algısını şekillendirmektedir13. Dijital Bölünme Dijital bölünme, bireyler, toplu- luklar veya ülkeler arasındaki teknolojik erişim farklarını ifade etmektedir. Bu bölünme, internet erişimi, dijital beceriler ve tekno- lojik altyapı açısından büyük eşit- sizliklere yol açmaktadır. Gelişmiş ülkelerde, yüksek hızlı internet bağlantısına ve dijital araçlara ko- lay erişim, bireylerin dijital dün- yada aktif bir şekilde yer almasını sağlarken, gelişmekte olan veya düşük gelirli bölgelerde yaşayan insanlar bu imkanlardan yoksun kalabilmektedir. Dijital bölünme, eğitim, iş bulma, sağlık hizmet- lerine erişim gibi alanlarda fırsat eşitsizliklerine yol açabilmekte ve toplumsal dışlanmayı derin- leştirebilmektedir. Bu nedenle, dijital bölünmenin giderilmesi, toplumsal eşitlik ve sürdürülebilir kalkınma açısından kritik bir me- D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 43 seledir. İnternet altyapısının güç- lendirilmesi, dijital okuryazarlık eğitimlerinin yaygınlaştırılması ve teknolojinin daha erişilebilir hale getirilmesi, dijital bölünmeyi azaltma yollarıdır14. Dijital Despotizm Dijital despotizm, dijital teknolo- jiler aracılığıyla toplumu izleme, kontrol etme ve manipüle etme sürecini tanımlamaktadır. Bu kav- ram, özellikle devletlerin veya bü- yük şirketlerin, bireylerin çevrim içindeki davranışlarını izleyerek, onların kişisel bilgilerini toplama- sı ve bu verilerle güç elde etmesi üzerine odaklanmaktadır. Dijital despotizm, bireysel özgürlüklerin kısıtlanması, mahremiyet ihlalle- ri ve dijital platformlarda sansür gibi uygulamalarla şekillenmek- tedir. Dijital despotizm, internetin temel özgürlükleri ve anonimlik haklarını tehdit etmektedir, çünkü kullanıcılar, dijital ortamda izlen- diklerini ve kişisel bilgilerinin kö- tüye kullanılabileceğini hissede- bilmektedir. Bu kavram, özellikle sosyal medya platformlarında, bü- yük teknoloji şirketlerinin kontrol mekanizmalarıyla bireylerin diji- tal varlıklarını nasıl manipüle etti- ğini göstermektedir15. 14 Taş, Ahmet ve Bülbül, Halil İbrahim. "Sosyal Medya Kullanıcılarının Dijital Ayak İzi Farkındalığı", Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 3, 2021, ss. 205-216. 15 Shoshana Zuboff. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs, 2019. 16 P. W. Singer ve Allan Friedman. Cybersecurity and Cyberwar: What Everyone Needs to Know. New York: Oxford University Press, 2014. Dijital Güvenlik Dijital ortamda bulunan kişisel verilerin, sistemlerin ve cihazla- rın yetkisiz erişim, saldırı veya kötüye kullanım risklerine karşı korunmasını sağlayan strateji ve uygulamaların bütünü olarak ta- nımlanmaktadır. Dijital güvenlik, bireylerin ve kurumların dijital altyapılarını ve bilgilerini güven- ce altına almak için kullandıkları çeşitli teknolojik araçlar, politi- kalar ve prosedürleri içermekte- dir. Özellikle internetin ve dijital araçların yaygınlaşmasıyla birlik- te, siber saldırılar, veri ihlalleri ve kimlik hırsızlığı gibi tehditler gide- rek artmış ve dijital güvenlik daha kritik hale gelmiştir. Dijital güven- lik, şifreleme, iki faktörlü kimlik doğrulama, güvenlik duvarları, antivirüs yazılımları ve güvenli ağlar gibi birçok teknolojiyi kap- samaktadır. Ayrıca, siber güvenlik eğitimi ve farkındalık oluşturma gibi insan faktörüne dayalı güven- lik önlemlerini de içermektedir. Stratejik iletişim açısından, dijital güvenlik, kurumların ve bireylerin itibarlarını korumak ve güvenilir bir dijital varlık oluşturmak için hayati önem taşır16. D 44 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Dijital Hegemonya Dijital hegemonya, dijital plat- formlar ve teknoloji şirketlerinin, çevrim içi ortamda bilgi akışını kontrol etme gücünü ifade etmek- tedir. Bu kavram, internetin ve di- jital teknolojilerin, belirli gruplar veya aktörler tarafından egemen- lik kurmak amacıyla kullanılması anlamına gelmektedir. Dijital he- gemonya, genellikle büyük tek- noloji şirketlerinin algoritmalar aracılığıyla içerik ve veri üzerinde kontrol sağlaması, kullanıcıların çevrim içindeki deneyimlerini yönlendirmesi şeklinde kendini göstermektedir. Dijital hegemon- ya, toplumsal düşünceleri şekil- lendirme, kültürel normları dayat- ma ve ekonomik kazanç sağlama açısından büyük bir güç kaynağı- na dönüşebilmektedir. Özellikle, arama motorları, sosyal medya platformları ve çevrim içi reklam- cılık, dijital hegemonya yaratma- nın başlıca araçlarıdır. Bu durum, bilgi özgürlüğü, demokrasi ve bi- reysel haklar üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmektedir17. Dijital Hikâye Anlatıcılığı Dijital araçlar ve platformlar kulla- nılarak bir hikâyenin görsel, işitsel ve metinsel öğeler zenginleştiri- lerek anlatılmasıdır. Geleneksel hikâye anlatıcılığının dijital med- 17 Nick Couldry and Ulises A. Mejias. The Costs of Connection: How Data Is Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford University Press, 2019. 18 Joe Lambert. Digital Storytelling: Capturing Lives, Creating Community. New York: Routledge, 2013. yaya uyarlanmış bir biçimi olan bu yöntem, bireylerin, markaların veya organizasyonların izleyiciyle duygusal bağ kurmasını sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Dijital hikâye anlatıcılığı; video, ses, ani- masyon, grafik ve sosyal medya gibi dijital unsurları bir araya ge- tirerek izleyiciye güçlü ve etkile- yici deneyimler sunmaktadır. Bu teknik, genellikle bir mesajın daha etkili bir şekilde iletilmesini ve he- def kitlenin ilgisini çekmeyi amaç- lamaktadır. Stratejik iletişim bağ- lamında dijital hikâye anlatıcılığı, pazarlama, halkla ilişkiler ve sos- yal medya stratejilerinde önemli bir rol oynamaktadır. Markalar, bu yöntemi kullanarak müşterileriyle daha samimi ve anlamlı ilişkiler kurabilmekte ve aynı zamanda karmaşık bilgileri daha anlaşılır hale getirebilmektedir18. Dijital Lobi Belirli bir siyasi veya ekonomik hedefe ulaşmak için dijital plat- formlar ve sosyal medya aracılı- ğıyla yapılan lobi faaliyetleridir. Bu yöntem, geleneksel lobicilik uygulamalarının dijital ortama ta- şınmasıyla ortaya çıkmıştır. Dijital lobi, politika yapıcıları, kamuoyu ve diğer paydaşlarla etkileşim- de bulunmak için sosyal medya, e-posta kampanyaları, dijital imza D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 45 kampanyaları ve çevrim içi plat- formlar kullanmaktadır. Dijital lobi, hızlı ve geniş kitlelere ulaşma imkânı sağlarken aynı zamanda etkileşimli ve katılımcı bir süreç sunmaktadır. Bu tür lobicilik faa- liyetleri, kamuoyu oluşturma, ya- sama süreçlerinde etki sağlama ve belirli politikaların desteklenmesi veya karşıtlığı için kullanılmak- tadır. Dijital lobi, özellikle genç ve teknolojiye aşina kitleler arasında daha etkili olabilir, çünkü bu kitle- ler sosyal medya ve dijital araçlar aracılığıyla daha fazla etkileşimde bulunmaktadır. Dijital lobi, stra- tejik iletişim alanında önemli bir yer tutar; çünkü organizasyonlar ve gruplar, çevrim içi platformları kullanarak seslerini duyurabilir, destekçilerini harekete geçirebilir ve politik değişiklikler için baskı oluşturabilir19. Dijital Manipülasyon Teknikleri Dijital manipülasyon teknikleri, dijital platformlar ve araçlar kul- lanılarak bireylerin düşüncelerini, duygularını ya da davranışlarını değiştirmeye yönelik stratejilerdir. Bu teknikler, sosyal medya algo- ritmalarından, sahte haberler ve dezenformasyona kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. Dijital manipülasyon, özellikle seçim- 19 Bruce Bimber. Information and American Democracy: Technology in the Evolution of Political Power. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. 20 Zeynep Tufekci. Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. Yale University Press, 2015. ler ve toplumsal olaylar sırasın- da, kitlelerin duygusal tepkilerini yönlendirmeyi amaçlamaktadır. İnternetin yaygınlaşmasıyla bir- likte, manipülasyon teknikleri daha sofistike hale gelmiştir. Bu tekniklerin kullanımı, bireylerin doğru bilgilere ulaşmasını zorlaş- tırabilmekte ve toplumsal kutup- laşmayı derinleştirebilmektedir. Bu tür manipülasyonlar, bireylerin ve grupların kararlarını etkileme amacı güderken, toplumda güven kaybı yaratabilmekte ve demokra- siyi tehdit edebilmektedir20. Dijital Medya İlişkileri Bir organizasyonun, markanın veya bireyin dijital medya plat- formlarıyla olan etkileşimlerini yönetme sürecidir. Bu kapsam- da, sosyal medya, bloglar, onli- ne haber siteleri ve diğer dijital yayıncılıkla kurulan ilişkiler yer almaktadır. Dijital medya ilişkile- ri, geleneksel medya ilişkilerinin dijitalleşmesi ile gelişmiş bir alan olup, iletişim stratejilerinin dijital platformlara uyarlanmasını içer- mektedir. Dijital medya ilişkileri, markaların hedef kitlelerine daha etkili bir şekilde ulaşabilmesi ve çevrim içi itibarını yönetebilmesi için kritik öneme sahiptir. Bu sü- reç, dijital içerik oluşturma, med- ya takibi, sosyal medya analitiği ve D 46 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ çevrim içi etkileşimleri içermekte- dir. Ayrıca, dijital medya ile olum- lu ilişkiler kurmak, markaların kriz durumlarında hızlı yanıt ver- mesine, müşteri geri bildirimlerini değerlendirmesine ve toplumsal algıyı şekillendirmesine olanak ta- nımaktadır21. Dijital Pazarlama Ürün ve hizmetlerin tanıtımın- da ve satışında dijital kanalların kullanıldığı bir pazarlama stra- tejisidir. Bu alan, internet, sosyal medya, e-posta, mobil uygula- malar ve diğer dijital platformlar aracılığıyla potansiyel müşterilere ulaşmayı ve etkileşimde bulunma- yı hedeflemektedir. Dijital pazar- lama, geleneksel pazarlama yön- temlerinin ötesine geçerek daha hedefli ve ölçülebilir kampanyalar geliştirmeyi mümkün kılmakta- dır. Dijital pazarlama stratejileri, içerik pazarlaması, sosyal medya pazarlaması, arama motoru op- timizasyonu (SEO), arama mo- toru reklamcılığı (SEM), e-posta pazarlaması ve web analitiği gibi çeşitli teknikleri içermektedir. Bu yöntemler, markaların hedef kit- leleriyle doğrudan etkileşimde bu- lunmalarını, müşteri geri bildirim- lerini toplamalarını ve kampanya performanslarını analiz etmeleri- 21 Deirdre K Breakenridge. Social Media and Public Relations: Eight New Practices for the PR Professional. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, 2012. 22 Dave Chaffey ve Fiona Ellis-Chadwick. Digital Marketing. 7th ed. Harlow, England: Pearson, 2019. ni sağlamaktadır. Dijital pazarla- ma, markaların online varlıklarını güçlendirmelerine, müşteri sada- katini artırmalarına ve genel pa- zarlama hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olmaktadır22. Dijital Propaganda Belirli bir siyasi, sosyal veya ide- olojik mesajın dijital platformlar aracılığıyla yayılması ve destek- lenmesi sürecidir. Bu tür propa- ganda; sosyal medya, web sitele- ri, bloglar ve diğer dijital araçlar kullanılarak hedef kitle üzerinde etki yaratmayı amaçlamaktadır. Dijital propaganda, bilgi manipü- lasyonu, yanlış bilgilendirme ve belirli bir bakış açısını teşvik etme yöntemlerini içerebilmektedir. Di- jital propaganda, özellikle siyasi kampanyalarda ve sosyal hareket- lerde yaygın olarak kullanılmak- tadır. Bu tür propaganda, belirli bir konudaki kamuoyunu şekil- lendirmeye, algıları değiştirmeye ve toplumsal hareketleri yönlen- dirmeye yönelik stratejik mesajlar içermektedir. Dijital ortamda hızlı bilgi akışı ve etkileşim imkânı, propaganda faaliyetlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasını ve daha etkili olmasını sağlamaktadır. Di- jital propaganda, stratejik iletişim alanında önemli bir yere sahiptir; D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 47 çünkü bu yöntem, hedef kitlelerin görüşlerini ve davranışlarını etki- leme potansiyeline sahiptir23. Dikey İletişim Akışı Kurum içindeki üst ve alt kademe arasında gerçekleşen iletişim süre- cini ifade etmektedir. Bu iletişim, yukarıdan aşağıya (üst düzeyden alt kademeye) ya da aşağıdan yu- karıya (alt kademeden üst düzeye) doğru olabilmektedir. Dikey ileti- şim, genellikle talimatların iletil- mesi, geri bildirimin alınması veya performans değerlendirmelerinin yapılması gibi işlevlere hizmet et- mektedir24. Dikkat Mektubu Bir projeyi, fikri veya ürünü tanıt- mak amacıyla hazırlanan kısa ve etkili bir yazıdır. Genellikle dikkat çekmek, ilgi uyandırmak ve karşı tarafın daha fazla bilgi talep etme- sini sağlamak için kullanılmakta- dır. Dikkat mektupları; girişimci- ler, reklamcılar, gazeteciler, aka- demisyenler tarafından projeleri veya çalışmaları tanıtmak amacıy- la yazılmakta olup konunun özü- nü hızlıca aktararak karşı tarafı cezbetmeye yönelik, etkileyici ve 23 Edson C. Tandoc ve Zheng Wei Lim. “Defining ‘Fake News’: A Typology of Scholarly Definitions.” Digital Journalism, Vol:6, No:2, 2018, s. 137-153. 24 James L. Gibson, John M. Ivancevich, James H. Donnelly ve Robert Konopaske. Organizations: Behavior, Structure, Processes. New York: McGraw-Hill, 2011. 25 Jon Steel. The Perfect Pitch: How to Sell Yourself and Your Winning Business. New York: Wiley, 2006. 26 Michael L. Kent. “Using Social Media Dialogically: Public Relations Role in Reviving Democracy.” Public Relations Review, Vol:39, No:4, 2013, s. 337-345. özgün bir dil içermektedir25. Diyalojik Yaklaşım Stratejik iletişimde karşılıklı etki- leşimi ve anlayışı ön planda tutan bir yaklaşım olarak tanımlana- bilmektedir. Bu yöntem, bireyler veya gruplar arasında anlam ya- ratma sürecine dayalıdır ve katı- lımcıların kendi deneyimlerini, düşüncelerini ve duygularını pay- laşmalarına olanak tanımaktadır. Diyalojik yaklaşım, iletişimde mo- nolog yerine diyalog kurarak daha derin ve anlamlı etkileşimler oluş- turmayı hedeflemektedir. Diyalo- jik yaklaşım, iletişimin iki yönlü bir süreç olduğuna vurgu yaparak organizasyonların ve bireylerin kamuoyu ile daha derin bir bağ kurmalarını sağlamaktadır. Bu, aynı zamanda kriz yönetimi, iti- bar yönetimi ve kurumsal sosyal sorumluluk projeleri gibi alanlar- da da etkili bir strateji olarak öne çıkmaktadır26. Doğrudan Pazarlama Ürün ve hizmetlerin hedef kitleye doğrudan ulaştırılması amacıyla kullanılan bir pazarlama yönte- midir. Bu strateji, aracıları ortadan D 48 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ kaldırarak markaların doğrudan tüketicilere ulaşmasını sağla- maktadır. Doğrudan pazarlama, genellikle e-posta, telefon, posta ve dijital reklamlar gibi kişiselleş- tirilmiş iletişim kanalları kullanı- larak gerçekleştirilmektedir. Doğ- rudan pazarlama, hedef kitleye spesifik olarak hitap etmekte ve genellikle yanıt veya etkileşim al- mak amacıyla tasarlanmaktadır. Bu yöntem, kampanya etkinliğini artırmak için veri analitiği ve müş- teri segmentasyonu gibi teknikleri kullanarak potansiyel müşterilere daha etkili bir şekilde ulaşmayı mümkün kılmaktadır. Doğrudan pazarlama, müşteri geri bildirim- lerini toplama, satışları artırma ve marka sadakatini geliştirme gibi hedefler için de yaygın olarak kul- lanılmaktadır27. Doğrulama Başta görsel medya olmak üzere çevrim içi olarak resmi olmayan kaynaklar tarafından yayınlanan bilgilerin gerçekliğini belirleme sürecidir. 2000’lerin sonlarında, özellikle Arap Baharı sırasında görsel görüntüleri doğrulama ih- tiyacına yanıt olarak, gazeteciler ve insan hakları aktivistleri için 27 Philip Kotler ve Kevin Keller. Marketing Management. 15th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2016 28 Journalists’ Resource. “Information Disorder: A Glossary of Terms Related to Fake News.”https:// journalistsresource.org/politics-and-government/information-di- sorder-glossary-fake- news. Erişim: 5 Kasım 2024. 29 Michael Schudson. The Sociology of News. W.W. Norton & Company, New York, 2003. yeni bir beceri seti olarak ortaya çıkmıştır28. Dördüncü Kuvvet Medya Dördüncü Kuvvet; demokratik bir toplumda medyanın; hükümetin, yasama ve yürütme organlarının denetimi ve kamuoyu oluşturma- da oynadığı rolü tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Medya hal- kı bilgilendirmekte, hükümetin ve diğer güç odaklarının eylemlerini denetleyerek sosyal sorunlar hak- kında kamuoyu oluşturmaktadır. 19. yüzyılın sonlarında ilk kez kul- lanılan bu terim, genellikle gaze- teciliğin hükümetler ve diğer güç yapıları üzerinde denetleyici bir etkiye sahip olduğunu vurgula- maktadır. Bu kavram, medyanın, bireylerin özgürlüklerini savun- ma, sosyal adaletin sağlanmasın- da etkin bir araç olma ve halkın sesini duyurmadaki önemini ifade etmektedir29. Dört C Dört C, pazarlama ve tüketici iliş- kileri stratejilerinde kullanılan bir çerçevedir. Bu çerçeve, dört temel unsuru içermektedir: tüketici, maliyet, kolaylık ve iletişim. Bu model, geleneksel dört P (ürün, D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 49 yer, promosyon ve fiyat) mode- linin yerine daha tüketici odaklı bir yaklaşım sunmaktadır. Dört C, ürünün sadece satışa sunulmasın- dan çok tüketicinin ihtiyaçlarına, maliyetine, ulaşılabilirliğine ve iletişim şekline odaklanmaktadır. Modern pazarlama stratejilerinde bu unsurlar, markaların daha güç- lü müşteri ilişkileri kurmasına ve hedef kitlesine daha etkin ulaşma- sına yardımcı olmaktadır30. Dört O Dört O modeli, pazarlama ve stra- teji geliştirme alanında önemli bir kavramdır ve dört temel unsuru içermektedir: hedefler, fırsatlar, engeller ve sonuçlar. Bu model, or- ganizasyonların pazarlama strate- jilerini belirlerken karşılaştıkları fırsatları ve engelleri anlamaları- na yardımcı olmaktadır. Ayrıca, belirlenen hedeflerin ve sonucun planlamada nasıl bir rol oynaya- cağına dair bir çerçeve sunmak- tadır. Dört O’nun etkin bir şekilde kullanılması, stratejik planlamada organizasyonların daha bilinçli ve verimli kararlar almalarına olanak tanımaktadır31. 30 Robert F. Lauterborn. New Marketing Litany: Four P’s Passe, C’s in. Advertising Age 61, no. 41, 1990, s. 26-32. 31 Philip Kotler ve Kevin Lane Keller. Marketing Management. 13. Baskı, Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2009. 32 Edmund Jerome McCarthy. Basic Marketing: A Managerial Approach. Homewood, IL: Irwin, 1960. Dört P Dört P, pazarlama karmasının te- mel unsurlarını temsil eden bir modeldir: ürün, fiyat, yer ve tutun- durma. Bu model, bir ürün veya hizmetin piyasada başarılı olabil- mesi için gereken stratejik karar- ları kapsamaktadır. Ürün, tüketi- cinin ihtiyaçlarını karşılayan bir mal veya hizmeti ifade ederken; fiyat, tüketicilerin ödemeye istek- li olduğu bedeli ifade etmektedir. Yer, ürünün nerede ve nasıl satı- lacağını belirtirken; tutundurma, hedef kitleye ulaşmak ve ürünü satın almasını sağlamak için kul- lanılan çeşitli iletişim yollarını kapsamaktadır. Bu unsurlar, tüm pazarlama faaliyetlerinin başarılı bir şekilde entegre edilmesini sağ- lamaktadır32. Durum Analizi Bir organizasyonun mevcut duru- mu hakkında kapsamlı bir değer- lendirme yapmayı amaçlayan bir süreçtir. Bu analiz, iç ve dış çev- resel faktörlerin, rekabetin, pazar dinamiklerinin ve hedef kitlelerin incelenmesini içermektedir. Du- rum analizi, stratejik planlama- nın temel bir parçası olarak kabul edilmekte ve bir organizasyonun D 50 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ güçlü ve zayıf yönlerini, fırsatla- rını ve tehditlerini belirlemesine yardımcı olmaktadır. Durum ana- lizi, iletişim stratejilerinin gelişti- rilmesi için gerekli olan bilgileri sağlayarak organizasyonların he- deflerine ulaşmaları için gerekli stratejileri belirlemelerine olanak tanımaktadır. Bu süreç, hedef kit- lelerin ihtiyaçlarını, beklentileri- ni ve davranışlarını anlamak için önemlidir. Ayrıca, mevcut iletişim kanallarının ve mesajlarının et- kinliğini değerlendirerek, iyileş- tirme alanlarını belirlemek için de kullanılmaktadır33. Duygu Odaklı-Yüklü Dil Bireylerin veya toplulukların duy- gu ve düşüncelerini etkilemek amacıyla kullanılan, güçlü duygu- sal yükler taşıyan bir dil kullanı- mını ifade etmektedir. Bu tür dil, belirli duygusal tepkileri tetikle- mek, bir durumu ya da olayı daha dramatik veya etkileyici kılmak için bilinçli olarak seçilen kelime- ler ve ifadelerle güçlendirilmek- tedir. Duygu odaklı dil, genellikle insanların duygusal tepkilerini uyandırmak, dikkat çekmek ve inandırıcılığı artırmak amacıyla medya, reklam, siyaset veya halk- la ilişkilerde stratejik olarak kul- lanılmaktadır. Duygu odaklı dil 33 A.g.e. 34 Gunther Kress and Theo van Leeuwen. “Reading Images: The Grammar of Visual Design”. 2nd ed. New York: Routledge, 2006. kullanımı, belirli bir mesajı daha etkili kılmakta ve hedef kitlenin duygusal yönüne hitap etmekte- dir. Bu yaklaşım, kriz durumla- rında halkı bilgilendirirken korku, üzüntü veya umut gibi duygular uyandırarak toplumsal tepkiyi yönlendirmekte kullanılmaktadır. Benzer şekilde, reklam ve pazar- lama kampanyalarında tüketicile- re yönelik duygu yüklü mesajlar, marka bağlılığını güçlendirmekte ve müşteri sadakatini artırmada önemli bir rol oynamaktadır. Bu tür mesajlar, hedef kitlenin dik- katini çekmenin ötesinde, onların duygusal bağ kurmasını sağlaya- rak daha derin ve kalıcı bir etki bırakmaktadır. Yanıltıcı duygusal etkiler yaratmak manipülasyon olarak algılanabilmekte ve güven kaybına yol açabilmektedir. Bu nedenle, stratejik iletişimde bu tür dilin kullanımı, amaca uygunluk ve toplumsal sorumlulukla den- gelenmeli; güvenin korunması, mesajların uzun vadeli etkisini sağlamakta ve hedef kitlenin orga- nizasyona olan bağlılığını güçlen- dirmektedir34. Duygusal Zekâ İletişimi Duygusal zekâ iletişimi, bir bire- yin, başkalarının duygusal du- rumlarını anlayarak ve bu duygu- D STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 51 ları etkili bir şekilde yöneterek ile- tişim kurma yeteneğidir. Duygusal zekâ, empatinin, duygusal farkın- dalığın ve duygusal düzenleme- nin birleşiminden oluşmaktadır. Etkili bir iletişimci, karşısındaki kişinin duygusal durumunu an- lamalı ve bu durumu göz önünde bulundurarak uygun bir tepki ve- rebilmelidir. Duygusal zekâ, birey- lerin yalnızca duygusal tepkilerini yönetmekle kalmamakta, aynı za- manda bu becerileri başkalarıyla ilişkilerinde de kullanmaktadır. Bu özellik, özellikle liderlik, müş- teri ilişkileri ve kriz yönetimi gibi alanlarda büyük önem taşımak- tadır. Duygusal zekâ, sağlıklı ve yapıcı bir iletişim için temel bir bi- leşendir ve kişilerarası ilişkilerde başarıyı artırabilmektedir35. 35 Daniel Goleman. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books, 1995. E 52 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ee Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü E STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 53 Ee E-devlet Teknolojinin gelişimiyle birlikte, devletin kamusal hizmetlerini di- jital ortama taşıyarak vatandaş- larla doğrudan etkileşim kurma- sını sağlayan bir yönetim mode- lidir. E-devlet sayesinde, zaman kullanımı esnek hale gelmekte, mekânın kısıtlayıcı etkisi ortadan kalkmakta ve küresel bir yönetim anlayışına uyum sağlanmaktadır. E-ticaretin altyapısı üzerine kuru- lan e-devlet, yönetim süreçlerinde verimlilik, şeffaflık ve katılımcı- lığı artırmayı hedeflemekte olup, geleneksel bürokratik aracıların dışında bir yapılanma sunarak va- tandaşlara doğrudan hizmet sağ- lamayı amaçlamaktadır. Bu dijital dönüşüm, dört temel unsur etra- 1 Mehmet Aktel, Süleyman Öğrekçi ve Bedrettin Özmen. “E-Devlet ve Yönetim İlişkileri.” Gazi Üni- versitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 9, no. 3 ,2017, s. 768-769. 2 Council of Science Editors. “Editor Roles and Responsibilities.” Accessed November 5, 2024. htt- ps://www.councilscienceeditors.org/index.php?option=com_content&view=article&id=103:2-1-e- ditor-roles-and-responsibilities&catid=20:site-content. fında şekillenmektedir: bilişim teknolojilerinin stratejik kullanı- mı, elektronik ortamda iletişim, verimlilik ve şeffaflık sağlama, kalkınmayı destekleme ve yeni- den yapılanma1. Editör Bir yayının kalitesini, doğrulu- ğunu ve bütünlüğünü sağlamak amacıyla kritik bir rol üstlenen kişidir. Editörlerin sorumlulukları arasında, gönderilen makalelerin bilimsel yeterliliğini değerlendir- mek, yayımlanacak içeriklerin seçim sürecini yönetmek, etik standartlara uygunluğu sağlamak ve hakem değerlendirme sürecini adil ve şeffaf bir şekilde yürütmek bulunmaktadır. Ayrıca, editörler makalenin okunabilirliğini ve an- laşılırlığını artırmak için düzen- leme ve yeniden gözden geçirilip düzeltilmesi süreçlerine aktif ola- rak katılmaktadır.22 Ekonomik Sürdürülebilirlik Ekonomik büyümenin ve gelişme- nin, doğal kaynakları tüketmeden veya çevresel zararlar yaratmadan sürdürülebilir bir şekilde gerçek- leştirilmesi anlamına gelir. Bu kavram, ekonomik faaliyetlerin mevcut ve gelecek nesillerin ihti- yaçlarını karşılarken çevresel ve sosyal etkilerini de dikkate alarak E 54 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ yönetilmesini vurgulamaktadır. Ekonomik sürdürülebilirlik, kâr maksimizasyonu ile sosyal so- rumluluk arasında bir denge kur- mayı amaçlamaktadır. Ekonomik sürdürülebilirlik, işletmelerin, toplumların ve devletlerin ekono- mik büyüme hedeflerine ulaşırken aynı zamanda çevresel kaynak- ların korunması, sosyal adaletin sağlanması ve ekonomik eşitsiz- liklerin azaltılması gibi hedefleri de göz önünde bulundurmalarını gerektirmektedir. Bu, yenilikçi iş modelleri, döngüsel ekonomi uy- gulamaları ve etik tüketim gibi stratejilerle desteklenebilir. Stra- tejik iletişim açısından, ekonomik sürdürülebilirlik, organizasyonla- rın ve markaların sosyal sorumlu- luk projeleri, sürdürülebilir ürün ve hizmetler sunma çabaları ve çevresel etkilerini azaltma strateji- leri hakkında açık ve şeffaf iletişim kurmalarını sağlamaktadır. Bu ile- tişim, marka itibarını güçlendirme ve paydaşlarla güven inşa etme açısından önemlidir3. Ekran Bağımlılığı Ekran bağımlılığı, bireylerin di- jital ekranlarla aşırı etkileşimde bulunması sonucu ortaya çıkan bir tür bağımlılıktır. Bu, genellikle akıllı telefonlar, bilgisayarlar, tele- vizyonlar ve diğer dijital cihazlarla 3 John Elkington. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Gab- riola Island, BC: New Society Publishers, 1999. 4 Daria J. Kuss ve Olatz Lopez-Fernandez. "Internet Addiction and Problematic Internet Use: A Systematic Review of Clinical Research", World Journal of Psychiatry, 2016. aşırı vakit geçirmeyi içermektedir. Ekran bağımlılığı, sosyal medya, video oyunları, çevrim içi içerik tüketimi ve benzeri faaliyetlerle bağlantılıdır. Bireyler, dijital ek- ranlarla sürekli etkileşimde kal- dıklarında, fiziksel sağlık sorunla- rı, uyku bozuklukları, zihinsel sağ- lık problemleri ve sosyal izolasyon gibi sonuçlarla karşılaşabilmek- tedirler. Bu bağımlılık, bireylerin gerçek dünyadaki ilişkilerinden kopmalarına ve işlevselliklerinin zarar görmesine yol açabilmekte- dir. Ekran bağımlılığını tedavi et- mek, dijital detoks, aile desteği ve profesyonel terapi gibi yöntemler- le mümkündür. Ekran bağımlılığı, özellikle gençler arasında giderek daha yaygın hale gelmektedir4. Elektronik Kitap E-kitap, dijital cihazlarda okun- mak üzere elektronik formata dö- nüştürülmüş bir kitaptır. Fiziksel kitaplardan farklı olarak, metinle- rin yanı sıra multimedya unsurlar (ses, video, grafik) ve etkileşimli araçlar içerebilmektedir. 1990’la- rın sonlarında önem kazanmaya başlayan e-kitaplar, özellikle PDF gibi formatlarla kullanıcıya sunul- muş ve hızla yayınevleri ile kütüp- hanelerde yer bulmuştur. E-kitap- ların tanımları zamanla genişle- miş, dijital gelişmelerle etkileşimli E STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 55 özellikler kazanarak çevrim içi kullanım kolaylığı sağlanmıştır. İnternet bağlantısı üzerinden sa- niyeler içinde indirilebilir olması ve cihazlar arasında senkronize edilebilmesi, e-kitapları pratik hale getirmektedir. Bugün, e-ki- taplar basılı kitabın ötesine geçe- rek zenginleştirilmiş içerik sunan ve okuma deneyimini dijital çağa uygun hale getiren bir medya türü olarak tanımlanmaktadır5. Eleştirel Söylem Analizi Bir metin, yapı veya olayın yüzey- deki anlamının ötesine geçerek derinlemesine değerlendirilmesi- ni amaçlayan bir inceleme yönte- midir. Toplumsal yapıların, ideo- lojik etkilerin ve güç ilişkilerinin nasıl biçimlenip sürdürüldüğünü ortaya çıkarmaya odaklanmakta- dır. Eleştirel söylem analizi, met- nin içinde yer alan gizli anlam kat- manlarını, ideolojik ögeleri ve güç dinamiklerini çözümleyerek bire- yin toplumsal dünyayla olan ilişki- sini sorgulamaktadır. Fairclough’a göre, “dilin toplumsal yapılar üze- rindeki gücünü ve dil kullanımı aracılığıyla toplumsal ilişkilerin nasıl şekillendirildiğini anlamayı hedeflemektedir.”6. 5 Çetin Kalburan, “E-Kitap Çağı ve Türkiye’de E-Kitap Sektörü”, Pamukkale İşletme ve Bilişim Yönetimi Dergisi, Vol:1, No:1, 2014,s. 25-26. 6 Norman Fairclough. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Routledge, 2010. 7 David Pickton and Amanda Broderick. Integrated Marketing Communications. 2nd ed., Harlow, England: Pearson Education, 2005 El İlanı El ilanı, genellikle bir etkinlik, kampanya veya ürün hakkında kısa, öz bilgi veren, genellikle tek sayfalık bir tanıtım materyalidir. Bu materyaller genellikle renkli, görsel ögelerle dikkat çekici hale getirilmekte ve insanların ilgisini hızlı bir şekilde çekmeye yönelik tasarlanmaktadır. El ilanları, et- kinlik duyuruları, indirim kam- panyaları, sosyal hizmet çağrıları gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Hem dijital hem de basılı formatta üretilebilip hedef kitleye doğrudan ulaşan etkili reklam araçlarıdır. El ilanlarının tasarımında, mesajın net ve anlaşılır olması için dikkat çekici görseller kullanılmaktadır. Ayrıca, hedef kitleye uygun dil ve içerik tercih edilmektedir7. Emir Komuta Zinciri Bir organizasyonun hiyerarşik yapısını ve karar alma süreçleri- ni belirleyen emir komuta zinciri, kimlerin emir aldığı ve kimlere emir verdiği hususlarını netleşti- rerek görevlerin etkin bir şekilde yerine getirilmesini sağlamakta- dır. Acil durumlar ve kriz yönetimi bağlamında, hızlı ve doğru karar almayı, birimler arası koordinas- yonu ve etkili iletişimi kolaylaştır- E 56 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ maktadır. Emir komuta zincirinin net olması, görevlerin karışmasını önlemektedir ve iletişimde yanlış anlamaların önüne geçmektedir. Stratejik iletişimde ise, doğru bilgi akışının sağlanması ve medya ile ilişkilerin düzenlenmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır8. Enformasyon Savaşları Bir tarafın belirli bir hedef kitle üzerindeki algıyı etkilemek veya yönlendirmek amacıyla bilgi, ile- tişim ve medya araçlarını kullana- rak yürüttüğü sistematik faaliyet- leri ifade etmektedir. Bu savaşlar, genellikle devletler, terör örgütleri veya diğer gruplar arasında ger- çekleşir ve propaganda, dezenfor- masyon, psikolojik savaş, medya manipülasyonu ve kamuoyunu şekillendirme gibi yöntemleri içer- mektedir. Enformasyon savaşları, modern çatışmaların ayrılmaz bir parçası olarak görülmektedir ve teknolojik gelişmeler sayesinde daha da karmaşık hale gelmek- tedir. Enformasyon savaşlarının amacı, düşmanın moralini boz- mak, kamuoyunu yanıltmak veya bilgilendirme yoluyla kendi çıkar- larını desteklemektir. Bu süreçte sosyal medya, internet ve diğer iletişim kanalları etkin bir şekilde kullanılmaktadır. 8 William L. Waugh and Gregory Streib. “Collaboration and Leadership for Effective Emergency Management”. New York: M.E. Sharpe, 2006. 9 Robert L. Heath and Michael J. Palenchar. Strategic Issues Management: Organizations and Public Policy Challenges. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2009. 10 Gordon Pennycook ve David G. Rand. “Fighting Misinformation on Social Media Using Crowdsourced Judgments of News Source Quality”, Proceedings of the National Academy of Sciences, Cilt 115, Sayı 9, 2018, ss. 2047-2052. Enformasyon savaşları, hem ulu- sal güvenlik hem de siyasi strateji açısından önemli bir alan olarak kabul edilmektedir9. Enformatif Baskı Enformatif baskı, bireylerin belirli bir bilgiyi edinme, anlamlandır- ma veya işlemeye yönelik hisset- tikleri toplumsal veya psikolojik baskıdır. Bu tür baskı, özellikle haber medya, reklamcılık ve sos- yal medya üzerinden gelmektedir. Toplumlar ve bireyler, bilgiye her zaman kolay erişim sağlasa da, sürekli bilgi akışı ve hızlı haber güncellemeleri, bireylerde zaman baskısı, endişe ve yanlış bilgi edin- me kaygıları yaratabilmektedir. Enformatif baskı, bilgiye ne ka- dar hızlı ulaşılabilir olursa olsun, bireylerin bu bilgiyi sindirme ve doğru şekilde kullanma kapasi- tesini etkileyebilmektedir. Bu du- rum, özellikle dijital medyanın gü- cünün arttığı günümüzde önemli bir endişe kaynağıdır ve medya okuryazarlığı ile bu baskıyla başa çıkmak mümkün olabilmektedir. Bu tür baskılara karşı direnç geliş- tirmek için doğru bilgiye ulaşmak ve filtreleme becerilerine sahip ol- mak gerekmektedir10. E STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 57 E-posta E-posta olarak bilinen elektronik posta, internet üzerinden bir kişi- nin veya kurumun başka bir kişi ya da kuruma metin, dosya, resim ve diğer medya türlerini gönde- rebilmesine olanak tanıyan bir iletişim aracıdır. E-posta, modern iş dünyasında önemli bir iletişim kanalı olup hem bireysel hem de kurumsal düzeyde hızlı, etkili ve maliyetsiz bir iletişim aracı sun- maktadır. E-posta, alıcı ve gönde- ren arasında doğrudan bir yazılı iletişim sağlamakta ve genellikle resmi veya gayri resmi yazışmalar için kullanılmaktadır. Ayrıca, stra- tejik iletişimde, hedef kitlelere yö- nelik bilgilendirme, haber bülteni gönderme, kampanya duyuruları yapma gibi amaçlarla sıklıkla ter- cih edilmektedir. E-posta, özellikle dijital pazarlama, halkla ilişkiler ve kurumsal iletişim alanlarında önemli bir rol oynamaktadır, çün- kü doğru biçimde kullanıldığında hedef kitlenin dikkatini çekebil- mekte ve hızlı geri dönüşler elde edilebilmektedir11. Erken Uyarı Herhangi bir tehlike, doğal afet veya kriz anında insanları zama- nında ve gerektiği gibi davranma- ları için haberdar eden sistemdir. 11 Mark Lester. “E-mail Marketing: An Hour a Day”. 2nd ed. Indianapolis: Wiley Publishing, 2010. 12 United Nations Office for Disaster Risk Reduction, Developing Early Warning Systems: A Checklist. UNDRR, 2006, https://www.unisdr.org/2006/ppew/info-resources/ewc3/checklist/ English.pdf 13 Roberts Sam. The Digital Generation and Web 2.0. New York: HarperCollins, 2019. Bu sistem, acil durumlarda hızlı ve etkili bir şekilde bilgilendirme sağlayarak bireylerin güvenliğini temin etmeyi amaçlamaktadır12. Eşzamanlı İletişim İki veya daha fazla kişi arasında aynı anda gerçekleşen iletişimi ifade eden bir terimdir. Kişilerin birbirleri ile aynı yerde olmak zo- runda olmadan aynı anda iletişim süreçlerine dahil olmalarını ifade etmektedir. Kameralar, mikro- fonlar ve/veya hoparlörler kulla- nılarak yüz yüze toplantı, telefon görüşmesi veya bilgisayar destekli tartışmalarda olduğu gibi gerçek zamanlı etkileşim sağlanmakta- dır. WhatsApp, Facebook Messen- ger, Skype, ve Twitter gibi uygu- lamalar, kullanıcılara eş zamanlı iletişim imkanı sunmaktadır13. Ethos Bir konuşmacının güvenilirliği, erdemi ve karakteriyle ilgili bir kavramdır. Antik Yunanca’da “ya- şam tarzı” anlamına gelen ethos, Aristoteles’e göre iknanın üç temel kanıtından biridir ve dinleyicilerle güven ilişkisi kurarak ikna süreci- ni desteklemektedir. Konuşmacı- nın karakteri, dinleyiciler tarafın- dan güvenilir ve saygın bir şekilde algılanmalıdır. Etkili bir iletişim için, konuşmacının doğru bilgi E 58 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ verdiği ve etik bir duruş sergilediği izlenimi yaratılmalıdır. Ethos, sa- dece konuşmacının söylemleriyle değil, aynı zamanda onun ahlaki duruşu ve tutumuyla da şekillenir. Bu kavram, bir mesajın inandırıcı- lığına ve etkisine doğrudan katkı sağlar, çünkü güvenilir ve erdemli bir kaynak, daha güçlü bir ikna gü- cüne sahiptir14. Etki Ajanı “Etki ajanı” terimi, kökeni Sovyet dönemine dayanan ve bir bireyin bulunduğu pozisyonu kullanarak kamuoyunu şekillendirme ya da karar alma süreçlerini yönlendir- me girişimlerini ifade eden bir kavramdır. Belirli istihbarat örgüt- lerinin etkisi altında faaliyet göste- ren bu ajanlar, hedef ülkelerde çe- şitli stratejik amaçlara hizmet ede- rek yasaların çıkarılmasında ya da politikaların oluşturulmasında dolaylı bir rol oynayabilmektedir- ler. Bu tür müdahaleler, devletle- rin ulusal güvenliği korumak, dış etkileri sınırlamak ve etki ajanlığı ile mücadele etmek adına yeni ya- salar çıkarmasını ve daha proaktif tedbirler almasını zorunlu hale ge- tirmektedir15. Etik Algı Yönetimi Etik algı yönetimi, bir organizas- yonun veya bireyin, paydaşlarının 14 Coşkun Baba. “Retorikte Ethosun Yeri.” Felsefe Dünyası 67 (2018): 203-219. 15 Office of Counterintelligence(DCX) Defense CI & Humint Center Defense Intelligence Agency. Terms & defiiıtions of interest for dod counterintelligence professionals, Erişim: 25.11.2024. 16 Ayşe Yıldız Özsalmanlı ve Çiğdem Pank. “Kamu Yönetiminde Etik Açısından Algılama Yönetimi ve Önemi”, Hukuk Ve İktisat Araştırmaları Dergisi 5, 2013, s. 47-61. ve kamuoyunun algılarını yönet- me sürecini etik bir çerçeve içinde şekillendirmesidir. Algı yönetimi, halkla ilişkiler ve stratejik iletişim- de yaygın bir stratejidir, ancak etik algı yönetimi, bu stratejilerin ma- nipülatif olmaktan ziyade doğru, şeffaf ve adil bir şekilde uygulan- masını ifade etmektedir. Bu, güven inşa etmek, dürüstlük ve şeffaflık ile yönlendirilmektedir. Etik algı yönetimi, markaların ve organi- zasyonların kamuoyuna doğru ve güvenilir bilgiler sunarak, toplum- sal sorumluluklarını yerine ge- tirmelerine olanak tanımaktadır. Etik ilkeler doğrultusunda gerçek- leştirilen algı yönetimi, organizas- yonların uzun vadede olumlu bir imaj ve sürdürülebilir başarı elde etmelerini sağlayabilmektedir. Bu süreç, sosyal sorumluluk, çevre dostu uygulamalar ve dürüst pa- zarlama gibi unsurları da içermek- tedir16. Etik İletişim Bireylerin, grupların veya kurum- ların birbirleriyle etkileşimde bu- lunurken etik değerlere, dürüst- lüğe ve saygıya dayalı bir iletişim biçimini ifade etmektedir. Etik iletişim, sadece bilgi aktarımını değil, aynı zamanda bu bilginin doğru, adil ve sorumlu bir şekil- de iletilmesini amaçlamaktadır. E STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 59 Bu tür iletişimde, manipülasyon, yanlış bilgi yayma veya insan hak- larına aykırı pratiklerden kaçınıl- maktadır. Etik iletişim, toplumsal güvenin ve bireyler arası saygının temelini oluşturmaktadır. Aynı zamanda etik iletişim, iletişimde şeffaflık, hesap verebilirlik ve doğ- ruluk gibi değerlerin ön planda tu- tulmasını sağlamaktadır. Özellikle şirketlerin ve kurumların marka imajı oluştururken halkla ilişkiler uygulamalarında ve kriz iletişimi süreçlerinde önemli bir yer tut- maktadır. Bu tür iletişim, kamuo- yunun güvenini kazanmanın yanı sıra, etik bir sorumluluk taşıyarak sosyal sorumluluk projelerinde de önemli bir rol oynamaktadır17. Etkileşimli Medya Etkileşimli medya, programın çık- tılarının kullanıcının girdilerine bağlı olduğu ve kullanıcının gir- dilerinin de programın çıktılarını etkilediği bir iletişim yöntemidir. Basitçe söylemek gerekirse, etki- leşimli medya, insanların bilgileri işleme ve paylaşma biçimlerine veya birbirleriyle nasıl iletişim kurduklarına atıfta bulunmakta- dır. Etkileşimli medya, insanların başkalarıyla (kişiler veya kuruluş- lar) bağlantı kurmasına olanak tanımakta ve onları tükettikleri medyada aktif katılımcılar haline 17 David C Barker. Political Communication and Citizenship: The Construction of Political Identity. SAGE Publications, 2005. 18 Rajeev Dhir. Interactive Media: Definition, Types, and Examples. https://www.investopedia.com/ terms/i/interactive-media.asp Erişim: 21 Kasım 2024. getirmektedir. Etkileşimli medya, aynı zamanda etkileşimli mul- timedya olarak adlandırılmakta ve kullanıcının metin, ses, video, bilgisayar grafikleri ve animas- yon gibi farklı medya türlerini kontrol etmesine, birleştirmesine ve değiştirmesine olanak tanıyan herhangi bir bilgisayar tarafından sağlanan elektronik sistemdir. Etkileşimli medya, bilgisayar, bel- lek depolama, dijital (ikili) veriler, telefon, televizyon ve diğer bilgi teknolojilerini bir araya getirerek kullanıcılarla etkileşim kurmayı sağlayan bir medya türüdür. En yaygın uygulamaları arasında eği- tim programları, video oyunları, elektronik ansiklopediler ve seya- hat rehberleri bulunmaktadır18. Etkileyici Pazarlama Markaların, belirli bir kitle üze- rinde etkili olan sosyal medya fe- nomenleri veya influencerlar ile iş birliği yaparak ürün veya hizmet- lerini tanıttığı bir pazarlama stra- tejisidir. Sosyal medya fenomen- leri, genellikle sosyal medya plat- formlarında büyük takipçi kitlele- rine sahip, belirli bir iş veya konu alanında uzmanlaşmış bireylerdir. Bu kişiler, takipçileri üzerinde yüksek bir güven ve otoriteye sa- hiptir ve bu nedenle markaların mesajlarını iletmek için önemli E 60 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ bir kanal olarak kabul edilmekte- dir. Etkileyici pazarlamanın temel özellikleri şu şekilde ifade edilebi- lir: Otorite ve güven, hedeflenmiş kitle, içerik yaratımı, etkileşim. Etkileyici pazarlama günümüzde özellikle sosyal medya platformla- rının yükselmesi ile birlikte popü- ler hale gelmiştir ve birçok marka, kampanyalarını güçlendirmek ve daha geniş bir kitleye ulaşmak için bu stratejiyi benimsemektedir19. Etkinlik Yönetimi Etkinlik yönetimi belirli bir hedefe ulaşmak için planlanan, organize edilen ve yürütülen etkinliklerin tüm aşamalarını kapsayan bir sü- reçtir. Bu süreç, etkinliğin hedef kitlesiyle etkili bir şekilde iletişim kurmasını sağlamak, organizas- yonel hedeflere hizmet etmek ve katılımcılar üzerinde kalıcı bir etki bırakmak amacıyla stratejik olarak tasarlanmaktadır. Etkinlik yönetimi, etkinliğin planlanması, organizasyonu, tanıtımı, uygulan- ması ve sonrasındaki değerlen- dirmeyi içermektedir. Etkinlikler, markaların tanıtılması, şirket içi motivasyon, halkla ilişkiler faali- yetleri, kurumsal sosyal sorum- luluk projeleri veya toplumsal duyarlılık yaratma amacı taşımak- tadır. Etkinlik yönetimi, mesajın 19 Duncan Brown ve Nick Hayes. Influencer Marketing. 1st ed. Oxford: Routledge, 2008. 20 Donald Getz. “Event Management & Event Tourism”. 2. baskı. Cognizant Communication Corporation, 2007. doğru şekilde iletilmesi, hedef kitlenin dikkatinin çekilmesi ve marka imajının güçlendirilmesi gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Etkinliklerin başarılı yönetimi, zaman, kaynak ve bütçe gibi sınır- lamaları dikkate alarak planlama yapmayı gerektirmektedir. Etkin- lik yönetimi süreci, aynı zamanda etkinliğin başarısının değerlen- dirilmesiyle tamamlanır; burada, geri bildirimler ve elde edilen so- nuçlar, gelecekteki etkinliklerin daha verimli olmasını sağlamak için kullanılmaktadır20. Eyleme Geçirilebilir Yönlendirme Belirli bir hedefe ulaşmak için bi- reyleri veya grupları somut eylem- lere teşvik etmek amacıyla sağ- lanan, anlaşılır ve uygulanabilir rehberlik anlamına gelmektedir. Bu kavram, özellikle iletişim stra- tejilerinde, hedef kitlenin istenilen davranışları sergilemesi için açık, net ve doğrudan bir yönlendir- me yapılmasını ifade etmektedir. Eyleme geçirilebilir yönlendirme, yalnızca bilgi vermekle kalmaz, aynı zamanda bu bilgiyi nasıl uy- gulayacakları konusunda bireyle- re spesifik adımlar ve öneriler sun- maktadır. Bu yönlendirme, kamu hizmeti kampanyalarından pazar- E STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 61 lama stratejilerine kadar geniş bir yelpazede kullanılmaktadır21. Eylem Planları Belirli bir hedefe ulaşmak amacıy- la planlanan ve adım adım uygula- maya konulan stratejik faaliyetler bütünüdür. Eylem planları, orga- nizasyonların belirli bir sorunla başa çıkmak, fırsatları değerlen- dirmek ya da belirli bir amaca ulaşmak için geliştirdikleri somut adımları içermektedir. Bu planlar, hedeflerin belirlenmesi, kaynak- ların tahsisi, sorumlulukların da- ğıtılması ve zaman çizelgelerinin oluşturulmasını içermektedir. Ey- lem planları, genellikle stratejik iletişim hedeflerine hizmet eden ve iletişim faaliyetlerinin sistema- tik bir şekilde organize edilme- sini sağlayan belgelerdir. Eylem planları kamuoyu ile etkili bir iletişim kurmak, kriz yönetimini sağlamak, marka bilinirliğini ar- tırmak ya da belirli bir toplumsal meseleyi gündeme taşımak gibi amaçlar için kullanılabilmektedir. Bu planlar, belirlenen hedeflere ulaşmak için kullanılacak araç ve yöntemleri, verilecek mesajları ve bu mesajların iletileceği kanalları tanımlamaktadır22. 21 Philip Kotler, Kevin Lane Keller and Shalini Agarwal. Principles of Marketing. 17th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2018. 22 John A Ledingham, and Sandra C. Bruning. Public Relations as Relationship Management: A Relational Approach to the Study and Practice of Public Relations. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2000. F 62 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ff Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü F STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 63 Ff Facebook Facebook, 2004 yılında Mark Zuckerberg ve arkadaşları tarafın- dan kurulan, dünyanın en büyük sosyal medya platformlarından biridir. Kullanıcılar, Facebook’ta profil oluşturabilmekte, arkadaş- lar edinebilmekte, içerik paylaşa- bilmekte, gönderileri beğenebil- mekte ve gruplara ya da sayfalara katılabilmektedirler. Platform fo- toğraf, video, metin ve link paylaşı- mıyla bireylerin ve markaların et- kileşimde bulunmasını sağlamak- tadır. Aynı zamanda, Facebook Ads ile işletmelerin, markaların ve bireylerin hedefli reklamlar oluş- turmasına olanak tanınmaktadır. Facebook’un algoritması, kullanı- cıların ilgisini çekebilecek içerikle- ri ön planda tutmaktadır ve etkile- 1 David Kirkpatrick. The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World. New York: Simon & Schuster, 2010. 2 Dennis L Wilcox., Glen T. Cameron, Bryan H. Reber, and Jae-Hwa Shin. Public Relations: Strategies and Tactics. 11th ed. Boston: Pearson, 2015. şimde bulundukça daha fazla içe- rik göstermektedir. Kullanıcıların içerik paylaşımı ve etkileşimi, plat- formun topluluk oluşturma, haber yayma ve sosyal bağlantı kurma işlevlerini güçlendirmektedir1. Farkındalık Bireylerin veya toplulukların belir- li bir konu, olay veya durum hak- kında bilgi sahibi olmalarını ve bu bilgiyi anlamalarını ifade etmekte- dir. Farkındalık, etkili iletişim stra- tejilerinin temel unsurlarından biridir çünkü hedef kitlenin belirli bir mesele hakkında bilgi edinme- si, bu konuda düşünmesi ve gerek- li eylemleri gerçekleştirmesi için gereklidir. Örneğin, bir kampan- yanın başarıya ulaşması için hedef kitlede bir farkındalık yaratmak, bu kitleye mesajların ulaşmasını ve bu mesajların etkili bir şekil- de algılanmasını sağlamaktadır. Farkındalık, aynı zamanda bir markanın veya organizasyonun kamuoyundaki imajını güçlendir- mek için de kritik öneme sahiptir. İnsanların bir marka veya kuruluş hakkında ne kadar bilgi sahibi ol- duğu, onun algısını ve tercih edil- me oranını etkileyebilmektedir. Farkındalık yaratma, genellikle medya, sosyal medya kampanya- ları ve halkla ilişkiler faaliyetleri ile sağlanır2. F 64 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Fikir Birliği Fikir birliği, bir grup insanın be- lirli bir konu veya sorun hakkında aynı görüşü benimsemesi durumu olarak tanımlanmaktadır. Bu du- rum, genellikle grup içindeki üye- lerin düşüncelerinin uyumlu hale gelmesiyle ortaya çıkmaktadır. Fikir birliği, karar alma süreçlerin- de verimliliği artırmakta ve grup üyeleri arasındaki iş birliğini güç- lendirmektedir. Özellikle politik, akademik ve sosyal bağlamlarda fikir birliği, belirli bir politik veya ideolojik doğrultuda kararların alınmasına yardımcı olmaktadır. Aşırıya kaçtığında ise yenilikçi dü- şüncelerin ve alternatif görüşlerin dışlanmasına neden olmaktadır3. Film Film, görüntü ve sesin birleşti- rilmesiyle yaratılan bir sanat ve eğlence biçimidir. Sinema, film yapımının bir biçimi olarak, görsel anlatım, kurgu, ses tasarımı, oyun- culuk ve yönetmenlik gibi bir dizi sanatsal ve teknik öge içermekte- dir. Film, eğlencenin yanı sıra top- lumsal mesajlar iletme, duygusal etkiler yaratma, bilgi verme ve kül- türel anlatıları paylaşma işlevi gör- mektedir. Film endüstrisi, çeşitli türlerde (dramadan komediye, aksiyondan belgesellere) birçok farklı yapım türünü kapsamakta- 3 Irving Janis. Victims of Groupthink: A Psychological Study of Foreign-Policy Decisions and Fiascoes. Boston: Houghton Mifflin, 1972. 4 David Bordwell and Kristin Thompson. Film Art: An Introduction. 10th ed., New York: McGraw- Hill, 2010. 5 Eli Pariser. The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. New York: Penguin Press, 2011. dır. Modern sinema teknolojileri, dijital efektler, 3D ve VR gibi ye- niliklerle giderek daha etkileyici deneyimler sunmaktadır. Filmler, dünya çapında sinemalar, televiz- yonlar ve dijital platformlar üze- rinden izleyicilere ulaşmaktadır4. Filtre Balonu Filtre balonu kavramı, internet kullanıcılarının ilgi alanlarına göre özelleşmiş bilgi ve içeriklere maruz kalmalarını sağlayan algo- ritmaların bir sonucudur. Kullanı- cıların önceki tercihlerine, beğeni- lerine ve çevrim içi etkileşimlerine dayalı olarak sunulan içerikler, onları farklı bakış açılarından izo- le edebilmekte ve belirli bir dünya görüşüne hapsolmalarına neden olabilmektedir. Bu terim, özellikle sosyal medya ve arama motorları aracılığıyla kişiselleştirilmiş içerik filtrelemesi bağlamında kullanıl- maktadır. Filtre balonu, kullanı- cıların yalnızca onlara hitap eden içeriklerle karşılaşmasına neden olurken, farklı görüşlerle karşılaş- masını engelleyebilmekte ve bu da bireylerin bilgi edinme süreçlerini sınırlayabilmektedir5. Finansal Halkla İlişkiler Bir kurumun finansal durumunu ve performansını hedef kitlele- rine, özellikle yatırımcılara, his- F STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 65 sedarlara, finansal analistlere ve basına doğru ve güvenilir bir şekil- de iletme sürecidir. Bu tür halkla ilişkiler, şirketlerin itibarını ve gü- venilirliğini artırmak, finansal şef- faflığı sağlamak ve yatırımcı iliş- kilerini yönetmek amacıyla kulla- nılmaktadır. Özellikle halka açık şirketler için önemli olan finansal halkla ilişkiler, düzenli raporlar, basın açıklamaları ve yatırımcı toplantıları gibi stratejik iletişim araçlarıyla yürütülmektedir. Bu iletişim faaliyetleri, şirketin hisse senedi fiyatlarını ve genel piya- sa algısını etkileyebilecek önemli unsurlar içermektedir. Finansal halkla ilişkiler, şirketin sadece fi- nansal performansını anlatmanın ötesine geçerek, şirketin stratejik vizyonunu ve uzun vadeli hedef- lerini doğru bir şekilde yansıtmayı da amaçlamaktadır. Bu bağlamda, stratejik iletişimin önemli bir bile- şenidir ve kurumun sürdürülebi- lirliği ile piyasa içerisindeki konu- munu güçlendirmek için kritik bir rol oynamaktadır6. 6 Sandra Oliver. Public Relations Strategy. London: Kogan Page, 2007. G 66 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Gg Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü G STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 67 Gg Gantt Şeması Gantt şeması, projelerin yönetimi ve zamanlaması için yaygın olarak kullanılan bir planlama aracıdır. Adını Henry Gantt’tan almakta ve genellikle yatay çubuk diyagram- ları şeklinde sunulmaktadır. Her bir görev veya aktivite, belirli bir zaman diliminde ne zaman başla- yıp ne zaman biteceğini gösteren çubuklarla temsil edilmektedir. Gantt şeması, proje yöneticileri- nin kaynakları, süreleri ve bağım- lılıkları kolayca görselleştirme- sine yardımcı olmaktadır. Bu tür çizelgeler, projelerin zamanında ve bütçe içinde tamamlanmasını sağlamak için önemli araçlardır ve özellikle inşaat, yazılım geliştirme ve büyük organizasyonel projeler- de kullanılmaktadır1. 1 Henry Laurence Gantt. “Work, Wages, and Profits: Their Influence on the Cost of Living.” Engineering Magazine, 1919. 2 Michael R Solomon., Greg W. Marshall, ve Elnora W. Stuart. Marketing: Real People, Real Choices. 9th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2018. Gerçek Zamanlı Pazarlama Markaların anlık olarak gelişen olaylara, sosyal medya trendlerine veya gündemdeki konulara hız- la tepki vererek, hedef kitlelerine doğrudan ulaşmalarını sağlayan bir pazarlama stratejisidir. Bu tür pazarlama, markaların gündem- deki olayları takip ederek, bu olay- larla uyumlu içerikler üretmesi ve bu içerikleri sosyal medya, web siteleri veya diğer dijital platform- lar aracılığıyla paylaşmaları ile gerçekleştirilmektedir. Gerçek za- manlı pazarlama, özellikle sosyal medyanın hızlı doğası sayesinde etkileşim yaratmak, marka bili- nirliğini artırmak ve hedef kitle ile doğrudan iletişim kurmak açısın- dan oldukça etkilidir. Bu strateji, markaların hızlı hareket etme ka- biliyetini ve tüketici davranışla- rına anında yanıt verme yetisini ön plana çıkarmaktadır. Başarılı bir gerçek zamanlı pazarlama kampanyası, markaların olaylara yaratıcı ve özgün bir şekilde yak- laşmasını gerektirmekte ve genel- likle markanın toplumsal olaylara duyarlılığını göstermektedir. Bir spor karşılaşması sırasında atılan yaratıcı bir tweet veya büyük bir ödül töreni sırasında paylaşılan mizahi bir sosyal medya gönderi- si, gerçek zamanlı pazarlamanın örneklerindendir2. G 68 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Geri Bildirim Geri bildirim, bir kişiye veya gru- ba performansı, davranışı veya eylemleri hakkında bilgi sağlama süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu bilgi, kişinin gelecekteki karar- larını, gelişimini ve performansını iyileştirmeye yönelik olmaktadır. Geri bildirim, eğitim, iş dünyası ve sosyal etkileşimde önemli bir rol oynamaktadır. Pozitif geri bildi- rim, motivasyonu artırmaktayken yapıcı eleştiriler gelişim fırsatları sunmaktadır. Etkili geri bildirim açık, net ve zamanında verilmeli- dir; bu şekilde kişi doğru yönlen- dirilir. Geri bildirim iki yönlü bir iletişim süreci olup alıcı da geri bil- dirim veren kişiye yorum yaparak sürece katkıda bulunmaktadır. Bu süreç, kişisel gelişim ve kurumsal verimlilik için kritik bir rol oyna- maktadır3. Gerilla Reklamcılığı Gerilla reklamcılığı yaratıcı, dü- şük maliyetli ve genellikle sıradışı yöntemlerle yapılan bir reklam stratejisidir. Bu strateji, genellikle halkın dikkatini çekmek ve marka mesajını etkili bir şekilde yaymak amacıyla sıradışı veya beklenme- dik reklam teknikleri kullanmak- tadır. Gerilla reklamcılığı, gelenek- sel reklam yöntemlerinden farklı 3 Manuel London. “Job Feedback: Giving, Seeking, and Using Feedback for Performance Improvement.” Academy of Management Review, 29(3), July 2004, s. 512. 4 Jay Conrad Levinson. Guerrilla Marketing: Easy and Inexpensive Strategies for Making Big Profits from Your Small Business. New York: Hachette Books, 2007. 5 Zeynep Tüfekçi. “Google, the ‘Information Superhighway,’ and the ‘Age of Google.’” Internet Policy Review 5, no. 1 (2016): 1-11. olarak daha az kaynağa sahip kü- çük işletmeler için de uygundur. Örnekler arasında sokak sanatı, flash mob etkinlikleri, halka açık alanlarda yaratıcı reklamlar veya viral sosyal medya kampanyaları yer almaktadır. Bu tür reklamlar, yüksek etkili ve hafızada kalıcı ol- mayı amaçlamaktadır4. Googlelamak “Googlelamak”, İngilizce “Google” kelimesinin fiil hale gelmesiyle ortaya çıkan internet üzerinde bil- gi aramak için Google arama mo- torunun kullanılması anlamına gelmektedir. Bu kavram özellikle internetin yaygınlaşmasıyla bir- likte, bilgi edinme sürecinin temel bir parçası haline gelmiştir. Goog- le, kullanıcıların herhangi bir ko- nuda bilgi aramalarını sağlayarak dünya çapında en popüler arama motoru olmuştur. “Googlelamak”, hemen hemen her konuya dair hızlı ve kapsamlı bilgiye ulaşma- yı mümkün kılmaktadır. Bununla birlikte, internetin bilgi kirliliği ve doğruluğu hakkında da eleştiriler bulunmaktadır5. Gök Gürültüsünü Çalmak Kriz iletişimi ve stratejik iletişim bağlamında kullanılan bir strate- jidir. Bu teknik, bir kuruluşun ya da kişinin olası olumsuz bir duru- G STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 69 mu veya krizi başkalarından önce bizzat açıklayarak, durumu kont- rol altına alma ve tepkileri hafif- letme amacıyla kullanılmaktadır. Bu strateji, bir sorun veya skandal ortaya çıkmadan önce, kuruluşun kendi inisiyatifiyle olumsuz bilgi- yi paylaşması sayesinde, halkın ve medyanın olumsuz tepki verme- sini azaltabilmektedir. Örneğin, bir şirketin olumsuz bir durumu kamuoyuna yansımadan önce, kendisinin açıklaması markanın şeffaflık ve sorumluluk algısını güçlendirebilir. Gök gürültüsünü çalmak, kriz anında inisiyatifi ele almak için etkili bir yöntemdir. Bu stratejinin başarılı olabilmesi için doğru zamanlama, şeffaflık ve samimi bir üslupla hareket et- mek önemlidir. Ayrıca, bu teknik, rakiplerin veya medyanın durumu manipüle etme olasılığını da azal- tabilir, çünkü ilk açıklamayı yapan taraf, mesajı kontrol etme avanta- jına sahip olmaktadır6. Gözde Taraf Etkisi Bireylerin toplumdaki çoğunluk veya baskın görüşlere katılma eği- limini ifade etmektedir. Bu etki, insanların bir rekabetin kazanan tarafına destek verme ya da ço- ğunluğun karar ve davranışlarına uyum sağlama isteğiyle tanımlan- maktadır. Toplumda geniş bir des- 6 Laura M. Arpan, Michael C. Raney, ve Amara Graf. “Stealing Thunder: An Analysis of the Effects of Proactive Disclosure of Crisis Information.” Public Relations Review, Vol:29, No:3, 2003, s. 217-234. 7 Rüdiger Schmitt-Beck. Bandwagon Effect. https://www.oxfordbibliographies.com/display/ document/obo-9780199756841/obo-9780199756841-0113.xml. Erişim: 21 Kasım 2024. tek kazanan tercihler, daha fazla destek görme eğilimindedir. Buna karşılık, azınlıkta kalan ya da ze- min kaybeden tercihler, destekçi kaybetme riskiyle karşılaşabilir. Gözde Taraf Etkisi, kamuoyu al- gılarının kendini gerçekleştiren bir kehanet özelliği taşıdığı fikrini barındırmaktadır. Bu etkinin güç- lenmesinde medya ve kamuoyu anketleri önemli bir rol oynamak- tadır.7 Gri Propaganda Gri propaganda, mesajın kaynağı- nın belirsiz olduğu ve gerçek ile ya- lanın karıştığı bir propaganda tü- rüdür. Bu tür propagandada, bilgi doğruluğu ve yanlışlığı arasındaki sınırlar bulanıklaştırılır, böylece alıcılar hangi bilginin doğru oldu- ğunu ayırt etmekte zorlanır. Gri propaganda da genellikle anonim kaynaklardan gelen, rivayet olarak aktarılan bilgiler yer alır ve olay- lar, istenilen doğrultuda çarpıtıla- rak sunulur. Bu yöntem, özellikle medya ve haber araçları üzerin- den geniş kitlelere ulaştırılır. Kitle iletişim araçlarına güvenen birey- ler, mesajın kaynağını sorgulama- dan kabul edebilir ve bu da onları manipülasyona açık hale getirir. Gri propaganda, çoğu zaman hal- kı belirli bir görüş veya davranışa yönlendirme amacı güder, bu da G 70 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ onu en tehlikeli propaganda şekil- lerinden biri yapmaktadır8. Grup Düşüncesi Grup düşüncesi, bir grup içinde üyelerinin bireysel görüşlerinden çok, grup içindeki uyum ve fikir birliğini sağlama eğiliminin bas- kın olduğu bir psikolojik durumu ifade etmektedir. Bu durumda, grup üyeleri karşılaştıkları sorun- ları çözmek veya karar almak için farklı görüşleri dikkate almak yeri- ne grup içindeki huzuru ve uyumu koruma amacı gütmektedir. So- nuç olarak, kritik düşünme bece- rileri zayıflamakta ve grup yanlış veya hatalı kararlara varmaktadır. Grup düşüncesinin başlıca sebep- leri arasında, baskıcı liderlik, grup üyeleri arasındaki homojenlik ve dışarıdan gelen eleştirilerin yok- luğu yer almaktadır. Bu olgu, özel- likle karar verme süreçlerinde po- tansiyel olarak tehlikeli ve zararlı sonuçlar doğurmaktadır9. Gündem Gündem veya ajanda, belirli bir dönemde bir grup, organizasyon veya toplumun odaklandığı ko- nuların ve önceliklerin listesidir. Gündem toplantılar, konferanslar veya politik süreçler gibi yapısal ortamlarda, katılımcıların üzerin- de tartışacakları, karar verecekleri 8 Nuri Paşa Özer. “Propagandada Yöntemler, Araçlar ve Bir Propaganda Modeli Olarak; Herman ve Chomsky Propaganda Modeli.” Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, Cilt 1, Sayı 1, 2019, s. 15-30. 9 Irving Janis. Victims of Groupthink: A Psychological Study of Foreign-Policy Decisions and Fiascoes. Boston: Houghton Mifflin, 1972. 10 Peter Bachrach ve Morton S. Baratz. “Two Faces of Power.” The American Political Science Review, Cilt 56, Sayı 4, 1962, s. 947-952. ve eyleme geçecekleri temel mese- leleri belirlemektedir. Gündemin hazırlanması, organizasyonel et- kinliklerin ve sosyal süreçlerin dü- zenli bir şekilde ilerlemesini sağla- maktadır. Gündem belirleme aynı zamanda medya, politikacıların ve sosyal grupların toplumda hangi konuları ön plana çıkaracaklarını seçmelerine yardımcı olmaktadır. Medyada gündemin belirlenmesi, kamuoyunun düşüncelerini şekil- lendiren önemli bir faktördür10. Gündem Yönetimi Gündem yönetimi, belirli bir so- runun veya konunun toplumda nasıl tanımlandığı, tartışıldığı ve bu konuların nasıl önceliklendi- rilip yönetildiği ile ilgili süreçleri kapsamaktadır. Gündem yöne- timi, medya, politikacılar, sivil toplum kuruluşları ve kamuoyu tarafından şekillendirilmektedir. Bu süreç, toplumun dikkatini çe- ken sorunların belirlenmesi ve bu sorunların nasıl ele alınacağı konusunda kamu politikalarının oluşturulması aşamalarını içer- mektedir. Gündem yönetimi, bir sorunun toplumda öne çıkmasını ve bu sorunun çözümüne yönelik politikaların geliştirilmesini sağ- lamaktadır. Sorunlar ve gündem yönetimi arasındaki ilişki, bir so- G STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 71 runun gündem haline gelmesi ve bu sorunun çözümünde etkili po- litikaların geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Gündem yönetimi, sorunların toplumsal algısını şekillendirmekte ve han- gi sorunların çözüm beklediğini belirlemektedir. Aynı zamanda, sorunların çözüme kavuşturul- ması için gerekli olan kaynakların ve politikaların belirlenmesine de katkıda bulunmaktadır11. Güven Bir kişi, grup veya kurumun ge- lecekteki davranışları veya per- formansları konusunda beklenti oluşturma durumudur. İnsanlar arasındaki güven, uzun vadeli ilişkilerin temellerinden biridir ve bireylerin birbiriyle etkili bir şe- kilde iletişim kurmasına, iş birliği yapmasına ve güvenli bir sosyal ortamda yaşamasına olanak tanı- maktadır. Bir kişi veya kurum gü- ven kazanmak için tutarlı davran- malı, sözünde durmalı ve empati gösterebilmelidir. Güvenin kırıl- ması, sosyal bağları ve organizas- yonel yapıları ciddi şekilde zayıf- latabilmektedir. Güven; ekonomi, politika, psikoloji, sosyal bilimler gibi birçok disiplinde önemli bir araştırma konusudur12. 11 John W. Kingdon. Agendas, Alternatives, and Public Policies. 2nd ed. New York: Longman, 2003. 12 Mayer, Roger C., James H. Davis, ve F. David Schoorman. “An Integrative Model of Organizational Trust.” Academy of Management Review, Cilt 20, Sayı 3, 1995, s. 709-734. 13 Mayer Roger C. and Michael B. Gavin. “Trust in Management and Performance: Who Minds the Shop While the Employee’s Away?”, Academy of Management Journal, 48, no. 5, 874-888. Güvenilirlik Güvenilirlik, bir bireyin, kuru- mun ya da kaynağın doğru bilgi sağlama, sözüne sadık kalma ve dürüstlük gösterme kapasitesidir. Bu özellik, güven kurma sürecin- de önemli bir bileşendir çünkü bireyler güvenilir olarak gördük- leri kaynaklardan bilgi almakta ve kararlar alırken bunlara dayan- maktadır. Güvenilirlik, profesyo- nel ilişkilerde, medya ve akademik alanda özellikle önemlidir çünkü doğruluk ve şeffaflık beklenti- si mevcuttur. Güven duygusunu oluşturan faktörlerden biri olarak güvenilirlik, kişisel güvenin yanı sıra kurumsal güvenin temelini atmaktadır. Bir kaynağın güveni- lir olabilmesi için sürekli ve tutarlı bir şekilde doğru ve güvenilir bilgi sağlaması gerekmektedir13. H 72 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Hh Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü H STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 73 Hh Haber Haber, toplumu bilgilendirme, yönlendirme ve bilinçlendirme işlevi gören, güncel olaylar, ge- lişmeler ve durumlar hakkında doğruluk, tarafsızlık ve hız ilkele- ri doğrultusunda hazırlanan bilgi akışıdır. Genellikle gazetecilik ve kitle iletişim araçları aracılığıyla yayılan haber, kamu yararına hiz- met eden önemli bir bilgi kaynağı- dır. Haberin yalnızca bilgi verme işleviyle sınırlı kalmadığı; aynı zamanda toplumu yönlendirme, kamuoyu oluşturma ve demokra- tik süreçlere katkıda bulunma gibi rolleri de üstlendiği kabul edil- mektedir. Haberin temel unsur- ları arasında kim, ne, nerede, ne zaman, neden ve nasıl sorularına yanıt vermek yer almaktadır. Bu unsurlar, haberin doğruluğunu ve 1 Fatma Nisan ve Eylem Şentürk Kara. Haberde İçerik Çözümlemesi. Akademisyen Kitabevi, 2019. 2 Denis Mcquail. McQuail’s Mass Communication Theory. Sage Publ., Los Angeles, 2012. güvenilirliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir1. Haber Eşitsizliği Haber eşitsizliği medya içerikleri- nin üretimi, dağıtımı ve tüketimi süreçlerinde ortaya çıkan denge- sizlikleri ifade etmektedir. Bu kav- ram, belirli toplumsal grupların, coğrafi bölgelerin veya konuların medyada yeterince temsil edilme- mesi ya da bazı grupların, konu- ların aşırı temsil edilmesi durum- larını kapsamaktadır. Toplumun farklı kesimleri, ihtiyaç duyduk- ları bilgiye erişimde eşitsizlikler yaşayabilmekte ve bu da kamu- oyunun oluşumunda dengesiz- liklere yol açabilmektedir. Haber eşitsizliği, demokratik toplumlar için önemli bir sorundur çünkü bilginin adil ve dengeli dağılımı, bilinçli bir kamuoyunun oluşumu için kritiktir. Dijital medya ve in- ternetin yükselişiyle birlikte, bil- giye erişim imkânları artmış olsa da, dijital uçurum denilen olgu nedeniyle herkes bu imkânlardan eşit şekilde faydalanamamaktadır. Özellikle düşük gelirli veya kırsal bölgelerde yaşayan bireyler, inter- net erişimi ve dijital okuryazarlık konularında dezavantajlı durum- da olabilmektedir2. Haber Formatında Reklam Haber formatında reklam, bir rek- lamın haber makalesi formatında H 74 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ sunulduğu bir reklam türüdür. Genellikle bir ürün, hizmet veya marka hakkında bilgi verirken geleneksel reklamcılığın aksine, okuyucuyu bir haber içeriği gibi yönlendirmektedir. Bu tür reklam- lar, hedef kitleyi daha az rahatsız edici bir şekilde bilgilendirmeyi ve eğlendirmeyi amaçlamaktadır. Gazete, dergi veya dijital platform- larda yer almakta ve haber benzeri bir formatta yazıldıkları için daha doğal ve ikna edici olmaktadırlar. Şeffaflık eksikliği, izleyicinin ya- nıltılmasına yol açabileceğinden doğru şekilde etiketlenmesi gerek- mektedir3. Haber Kupürü Bir gazete veya dergide yayımlan- mış haberin, belirli bir olay, konu veya kişi hakkında kesilmiş ve saklanmış parçasıdır. Haber ku- pürleri, özellikle medya analizi ve halkla ilişkiler çalışmalarında önemli veri kaynaklarıdır; geçmiş- teki olaylar, kamuoyunun tepkisi ve medya temsilleri hakkında bilgi verir. Medya takibi ve arşiv çalış- maları için sıkça kullanılmakta- dır4. 3 Abdullah Okumuş, Naim Çetintürk ve Eyüp Çetin. “Geleneksel ilan ve advertorial (tanıtıcı reklam) uygulamalarının reklam ve reklamı yapılan ürünün algısına ilişkin değerlemelerinin faktör analizi temelli incelenmesi”, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi. Vol: 40 No:2, 2010, s. 176-194. 4 Gregory A. Borchard (ed.). Encyclopedia of Journalism. 2. Baskı, SAGE Publications, Thousand Oaks, 2022. 5 Journalism Fandom. Wire service. https://journalism.fandom.com/wiki/Wire_service Erişim: 21 Kasım 2024. 6 Edward S. Herman ve Noam Chomsky. Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media. New York, Pantheon Books,1988. Haber Servisleri Medya kuruluşlarına haber rapor- ları sağlayan ve ayrıca haber ajans- ları, haber kooperatifleri ve haber hizmetleri olarak da adlandırılan servislerdir. Medya kuruluşları tarafından çok az veya hiç düzen- leme gerektirmeden kullanılacak haber makalelerini, sunuşları ve diğer materyalleri hazırlarlar. Bazı haber servisleri ayrıca fotoğraflar, bilgi grafikleri ve yayın raporları gönderirler5. Habersiz Kalabalık Bu terim, genellikle toplumsal ha- reketler, protestolar veya kamu- ya açık etkinliklerde kullanılan bir kavramdır ve katılımcıların, eylemlerinin amacından veya so- nuçlarından habersiz olmalarını ifade eder. Habersiz kalabalıklar, bazen bilinçli olarak hareket et- meyen veya manipüle edilen top- luluklar olarak tanımlanabilir. Bu kavram, kitlesel iletişim araçla- rının ve liderlerin kamuoyu üze- rinde oluşturduğu etkiyi, özellikle toplulukları belirli bir amaca yön- lendirme gücünü tartışmak için kullanılmaktadır6. H STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 75 Haber Sunucusu/Spiker Canlı bir radyo veya televizyon programı sunan ve başkalarının raporlarını tanıtan kişidir. Sunu- cular, izleyicilere veya dinleyicile- re bilgi aktarma, konukları tanıt- ma ve programın akışını yönetme görevlerini üstlenir7. Haber Yönetimi Haber yönetimi, medya kuruluş- larının haber içeriklerinin plan- lanması, oluşturulması, düzen- lenmesi ve dağıtılması süreçlerini kapsayan kapsamlı bir yönetim disiplinidir. Bu süreç, haberlerin toplanmasından yayınlanmasına kadar olan tüm aşamaları içer- mekte ve medya kuruluşlarının etkin ve verimli bir şekilde çalış- masını sağlamaktadır. Haber yö- netimi sürecinin etkin bir şekilde yürütülmesi, medya kuruluşları- nın güvenilirliklerini ve itibarla- rını korumaları açısından hayati öneme sahiptir. Ayrıca, bu süreç, kamuoyunun doğru ve tarafsız bilgiye erişimini sağlayarak, de- mokratik toplumların işleyişine katkıda bulunmaktadır8. Hacklemek Hacklemek, bir bilgisayarın başka bir bilgisayara veya veri sistemi- ne yetkisiz erişim sağlamak için 7 Cambridge Dictionary. Announcer. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/announcer Erişim: 21 Kasım 2024. 8 Denis Mcquail. McQuail’s Mass Communication Theory. Sage Publ. Los Angeles: 2012. 9 Marcel Danesi. Dictionary of Media and Communication. Routledge, 2009. 10 A.g.e. kullanılması olarak tanımlanır9. Bilgisayar korsanlığı ile stratejik iletişim arasındaki ilişki, güvenlik ve kriz yönetimi için önemlidir. Stratejik iletişimde bilgisayar kor- sanlığı olaylarını ele almak, kriz yönetimi yapmak ve itibar yöne- timi için kullanılmaktadır. Ayrıca, bilgisayar korsanlarına yönelik al- gıyı değiştirmeye ve bilgilendirme yapmaya önem vermek gereklidir. Hafif, Orta ve Ağır İzleyiciler TV izlemenin miktarı ve doğası- na ilişkin yapılan araştırmalara göre günde iki saat ve daha az TV izleyenler hafif izleyiciler; günde iki ile üç saat TV izleyenler orta izleyiciler; dört saat ve daha fazla izleyenler ise ağır izleyiciler olarak sınıflandırılmaktadır10. Hakikat Ötesi Çağ Hakikat ötesi çağ nesnel gerçekle- rin, kamuoyunu şekillendirmede ve toplumsal karar alma süreçle- rinde etkisinin azaldığı, duygusal çağrışımlar ve kişisel inançların ön plana çıktığı bir dönemi ifade eder. Bu kavram, 21. yüzyılda özel- likle siyaset ve medya alanında yaygınlaşmış ve giderek daha faz- la kullanılan bir terim haline gel- miştir. Oxford Dictionaries, 2016 H 76 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ yılında “hakikat ötesi” (post-truth) kelimesini yılın kelimesi olarak se- çerek, bu kavramın önemini vur- gulamıştır. Hakikat ötesi çağda, nesnel gerçeklerden ziyade kişisel inançlara ve duygusal tepkilere dayalı anlatıların toplum üzerinde daha etkili olduğu görülmektedir11. Halkla İlişkiler Ajansı Halkla ilişkiler ajansı ya da firma- sı, başka bir kuruluş tarafından belirli hizmetleri sağlamak üzere kiralanan bir şirkettir. Ajanslar, müşterinin itibarını ve kamuoyu ile ilişkilerini geliştirmeye yar- dımcı olur. Hizmetler, yıllık büyük kampanyaların planlanması ve uygulanması ve üst düzey danış- manlık sağlanması gibi stratejik ve yönetimsel hizmetlerden, ha- ber bültenleri ya da basılı tanıtım materyalleri hazırlanması gibi daha taktiksel hizmetlere kadar uzanabilmektedir12. Halkla İlişkiler Departmanı Halkla ilişkiler departmanları bir organizasyonun halkla ilişkiler işlevinden sorumlu birimlerdir. Şirketler, kar amacı gütmeyen ku- ruluşlar, dini gruplar, devlet ku- rumları ve üniversiteler gibi birçok farklı türde kuruluş, halkla ilişki- ler faaliyetleri yürütmektedir. Bazı 11 James E. Grunig, ve Todd Hunt. Managing Public Relations. New York, Holt, Rinehart & Winston, 1984. 12 Robert L. Heath. Encyclopedia of Public Relations. SAGE Publications, 2013. 13 A.g.e. 14 James E. Grunig, ve Todd Hunt. Managing Public Relations. New York, Holt, Rinehart & Winston, 1984. halkla ilişkiler firmalarının kendi departmanları da bulunmaktadır. Departman büyüklüğü, kurumun büyüklüğü ve halkla ilişkilerin algılanan önemi ile ilişkilidir. Her ne kadar departmanların eğilimi daha küçük boyutlara doğru olsa da, etkili olabilmeleri için depart- manların üst yönetimle yakın iliş- kiler kurması önemlidir13. Halkla İlişkiler Modeli Halkla ilişkiler alanında önemli bir kavram olup, James E. Grunig ve Todd Hunt tarafından 1984 yı- lında geliştirilmiştir. Bu model, halkla ilişkiler uygulamalarını dört farklı yaklaşımla sınıflandı- rarak, iletişim stratejilerinin nasıl işlediğini ve kuruluşların hedef kitleleriyle nasıl etkileşimde bu- lunduğunu açıklar. Modeller şun- lardır: Basın Ajansı/Propaganda Modeli, Kamuoyu Bilgilendirme Modeli, İki Yönlü Asimetrik Mo- del, İki Yönlü Simetrik Model. Bu dört model yardımıyla halkla iliş- kilerin nasıl uygulandığı ve ku- ruluşların kitleleriyle ilişkilerini nasıl yönettiği temel bir çerçeve ile sunulur14. Halktan Biri Bir topluluk veya kitle içerisinde yer alan, belirli bir grup veya or- H STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 77 ganizasyonla doğrudan ilişkisi ol- mayan bireyleri ifade eder. Bu te- rim, bir kuruluşun veya markanın hedef kitlesinin bir parçası olarak algılanan, ancak organizasyonun resmi iletişim kanalları dışında kalan, sıradan bireylerin rolünü ve önemini vurgular. Halktan biri, genellikle geniş kitlelerin görüş- lerini, duygularını ve ihtiyaçlarını temsil eder ve bu nedenle stratejik iletişim planlarının geliştirilme- sinde kritik bir unsur olarak kabul edilir. Halktan biri, özellikle sos- yal medyanın ve dijital iletişimin yükselmesiyle birlikte daha fazla görünürlük kazanmıştır. Artık bireyler, markalar ve kuruluşlar hakkında yorum yapma, dene- yimlerini paylaşma ve toplumsal meseleler üzerinde etki yaratma fırsatına sahipler. Bu durum, halk- la ilişkiler uzmanlarının, halktan bireylerin görüşlerini dinlemeleri ve bu geri bildirimleri stratejik ile- tişim süreçlerine entegre etmeleri gerektiğini gösterir. Böylece, kuru- luşlar halkla daha etkili bir şekilde etkileşimde bulunabilir ve itibar- larını yönetebilirler15. Hayalet Kamu Belirli bir topluluk veya grup hak- kında mevcut olan yanlış ya da abartılı algılara dayanarak oluş- 15 James E Grunig, ve Todd Hunt. Managing Public Relations. New York, Holt, Rinehart & Winston, 1984. 16 Donald L. Shaw, David H. Weaver ve Maxwell E. McCombs. Communication and Democracy: Exploring the Intellectual Frontiers in Agenda-Setting Theory. Mahwah, NJ, Lawrence Erlbaum Associates, 2001. turulan bir kavramdır. Bu terim, genellikle kamuoyunun belirli bir mesele hakkında yanıltıcı bilgi- lere ya da yanlış anlamalara sa- hip olduğunu ifade eder. Hayalet kamu, belirli bir grup veya birey- lerin görüşlerinin, hislerinin veya ihtiyaçlarının, gerçekte var olan kamuoyunu temsil etmeyen, ku- rumsal ya da medya odaklı algılar üzerinden oluşturulmasını anlatır. Hayalet kamu kavramı, halkla iliş- kiler uzmanlarının ve iletişim stra- tejistlerinin, gerçek kamuoyunu yansıtacak şekilde iletişim stra- tejileri geliştirmeleri gerektiğini vurgular. Hayalet kamu, genellik- le medyanın ya da sosyal medya platformlarının bir konuyu nasıl çerçevelediği ve halkın bu çerçe- veden nasıl etkilendiği ile ilgilidir. Sonuç olarak, halkla ilişkiler pro- fesyonelleri, hayalet kamu algıla- rını aşmak ve gerçek, temsil edici bir kamuoyunu anlamak için daha fazla veri ve geri bildirim toplama- ya yönelmelidir16. Hayalet Yazar Kitap, senaryo, konuşma, makale, şarkı, blog, hikâye gibi metinleri başkası adına yazması için kirala- nan kişidir. Hayalet yazarların, ka- tılımları fark edilmediğinde daha etkili olduğu kabul edilmektedir. H 78 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Hayalet yazarlığın yazılı olma- yan bir kuralı da hayalet yazarın anonim kalmasıdır. Genel olarak, hayalet yazarlar belirli bir konuş- macı veya konuşma ile kamuoyu önünde özdeşleştirilmemelidir17. Hayalet Yazı Hayalet yazı, genellikle profesyo- nel bir yazarın, bir başkası adına yazdığı yazının o kişinin adıyla yayınlanmasıdır. Profesyonel veya “hayalet yazar”ın, becerilerini o ki- şiye ödünç vermesi durumudur18. İngilizcede “Ghostwriting” olarak kullanılan hayalet yazı, halkla ilişkiler ve siyasi iletişim de dahil olmak üzere birçok iletişim mesle- ğinin köklü bir parçasıdır. Hedef Kitle Kategorizasyonu Kitle kategorizasyonu, bir marka veya işletmenin hedef kitlesini ortak özellik ve davranışlara göre farklı gruplara ayırma sürecidir. Bu, demografik kriterler (yaş, cin- siyet, gelir düzeyi), coğrafi kriterler (konum), psikografik kriterler (ilgi alanları, yaşam tarzı), davranışsal kriterler (ürün kullanımı, sada- kat) ve sosyo-ekonomik kriterler (statü, harcama alışkanlıkları) 17 Cambridge Dictionary. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ghostwriter Erişim: 21 Kasım 2024. 18 Robert L. Heath. Encyclopedia of Public Relations. SAGE Publications, 2013. 19 Target Audience: Why to Define It, How to Classify and Segment It. https://altcraft.com/glossary/ target-audience-why-to-define-it-how-to-classify-and-segment-it Erişim: 21 Kasım 2024. 20 www.bbc.co.uk. 2024. https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zg24frd/revision/3 Erişim: 21 Kasım 2024. 21 www.comm.pitt.edu. 2024. https://www.comm.pitt.edu/oral-comm-lab/audience-analysis Erişim: 21 Kasım 2024. gibi faktörleri içermektedir. Mar- kalar, kitleyi kategorize ederek müşteri ihtiyaç ve beklentilerini daha iyi anlayabilir, böylece daha hedefe yönelik ve etkili pazarlama stratejileri geliştirebilir. Bu süreç, başarılı pazarlama kampanyaları- nın planlanması ve uygulanması açısından büyük önem taşımak- tadır19. Hedef Kitlenin Cevabı Kitle tepkisi, hedef kitlenin bir pa- zarlama kampanyasına, reklama, içeriğe veya etkinliğe verdiği tep- kileri ve etkileşimleri ifade eder. Bu tepkiler duygusal, davranışsal, veriye dayalı, geri bildirim odaklı veya anket yoluyla elde edilmiş olabilir ve pazarlamacıların çaba- larının başarısını ve etkisini anla- malarına yardımcı olur20. Hedef Kitlenin Yorumu Kitle yorumlaması, bireylerin kültürlerine, deneyimlerine ve bağlamlarına dayalı olarak içeri- ği nasıl anladıkları ve anlamlan- dırdıklarıdır. Kültürel geçmiş ve kişisel deneyimler gibi faktörler, pazarlama ve iletişim stratejilerin- de önemli olan bu yorumlamayı etkilemektedir21. H STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 79 Hedef Kitle Bir iletişim kampanyası, pazar- lama stratejisi veya halkla ilişki- ler faaliyeti için belirlenen, belirli özelliklere veya niteliklere sahip olan bireyler veya gruplardır. He- def kitle, iletişimin mesajının, ürünün veya hizmetin en etkili bir şekilde ulaşmasını sağlamak amacıyla tanımlanır ve genellik- le demografik (yaş, cinsiyet, gelir düzeyi), psikografik (ilgi alanları, değerler) ve davranışsal (alışveriş alışkanlıkları, medya tüketimi) kriterlere dayanarak segment- lere ayrılır. Hedef kitleyi doğru bir şekilde belirlemek, stratejik iletişimin başarısı için kritik bir adımdır. Çünkü iletişim mesajları, hedef kitleye göre şekillendirilir ve özelleştirilir. Hedef kitlenin ih- tiyaçları, beklentileri ve davranış- ları hakkında derinlemesine bilgi sahibi olmak, etkili bir iletişim planı geliştirmek ve hedeflenen sonuçlara ulaşmak için gereklidir. Bu nedenle, hedef kitle analizleri, anketler ve pazar araştırmaları gibi araçlar kullanılarak yapılır. Doğru tanımlanmış bir hedef kitle, kuruluşların iletişim faaliyetlerini daha verimli hale getirir, kaynak- ların israfını azaltır ve geri dönüş- leri artırır22. 22 Philip Kotler, ve K. L. Keller. Marketing Management. 15th ed. Upper Saddle River, NJ, Pearson, 2016. Hekaton Hekaton kavramı genellikle tek- noloji ve yazılım geliştirme alan- larında bir etkinlik formatını ifa- de etmektedir. Kelimenin kökeni “hack” ve “marathon” kelimele- rinin birleşiminden gelmektedir. “Hack” kelimesi, yaratıcı çözümler üretmek anlamında kullanılırken, “marathon” kelimesi etkinliğin yoğun temposunu vurgulamak- tadır. Hackathon terimi ilk kez 1999 yılında ortaya çıkmıştır ve o zamandan beri özellikle teknolo- ji dünyasında popülerlik kazan- mıştır. Hackathonlar, bireylerin veya takımların belirli bir zaman dilimi içerisinde, genellikle 24 ila 48 saat arasında, yoğun bir şekil- de çalışarak yenilikçi çözümler, prototipler veya projeler geliştir- diği etkinliklerdir. Bu etkinlikler genellikle yaratıcı bir atmosferde, teknoloji, yazılım geliştirme, ürün tasarımı ve problem çözme bece- rilerini teşvik etmek amacıyla dü- zenlenmektedir. Amaç, hızla bir fikir geliştirerek somut bir çıktıya dönüştürmektir. Hesap Verilebilirlik Bir kişi veya kuruluşun, eylemleri, kararları ve sonuçları hakkında sorumlu tutulma durumunu ifade eder. Bu kavram, özellikle kamu sektörü, işletmeler ve sivil toplum H 80 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ kuruluşları gibi alanlarda önemli bir yere sahiptir. Hesap verilebi- lirlik, bir kuruluşun şeffaflık ilke- lerine dayalı olarak, paydaşlarına, kamuoyuna ve ilgili tüm taraflara karşı duyduğu sorumluluğu yan- sıtır. Bu bağlamda, hesap verilebi- lirlik, etkili yönetim ve etik uygu- lamalar açısından kritik bir unsur- dur. Hesap verilebilirlik, iletişim alanında, özellikle halkla ilişkiler uygulamalarında, kuruluşların hedef kitleleriyle olan ilişkilerin- de şeffaf ve dürüst bir iletişim kurmasını gerektirir. Kurumlar, kamuoyunun beklentilerine uy- gun olarak hareket etmeli ve faa- liyetlerinin sonuçlarını açıklaya- rak güven oluşturmalıdır. Ayrıca, hesap verilebilirlik, bir kuruluşun veya yöneticinin performansının değerlendirilmesine olanak tanır; bu da sürekli iyileşme ve toplum- sal güvenin artırılması açısından önemlidir. Özetle hesap verilebi- lirlik, bir kuruluşun itibarını art- tıran, paydaşlarıyla güven ilişkisi kurmasını sağlayan ve etkin bir iletişim stratejisinin temelini oluş- turan bir ilkedir23. Hibrit Savaş Geleneksel askeri güç ile asimetrik taktiklerin birleşimiyle gerçekleş- tirilen bir çatışma biçimini ifade etmektedir. Bu tür bir savaş, siber 23 Mark Bovens, Robert E. Goodin, ve Thomas H. G. Ravindran. The Oxford Handbook of Public Accountability. Oxford, Oxford University Press, 2014. 24 Martin C. Libicki. “Conquest in Cyberspace: National Security and Information Warfare.”.Cambridge University Press, Cambridge, 2007. 25 A.g.e. saldırılar, propaganda, dezenfor- masyon ve ekonomik baskı gibi çeşitli yöntemleri içerebilir. Hibrit savaşın temel özellikleri arasında, düşman hedeflerini sadece askeri güçle değil, aynı zamanda bilgi ve iletişim stratejileriyle de zayıflat- ma yer almaktadır. Bu bağlamda, stratejik iletişim önemli bir rol oynamaktadır; çünkü bilgi akışı, kamuoyunun algısı ve düşmanın karar alma süreçleri üzerinde be- lirleyici bir etkiye sahiptir. Hibrit savaş, modern çatışmalarda kar- maşık bir yapı sunarak, devletler ve gruplar arasında yeni bir güç dengesi oluşturmaktadır24. Hibrit Tehdit Geleneksel askeri güç ile asimet- rik savaş yöntemlerinin bir ara- da kullanıldığı, karmaşık ve çok yönlü bir tehdit modelini ifade etmektedir. Hibrit tehditler, devlet ve devlet dışı aktörler tarafından ortaya konan çeşitli stratejilerin, örneğin siber saldırılar, propa- ganda, ekonomik baskılar ve terör eylemleri gibi, entegre bir biçimde kullanılmasıyla şekillenir. Bu teh- ditler, yalnızca askeri araçlarla de- ğil, aynı zamanda bilgi ve iletişim stratejileriyle de desteklenir25. H STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 81 Hiper Gerçeklik Hiper gerçeklik (hyperreality), postmodern teoriye özgü bir kav- ram olup, gerçeklik ile simülasyon arasındaki sınırların bulanıklaş- ması ve gerçeğin yerini simülas- yonların alması durumunu ifade etmektedir. Hiper gerçeklik kav- ramı Fransız sosyolog ve filozof Jean Baudrillard tarafından ge- liştirilmiştir ve medya ve iletişim araçları aracılığıyla üretilen simü- lasyonların, modern toplumların gerçeklik algısını nasıl şekillen- dirdiğini incelemektedir. Baudril- lard’a göre hiper gerçeklik, modern toplumlarda gerçekliğin temsil edilme biçimlerinin özgün gerçek- liğin yerini alması ve insanların bu temsilleri gerçek olarak algılaması sürecini tanımlamaktadır. Bu du- rumda, bireyler, gerçek deneyim- ler ile simüle edilmiş deneyimler arasında ayrım yapmakta zorlan- maktadır. Baudrillard, bu durumu “gerçeğin kaybı” olarak nitelendir- mekte ve modern toplumun simü- lasyonlar tarafından yönetildiğini savunmaktadır. Hiper gerçeklik, gerçekliğin temsil edilme biçim- lerinin artık gerçekliğin kendisin- den daha önemli hale geldiği bir dünyayı tanımlamaktadır26. Hiper Metinsellik Hiper metinsellik (hypertextua- lity), dijital ve edebi teoride önemli 26 Jean Baudrillard. Simulacra and Simulation. The University of Michigan Press, Ann Arbor, 1994. 27 George P Landow. Hypertext 3.0 : Critical Theory and New Media in an Era of Globalization. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 2006. bir kavram olup, metinlerin doğ- rusal olmayan bir yapıda birbiri- ne bağlanmasını ve okuyucunun metinler arasında serbestçe ge- zinebilmesini ifade etmektedir. Hiper metinsellik, özellikle dijital teknolojinin gelişmesiyle birlikte yaygınlaşmıştır. Hiper metinsel- lik, okuyucunun pasif bir alıcı ol- maktan çıkıp metinle etkileşime geçen aktif bir katılımcı haline gel- mesini sağlamaktadır. Bu durum, metinlerin yorumlanma biçimini kökten değiştirmekte ve çoklu an- lam katmanlarının ortaya çıkma- sına olanak tanımaktadır. Hiper metinsellik, sadece metinler arası bağlantıları değil, aynı zamanda metinlerin yapısını, biçimini ve tü- ketilme biçimini de dönüştürmek- tedir. Özellikle dijital çağda, hiper metinsellik, bilginin sınırsız ve di- namik bir ağ içinde nasıl organize edildiğini ve tüketildiğini anlamak için kilit bir kavram haline gelmiş- tir27. Hissedar Değeri Kuramı Bir şirketin temel amacının, sahip- lerine (hissedarlarına) maksimum finansal değer yaratmak olduğu- nu savunan bir kuramdır. Bu ku- ram, şirketin stratejik kararlarının, hisse senedi değerini artırmaya yönelik olması gerektiği görüşüne dayanmaktadır. Hissedar Değeri Kuramı, özellikle 1980’ler ve son- H 82 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ rasında iş dünyasında büyük bir etki yaratmış ve kurumsal yöneti- min temel ilkelerinden biri haline gelmiştir. Bu kuramın arkasındaki temel mantık, şirketin kârının ve piyasa değerinin artırılmasının, yalnızca hissedarların çıkarlarını koruyarak, dolaylı yoldan diğer paydaşlara da (çalışanlar, müşteri- ler, toplum gibi) yarar sağlayacağı- dır. Yani, şirketin stratejik hedefi, hisse değerinin ve kârın artırılma- sıdır. Bu hedef doğrultusunda ya- pılan iletişim stratejileri, genellikle yatırımcı ilişkileri, finansal rapor- lama ve kurumsal itibar yönetimi gibi alanlarda yoğunlaşmakta- dır28. Hizmet Pazarlaması Hizmetlerin tanıtımı, satışı ve da- ğıtımı ile ilgili stratejilerin ve uy- gulamaların tümünü ifade eder. Ürün pazarlamasından farklı ola- rak, hizmet pazarlaması, somut ürünler yerine soyut hizmetlerin sunumu üzerine odaklanır. Hiz- metler, genellikle üretildiği anda tüketilen, depolanamayan ve ki- şisel etkileşim gerektiren özellik- lere sahiptir. Bu nedenle, hizmet pazarlaması, belirli zorluklar ve stratejiler gerektirir. Hizmet pa- zarlamasının temel özellikleri şunlardır: Soyutluk, Eşzamanlılık, Değişkenlik, Sahiplik Yokluğu. Hizmet pazarlaması, özellikle fi- nans, sağlık, eğitim, turizm ve da- 28 Milton Friedman. Capitalism and Freedom. University of Chicago Press, Chicago, 1962. 29 Valarie A Zeithaml ve Mary Jo Bitner. Services Marketing: Integrating Customer Focus Across the Firm. 7th ed. New York, McGraw-Hill, 2018. 30 gcs.civilservice.gov.uk. 2024. https://gcs.civilservice.gov.uk/about-us/what-we-do/ Erişim: 21 Kasım 2024. nışmanlık gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu bağ- lamda, hizmet pazarlaması, müş- teri deneyimini iyileştirmek, mar- ka bilinirliğini artırmak ve müşteri sadakatini sağlamak için çeşitli taktikler ve iletişim stratejileri ge- liştirmeyi içerir29. Hükûmet İletişim Servisi Hükûmetin yasama, vergilendir- me ve düzenleme ile birlikte dör- düncü gücü olarak kabul edilen iletişim, kamu kurumları arasın- daki bilgi alışverişinin yanı sıra kamu hizmetlerinin vatandaşlara daha etkin, hesap verebilir ve şef- faf sunulmasında etkilidir. Bu doğ- rultuda 1. Dünya Savaşı sonrasın- da ihdas edilen ve çağın gerekleri- ne göre reforme edilerek profesyo- nel bir yapıya kavuşan Hükûmet İletişim Hizmetleri (Government Communication Service - GCS) stratejik iletişimden kriz yöneti- mine, ülke markalamadan kurum- sal iletişime, dezenformasyonla mücadele de dâhil olmak üzere iletişimin tüm alanlarında hükû- met politikalarına ve hedeflerine yönelik profesyonel destek sağla- maktadır. Kuruluş aynı zamanda başarılı bir stratejik iletişim ve kriz iletişimi faaliyeti yürütmek üzere iletişim modelleri üzerinde çalışmakta ve bunları paydaşlara sunmaktadır30. İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 83 İi Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü İ 84 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ İi İçerik Analizi Belirli bir metin, konuşma veya iletişim biçimindeki içeriklerin sistematik olarak incelenmesi ve yorumlanması sürecini ifade eder. Bu yöntem, belirli temaların, kalıpların veya eğilimlerin belir- lenmesine yardımcı olur. Stratejik iletişimde, içerik analizi, hedef kitleye ulaşma ve mesajın etkisini değerlendirme açısından kritik bir araçtır. İçerik analizi, nicel ve nitel yöntemlerin birleşimini kullana- rak, veri toplama ve sonuçları ana- liz etme süreçlerini içerir1. İçerik Pazarlama Markaların veya işletmelerin he- def kitlelerine değerli, ilgi çekici ve tutarlı içerikler sunarak, bu içeriklerle potansiyel müşterileri çekmeyi, mevcut müşterilerle bağ 1 Earl Babbie. The Practice of Social Research. 14th ed., Cengage Learning, Belmont 2016. 2 Joe Rose, ve Robert McKee. Killing Marketing: How Innovative Businesses Are Turning Marketing Cost into Profit. New York, McGraw-Hill, 2017. kurmayı ve sonuç olarak ticari hedeflere ulaşmayı amaçlayan bir pazarlama stratejisidir. İçerik pa- zarlama, geleneksel reklamcılıkla kıyaslandığında daha uzun vadeli ve ilişki odaklı bir strateji sunar; çünkü içerik pazarlama sürecinde temel hedef, tüketicilerin sorunla- rını çözmek, ihtiyaçlarını karşıla- mak ve güvenlerini kazanmaktır. İçerik pazarlama, blog yazıları, videolar, infografikler, e-kitaplar, sosyal medya paylaşımları, pod- cast’ler ve e-posta bültenleri gibi çeşitli içerik formatlarında gerçek- leştirilebilmektedir. İçerik, yalnız- ca doğrudan satış yapmayı değil, aynı zamanda marka bilinirliği, müşteri sadakati ve sektörel otori- te inşa etmeyi de hedefler. Strate- jik iletişimde ise içerik pazarlama, markaların doğru mesajı doğru zamanda, doğru kanallarda ve doğru şekilde iletmek için en etkili araçlardan biridir2. İçerik Üreticisi Dijital ortamda bilgi, eğlence veya eğitim amaçlı içerik üreten birey- ler veya gruplar için kullanılan bir terimdir. Bu kişiler, blog yazıla- rı, videolar, podcast’ler ve sosyal medya paylaşımları gibi çeşitli formatlarda içerik yaratır. İçerik üreticileri, genellikle belirli bir niş veya kitleye hitap ederek marka bilinirliğini artırma, izleyici kitlesi oluşturma ve etkileşim sağlama İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 85 amacı güderler. Stratejik iletişim- de, içerik üreticileri, markaların mesajlarını iletmek ve hedef kitle ile etkileşim kurmak için kritik bir rol oynar3. İçsel Analiz İletişim alanında SWOT analizi iletişimin yürütülmesine ve so- nuçlarına ilişkin belirli faktörleri dikkate almaktadır. Bunun ya- nında, faaliyet gösterilen iletişim ortamını tanımlayan faktörleri de incelemektedir. İletişim alanında yapılan içsel analiz, kurumun du- rumunu ve çevresindeki önemli gruplarla olan ilişkisini anlamayı amaçlar ve dört faktörden oluş- maktadır: iletişimin yürütülmesi, paydaşlarla ilişkiler, kurumun ta- nımlanması ve kurumun itibarı4. İfade Dijital iletişimde, metinlere duy- gusal ton eklemek ve belirli duy- guları görsel olarak ifade etmek amacıyla kullanılan küçük gra- fik simgeler olan emojiler, sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları ve e-posta gibi platformlarda yay- gın şekilde kullanılmaktadır. Stra- tejik iletişimde emojiler, mesajın etkisini artırmak, hedef kitleyle samimi bir ilişki kurmak ve duy- gusal bağ oluşturmak için tercih edilmektedir. Markalar, pazar- 3 Burgess, J., and S. Green. YouTube: Online Video and Participatory Culture. Cambridge, Polity Press, 2019. 4 Robert L. Heath ve Winni Johansen. The International Encyclopedia of Strategic Communication. Wiley-Blackwell, 2018. 5 Everett M. Rogers ve D. Lawrence Kincaid. Communication Networks : Toward a New Paradigm for Research. New York, Free Press, 1988. lama stratejilerinde emojilerden faydalanarak hedef kitleye uygun duygusal mesajlar iletebilirler. Kültürel ve bağlamsal farklılıklar nedeniyle emojiler dikkatle kulla- nılmalı, olası yanlış anlamaların önüne geçilmelidir. İki Yönlülük İhtiyacı İki yönlülük ihtiyacı, iletişim ve sosyal psikoloji alanlarında önem- li bir kavramdır. İki yönlülük ihti- yacı, iletişimde hem göndericinin hem de alıcının aktif ve etkileşimli bir şekilde yer aldığı bir durumu ifade eder. Bu kavram sadece tek yönlü mesaj iletiminin ötesine geçer; burada, alıcılar da mesajın içeriği hakkında geri bildirimde bulunabilirler ve bu geri bildirim, mesajın yeniden şekillendirilme- sine ya da daha verimli bir şekilde iletilmesine olanak tanır. Bu tür bir iletişim, tarafların birbirlerinin görüşlerini, duygularını ve ihtiyaç- larını anlamasına olanak tanır ve daha sağlıklı bir diyalog ortamı yaratır. Medya şirketleri, iki yönlü iletişim anlayışını benimseyerek, izleyicilerden gelen geri bildirim- leri toplar ve içeriklerini buna göre şekillendirirler. Bu durum, medya içeriğiyle ilgili daha dinamik, katı- lımcı ve sürekli bir ilişki kurulma- sına olanak tanır5. İ 86 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ İletişim Kabiliyeti İletişim çalışmaları alanında sıkça tartışılmış olan iletişim kabiliyeti kavramının birden fazla tanımı bulunmaktadır. Akademisyen James McCroskey, iletişim kabi- liyetini yetenekler, performans ve etkililik odağında ele almıştır. İletişim alanında çalışan akade- misyen Brain Spitzberg'e göre bil- gi, yetenek ve motivasyon olmak üzere üç unsurdan oluşmaktadır. Spitzberg’e göre iletişim kabiliyeti, kişinin belirli bir hedefi gerçek- leştirme doğrultusundaki bilgisi, yeteneği ve motivasyonunu ifade etmektedir. Bu bağlamda, bilgi he- defi gerçekleştirme doğrultusun- da nasıl hareket edileceğinin bilin- mesine işaret etmektedir. Yetenek, hedefi gerçekleştirebilmek için gerekli yetkinlikler ve yetenekleri belirtmektedir. Motivasyon, bi- reyin hedef çerçevesinde bilgi ve yeteneğini ortaya koyma isteğini tanımlamaktadır. Yalnızca, söz konusu üç unsurun bir araya gel- mesiyle iletişim kabiliyeti tam ola- rak sağlanabilmektedir6. İletişim Kaygısı Başka kişi veya kişilerle gerçek veya öngörülen iletişim sebebiyle duyulan korku veya kaygıyı ifade etmektedir. İletişim kaygısının insanların çoğunluğunda karşı- 6 Mike Allen. The SAGE Encyclopedia of Communication Research Methods. 2017. 7 Saheed O. Adeyemi Adeyemo, Mutiu Adekunle Ganiyu, ve Rosli Bin Muhammad. “Assessing Communication Apprehension And Implication For Employability Among Mass Communication Students.”, IOSR Journal Of Humanities And Social Science, 2017, s. 78-84. laşılan bir durum olduğu kayde- dilmektedir. İletişim çalışmaları alanında akademisyen James C. McCroskey, iletişim kaygısını dört kategoride değerlendirmekte- dir. Bunlar, sürekli kaygı, bağlam kaynaklı kaygı, dinleyici kaynaklı kaygı ve durum kaynaklı kaygıdır. McCroskey’e göre, sürekli kaygı duyan insanlar, diğer insanlardan daha fazla iletişim kaygısı yaşa- maktadırlar. Bağlamsal kaygı ise resmiyet, belirsizlik, değişiklik ve benzeri durumlarda ortaya çıkan iletişim kaygısını ifade etmektedir. Bazı insanlar ise belirli bir dinleyi- ci kitlesi karşısında kaygı duyabil- mektedir. Dinleyici sayısı, statüsü ve benzeri unsurlar dinleyici kay- naklı kaygı açısından belirleyici olmaktadır. Durum kaynaklı kaygı ise söz konusu bağlam, zaman ve dinleyicinin yarattığı durumun se- bep olduğu iletişim kaygısını ifade etmektedir7. İletişim Kazası Bir tehlike ile ilişkilendirilen ola- ğan işleyiş ve faaliyetlerde, acil durumla sonuçlanma olasılığı bu- lunan bir sapma olarak tanımlan- maktadır. Medya ve iletişim bağla- mında ise kaza, kaynak ve hedef kitle arasındaki kanalın doğru seçilmemesi halinde ortaya çıkan olumsuz durumu ifade etmekte- dir. Bu tür kazaların sonuçları, kişi İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 87 veya kurum imajının zedelenme- si, manevi ve hatta maddi kayıplar olabilmektedir. Özellikle Web 2.0 ve Web 3.0 teknolojilerinin sağla- dığı bilgiye hızlı ve kolay erişim avantajı, dikkatsiz kullanıldığın- da ilgili mesajın yanlış kitlelere ulaşması, kişisel veri ihlalleri veya hırsızlık gibi çeşitli iletişim kazala- rına neden olabilmektedir8. İletişim Okuryazarlığı Günümüz iletişim çevresinde birçok okuryazarlığın aynı anda kullanılmasını gerektiren iletişim okuryazarlığı, insanların diğerle- riyle etkili biçimde iletişim kur- ması için gerekli nitelikleri ifade etmektedir. Söz konusu bilgi ve yetenekler iletişim metinlerinin üretimini ve düzenlemesini ve bireysel amaçlar veya topluluk amaçları doğrultusunda tüketimi- ni kapsamaktadır. Akademik ça- lışmalar, iletişim okuryazarlığının artan önemine dikkat çekmekte- dir. Sosyal medya mecralarında, kullanıcılar sıklıkla yalan haber- lerle karşılaşmakta ve bilginin gü- venilirliğini değerlendirmekte ye- tersiz kalmaktadırlar. Bu nedenle, iletişim okuryazarlığını artıracak çalışmaların yürütülmesi toplum- lara fayda sağlamaktadır9. 8 Burcu Akkaya Telci. “Simgeler Evreninde İletişim: Kodlama ve Kod Açımında Teknolojik/ Kültürel Etkenler ve Medyatik İletişim Kazaları", Intermedia International E-Journal, 2016, s. 361. 9 Robert L. Heath ve Winni Johansen. The International Encyclopedia of Strategic Communication. Wiley-Blackwell, 2018. 10 Robert Waterman McChesney. Rich Media, Poor Democracy: Communication Politics in Dubious Times. The New Press, New York, 2015. İletişim Tekeli İletişim tekeli kavramı, iletişim araçları ve bilgi akışı üzerinde be- lirli bir kişi, grup veya kurumun kontrol sahibi olması durumunu ifade etmektedir. Özellikle medya, siyaset ve ekonomi alanlarında bilginin nasıl üretildiği, dağıtıldığı ve tüketildiğiyle ilgilidir. İletişim tekelinin varlığı, bilgiye erişimde dengesizliklere neden olabilmek- te ve bu durum, toplumsal eşit- sizliklerin artmasına, demokratik süreçlerin zayıflamasına ve bi- reylerin özgür düşünce geliştirme yeteneklerinin kısıtlanmasına yol açabilmektedir. İletişim tekelinin önlenmesi veya sınırlandırılması, demokratik toplumlar için büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla, bağımsız medya kuruluşlarının desteklenmesi, kamu yayıncılığı- nın güçlendirilmesi ve teknolojik şirketlerin faaliyetlerinin şeffaf bir şekilde denetlenmesi gibi önlem- ler alınabilmektedir10. İletişimsel Tehdit İletişimsel tehdit, bireylerin veya grupların, diğer bireyleri veya grupları, kendilerine veya yakınla- rına yönelik bir saldırı gerçekleşti- recekleri yönünde korku veya en- dişe uyandıran iletişim eylemlerini İ 88 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ifade etmektedir. İletişimsel teh- ditler, genellikle bir tarafın diğer taraf üzerinde baskı kurma, kont- rol sağlama veya üstünlük elde etme amacıyla kullandığı dilsel veya davranışsal stratejiler olarak ortaya çıkmaktadır. Bu tür tehdit- ler, açık bir şekilde ifade edilebile- ceği gibi dolaylı, imalı veya örtük biçimlerde de gerçekleşebilmekte- dir. İletişimsel tehditlerin etkileri, bireysel düzeyde psikolojik stres, özgüven kaybı veya iletişimden kaçınma gibi sonuçlara yol açabil- mektedir. Gruplar veya topluluklar arasında ise bu tür tehditler, çatış- maların şiddetlenmesine, sosyal uyumun bozulmasına veya ileti- şim kanallarının tamamen kapan- masına neden olabilmektedir11. İlişki İnşa Etme İlişki inşa etme, bireyler veya gruplar arasında güvene, karşılıklı anlayışa ve iş birliğine dayalı sağ- lam ve sürdürülebilir bağlar kur- ma sürecini ifade etmektedir. İlişki inşa etme, sadece kişisel ilişkilerle sınırlı değildir; aynı zamanda pro- fesyonel, kurumsal ve toplumsal düzeyde de geçerlidir. İlişki inşa etme, genellikle uzun bir zaman dilimine yayılan ve sürekli çaba gerektiren bir süreçtir. Bu süreç- te, taraflar birbirlerini tanımaya, 11 Brian H. Spitzberg ve William R. Cupach. The Dark Side of Interpersonal Communication. New York, Routledge, 2007. 12 Daniel J. Canary ve Marianne Dainton. Maintaining Relationships through Communication. Routledge, 2002. 13 Peppers, D. ve M. Rogers. Managing Customer Relationships: A Strategic Framework. 2nd ed. Hoboken, NJ, John Wiley & Sons, 2011. ihtiyaçlarını ve beklentilerini an- lamaya ve ortak hedefler belirle- meye odaklanmaktadır. İlişki inşa etme sürecinde iletişim, en temel unsurlardan biridir. Etkili iletişim, tarafların birbirlerini anlaması- nı, duygularını ifade etmesini ve potansiyel çatışmaları çözmesini sağlamaktadır12. İlişkisel Pazarlama İlişkisel pazarlama müşteri ile uzun vadeli ve karşılıklı fayda sağ- layan ilişkiler kurmayı hedefleyen bir pazarlama yaklaşımıdır. Gele- neksel pazarlama stratejilerinden farklı olarak, ilişkisel pazarlama, müşteri memnuniyetini ve sada- katini artırmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşımda, müşteri geri bil- dirimleri, etkileşimler ve iletişim önemli bir rol oynamaktadır. Stra- tejik iletişimde, ilişkisel pazarla- ma, markaların hedef kitleleriyle daha derin bağlar kurarak, sür- dürülebilir başarı elde etmelerine yardımcı olur13. İliştirilmiş Gazetecilik Gazetecilik ile stratejik iletişim arasındaki sınırların giderek daha belirsiz hale gelmesiyle ortaya çı- kan bir uygulamadır. Bu kavram, medya kuruluşları ve markaların, kamuoyunu şekillendirmek ama- cıyla iş birlikleri yaparak haber İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 89 içerikleri ürettiği ve bu içeriklerin gazetecilik etiği ile uyumunun sorgulandığı bir durumu ifade et- mektedir. İliştirilmiş gazetecilik özellikle sponsorluk, reklam ve hikâye bağlantılılığı durumların- da yaygınlaşmıştırılmış olup etik sorunlar ortaya çıkabilmektedir, çünkü içerikler gazetecilik amaç- ları yerine ticari hedeflere hizmet edebilmektedir. Bu durum, medya bağımsızlığını ve gazetecilik etiği- ni tehdit edebilmektedir, bu yüz- den sıkça eleştirilmektedir14. İmaj Transferi Bir marka, ürün veya organizas- yonun imajının, başka bir marka veya kişi ile ilişkilendirilmesi süre- cidir. Bu süreç, bir markanın olum- lu imajını veya özelliklerini başka bir varlıkla ilişkilendirerek, hedef kitle üzerinde olumlu bir etki ya- ratmayı amaçlamaktadır. Örneğin, bir ünlünün veya popüler bir ola- yın, bir marka ile ilişkilendirilmesi durumunda, tüketicilerin marka- ya karşı algısı değişebilir. Stratejik iletişimde, imaj transferi, marka değerini artırmak ve hedef kitley- le daha güçlü bir bağ kurmak için etkili bir araçtır15. İmaj Yönetimi İmaj yönetimi, bireylerin, kurum- ların veya markaların başkaları- 14 Bob Franklin. Key Concepts in Journalism Studies. Sage Publications, London, 2005. 15 Tülin Erdem ve Joffre Swait.”Brand Credibility and Brand Considerationand Choice”, Journal of Brand Management, Vol:11 No: 5, 2004, s. 410-427.. 16 William L. Benoit. Accounts, Excuses, and Apologies : A Theory of Image Restoration Strategies. State University of New York Press, Albany, 1994. nın gözündeki algılarını şekillen- dirmek ve kontrol etmek amacıyla stratejik iletişim ve davranışsal teknikler kullanma sürecini ifa- de etmektedir. İmaj yönetimi kavramı, özellikle halkla ilişkiler, pazarlama, iletişim çalışmaları ve örgütsel davranış alanlarında önemli bir yer tutmaktadır. İmaj yönetimi, bir kişi veya kurumun itibarını, güvenilirliğini ve genel algısını olumlu yönde etkilemeyi hedeflemektedir. İnsanlar, kurum- lar veya markalar, başkalarının kendileri hakkında ne düşündü- ğünü önemsemekte ve bu algıyı olumlu yönde etkilemek için çaba göstermektedir. Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte, imaj yö- netimi daha dinamik ve etkileşim- li bir hal almaktadır. Kurumlar ve bireyler, sosyal medya platformla- rında içerik paylaşarak, etkileşim- de bulunarak ve geri bildirimlere yanıt vererek imajlarını şekillendi- rebilmektedir16. Instagram Sosyal medya platformu olarak kullanıcıların fotoğraf ve video paylaşmalarını sağlayan bir uy- gulamayı ifade eder. Kullanıcılar, görsel içeriklerini filtreler ve dü- zenlemelerle zenginleştirerek pay- laşabilir, diğer kullanıcılarla etki- İ 90 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ leşimde bulunabilirler. Instagram, özellikle genç kitleler arasında popülerdir ve stratejik iletişimde markaların ve bireylerin hedef kit- leleriyle etkileşim kurmaları için önemli bir araçtır. İnteraktif İletişim Kitle iletişim alanında yaşanan hızlı dönüşüm, içeriklerin hedef kitleye ulaştırılma yöntemini de önemli hale getirmektedir. Özel- likle dijital mecralar ve interaktif modellerin gelişmesi ile birlikte içeriklerin hedef kitleye ulaşım yöntemleri çeşitlilik arz etmeye başlamıştır. Dijitalleşme, mesajın iletimini hızlandırdığı gibi hedef kitlenin hazırlanan içeriğe yönlen- dirilmesi veya hedef kitlenin ne tür içerikleri alımladığını anlama noktasında yeni imkanlar sun- maktadır. Bu bağlamda interaktif iletişim modeli, iletişimi, katılım- cıların gönderici ve alıcı olarak yer değiştirdiği, mesaj göndererek, fi- ziksel ve psikolojik bağlamda geri bildirimlerin alınmasını kapsayan süreç olarak tanımlanmaktadır. İnteraktif iletişim yöntemi, temel diyalog ve sözlü iletişim, oyun ki- tapları, etkileşimli kurgu ve hikâye anlatımı, hiper metin, etkileşim- li televizyon ve filmler, fotoğraf ve video manipülasyonu, video 17 Collins Dictionary. Interactive Communication. https://www.collinsdictionary.com/dictionary/ english/interactive-communication Erişim: 21 Kasım 2024. 18 Collins Dictionary. Interactive Communication. https://www.collinsdictionary.com/dictionary/ english/interactive-communication Erişim: 21 Kasım 2024. 19 Bahtiyar Münir Paltacı. “Dijital Dünya’nın Tehditleri : Siber Zorbalık ve Siber İstismar”, Orta Doğu ve Orta Asya Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (ODAK). s. 4. paylaşımı, video oyunları, sosyal medya kullanıcıları tarafından oluşturulan içerikler, interaktif pazarlama ve halkla ilişkileri içer- mektedir17. İnteraktif içerikler Kullanıcıların aktif katılımını ge- rektiren ve bu etkileşim üzerinden deneyimlerini zenginleştiren diji- tal içerik türleridir. Bu tür içerikler, anketler, mini sınavlar, oyunlar, vi- deo içerikleri ve kullanıcı yorum- ları gibi çeşitli formatlarda olabilir. Stratejik iletişimde interaktif içe- rikler, hedef kitle ile daha derin bir bağ kurmak, marka etkileşimini artırmak ve kullanıcıların içerik- le daha fazla zaman geçirmesini sağlamak için kullanılmaktadır. Bu, marka sadakatini artırmaya ve kullanıcıların deneyimlerini kişiselleştirmeye yardımcı olmak- tadır18. İnternete Kötü Niyetle Bilgi Sızdırma Bir kişi hakkında internet orta- mında isim, ev adresi, iş yeri bilgi- si, kişisel telefon, finansal bilgiler ve diğer kişisel tanımlayıcı bilgile- ri ifşa etme eylemidir. Bu bilgiler, mağdurun izni olmaksızın ve ge- nellikle kötü niyetle kamuya açık şekilde paylaşılmaktadır19. İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 91 İnternet Reklam Alanı Banner reklamlar, dijital medya- da dikkat çekmek ve ürün veya hizmetleri tanıtmak amacıyla kul- lanılan grafik veya metin tabanlı reklamlardır. Bu reklamlar, web sayfalarının üstünde veya altında görüntülenebilir ve tıklanabilir bağlantılar içerebilirler. Bannerlar, farklı ödeme modelleriyle satın alınabilmekte ve logolarla entegre edilebilmektedir, böylece marka bilinirliğini artırmak için etkili bir araç olarak işlev görmektedirler. Bannerlar farklı ödeme modelle- riyle satın alınabilir ve logolarla entegre edilebilir. Kullanımlarını düzenlemek için standartlar mev- cuttur20. İnternet Sunucuları Ağı İnternetin en yaygın bilgi alma hizmeti olup kısaca “web” olarak bilinmektedir. Web, kullanıcılara, hiper metin veya hiper ortam bağ- lantıları ile birbirine bağlanmış geniş bir belge yelpazesine eri- şim sunmaktadır. Bu bağlantılar, kullanıcıların ilgili bilgi parçala- rına kolayca ulaşmasını sağlayan köprüler ve elektronik bağlantılar olarak işlev görmektedir. World Wide Web’in gelişimi, 1989 yılın- da Tim Berners-Lee ve CERN’deki meslektaşları tarafından başlatıl- mıştır. Lee ve ekibi, sunucular ile 20 Data Market. Banner. https://www.datamarket.com.tr/sozluk/banner/ Erişim Tarihi: 21 Kasım 2024. 21 Tim Berners-Lee.Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by Its Inventor. HarperSanFrancisco, New York, 2000, s. 21-35. 22 Marcel Danesi. Dictionary of Media and Communication. New York, 2012. kullanıcılar arasındaki iletişimi standart hale getiren “Köprü Met- ni Aktarım Protokolü” (http) adlı bir protokol geliştirmiştir. 1992 yılında metin tabanlı web tarayıcı- ları genel kullanım için sunulmuş olup günümüzde Web 2.0, 3.0 ve 4.0 aşamalarında gelişimini sür- dürmektedir21. İnternet Üzerinden Yayın Web yayını, çevrim içi yayın anla- mına gelmektedir. Bir web yayını canlı veya isteğe bağlı olabilir. En büyük web yayıncıları, program- larını aynı anda yayınlamak için web yayını teknolojisini kullanan radyo ve TV istasyonlarıdır. Web yayını, bunun yanı sıra çeşitli baş- ka şekillerde de kullanılmaktadır; örneğin, ticari amaçlar için şirket- lerin video sunumları yapması, e-öğrenim kapsamında derslerin ve seminerlerin iletilmesi ve özel kişiler tarafından kendi videola- rını oluşturmak için tercih edil- mektedir. Bu çok yönlülük, web yayıncılığını günümüzde önemli bir iletişim ve bilgi paylaşım aracı haline getirmiştir22. İ 92 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ İrşat İrşat, Arapça kökenli bir kelime olup “doğru yolu göstermek, reh- berlik etmek, aydınlatmak” an- lamlarına gelmektedir. Terim, genellikle dini ve ahlaki bağlam- larda kullanılarak, bireyleri veya toplulukları doğru davranışlara, inançlara ve değerlere yönlen- dirme sürecini ifade etmektedir. İrşat, bir tür eğitim ve öğretim fa- aliyeti olarak da görülebilir; ancak bu süreç, sadece bilgi aktarımıyla sınırlı kalmaz. Aynı zamanda, bi- reylerin içsel dönüşümünü, mane- vi gelişimini ve toplumsal uyumu- nu hedeflemektedir. İletişim, bilgi, duygu ve düşüncelerin aktarılma- sı süreci olarak tanımlanırken, ir- şat bu aktarımın belirli bir amaca yönelik olarak gerçekleştirilme- sini içermektedir. İrşat, etkili bir iletişim becerisi gerektirmektedir; çünkü doğru mesajların, doğru yöntemlerle ve doğru zamanda iletilmesi, hedef kitlenin ikna edil- mesi ve yönlendirilmesi açısından kritik öneme sahiptir23. İşletmeden Devlete Pazarlama İşletmelerin devletlere veya devlet kurumlarına yönelik ürün, hizmet veya bilgi pazarlama faaliyetlerini ifade etmektedir. Stratejik halkla 23 Hasan Kâmil Yılmaz. Din Hizmetlerinde İletişim ve Tebliğ. Ensar, İstanbul, 2021. 24 Ece Eğridere. E-ticaret İş Modelleri. https://medium.com/@eegridere/e-ticaret-i%C5%9F-modelleri- 10cdb2aa4277 Erişim: 21 Kasım 2024. 25 Scott Dacko. The Advanced Dictionary of Marketing: Putting Theory to Use . Oxford University Press, 2008. 26 A.g.e. ilişkiler, markalama ve reklamcılık gibi bütünleşik pazarlama iletişim tekniklerinden yararlanılmakta- dır24. İşletmeden İşletmeye Pazarlama İşletmeler arasındaki ürün veya hizmet pazarlama faaliyetlerini tanımlamaktadır. Pazarlama faali- yetlerinin hedeflerine ulaşmasın- da, işletmelerin satın alma davra- nışlarının ve satın alma süreçleri- nin incelenmesi ve değerlendiril- mesi önem taşımaktadır25. İşletmeden Tüketiciye Pazarlama İşletmelerin tüketicilere yönelik ürün veya hizmet pazarlama faali- yetlerini kapsamaktadır. İşletme- ler, pazarlama stratejilerini tüke- ticilerin satın alma davranışlarını inceleyerek geliştirmelidir. İşlet- menin pazarlama faaliyetlerinin başarısı, tüketicilerin ihtiyaçlarına rakip işletmelerden daha iyi bir şekilde yanıt verebilmesine bağlı- dır26. İşveren Markalaması Bir organizasyonun işveren olarak sunduğu değerlerin, kültürün ve çalışma koşullarının tanıtılması ve bu imajın geliştirilmesi sürecidir. Amaç, nitelikli yetenekleri çekmek İ STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 93 ve mevcut çalışanların bağlılığını artırmaktır. İşveren markalaması, şirketin çalışanlarına ve potansi- yel çalışanlarına sunduğu fırsatlar, kariyer gelişimi, çalışma ortamı ve kurumsal değerler gibi unsurları vurgular. Güçlü bir işveren marka- sı, organizasyonun rekabet avan- tajı elde etmesine yardımcı olur27. İtibar Yönetimi İtibar yönetimi, bir kişi, kurum veya markanın halkın gözündeki algısını oluşturma, koruma ve ge- liştirme sürecidir. Bu süreç, çevrim içi ve çevrim dışı ortamlarda ger- çekleştirilen stratejik iletişim faa- liyetlerini içermekte ve organizas- yonun güvenilirliğini, saygınlığını ve değerini artırmayı hedeflemek- tedir. İtibar, bir organizasyonun veya bireyin toplumsal ilişkilerde- ki başarısını doğrudan etkileyen bir faktördür. Bu nedenle, itibar yönetimi, organizasyonlar için uzun vadeli bir başarıya ulaşmak adına kritik öneme sahiptir. İyi bir itibar, müşteri güvenini artırmak- ta, iş birliklerini güçlendirmekte ve kriz durumlarında bile orga- nizasyonun daha güçlü bir du- ruş sergilemesini sağlamaktadır. İtibar yönetiminin temel amacı, doğru bilgi akışı sağlamak ve hal- kın gözünde güven oluşturacak bir algı yaratmaktır. İletişim, med- ya stratejileri ve sosyal medya gibi 27 K. Backhaus, ve J. Tikoo. “Conceptualizing and Researching Employer Branding.” Career Development International, Vol: 9 No: 5, 2004, s. 501-517. 28 D. B. Bromley. Reputation, Image and Impression Management. John Wiley & Sons Incorporated, 1993. araçlar, bu sürecin önemli araçla- rıdır. Aynı zamanda, olumsuz bir itibarın yeniden inşa edilmesi için de stratejik bir yaklaşım gerekli- dir. Organizasyonlar, itibarlarını olumsuz etkileyebilecek durumla- rı proaktif bir şekilde yönetmeli ve bu süreçte toplumun doğru bilgi- lendirilmesi sağlanmalıdır28. İ 94 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Jj Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü J STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 95 Jj Jeodemografi Jeodemografi, belirli bir coğrafi alan içindeki demografik özellik- lerin toplanmasıyla oluşturulan tüketici segmentasyon modelidir. Yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, gelir ve daha fazlasıyla ilgili değişken- ler, pazarlama, perakende plan- lama ve yer seçimi analizlerine uygulanarak tüketici alışkanlıkla- rının ortaya çıkarılmasına yardım- cı olmaktadır. Verilerin analiziyle oluşturulan jeodemografik pro- filler, yaşam tarzına göre grupları belirlemek, konumlandırmak ve buna göre strateji geliştirmek için kullanılmaktadır1. 1 Precisely. Geodemographics. 2024. https://www.precisely.com/glossary/what-is-geodemographics Erişim: 21 Kasım 2024. 2 Elihu Katz ve Paul F. Lazarsfeld. Personal Influence: The Part Played by People in the Flow of Mass Communications. Routledge, 2005. Jenerasyonel İletişim Farklı nesiller arasındaki iletişim dinamiklerini inceleyen bir kav- ramdır. Organizasyonların ya da bireylerin çeşitli nesil gruplarıyla (örneğin, Baby Boomer’lar, X Ku- şağı, Y Kuşağı, Z Kuşağı) etkili ile- tişim kurmalarını sağlamak için kullanılan yöntem ve stratejileri ifade etmektedir. Bu tür bir ileti- şimde, her neslin kendine özgü değerleri, dünya görüşleri, iletişim tarzları ve medya kullanım alış- kanlıkları dikkate alınmaktadır. Jenerasyonel İletişim, organizas- yonların farklı yaş gruplarıyla, özellikle de çalışma hayatındaki nesillerle (Baby Boomers, Gen X, Gen Y, Gen Z) etkili bir şekilde ile- tişim kurmasına yardımcı olmak- tadır. Her nesil belirli özelliklere ve tercihlere sahip olduğundan, bu farklar organizasyonlar için stratejik bir avantaj ya da zorluk oluşturabilmektedir. Örneğin, Gen Z daha dijital odaklıyken, Baby Boomers geleneksel iletişim ka- nallarını tercih edebilmektedir. Stratejik iletişim, bu farklılıkları göz önünde bulundurarak hedef kitleye en uygun iletişim strateji- sini geliştirmeyi amaçlamaktadır2. J 96 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kk Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 97 Kk Kabul Edilebilir Risk Herhangi bir faaliyet veya duru- ma ilişkin risk seviyesinin (ger- çekleşme olasılığı ve etkinin yol açacağı sonuç) toplumun ve/veya toplumda riski yöneten kurulu- şun tahammül edebileceği düzeye indirilmiş halidir. Bu tür riskleri azaltma konusunda toplum veya kuruluşlar genellikle masrafların gerekli olduğunu düşünmemek- tedir. Bu durum, risk yönetimi ve önleyici tedbirlerin uygulanma- sını zorlaştırmakta ve potansiyel zararların büyümesine yol açabil- mektedir. Kaçınma Tarzı Kaçınma tarzı, bireylerin sorunu görmezden gelmeyi veya ele alma- yı ertelemeyi seçtikleri bir çatışma 1 Michelle Bennett. «A Quick Guide to the Avoiding Conflict Style.» www.niagarainstitute.com. 15 12 2021. https://www.niagarainstitute.com/blog/avoiding-conflict-style/#:~:text=The%20avoi- ding%20conflict%20style%20is,by%20others%20without%20your%20involvement Erişim: 21 Kasım 2024. 2 Christ Hart. Doing a Literature Review: Releasing the Social Science Research Imagination. Sage Publications, London, 1998. çözme stratejisidir. Bu tarz genel- likle çatışmalara doğrudan dahil olmaktan kaçınmak isteyen kişi- ler tarafından kullanılır. Sorunun çözümünü geciktirmeyi, düşük atılganlık ve iş birliği sergilemeyi içermektedir. Kaçınma tarzı stres veya zaman baskısı durumların- da kullanılır ve ilişkileri koruma arzusuyla motive olur. Küçük ça- tışmaların tırmanmasını önleye- bilmekte ve geçici olarak zaman kazandırabilmektedir. Bununla birlikte, sorun çözülmeden kaldığı ve uzun vadede daha büyük so- runlara ve ilişki bozulmalarına yol açabileceği için dezavantajları da bulunmaktadır1. Kağıt Derme Kağıt derme yazılı içeriklerin, ma- kalelerin veya belgelerin belirli bir tema veya konu etrafında toplan- ması ve düzenlenmesi sürecidir. Bu yöntem, araştırma veya proje için bilgi derlemek amacıyla kulla- nılır ve kaynakların sistematik bir şekilde bir araya getirilmesini sağ- lar. Stratejik iletişimde, kağıt der- me, bir iletişim kampanyası için gereken verilerin toplanmasında ve analiz edilmesinde önemli bir rol oynar, bu sayede stratejik ka- rarlar almak için sağlam bir bilgi temeli oluşturur.2 K 98 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kalpleri ve Zihinleri Kazanma Kalpleri ve zihinleri kazanma, kamu diplomasisinde bir toplumu ya da bireyleri cezbederek onların desteğini ve güvenini kazanma stratejisidir. Bu kavram, özellikle askeri, politik ve sosyal bağlam- larda yaygın olarak kullanılmakta- dır. Kalpleri ve zihinleri kazanma zorla veya baskı yoluyla değil, ikna edici yöntemlerle insanları belirli bir görüş veya eyleme yönlendir- meyi ifade etmektedir. Bu, kamu- oyu oluşturma, liderlik, diplomasi, halkla ilişkiler ve sosyal medya kampanyaları gibi çeşitli stratejik araçlarla gerçekleştirilebilmekte- dir. Bir yumuşak güç unsuru ola- rak kalpleri ve zihinleri kazanma, bireylerin veya grupların duygusal ve düşünsel yönlerine hitap ede- rek onlara uzun vadeli bağlılık sağlama amacı gütmektedir3. Kampanya Kampanya belirli bir hedefe ulaş- mak için planlanmış, düzenli bir dizi iletişim ve pazarlama faali- yetlerini ifade eder. Kampanyalar genellikle bir ürün, hizmet, fikir veya marka hakkında farkındalık yaratmak, belirli bir davranışı teş- vik etmek veya toplumsal bir deği- şim sağlamak amacıyla yürütülür. Stratejik iletişimde kampanyalar, hedef kitleye etkili bir şekilde ulaş- 3 Joseph S. Nye. Soft Power: The Means to Success in World Politics. Public Affairs, New York, 2004. 4 Philip Kotler ve K. L. Keller. Marketing Management. 15th ed. Pearson, Upper Saddle River, 2016. 5 Denis Mcquail. McQuail’s Mass Communication Theory. Sage Publications, Londra, 2010. mak için medya, içerik ve mesajla- rın dikkatlice seçilmesini gerekti- rir. Başarılı bir kampanya, hedef kitlede istenen etkileri yaratmak için çeşitli iletişim araçlarını ve ka- nallarını bir araya getirir4. Kamu Kamu, belirli bir toplumsal veya politik bağlamda ortak çıkarları, beklentileri veya kaygıları olan bireyler topluluğudur. Stratejik ile- tişimde “kamu”, iletişim stratejile- rinin hedef aldığı veya etkilemeyi amaçladığı grubu ifade eder. Bu gruplar, demografik, coğrafi veya çıkar temelli özelliklerine göre seg- mente edilebilir. Farklı bireylerden oluşan ve birden fazla alt kamuya bölünebilen kamu, iletişim stra- tejilerinin planlama aşamasında analiz edilir ve belirli bir mesajın etkisi bu gruba yönelik olarak op- timize edilir5. Kamu Diplomasisi Kamu diplomasisi bir ülkenin hükümeti, resmi kurumları, sivil toplum örgütleri gibi sivil aktörle- ri tarafından, yurtdışında yaşayan yabancı halklarla iletişim kurarak bir ülkeye yönelik sempati yarat- mak, onun dış politika amaçlarına meşruiyet kazandırmak için ya- pılan iletişim faaliyetlerini ifade eder. Bu süreç, kültürel değişim ve eğitim programları, medya ileti- şim kampanyaları ve halkla ilişki- K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 99 lerin diğer stratejileri kullanılarak gerçekleştirilir. Kamu diploma- sisi, bir ülkenin imaj ve itibarını yöneterek, yabancı kamuoyunu bilgilendirmek ve uluslararası iş birliğini artırmak amacıyla stra- tejik iletişimin bir parçası olarak önemli bir rol oynar6. Kamu Diplomasisinde Esnek Yaklaşım Deibel ve Roberts’a göre kamu diplomasisinde esnek yaklaşım, daha yavaş bir ikna sürecini ön- gören, bilgilendirici ve kültürel programların yabancı hedef kit- leye uygulanması ile güncel dış politika konularının by-pass edi- lerek uzun süreli ulusal çıkarla- ra odaklanılmasını hedefleyen kamu diplomasisi çeşididir. Bu- rada öncelik karşılıklı bir anlayış yaratmaktır. International Visi- tor Leadership Program (IVLP) ve Bureau of Educational and Cultural Affairs kamu diploma- sisinde esnek yaklaşıma örnek gösterilebilir7. Kamu Diplomasisinde Katı Yaklaşım Deibel ve Roberts’a göre kamu dip- lomasisinde katı yaklaşım, siyasi açıdan yoğun olan propaganda 6 Joseph S. Nye. Soft Power: The Means to Success in World Politics. Public Affairs, New York, 2004. 7 Gaye Aslı Sancar Demren. Kamu Diplomasisi ve Uluslararası Halkla İlişkiler. Beta Basım Yayın, İstanbul, 2012. 8 A.g.e. 9 Erol Mutlu. İletişim Sözlüğü. Ütopya, Ankara, 2017. 10 Oxford English Dictionary. 2024. https://www.oed.com/search/dictionary/?scope=Entries&q=pub- lic+interest&tl=true Erişim: 21 Kasım 2024. içeriğinin, hızlı medya olarak da bilinen radyo ve televizyon aracı- lığıyla hedef kitleye iletilmesini ifade eder. Bu yaklaşımda ikna sürecinin önemli ögeleri olan ta- rafsızlık ve doğruluk erdemleri yüceltilmemektedir8. Kamu Hizmeti Yayıncılığı Kamu Hizmeti Yayıncılığı, Erol Mutlu tarafından "Radyo ve tele- vizyon kanallarının özel metalar olarak değil, kamu malları olarak düzenlenmesidir.9” olarak tanım- lanmıştır. Kamu Menfaati Bir bütün olarak toplumun yara- rı veya avantajını gözetmeyi ifa- de eder10. Kamu menfaati, kamu yararına hizmet eden, topluma fayda sağlayan, bireysel veya özel çıkarların önüne geçen hedefleri içermektedir. Örneğin, sağlık hiz- metlerinin sunumu, güvenlik ön- lemleri, çevre koruma politikaları ve adil bir hukuk sistemi kamu menfaati kapsamında değerlen- dirilebilir. Bu kavram, çoğunlukla devlet yönetiminde, kanun yapım süreçlerinde ve yargı kararların- da rehber bir ilke olarak kullanıl- maktadır. Kamu menfaatini sağ- lamak amacıyla alınan kararlar, K 100 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ toplumun genel ihtiyaç ve talep- lerine cevap vermeyi amaçlamak- tadır. Kamuoyu Kamuoyu, bir toplumda bireyle- rin belirli bir konu veya mesele hakkındaki kolektif düşüncele- rinin, algılarının ve tutumlarının toplamıdır. Stratejik iletişimde kamuoyu, hedef kitlelerin mevcut görüşlerini anlamak ve bu görüş- leri şekillendirmek için ölçülür ve analiz edilir. Kamuoyu bireysel gö- rüşlerin ötesinde, toplumun gene- line yayılan bir fikirler toplamıdır. Ayrıca kamuoyu, politik, ekono- mik ve sosyal kararlarda etkili bir faktördür. Kamuoyu, stratejilerin başarısını ölçmek ve gerektiğinde mesajları veya araçları yeniden şekillendirmek için kritik bir geri bildirim mekanizmasıdır11. Kamuoyunu Aydınlatma Kamuoyunu aydınlatma, bilgi ve verilerin ilgili tüm bireyler tara- fından uygun ve ulaşılabilir hale gelmesi olarak açıklanabilir. Teki- nalp’e göre12, kamuyu aydınlatma ilkesi Türkiye’de sermaye piyasa- sı açısından bakıldığında ortak- ların paylarını ve menfaatlerini koruması için yardım eden, gerek iç gerekse dış denetimi kapsamı içine alan ilkeler bütünüdür. Bu 11 Walter Lippmann. Public Opinion. Free Press, New York, 1997. 12 Şevket Sayılgan. “Türkiye’de Sermaye Piyasası ve Kamuyu Aydınlatma”, Marmara İletişim Dergisi, Vol:4, No:4, 1993, s. 111-112. 13 Robert L. Heath Encyclopedia of Public Relations. SAGE Publications, 2013. 14 Erol Mutlu. İletişim Sözlüğü. Ütopya, Ankara, 2017. açıdan kamuyu aydınlatma ilke- si, bilgi ve verilerin tüm kamuoyu tarafından ulaşılabilir hale getiril- mesidir. Kamu Spotu Toplumu veya ülkeyi ilgilendiren konularla ilgili bazı sorunların daha iyi anlaşılması için tasarlan- mış, bilgilendirici televizyon veya radyo reklamlarıdır. Bu tür rek- lamlar program uzunluğunda ola- bilmektedir. Son yıllarda iklim ve doğa ile ilgili bilgilendirme ama- cıyla hazırlanan reklamlar buna örnek olarak verilebilir13. Kamusal Alan Mutlu tarafından kamusal alan “Liberal siyasal düzen feodal dü- zenin yerini alırken oluşmuş olan ve bireylerin toplulukla ilgili ka- musal sorunları ve konuları tar- tışmak üzere bir araya geldikleri arena14.” olarak tanımlanmıştır. Kamusal İşler Uygulanan dış politika ve yürü- tülen kamu diplomasisi faaliyet- lerinin iç hedef kitleye açıklan- masıdır. Melissen, kamusal işleri “Diplomasinin iç sosyalleştirilme- si” olarak tanımlamaktadır. Potter ise bir ülkenin ulus markalama ve kamu diplomasisi faaliyetlerinin iç politikada benimsenmemesinin K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 101 başarısızlık getireceğini savun- makta ve kamusal işleri, kamu diplomasisinin içerideki boyutu olarak ele almaktadır15. Kanaat Önderi Belirli bir topluluk veya sosyal grup içinde saygınlığı olan ve bi- reylerin görüşlerini, davranışları- nı veya tutumlarını etkileyebilen kişileri ifade etmektedir. Bu kişi- ler, genellikle toplumsal normlar, değerler ve inançlar üzerine etki- de bulunabilen bilgi, deneyim ve yetenekleriyle tanınırlar. Kanaat önderleri, resmi unvan veya yetki olmaksızın, fikirlerini ve görüşle- rini paylaşarak başkalarının karar verme süreçlerinde etkili olabilir- ler. Bu kavram, sosyal etki teori- leri çerçevesinde önemli bir yere sahiptir; çünkü kanaat önderleri, iletişim süreçlerinde bilgi yayılma- sında ve kamuoyunun şekillenme- sinde kritik bir rol oynar. Stratejik iletişim, bu kişilerin etkisini kulla- narak belirli mesajların toplumda daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağlamayı hedefler16. Kanal Metaforu ABD’li dilbilimci Michael Reddy tarafından geliştirilen iletişim sü- recine dair bir metafordur. Kanal metaforu, dört ana fikre dayan- maktadır. Birincisi, dilin bir kişi- den diğerine düşünceleri ve hisleri 15 Erol Mutlu. İletişim Sözlüğü. Ütopya, Ankara, 2017. 16 Everett M. Rogers. Diffusion of Innovations. 5th ed. Free Press,New York, 2003. 17 Mats Bergman, Kęstas Kirtiklis, ve Johan Siebers. Models of Communication: Theoretical and Philosophical Approaches. New York, Routledge, 2019. aktaran bir kanal görevi görmesi- dir. İkincisi, yazıda ve konuşmada insanlar düşüncelerini ve hislerini kelimelere yerleştirir. Üçüncüsü, kelimeler içerdikleri düşünceleri ve hisleri diğerlerine iletirler. Dör- düncüsü, dinlemede ve okumada, kişiler düşünceleri ve hisleri keli- melerden tekrardan çıkarır. Ana fikirlerin ışığında iletişim, anlam- ların kelimelere yerleştirilerek alı- cıya gönderildiği, sonrasında alıcı tarafından kelimelerden anlamla- rın çıkarıldığı ve mesaja ulaşıldığı süreç olarak tanımlanmaktadır17. Kaos Kaos, belirli bir düzenin veya sis- temin içinde öngörülemezlik ve düzensizlik yaratan, kontrol edi- lemeyen veya karmaşık bir du- rum olarak tanımlanabilmektedir. Kaos kavramı, genellikle matema- tiksel, felsefi ve sosyal teorilerde farklı anlamlarda kullanılmakta- dır. Matematiksel anlamda kaos, başlangıç koşullarına duyarlı, deterministik sistemlerin uzun vadede öngörülemez davranışlar sergilemesi anlamına gelmekte- dir. Kaos kavramı, aynı zamanda günlük dilde, bir şeyin tamamen kontrolsüz ve dağılmış bir duru- ma geldiği, her şeyin karmaşık ve çözülmesi zor bir hale geldiği bir durumu tanımlamaktadır. Bu anlamda, kaos, sistemdeki öngö- K 102 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ rülemezlikten ve düzensizlikten kaynaklanan belirsizliğin bir yan- sımasıdır18. Kaotik İletişim Kaotik iletişim, kaos teorisinin ile- tişim bilimlerine uyarlanmasıyla ortaya çıkmıştır. Kaotik iletişim iletişim süreçlerinde belirsizlik, karmaşıklık ve öngörülemezlik durumlarını ifade eden bir kav- ramdır. Kaos teorisi, doğada ve toplumda görülen karmaşık sis- temlerin davranışlarını inceleyen bir bilimsel yaklaşımdır. Bu teo- riye göre, küçük değişiklikler bile büyük ve öngörülemeyen sonuçla- ra yol açabilmektedir. Kaotik ileti- şim de bu perspektiften hareketle, iletişim süreçlerindeki belirsizlik- leri, karmaşıklıkları ve öngörüle- meyen dinamikleri analiz etmek için kullanılmaktadır19. Kapasite Geliştirme Bir kurumun hedeflerine ulaşa- bilmek adına kurumsal kabiliyet- lerini geliştirmesi süreci olarak tanımlanmaktadır. Kurumun gö- revlerini yerine getirebilmesi ve hedeflerini gerçekleştirebilmesi için insan kaynakları (personel kapasitesi); fiziksel kaynaklar (bi- nalar, ekipmanlar vb.), entelektüel kaynaklar (kurumsal strateji, stra- tejik planlama, uzmanlık, üretim 18 Per Bak. How Nature Works: The Science of Self-Organized Criticality. Copernicus, New York, 1999. 19 James Gleick. Chaos : Making a New Science. Penguin Books, 2008. 20 Westat. “Conceptualizing Capacity Building.” https://www.ed.gov/sites/ed/files/about/offices/list/ osers/osep/rda/cipp2-conceptualizing-capacity-building-2-10-15.pdf Erişim: 21 Kasım 2024. 21 Daniel Chandler ve Rod Munday. The Dictionary of Media and Communication. Oxford University Press, 2012. teknolojisi, süreç yönetimi vb.), kurumlar arası ilişkiler (iş birlikle- ri vb.), kurumsal kültür ve yöneti- cilik alanlarını güçlendirmesi, Ka- pasite Gelişimi'ni ifade eder.20 Karikatür Bir kişinin, grubun veya eylemin, mizah veya hiciv amacıyla çarpı- tılmış veya abartılmış görsel tasvi- rini ifade etmektedir21. Karma Gerçeklik Karma gerçeklik (mixed reality), fiziksel ve dijital dünyaların birleş- tirilerek yeni bir ortam yaratılma- sını ifade eden bir kavramdır. Bu kavram, sanal gerçeklik (Virtual Reality, VR) ve artırılmış gerçek- lik (Augmented Reality, AR) gibi teknolojilerin bir adım ötesine ge- çerek, kullanıcıların hem fiziksel hem de sanal nesnelerle etkileşi- me girebildiği hibrit bir deneyim sunmaktadır. Karma gerçeklik, gerçek dünya ile sanal dünya ara- sındaki sınırları belirsizleştirmek- te ve bu iki dünyanın birbirine entegre olduğu yeni bir gerçeklik algısı yaratmaktadır. Karma ger- çeklik, özellikle son yıllarda geli- şen teknolojilerle birlikte giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu teknoloji, başta eğitim, sağlık, K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 103 eğlence, endüstri ve tasarım ol- mak üzere birçok alanda kullanıl- maktadır22. Karşı Propaganda Propaganda, eylemi gerçekleşti- ren unsurun arzuladığı amacın, hedef kitlede belirli bir tepkiye dönüşmesini sağlamak amacıyla sistematik olarak yayılan yanlış veya yanıltıcı bilgi ve fikirler bü- tünüdür. Buna karşılık, karşı pro- paganda ise propagandaya karşı koyma eylemidir ve hedef kitlenin görüş, duygu, tutum ve davranışla- rını etkilemek amacıyla propagan- da faaliyetinin itibarsızlaştırılması anlamına gelir. Karşı propaganda, yanlış ve yanıltıcı bilgilerle yü- rütülen propaganda faaliyetleri- ne karşı hakikati temel alan bir mücadele sürecini ifade eder. Bu mücadelede en etkili araçlardan biri, İngilizcede “Fact-Checking” olarak bilinen doğruluk kontrolü araçlarıdır. Bu araçlar, hakikati or- taya çıkararak propagandayı işlev- siz hale getirmektedir23. Karşılıklı Bağımlılık Karşılıklı bağımlılık, bireyler, gruplar, organizasyonlar veya devletler arasında karşılıklı olarak birbirlerine bağlı oldukları ve bir- 22 Dieter Schmalstieg ve Hollerer Tobias. Augmented Reality: Principles and Practice. Boston, Addison-Wesley, 2016. 23 Hamit Pehlivanlı. “Çanakkale Muharebeleri Sırasında Müttefiklerin Propagandası ve Karşı Propaganda”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1991, s. 539. 24 Robert O. Keohane ve Joseph S. Nye. Power and Interdependence. 4. Baskı, Pearson, 2011. birlerinin eylemlerinden etkilen- dikleri bir durumu ifade etmekte- dir. Bu kavram, uluslararası ilişki- lerden ekonomiye ve psikolojiye pek çok farklı disiplinde geniş bir şekilde kullanılmaktadır. Karşı- lıklı bağımlılık, tarafların birbir- lerine olan bağımlılık derecesine göre değişkenlik gösterebilmekte ve bu ilişki dengeli (simetrik) veya dengesiz (asimetrik) olabilmekte- dir. Karşılıklı bağımlılık, özellikle küreselleşmenin artmasıyla bir- likte önem kazanmıştır. Robert O. Keohane ve Joseph S. Nye’ye göre, karşılıklı bağımlılığın arttığı bir dünyada, devletler arasındaki iliş- kiler daha karmaşık hale gelmekte ve bu da çatışma risklerini azal- tabilmektedir. Çünkü taraflar, bir çatışma durumunda karşı tarafın zarar görmesinin kendilerine de zarar vereceğini bilirler24. Karşıt Kültür Bir alt kültür türü olan karşıt kül- tür, toplumda baskın olan kültüre karşı çıkan ve belirli bir toplulu- ğun benimsediği alternatif kül- türdür. Terim, özellikle 1960’larda alternatif sosyal yapıları ve yaşam tarzlarını savunan gençler tarafın- dan benimsenen değişik kültürleri tanımlamak için kullanılmaktadır. K 104 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 1960’lı yıllardaki “hippie” kültürü ve 1970’lerdeki “punk” kültürü, karşıt kültüre örnek gösterilebilir. Karşıt kültürü diğer alt kültürler- den ayıran temel özellik, egemen kültüre doğrudan muhalefet et- mesi ve yalnızca eleştirinin öte- sine geçip, bu kültüre direnerek alternatif yapılar oluşturmaya çalışmasıdır. Günümüzde çevreci gruplar, karşıt kültürün örnekle- rinden biri olarak kabul edilebi- lir. Bu grupların protestoları ve yaşam tarzına yönelik eleştirileri medya tarafından ilgiyle karşılan- maktadır. Karşıt kültürün en güç- lü iletişim aracı ise internet olup, internet sayesinde küresel ölçekte farkındalık yaratılmakta ve pro- testolara verilen destek büyük bo- yutlara ulaşmaktadır. Aynı düşün- celeri paylaşan bireyler internet aracılığıyla bir araya gelip organi- ze olarak eyleme geçebilmektedir. İnternetin yaygınlaşması, karşıt kültürün görünürlüğünü artırmış ve bu kültürü güçlendirmiştir25. Katalizör Etkisi Katalizör, herhangi bir tepkimede kullanılan ve tepkimenin hızını artıran madde olarak tanımlan- 25 Klaus Eder. “The Rise of Counterculture Movements Against Modernity: Nature as a New Field of Class Struggle”, Theory, Culture & Society, 1990, s. 24. 26 Bloomsbury Publishing. Dictionary of Media Studies . A&C Black Business Information, 2006, s. 161. 27 Aybike Pelenk Özel. “Çevresel Aktivizm, Halkla İlişkiler ve Yeşil Aklama Üzerine Kuramsal Bir Bakış”, Selçuk İletişim Dergisi, 2015, s. 76. 28 Halit Irmak ve Zümrüt Ecevit Satı. “Covid-19 Pandemisi Döneminde Öğrencilerin Uzaktan Eğitimde Yaşadıkları Sorunların Kelime Bulutu ve Gizli Anlamsal Dizinleme Yöntemleriyle Tespit Edilmesi”,Uluslararası Yönetim Bilişim Sistemleri ve Bilgisayar Bilimleri Dergisi, 2022, s. 165. maktadır. İletişimde ise medyada yer bulan bir konu veya sorunun, kamuoyunda ilgi yaratmasını ve etki oluşturmasını ifade etmekte- dir26. Örneğin; 1950 ve 1960’lı yıl- larda sivil haklar hareketi, kadın hakları hareketi, çevrecilik ve Viet- nam Savaşı’nın olumsuz etkilerine karşı yürütülen hareketler, o dö- neme dek genellikle bir pazarlama aracı olarak görülen halkla ilişki- lerin faaliyet alanının genişlemesi ve profesyonel dünyadaki ehem- miyetinin artmasında katalizör etkisi yapmıştır27. Yine Covid-19 sürecindeki kapanmalar, dijital- leşme ve Web 3.0 teknolojilerinin benimsenmesinde katalizör etkisi yaratmıştır. Kelime Bulutu Belirli bir elektronik metin parça- sında veya metin dizisinde kul- lanılan kelimelerin elektronik bir görüntü aracılığıyla görselleştiril- mesidir. Kelimeler, metinde kulla- nım sıklıklarına göre farklı boyut- larda gösterilerek önemli veya sık kullanılan kelimelerin öne çıkma- sı sağlamaktadır28. K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 105 Kent Markalaşma Ürün markalaşma stratejilerinin kent üzerinde uygulanmasıdır. Kent markalaşması, kente ölçüle- bilir ekonomik, sosyal ve kültürel değerler kazandırmak amacıyla marka stratejisi ve marka iletişi- minden edinilen bilgileri kentin gelişimine uygulayan yeni bir di- siplindir. Kentin güçlü ve pozitif yanlarını, karakteristik özellik- lerini hedef kitlelere aktarmayı amaçlayan bütünsel ve kapsamlı bir süreçtir. Profesyonel bir düzey- de kent markalaşması, “planlama” ve “pazarlama” disiplinlerinin bir- leşimini gerektirmektedir. Kent markası inşa edilirken kentin ayırt edici özellikleri, yönetim ve pazar- lama teknikleri ile sosyo-ekono- mik ve mekânsal planlamayı kap- sayan kentsel gelişim stratejileri göz önünde bulundurulmalıdır29. Kıyaslama Kıyaslama, başkalarının iyi veya en iyi uygulamalarını takip etmek, öğrenmek ve uyarlamak yoluyla performansı geliştirmeyi amaç- layan bir tekniktir. Kıyaslama esas olarak bilgi paylaşımına da- yanmakta olup, bu süreçte üstün performansa sahip bir firmanın 29 Afife Esra Peker. Kentin Markalaşma Sürecinde Çağdaş Sanat Müzelerinin Rolü: Kent Markalaşması ve Küresel Landmark. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2006, s. 21. 30 Bülent Kaya, Sabri İnan, ve Gül Taşkıran. “Ülkemizde Kıyaslamanın (Benchmarking) Bilinirlik ve Kullanım Düzeyi”, Verimlilik Düzeyi, 2009. 31 Micael Dahlen, Fredrik Lange ve Terry Smith, Marketing Communications: A Brand Narrative Approach. Wiley, 2010. 32 Philip J. Kitchen ve Marwa E. Tourky. Integrated Marketing Communications: A Global Brand- Driven Approach. Springer, 2022. bu performansı nasıl sağladığını araştırmak, anlamak ve bu uygu- lamaları kıyaslama yapan firmaya uyarlamak hedeflenmektedir30. Kıyaslama Ölçütü İngilizce karşılığı “benchmark measure” olan bu terim, iletişim kampanyaları kapsamında belirli bir performans standardına göre başarıyı değerlendirmek için kul- lanılan ölçümleri ifade eder. Kıyas- lama sürecinde, kampanyanın et- kinliği sektördeki en iyi uygulama- lara veya belirlenen hedeflere göre kıyaslanır31. Bu ölçümler, kampan- yanın ulaşmak istediği hedeflere ne kadar yaklaştığını anlamak için temel performans göstergeleri be- lirlemeyi içerir. Örneğin, bir sosyal medya kampanyasında etkileşim oranları veya geri dönüş oranları gibi ölçütler diğer başarılı kam- panyalarla karşılaştırılarak değer- lendirilmektedir32. Kişilik Manipülasyonu İngilizcede “Gaslighting” olarak da bilinen bu terim, ilk olarak George Cukor’un, Paula (Ingrid Bergman) ve onu tecrit etme ve deli olduğuna inandırma görevini üstlenen yeni kocası Gregory’nin (Charles Boyer) hikâyesini anla- K 106 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ tan 1944 tarihli Gaslight filmiyle ortaya çıkmıştır. Filmde Gregory belli aralıklarla gaz lambasının ışı- ğını arttırıp azalmakta ve eşi Pau- la’yı gaz lambasının ışığında bir değişme olmadığına ikna etmeye çalışmaktadır. Gregory bununla, Paula’nın benlik ve günlük yaşam algısını zayıflatmayı, Paula’nın kendi gerçekliği yerine dayatılan gerçekliği kabul etmek zorunda kalmasını amaçlamaktadır. Gü- nümüzde ise kişilik manipülas- yonu (gaslighting), hem siyasette hem de kişilerarası ilişkilerde, istismarcı insanların diğer insan- ların zihinlerini manipüle etme stratejilerini tanımlamak için kul- lanılan ve giderek yaygınlaşan bir terimdir33. Kişiselleştirilmiş İçerik Kullanıcıların ilgi alanlarına, ihti- yaçlarına ve davranışlarına göre özelleştirilmiş dijital içerikleri ifa- de eder. Bu içerik türü, veri anali- zi ve kullanıcı etkileşimlerinden elde edilen bilgilerle şekillendiri- lir; böylece her bireyin deneyimi daha anlamlı hale getirilir. Kişi- selleştirilmiş içerik, hedef kitle ile daha derin bir bağlantı kurmak, kullanıcı sadakatini artırmak için kritik bir araçtır34. 33 Paige L. Sweet. “The Sociology of Gaslighting”, American Sociological Review, 2019, s. 863. 34 Dave Chaffey ve Fiona Ellis-Chadwick. Digital Marketing. 7th ed. Harlow, Pearson Education Limited, 2019. 35 Philip Kotler ve Gary Armstrong. Principles of Marketing. 17th ed. Upper Saddle River, NJ, Pearson Education, 2019. Kişisel Satış Kişisel satış bir ürün veya hizme- tin, yüz yüze etkileşim yoluyla satılması sürecini ifade eder. Bu süreç, satış temsilcilerinin potan- siyel müşterilerle birebir görüşme- ler yaparak ürünün özelliklerini tanıttığı, müşterinin ihtiyaçlarını anladığı ve onlara uygun çözümler sunduğu bir yöntemdir. Kişisel sa- tış, genellikle karmaşık veya yük- sek değerli ürünlerde tercih edilir ve güven inşa etmek, ilişki geliş- tirmek ve müşteri memnuniyetini artırmak açısından önemli bir rol oynar. Stratejik iletişimde kişisel satış, hedef kitleyle derinlemesine etkileşim sağlamak ve markanın değer önerisini etkili bir şekilde iletmek için kritik bir araçtır35. Kitle İletişimi Belirli bir iletişim aracı veya plat- form aracılığıyla geniş bir izleyici kitlesine bilgi, mesaj veya içerik iletimini ifade etmektedir. Bu iletişim biçimi, genellikle televiz- yon, radyo, gazeteler, dergiler ve dijital medya gibi araçları kulla- narak gerçekleşir. Kitle iletişimi, toplumsal bilgilendirme, eğitme, eğlendirmenin yanı sıra kamu- oyunu şekillendirme işlevi de taşır. Kitle iletişimi, iletişim sü- reçlerinin dinamiklerini, medya etkilerini ve toplum üzerindeki K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 107 etkilerini anlamak için önemli bir alan oluşturur. Bu bağlamda, kitle iletişiminin hedef kitle üzerinde yarattığı algı, tutum ve davranış değişiklikleri stratejik iletişimde dikkate alınması gereken unsur- lardır36. Kitle Kaynaklı Çalışma “Çevrim içi dağıtılmış problem çözüm ve üretim modeli” olarak da tanımlanan kitle kaynaklı ça- lışma, bir kuruluşun dışındaki bü- yük bir grubun, özellikle çevrim içi toplulukların katkılarından yararlanarak gerekli hizmetleri, fikirleri veya içeriği üretme sü- recidir. Bu çalışma, bir kuruluş veya birey tarafından yapılan bir çağrının ardından, kitlenin gö- nüllü katılımıyla gerçekleştirilir. Ağdaki bireylerin kişisel ve ko- lektif çalışmaları sonucu ortaya çıkan bu yöntem, bilgi toplama, oylama yapma, yeni bir logo veya markayı değerlendirme, kriz an- larında bilgi toplama gibi birçok amaç için kullanılabilmektedir. Kitle kaynaklı çalışma, kitlelerin ve toplumların sesini daha fazla duyurmasına olanak tanıyarak, aktörlerin itibarını arttırmakta ve ilişki kurmayı kolaylaştırmakta- dır. Ancak, bu şekilde emeğin sö- mürüldüğü yönündeki eleştiriler de mevcuttur37. 36 Denis McQuail. Mass Communication Theory. 6th ed. Sage Publications, London, 2010. 37 Batu. Anadolu. “Üreticinin ‘Çevrim içi’ Hali: Kitle Kaynak Yöntemi (Crowdsourcing)”, Nilüfer Timisi (Ed.), Dijital Kavramlar, Olanaklar, Deneyimler içinde, (127-143). Kalkedon, 2016, s. 131. 38 Marcel Danesi. Encyclopedia of Media and Communication. University of Toronto Press, 2013. Kod Bilginin bir formattan diğerine harfler, rakamlar ve semboller aracılığıyla dönüştürülmesini sağ- layan sistematik kurallar dizisidir. Bir mesajın göndericiden alıcıya ulaşması; özel bir kod aracılığıy- la mesajın kodlanması, ardından kodun açılması adımlarından oluşmaktadır. Dolayısıyla, mesa- jın başarıyla ulaştırılması için hem göndericinin hem de alıcının söz konusu kodu bilmesi gereklidir. Kod örnekleri arasında alfabeler, mors kodu, hareket kodları, renk kodları, kriptografi ve benzeri kodlar yer almaktadır38. Kodlama İletişimde bir mesajın, düşünce veya bilginin semboller, kelime- ler, işaretler veya görseller aracılı- ğıyla alıcıya iletilmeye uygun hale getirilmesidir. Bu süreç, mesajın oluşturulup şekillendirilmesi aşa- masıdır ve iletilen anlamın doğru anlaşılmasını sağlar. Kodlama, hedef kitlenin algısına uygun ola- rak mesajların oluşturulmasına odaklanmaktadır. İyi kodlanmış bir mesajda, kültürel ve duygusal yapıya uygun semboller, dil ve gör- seller kullanılarak alıcının doğru anlaması sağlanmaktadır. Kodla- ma, yanlış anlamaları önlemek ve iletişimin etkinliğini artırmak için K 108 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ kritik bir rol oynamakta, mesajın doğru biçimde algılanmasını sağ- lamaktadır39. Kodlamak/Şifrelemek Bir mesajı, alıcının kolayca ve ta- mamen çözebileceği bir biçimde iletme sürecidir. Bu süreçte, A ki- şisi bir mesajı B kişisine iletmek istiyorsa, mesajı B kişisinin an- lamlandırabileceği bir şekilde dü- zenlemelidir40. Örneğin Shannon ve Weaver’ın iletişim kuramına göre kaynak, tasarladığı mesajı, belirlenen kanaldan alıcıya iletir. Ancak burada kod çözme, filtreler ve dış etmenler olarak da gürültü ve çevre, alıcının mesajı algılama- sını etkileyen faktörler olarak gös- terilmektedir. Filtreler; duygusal ketleme, yeğleme, kümelendirme, yaşantıyı karıştırma /tecrübe, alış- kanlık /süreklilik ve ortam etkisi olarak sıralanabilir. Yine mesajın belirlenen alıcı tarafından arzu edildiği şekilde algılanması husu- sunda gürültü, mesafe, teknolo- jik sorunlar gibi fiziksel engeller; önyargılar, algılama farklılıkları, duygusal durum gibi psikolojik engeller; dil farkı, jargon kullanımı gibi dilsel engeller; kültürel farklı- lıklar ve sosyal statü gibi kültürel 39 Richard West and Lynn H. Turner. Introducing Communication Theory: Analysis and Application. 5th ed. Boston, Pearson, 2014. 40 Bloomsbury Publishing. Dictionary of Media Studies . A&C Black Business Information, 2006, s. 189. 41 Serhan Dindar. “İletişim ve Çeviri: Kitle İletişim Kuramlarına Çeviri Açısından Bir Yaklaşım”, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 2021, s. 1024. 42 George Ritzer ve Michael J. Ryan (ed.). The Concise Encyclopedia of Sociology. Wiley Blackwell, 2011, s. 340. 43 Kenneth Waltz. Theory of International Politics. 1. Baskı, Waveland Press, 2010, s. 198. engeller; kaygı, korku, empati ek- sikliği gibi duygusal engeller; ya- pısal sorunlar ve rollerin belirsiz- liği gibi organizasyonel engeller ve duygusal yetersizlik, yorgunluk ve rahatsızlık gibi fizyolojik engeller olabilir. Kaynağın kodladığı me- sajın başarılı bir şekilde çözümle- nebilmesinde, kaynak ve hedefin tecrübeleri ve ortak yaşam alanı- nın genişliği oldukça etkilidir41. Kolektif Eylem Bir grup insan tarafından top- lumda değişim yaratmak veya başkaları tarafından ileri sürülen değişimlere karşı koymak ama- cıyla koordinasyon içinde yürütü- len eylemleri ifade etmektedir42. Uluslararası Politika Teorisi isimli kitabında Kenneth Waltz, küresel problemlerin çözümünde tek bir devletin yetersiz olacağı ve kolek- tif eyleme geçilmesi gerektiğini savunmaktadır43. Büyük grupların ortak çıkarlarına ulaşmaları hu- susunda kolektif eylemde bulun- malarının önünde üç önemli engel bulunmaktadır. Bunlar, grubun büyüklüğü, aktör bazında verilen çabaya karşın elde edilecek olan görece küçük çıkar ve yüksek ka- tılımlı kolektif eylemlerin organi- K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 109 zasyonundaki fizibilite problem- leridir. İlk olarak, kolektif eyleme geçmesi hedeflenen grup ne kadar büyükse, her bir üyeye düşen ge- lir o kadar düşer ve grup kolektif iyinin optimum arzını sağlamak- tan o denli uzaklaşır. İkinci ola- rak, gruptaki herhangi bir üyenin belirlenen kolektif eylem sonucu elde etmeyi planladığı çıkarın, ve- receği emeğe değmemesi riski var- dır. Son olarak, daha büyük grup- ların oluşturulması ve işletilmesi oldukça pahalıdır. Bu da kolektif eylem için maddi engeller oluştur- maktadır. Sonuç olarak, ulaşılmak istenen ortak iyi ve vaatlerin yanı sıra herhangi bir zorlama ya da teşvik olmaksızın kolektif eyleme geçilmesi ya da başarıya ulaşılma- sı zor olacaktır44. Kolektif Zekâ Fransız akademisyen Pierre Lévy tarafından internet ve dijital ile- tişimin hızla geliştiği 1990’ların ortalarında ortaya atılan kavram, gerçek zamanda koordine edilen ve sürekli geliştirilen bir evrensel zekâ formunu tanımlamaktadır. Levy’e göre, iletişim teknolojileri topluluklara amaçları doğrultu- sunda sanal mecrada bir araya gelebilmelerini sağlayacak araçlar ve ortamlar sunmaktadır. Kolektif 44 Paul G. Harris, “Collective Action on Climate Change: The Logic of Regime Failure,” Natural Resour- ces Journal 47, no. 1 (Winter 2007), s. 197. 45 Debra L. Merskin. The Sage Journal of Mass Media and Society. Sage Publications, 2019, s. 98. 46 Gottlob Frege ve Peter Thomas Geach. “On Concept and Object”, Mind, 1951, s. 171. 47 A.g.e. zekâ, iletişim araçları aracılığıyla ortaya çıkan ve harekete geçirilen yetenek, düşünce ve bilgilerden doğan sanal bir dayanışmayı ifa- de etmektedir. İnternet kolektif zekânın gelişmesine yol açarken, toplumsal yapılar sosyal medya- dan faydalanarak ilerleme doğ- rultusunda sosyal ve teknolojik değişimleri teşvik etmektedir. Bil- gi toplumunun önemli bir sonu- cu olarak değerlendirilen kolektif zekâ, internet ve sosyal medya aracılığıyla fikirlerin sanal ortam- da hızla yayılımına dikkat çek- mektedir45. Konsept Konsept, kavram ya da anlayış anlamına gelmektedir. Pazarla- ma alanında ise konsept yeni bir ürüne veya bir ürünün satışına ilişkin yeni fikirleri ifade etmekte- dir. Konsept, ürün ve reklamların yapım sürecine rehberlik etmek- tedir46. Konsept Testi Yeni bir ürünün piyasaya sunul- ması veya yeni bir reklamın ya- yınlanması öncesinde, bir grup insana ürün veya reklama dair fikirlerinin sorulmasını öngören araştırma yöntemidir47. K 110 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Konuşma ve İfade Özgürlüğü Konuşma özgürlüğü bireylerin herhangi bir sansür, engel veya cezalandırma korkusu olmaksızın düşüncelerini ve görüşlerini ifade etme hakkını tanımlamaktadır. Demokrasi ve insan hakları bağ- lamında ifade özgürlüğü, bir top- lumun bireylerinin politik, sosyal ve kültürel alanlarda özgürce fikir- lerini paylaşmalarını garanti eden temel bir haktır. Bu özgürlük nefret söylemi, şiddet çağrıları veya iftira gibi zararlı durumları kapsama- maktadır. İfade özgürlüğü medya, sanat ve akademi gibi birçok alan- da önemli bir rol oynamaktadır ve devletler bu özgürlüğü korumakla yükümlü bulunmaktadır48. Korkuya Gönderim Korkuya gönderim bir mesajın veya kampanyanın, hedef kitlede korku veya endişe yaratarak belirli bir davranışı teşvik etme stratejisi- dir. Bu yaklaşım, genellikle risk- lerin, tehlikelerin veya olumsuz sonuçların vurgulanmasıyla ger- çekleştirilir. Korkuya gönderim, bireylerin veya grupların istenen bir eylemi gerçekleştirmeleri için motive edilmesi amacıyla kulla- 48 Frederick Schauer. Free Speech: A Philosophical Enquiry. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. 49 Kim Witte, ve John Allen.”A Meta-Analytic Review of Fear Appeals: Implications for Effective Public Health Campaigns”, Health Education & Behavior Vol:27, No:5, 2000, s. 591-615. 50 Komathi Kolandai-Matchett ve Maria Armoudian. “Message Framing Strategies for Effective Ma- rine Conservation Communication”, Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems, 2020, s. 2445. nılır ancak aşırı korkutma duru- munda ters etki yaratma riski taşı- maktadır49. Koruma İletişimi Doğal kaynakların, biyolojik çe- şitlilik açısından önemli alanların ve/veya türlerin insan faaliyetleri- nin olumsuz etkilerinden korun- ması amacıyla yürütülen iletişim faaliyetlerini ifade etmektedir. İk- lim değişikliği başta olmak üzere aşırı nüfus artışı, şehirleşme ve benzeri birçok gelişme; insanla- rı, bitkileri ve hayvanları tehdit etmektedir. Çevresel risklere yö- nelik medya ve siyasetçiler dâhil olmak üzere kamuoyu tarafından yeteri kadar ilgi gösterilmediği kaydedilmektedir. Bu nedenle, koruma girişimlerinin hedefine ulaşabilmesinde, etkili iletişim önemli bir gereklilik haline gel- miştir. Koruma iletişiminin he- defleri arasında hedef kitlenin ve paydaşların belirlenmesi, belirle- nen aktörlerle ilişkiler kurulması, koruma çalışmalarının kamuoyu- nun gündemine taşınması, politi- ka değişimlerinin teşvik edilmesi ve davranış değişikliklerinin sağ- lanması yer almaktadır50. K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 111 Köşe Yazısı Halk dilinde fıkra olarak da bili- nen köşe yazısı, güncel konular üzerine, okuyucuyu yeni görüş ve bakış açıları ile tanıştırmak ama- cıyla, yalın ve akıcı bir üslupla ya- zılan, gazeteler başta olmak üzere çevrim içi haber siteleri gibi çeşitli medya kanallarında yayınlanan yazı türleridir51. Kötü Amaçlı Yazılım Kötü niyetli yazılım; bilgisayar- lara, ağlara veya mobil cihazla- ra zarar vermek, yetkisiz erişim sağlamak veya veri çalmak ama- cıyla tasarlanmış bir yazılım tü- rüdür. Malware (zararlı yazılım), virüsler, truva atları, solucanlar, ransomware (fidye yazılımı) ve spyware (casus yazılım) gibi çeşit- li biçimlerde olabilir. Kötü amaçlı yazılım, dijital güvenlik ve veri ko- ruma konularında önemli bir en- dişe kaynağıdır; çünkü bu tür sal- dırılar, organizasyonların itibarını zedeleyebilir ve müşteri güvenini sarsabilir52. Kriptografi /Şifreli Yazı Kriptografi, verinin anlamsal içeri- ğini gizlemek, yetkisiz kullanımını önlemek veya tespit edilemeyen değişiklikleri engellemek için veri 51 Milliyet. Köşe Yazısı Nedir? Köşe Yazısının Özellikleri Nelerdir? https://www.milliyet.com.tr/egitim/ kose-yazisi-nedir-kose-yazisinin-ozellikleri-nelerdir-6526093 . Erişim: 6 Kasım 2024. 52 J. B. Peltier. Information Security: Principles and Practices. 3rd ed. Cengage Learning, Boston, 2016. 53 Türk Standartları Enstitüsü. Bilişim Terimleri Sözlüğü. Ankara, 2006, s. 50. 54 W. Timothy Coombs. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. 4. Baskı, SAGE Publications, Thousand Oaks, 2014. 55 Diplo Foundation. “Crisis Diplomacy.” Diplo. Erişim linki: https://www.diplomacy.edu/topics/cri- sis-diplomacy/. dönüşümüne ait prensipler, araç- lar ve metotları kapsayan disiplin şeklinde tanımlanmaktadır53. Kriz Bir kurum, organizasyon ya da bireyin işleyişini, güvenilirliğini veya imajını tehdit eden ani ve beklenmedik olaylar veya durum- lar dizisini ifade etmektedir. Kriz, kontrol edilmezse ciddi zarar vere- bilir ve kriz iletişimi aracılığıyla bu durumun yönetilmesi gereklidir. Kriz, önceden belirlenen iletişim planları ve hızlı yanıt verme me- kanizmaları ile yönetilmeye çalı- şılmaktadır54. Kriz Diplomasisi Bir ulusun ya da hükümetin ulus- lararası ilişkilerde karşılaştığı kriz durumlarını yönetmek ve çözmek için kullandığı diplomatik stra- tejileri ifade etmektedir. Bu tür diplomasi, acil durumlar sırasın- da iletişim kurma, müzakereler- de bulunma ve gerekli çözümleri üretme amacı taşır. Kriz diploma- sisi, genellikle çatışmaların tır- manmasını önlemek, uluslararası ilişkilerdeki gerginlikleri azaltmak ve taraflar arasında uzlaşma sağ- lamak için kritik bir araç olarak görülmektedir55. K 112 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kriz İletişimi Kriz iletişimi, beklenmedik olay- lar, acil durumlar veya kriz du- rumları karşısında etkili bilgi paylaşımı ve iletişim stratejileri- nin geliştirilmesi sürecini ifade etmektedir. Kriz iletişimi, organi- zasyonun veya hükümetin iç ve dış paydaşlarla, özellikle medya, kamu ve diğer ilgili taraflarla olan etkileşimlerini kapsar. Bu süreç, doğru ve zamanında bilgi akışını sağlamak, yanlış anlamaları ön- lemek ve organizasyonun veya hükümetin itibarını korumak amacıyla hızlı ve etkili bir şekilde yürütülmelidir. Etkili kriz iletişi- mi, organizasyonların veya hü- kümetlerin krizleri yönetme ye- teneklerini güçlendirerek, halkla ilişkilerde güvenin yeniden inşa edilmesine, kriz sonrası iyileşme sürecine ve itibar yönetimine kat- kı sağlamaktadır56. Kriz Simülasyonu Kriz simülasyonu, bireylerin, orga- nizasyonların veya hükümetlerin olası kriz durumlarına karşı hazır- lıklarını test etmek ve geliştirmek amacıyla oluşturulan yapay senar- yolar ve uygulamalara verilen ad- dır. Bu simülasyonlar, kriz anların- da alınacak kararların, uygulana- cak stratejilerin ve kriz yönetimi süreçlerinin gerçek zamanlı ola- 56 W. Timothy Coombs. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2014. 57 A.g.e. rak test edilmesini sağlamaktadır. Kriz simülasyonları genellikle do- ğal afetler, finansal çöküşler, siber saldırılar, halkla ilişkiler krizleri veya politik istikrarsızlıklar gibi farklı kriz türlerine odaklanmakta ve katılımcıların kriz koşulları al- tında nasıl tepki vereceğini değer- lendirmek için kullanılmaktadır57. Kriz Yönetimi Kriz yönetimi, beklenmedik ve ge- nellikle yüksek risk taşıyan olaylar veya durumlar karşısında, ilgili tüm paydaşlarla etkin bir şekilde iletişim kurarak, durumu kontrol altına almayı ve yönetmeyi amaç- layan bir süreçtir. Bu süreç, kriz öncesi hazırlık aşamalarından başlayarak, kriz anında uygula- nacak stratejiler ve kriz sonrası değerlendirme aşamalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Kriz yönetiminin temel hedefi, itibarın korunması, paydaşlarla sağlıklı iletişimin sürdürülmesi ve kriz sonucu oluşabilecek zararların en aza indirilmesidir. Etkili kriz yö- netimi, halkla ilişkilerde güvenin yeniden inşa edilmesine ve olum- suz kamuoyunun azaltılmasına yardımcı olmakla birlikte, uzun vadeli güvenilirliği artırmaktadır. Stratejik kriz yönetimi, yalnızca olayların yönetilmesini değil, aynı zamanda kriz sonrası süreçlerin K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 113 etkin bir şekilde değerlendirilip, gelecekteki krizlere karşı hazırlıklı olmayı da kapsamaktadır58. Kullanıcı Tarafından Oluşturulan İçerik Kullanıcıların internet ortamında kendi deneyimlerini, düşünce- lerini veya yaratıcılıklarını ifade ederek oluşturdukları içeriklerdir. Oluşturulan içerikler, sosyal med- ya platformları, bloglar, inceleme siteleri veya forumlar gibi çevrim içi ortamlarda paylaşılır ve genel- likle metin, resim, video veya ses formatında olabilir. Kullanıcı tara- fından oluşturulan içerik, tüketici etkileşimini artırmak, marka algı- sını güçlendirmek ve pazarlama süreçlerine otantik içerik sağla- mak için önemli bir kaynak olarak değerlendirilmektedir59. Kullanıcı Tarafından Oluşturulan Medya İnternet kullanıcılarının yaratıp çevrim içi platformlarda paylaştık- ları içeriklerin genel adıdır. Kulla- nıcı tarafından oluşturulan medya, video, blog yazıları, sosyal medya paylaşımları veya incelemeler gibi çeşitli formatlarda olabilir ve gele- neksel medya içeriklerinden farklı 58 Ian I. Mitroff ve Angela M. Anagnos. Managing Crises Before They Happen: What Every Executive Needs to Know About Crisis Management. New York, AMACOM, 2009. 59 Andreas M. Kaplan ve Michael Haenlein. “Users of the World, Unite! The Challenges and Opportunities of Social Media.” Business Horizons 53, 2010, s. 59–68. 60 Terry Daugherty, Matthew S. Eastin ve Laura Bright. “Exploring Consumer Motivations for Creating User-Generated Content.” Journal of Interactive Advertising, Vol: 8 No. 2, 2008, s. 16–25. 61 Joep Cornelissen. Corporate Communication: A Guide to Theory and Practice. 6. Baskı, SAGE Publications, Londra, 2020. olarak bireyler tarafından üretil- diği için daha özgün ve çeşitlidir. Kullanıcı tarafından oluşturulan medya, hedef kitleye otantik bir şekilde ulaşmak ve marka etkile- şimini artırmak amacıyla giderek önem kazanmaktadır60. Kurumsal İletişim Bir kuruluşun iç ve dış paydaşla- rı ile etkili ve uyumlu bir iletişim kurmak amacıyla yürüttüğü stra- tejik iletişim faaliyetlerini ifade etmektedir. Kurumsal iletişim, bir şirketin vizyonunu, misyonunu ve değerlerini tüm paydaşlarına ilet- mek için geliştirilmiş sistematik bir süreçtir. Halkla ilişkiler, medya ilişkileri, iç iletişim ve kriz yöneti- mi gibi alt alanları kapsar ve ku- rumsal itibarı yönetmek için kritik bir rol oynamaktadır61. Kurumsal İmaj Bir kuruluşun iç ve dış paydaşlar tarafından algılanan genel imajını, yani kuruluşun kamuoyu ve çalı- şanları nezdinde bıraktığı izlenimi ifade etmektedir. Kurumsal imaj, kuruluşun değerleri, kültürü, faali- yetleri ve halkla ilişkiler stratejileri tarafından şekillenir. Bu imaj, ku- rumsal iletişim çabaları ve medya K 114 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ilişkileri yoluyla yönetilmekte ve olumlu bir kurumsal imaj, güven ve itibar inşasında kritik bir rol oy- namaktadır62. Kurumsal İtibar Kurumsal itibar bir organizasyo- nun paydaşları, müşterileri, çalı- şanları ve toplum nezdindeki ge- nel algısı ve değeridir. Kurumsal itibar, organizasyonun geçmiş per- formansı, etik standartları, sosyal sorumluluk projeleri ve iletişim stratejileri gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Kurumsal itibar, bir markanın güvenilirliğini, sada- katini ve rekabet avantajını belir- lemede kritik bir rol oynar. Güçlü bir kurumsal itibar, kriz anlarında dayanıklılığı artırır ve yeni fırsatla- rın kapısını açmaktadır63. Kurumsal Kimlik Bir kuruluşun kendini ifade etme biçimini, değerlerini ve amacı- nı yansıtan, görsel ve iletişimsel unsurların toplamıdır. Kurumsal kimlik, logo, renk paleti, yazı stili, sloganlar gibi görsel unsurların yanı sıra, organizasyonun iletişim tarzını, kültürünü ve stratejisini de kapsamaktadır. Bu kimlik, hem iç paydaşlar (çalışanlar, yönetim) hem de dış paydaşlar (müşteriler, 62 Edmund R. Gray ve John M.T. Balmer. “Managing Corporate Image and Corporate Reputation.” Long Range Planning, Vol: 31 No: 5, 1998, s. 695–702. 63 Charles J. Fombrun. Reputation: Realizing Value from the Corporate Image. Harvard Business Review Press, 1996. 64 Russell Abratt. “A New Approach to Corporate Brand Management.” Journal of Brand Management, Vol: 1 No: 4, 1989, s. 263–276. 65 Edgar H. Schein. Organizational Culture and Leadership. 4th ed. Jossey-Bass, San Francisco, 2010. yatırımcılar, kamu) için belirleyici bir etki yaratmakta ve markanın nasıl algılandığını şekillendirmek- tedir64. Kurumsal Kültür Kurumsal kültür bir organizas- yonun içindeki değerler, inançlar, normlar, alışkanlıklar ve davranış biçimlerini kapsayan bir kavram- dır. Bu kültür çalışanların nasıl etkileşimde bulunduğunu, karar alma süreçlerini ve genel çalışma ortamını şekillendirir. Kurumsal kültür, organizasyonun kimliğini oluşturur ve çalışanların motivas- yonunu, bağlılığını ve performan- sını etkileyebilir. Stratejik iletişim- de güçlü bir kurumsal kültür, iç iletişimi güçlendirir ve organizas- yonun dışa yönelik mesajlarının tutarlılığını artırır65. Kurumsal Markalama Bir kuruluşun kendisini ve sundu- ğu değerleri marka olarak konum- landırma sürecidir. Bu süreçte, marka bilinirliğini artırmak, hedef kitle ile güçlü bir bağ kurmak ve kurumsal imajı geliştirmek için stratejik iletişim yöntemleri ve pazarlama teknikleri kullanılmak- tadır.Başarılı bir kurumsal marka- lama, bir kuruluşun pazar konu- K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 115 munu güçlendirmekte ve rekabet avantajı sağlamaktadır66. Kurumsal Medya Bir kuruluşun kendi iletişim stra- tejileri çerçevesinde oluşturduğu ve dağıttığı medya içerikleridir. Kurumsal medya, basın bülten- leri, raporlar, sosyal medya pay- laşımları, videolar ve bloglar gibi çeşitli formatlarda olabilmekte- dir. Bu içerikler, kuruluşun mesaj- larını, değerlerini ve hizmetlerini tanıtmak, hedef kitle ile etkileşim kurmak ve kurumsal imajı güç- lendirmek amacıyla kullanılmak- tadır67. Kurumsal Reklam Kurumsal reklam bir organizas- yonun marka imajını, itibarını, değerlerini ve misyonunu tanıt- mayı amaçlayan reklam türüdür. Bu tür reklamlar, genellikle ürün veya hizmet satışını doğrudan he- deflemekten ziyade, organizasyo- nun genel algısını geliştirmek ve kurumsal kimliğini güçlendirmek için kullanılmaktadır. Kurumsal reklam, sosyal sorumluluk proje- leri, çevre dostu uygulamalar veya toplumsal katkılar gibi konuları vurgulayarak hedef kitlede güven 66 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. 4. Baskı, Pearson, 2013. 67 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. 4. Baskı, Pearson, 2013. 68 John G. Hutton “Defining the Relationship between Public Relations and Marketing”, Journal of Marketing Communications, Vol: 7 No: 1, 2001, s. 17-32. 69 Archie B. Carroll. “The Pyramid of Corporate Social Responsibility: Toward the Moral Management of Organizational Stakeholders”, Business Horizons, Vol: 34, no. 4, 1991, s. 39–48. ve bağlılık oluşturmayı amaçlar. Kurumsal reklam, markanın değer önerisini etkili bir şekilde iletmek için kritik bir araçtır68. Kurumsal Sosyal Sorumluluk Bir kuruluşun, topluma ve çevreye olan etkilerini dikkate alarak sos- yal ve çevresel sorumluluklarını yerine getirmesi anlamına gelir. Kurumsal Sosyal Sorumluluk, şir- ketlerin sadece kar amacı gütme- yen, aynı zamanda sosyal fayda sağlama ve sürdürülebilirlik ilke- sine dayalı faaliyetlerde bulunma- larını ifade etmektedir. Kurumsal sosyal sorumluluk uygulamaları, toplumsal sorunlara duyarlılığı ar- tırır, marka itibarını güçlendirir ve müşteri sadakatini artırır69. Kurumsal Strateji Bir kuruluşun uzun vadeli hedefle- rine ulaşmak amacıyla geliştirdiği genel planları ve yönelimleri ifade eder. Kurumsal strateji, şirketin rekabet avantajını korumasını, pazar payını genişletmesini ve sür- dürülebilir büyüme sağlamasını hedeflemektedir. Bu strateji, kay- nakların tahsisi, yeni pazarlara gir- me, ürün çeşitlendirme ve birleş- K 116 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ me gibi kararları kapsamaktadır. Kurumsal strateji, kuruluşun bü- tünsel yönelimini destekleyen bir çerçeve olarak ele alınmaktadır70. Kurumsal Sürdürülebilirlik Kurumsal sürdürülebilirlik bir or- ganizasyonun ekonomik, çevresel ve sosyal faktörleri dikkate alarak uzun vadeli değer yaratma çabası- dır. Bu kavram, işletmenin sadece kâr hedefleriyle değil, aynı zaman- da çevresel etki, sosyal adalet ve toplumsal sorumlulukla da uyum- lu hareket etmesini içerir. Kurum- sal sürdürülebilirlik; kaynakların verimli kullanılması, karbon ayak izinin azaltılması, çalışanların ve toplulukların refahının artırılması gibi uygulamalarla hayata geçiril- mektedir. Stratejik iletişimde sür- dürülebilirlik, markanın itibarını güçlendirmek ve paydaşlarla gü- ven ilişkisi kurmak için önemli bir araçtır71. Kurumsal Sürdürülebilirlik İletişimi Kurumsal sürdürülebilirlik iletişi- mi, bir organizasyonun sürdürüle- bilirlik hedeflerini, uygulamalarını ve başarılarını paydaşlarla etkili bir şekilde paylaşma sürecini ifade etmektedir. Bu iletişim; çevresel, 70 Gerry Johnson, Richard Whittington ve Kevan Scholes. Exploring Strategy: Text and Cases. 9. Baskı, Harlow, Pearson Education, 2011. 71 John Elkington. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business.New Society Publishers, Gabriola Island, 1997. 72 M. Morsing ve M. Schultz. “Corporate Social Responsibility Communication: Stakeholder Information, Response and Involvement Strategies.”, Business Ethics: A European Review, Vol:15 No: 4, 2006, s. 323-338. 73 Christine A. Mallin. Corporate Governance. 6. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2018. sosyal ve ekonomik sürdürülebi- lirlik konularında yapılan çalış- maları açıklamak, toplumda far- kındalık yaratmak ve paydaşların güvenini kazanmak için kritik bir öneme sahiptir. Kurumsal sürdü- rülebilirlik iletişimi raporlar, med- ya kampanyaları, sosyal medya etkileşimleri ve topluluk projeleri aracılığıyla gerçekleştirilir ve or- ganizasyonun sürdürülebilirlik konusundaki taahhütlerini ve et- kilerini vurgular72. Kurumsal Yönetişim Bir kuruluşun yönetim süreçleri- ni, karar alma mekanizmalarını ve hesap verebilirlik sistemlerini kapsayan yapı ve ilkeler bütünü- dür. Kurumsal yönetişim, paydaş- ların çıkarlarını korumak ama- cıyla şirket yönetiminin şeffaf, adil ve etik ilkelere uygun hareket etmesini sağlamaktadır. İyi bir ku- rumsal yönetişim yapısı, yönetim kurulunun bağımsızlığı, denetim mekanizmalarının etkinliği ve etik standartların sağlanması gibi unsurları içermektedir73. Kültür Bozumu Kültürel değerlerin, normların ve anlamların zaman içinde değişime uğrayarak özgün anlamlarından K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 117 uzaklaşması ve yozlaşması süre- cini ifade eder. Kültür bozumu, modernleşme, küreselleşme ve medya etkisiyle toplumların kül- türel kimliklerinde meydana ge- len aşınmaları ve yabancılaşmayı anlatmaktadır. Stratejik iletişimde ise kültür bozumu, pazarlama ve iletişim stratejilerinin kültürel du- yarlılığı göz ardı etmesi durumun- da ortaya çıkabilecek risklerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu durum, markaların ve iletişim kampanyalarının hedef kitle üze- rindeki etkisini azaltabilir ve top- lumsal tepkilere yol açabilir74. Kültürel Ana Akım Bir toplumda baskın olan, geniş kitleler tarafından kabul edilen ve benimsenen kültürel değerler, normlar ve eğilimler bütünüdür. Kültürel ana akım, medya, eğitim ve popüler kültür yoluyla yayılır ve bireylerin sosyal kimliklerini, değerlerini ve davranış kalıplarını şekillendirmektedir. Kültürel ana akım, markaların ve medya içe- riklerinin kitlelere ulaşması için dikkate alınan önemli bir faktör- dür; bu bağlamda, kitlesel mesaj- ların toplumun baskın değerleri ile uyumlu olması amaçlanmak- tadır75. 74 Mike Featherstone. Undoing Culture: Globalization, Postmodernism and Identity. SAGE Publications, Londra, 1995. 75 John Storey. Cultural Theory and Popular Culture: An Introduction. 8. Baskı, Routledge, New York, 2018. 76 Louis Althusser. Lenin and Philosophy and Other Essays. Monthly Review Press, New York, 1971. 77 Clifford Geertz. The Interpretation of Cultures: Selected Essays. Basic Books, New York,1973. Kültürel Aygıt Toplumda egemen ideolojiyi ve değerleri yaygınlaştırarak birey- lerin düşünce ve davranışlarını şekillendiren kurumlar ve araç- lar bütünüdür. Kültürel aygıtlar; aile, eğitim, din, medya ve devlet gibi kurumları kapsamakta ve bireylerin sosyal normlara uyum sağlamalarını teşvik etmektedir. Louis Althusser’in ideoloji üzeri- ne geliştirdiği teorilerde kültürel aygıtlar, devletin ideolojik yapısı- nın bir parçası olarak, toplumun mevcut sosyo-ekonomik yapısını sürdürmesinde kritik bir rol oyna- maktadır76. Kültürel Biçimler Bir toplumun kimliğini ve değer- lerini yansıtan, sosyal pratikler, semboller, sanat eserleri, dil ve davranış kalıplarından oluşan yapıların bütünüdür. Kültürel bi- çimler, insanların günlük yaşam- larında ve toplumsal etkileşimle- rinde ortaya çıkan anlamlandırma süreçlerini şekillendirmektedir. Bu kavram, toplumların kendileri- ni ifade etme yollarını ve kültürel çeşitliliği anlamada kritik bir rol oynamaktadır. Stratejik iletişim- de, kültürel biçimler, hedef kitleye uygun mesajlar geliştirilirken dik- kate alınan unsurlar arasındadır77. K 118 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kültürel Hafıza Bir topluluğun geçmişine dair bilgi, olaylar ve deneyimlerin top- lumsal olarak hatırlanması ve ko- runması sürecidir. Kültürel hafı- za, ritüeller, anıtlar, edebi eserler, tarih yazımı ve sözlü gelenekler aracılığıyla aktarılır ve toplumsal kimliğin inşasında önemli bir rol oynamaktadır. Stratejik iletişimde kültürel hafıza, toplumun geçmiş- le kurduğu bağlar üzerinden me- sajların ve anlamların şekillendi- rilmesinde dikkate alınır78. Kültürel İstihbarat Kültürel istihbarat (Cultural In- telligence), bireylerin ve grupların farklı kültürel ortamlarda etkili bir şekilde iletişim kurma, iş birliği yapma ve uyum sağlama yetene- ğini ifade etmektedir. Bu kavram, küreselleşen dünyada kültürel çe- şitlilikle başa çıkmak ve farklı kül- türel bağlamlarda başarılı olmak için kritik bir beceri olarak kabul edilmektedir. Kültürel istihbarat, bireyin yalnızca başka bir kültürü tanıması veya anlamasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda o kültü- re uygun davranışlar sergileme, farklı değer ve normlara saygı gösterme ve değişen kültürel di- namiklere adapte olabilme yeti- 78 Jan Assmann. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge University Press, Cambridge: 2011. 79 David Livermore. LEADING with CULTURAL INTELLIGENCE : The Real Secret to Success. Amacom, 2021. sini de kapsamaktadır. Kültürel istihbarat, göçmenlerle çalışma, uluslararası eğitim programları ve çok uluslu şirketlerde liderlik gibi alanlarda da kritik bir beceridir. Farklı kültürlerden gelen bireyle- rin anlayış ve empati çerçevesinde bir araya getirilmesi, hem bireysel hem de kurumsal başarıyı artır- maktadır79. Kültürel Metafor Belirli bir kültüre ait değerler, normlar ve düşünce kalıplarını somutlaştırarak anlaşılır hale ge- tiren bir kavramdır. Bu tür meta- forlar, bir topluluğun dünya görü- şünü, kimlik algısını ve toplumsal rollerini şekillendiren önemli sem- boller sunar. Örneğin, bireyci top- lumlarda sıkça kullanılan “zihin makinedir” gibi metaforlar, birey- lerin zihinsel süreçlerini mekanik işleyişlerle özdeşleştirerek rasyo- nellik ve üretkenlik gibi değerleri vurgulamaktadır. Kültürel meta- forlar, soyut kavramların somut unsurlarla anlatılmasını sağladığı için iş dünyasından iletişime pek çok alanda stratejik bir araç olarak kullanılmaktadır. Kültürler arası iletişimde özellikle bu metaforla- rın farkında olunması, mesajların hedef kitleye uygun bir bağlamda sunulmasını ve kültürel hassasi- K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 119 yetlere dikkat edilmesini sağla- maktadır80. Kültürel Sermaye Fransız Sosyolog Pierre Bour- dieu’nun, bireylerin eğitim, bilgi, beceri ve estetik yargılar gibi kül- türel öğelere erişimleri yoluyla edindikleri sermaye türünü ifade eden bir kavramdır. Bourdieu’ya göre kültürel sermaye; bedensel, nesnel ve kurumsal olmak üzere üç farklı biçimde bulunmaktır. Bu tür sermaye, bireylerin toplum- daki sosyal statülerini belirlerken aynı zamanda ekonomik sermaye- ye de dönüşebilir. Kültürel serma- ye, stratejik iletişimde, hedef kitle- lerin kültürel birikimlerini dikkate alarak etkili mesajlar oluşturmak için önemli bir araçtır81. Kültürel Sızma Hedeflenen topluluğun kültürel yapısına sızarak kendi değer ve ideolojilerini yayma sürecidir. Bu yaklaşım, özellikle kültürel dönü- şüm veya yumuşak güç kullanı- mı amacıyla, hedef toplulukların inanç ve davranışlarını etkilemek için dış kültürün öğelerini tanıt- maktadır. İletişimde kültürel sız- ma, hedef kitlede kabul görecek semboller ve anlatılar kullanılarak 80 George Lakoff ve Mark Johnson. Metaphors We Live By. Chicago, University of Chicago Press, 2005. 81 Pierre Bourdieu. “The Forms of Capital,” Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, der. John Richardson. Greenwood, New York: 1986. 82 John Tomlinson. Cultural Imperialism: A Critical Introduction. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 1991. 83 Henry A.Giroux. Theory and Resistance in Education : Towards a Pedagogy for the Opposition. Praeger Publishers, 2001. kademeli bir etkileşim sağlamakta ve mesajların gizlice benimsen- mesine yol açmaktadır82​. Kültürel Yeniden Üretim Kültürel yeniden üretim bireylerin ve grupların, toplumun mevcut kültürel normlarını, değerlerini, inançlarını ve sosyal yapılarını nesilden nesile aktararak sürdür- mesi sürecini ifade etmektedir. Bu kavram, özellikle eğitim, aile ve medya gibi sosyal kurumların, mevcut sosyal yapıların ve güç iliş- kilerinin korunmasında nasıl rol oynadığını açıklamak için kulla- nılmaktadır. Kültürel yeniden üre- tim, bireylerin toplumsal düzene entegrasyonunu sağlarken, aynı zamanda sosyal eşitsizliklerin ve sınıf ayrımlarının devam etmesine de katkıda bulunmaktadır. Kültü- rel yeniden üretim süreci, yalnızca bireysel düzeyde değil, aynı za- manda kurumsal ve yapısal dü- zeyde de işlemektedir. Toplumun hâkim grupları, kendi çıkarlarını korumak için kültürel normları ve değerleri pekiştirmekte, böylece mevcut sosyal düzenin sürdürül- mesini sağlamaktadır83. K 120 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kültür Emperyalizmi Güçlü bir ülkenin veya bölgenin kültürel değerlerini, normlarını ve yaşam biçimlerini diğer ülkelere veya toplumlara dayatarak onları etkisi altına alma sürecidir. Kül- tür emperyalizmi, medya, popüler kültür ve tüketim ürünleri aracı- lığıyla gerçekleşir ve hedef top- lumlarda yerel kültürel değerlerin aşınmasına yol açabilir. Stratejik iletişimde, kültür emperyalizmi, küresel medya şirketlerinin veya markaların belirli kültürel norm- ları yaygınlaştırmasıyla ilgili ola- rak incelenmektedir84. Kültür Endüstrisi Popüler kültür ürünlerinin, kapi- talist üretim mantığı ile standart- laştırılarak kitlesel tüketime su- nulmasını ifade eden bir kavram- dır. Max Horkheimer ve Theodor Adorno tarafından geliştirilen bu kavram, sanat ve kültürün özgün ve eleştirel doğasının, kâr amaçlı üretim süreçlerinde kayboldu- ğunu savunur. Kültür endüstrisi, film, müzik, televizyon gibi med- yanın tüketicilere belirli ideoloji- leri empoze etme ve kitlesel mani- pülasyon aracı olarak kullanılma- sıyla ilgilidir. Kültürel ürünlerin reklam ve halkla ilişkiler süreçle- riyle şekillendirilmesini inceleyen bir çerçeve sunmaktadır85. 84 John Tomlinson. Cultural Imperialism: A Critical Introduction. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 1991. 85 Max Horkheimer ve Theodor W. Adorno. Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Stanford University Press, Stanford, 2002. 86 İlker Özdemir. “Kültürler Arası İletişimin Önemi.” Folklor/Edebiyat, Vol: 17 No: 66, 2011, s. 29–38. Kültürler Arası İletişim Farklı kültürlere mensup bireyler veya gruplar arasında bilgi, değer ve düşünce aktarımını sağlayan bir iletişim türüdür. Bu iletişim, kültürel farklılıkların anlaşılması ve empati kurulması yoluyla ön yargıların ve klişelerin yol açtığı iletişim engellerini aşmayı amaç- lamaktadır. Kültürler arası ileti- şim, bireylerin diğer kültürlerin normlarını, geleneklerini ve sem- bollerini anlamalarına yardımcı olarak iletişimi daha etkili hale getirmektedir. Örneğin, beden dili, jestler ve sözsüz iletişim gibi un- surlar, kültüre özgü anlamlar taşı- dığından, kültürler arası iletişim- de dikkatle ele alınması gereken unsurlardır. Bu iletişim türünün stratejik önemi, özellikle küresel- leşmenin etkisiyle artmıştır. Gü- nümüzde kültürel farkındalık ve diyalog kurma yetisi, çok kültürlü iş ortamlarında, diplomatik ilişki- lerde ve uluslararası iş birliğinde başarılı olmanın temel faktörle- rinden biri olarak kabul edilmek- tedir86. Kültürleşme Farklı kültürlerin karşılıklı olarak etkileşime girip uyum sağladığı karmaşık bir değişim sürecidir. Bu süreç, bireysel ve toplumsal düzeylerde meydana gelmekte ve K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 121 bireylerin davranış, değer, sosyal yapı gibi kültürel özelliklerinde değişimler oluşturmaktadır. Kül- türleşme süreci, özellikle toplu- lukların göç vb. hareketlilikleri sonucunda hızlanmakta ve birey- lerin yeni kültürel ortamda ken- dilerini ifade etme, adaptasyon ve sosyo-kültürel denge kurma süreçlerini kapsamaktadır. Mil- ton M. Gordon gibi araştırmacı- lar, kültürleşmeyi tek boyutlu bir asimilasyon süreci olarak değer- lendirirken; Berry’nin modelinde bireylerin kendi kültürlerini koru- ma ve yeni kültüre uyum sağlama arasındaki dengeyi vurgulayan iki boyutlu bir yaklaşım öne çık- maktadır. Günümüzde kültür- leşme, yalnızca bireyler arasında değil, toplulukların değer, tutum ve davranışlarında da karşılıklı olarak meydana gelen bir uyum süreci olarak ele alınmaktadır. Bu sürecin, devlet politikaları, sosyal yapılar ve etkileşimde bulunan grupların kimlik stratejileri gibi faktörlerle şekillendiği de göz önünde bulundurulmalıdır87. Kültür Şoku Bireyin, kendisine yabancı olan bir kültürel ortama girdiğinde yaşadı- ğı uyum zorlukları ve stres tepkisi- ne verilen isimdir. Kültür şoku, bi- reyin alışık olmadığı dil, normlar, 87 TÜBİTAK. “Kültürleşme.” Tübitak Ansiklopedisi, Erişim: 6 Kasım 2024. 88 K. Oberg, “Cultural Shock: Adjustment to New Cultural Environments,” Practical Anthropology, Vol:7 No:4, 1960, s. 177–182. 89 Ufuk Uğur ve İlkay Uğur. “Küreselleşmenin Kültüre Etkileri.”, Pearson Journal of Social Sciences and Humanities, Vol:8, no:27, 2024, s. 1157–1171. değerler ve sosyal etkileşim biçim- lerine maruz kalmasıyla meydana gelmektedir. Bu deneyim genellik- le dört aşamada gerçekleşir: bala- yı, hayal kırıklığı, uyum sağlama ve kabullenme. Kültür şoku, ulus- lararası iletişim ve kültürler arası etkileşimlerin anlaşılması açısın- dan önem taşımaktadır88. Kültürün Küreselleşmesi Küreselleşme süreci, kültürler üzerinde homojenleştirici bir etki yaparken, aynı zamanda farklı kültürel kimliklerin korunmasını ve yerel unsurların güçlenmesini de desteklemektedir. Kültürel kü- reselleşme, uluslararası medya, teknoloji ve iletişim araçlarıyla hızlanmış ve toplumların yaşam tarzları, tüketim alışkanlıkları gibi kültürel unsurlarının benzeşmesi- ne yol açmıştır. Bu süreç, İngilizce- nin küresel bir iletişim dili olarak yaygınlaşması ve Batı kültürünün etkisinin artması gibi sonuçlarla görünür hale gelmektedir. Ayrıca, küresel medya aracılığıyla kültür- ler arası etkileşim artmış, yerel de- ğerler küresel arenada tanıtılabilir hale gelmiştir89​. Küresel Amaçlar Küresel Amaçlar, Birleşmiş Millet- ler (BM) tarafından belirlenen ve sürdürülebilir kalkınma için ulus- K 122 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ lararası iş birliğini teşvik etmeyi amaçlayan 17 hedefi kapsayan bir çerçevedir. 2015 yılında kabul edi- len bu hedefler; yoksulluğun sona erdirilmesi, eşitliğin sağlanması, iklim değişikliği ile mücadele gibi konuları içermektedir. Stratejik iletişimde küresel amaçlar ülkeler, organizasyonlar ve bireyler için yönlendirme sağlamakta olup bu hedeflerin iletişimi, farkındalık yaratma ve eylem çağrısı yapma açısından önemlidir90. Küresel Dijital Eşitsizlik Dijital teknolojiye erişim, kulla- nım ve fayda sağlama konusunda farklı ülkeler ve toplum grupları arasındaki eşitsizlikleri ifade eder. Bu durum, gelişmiş ülkelerde diji- tal altyapının daha iyi olması ne- deniyle, gelişmekte olan ülkelere göre daha yaygın internet erişimi ve dijital okuryazarlık sağlanma- sıyla oluşan bir uçurumu kapsa- maktadır. Gelişmekte olan ülke- lerde dijital eşitsizlik, yalnızca altyapı eksikliklerinden değil, aynı zamanda teknolojik becerilerin yetersizliği ve dijital okuryazarlık gibi eğitimle ilgili konulardan da kaynaklanmaktadır. Dijital erişim eksikliği, bireyleri dijital ekono- miden dışlayarak sosyoekonomik kalkınmalarını sınırlamakta ve 90 United Nations. Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York: United Nations, 2015. 91 Manuel Castells. The Rise of the Network Society. 2. Baskı, Wiley-Blackwell, Chichester, 2010. 92 Thomas Tufte ve Paolo Mefalopulos. Participatory Communication: A Practical Guide. Washington D.C., World Bank, 2009. dijitalleşmenin sunduğu avantaj- lardan uzak kalmalarına yol aç- maktadır91. Küresel Katılım Çeşitli kültürlerden, milletlerden ve coğrafyalardan gelen bireylerin küresel meselelerde aktif olarak katılım sağlamasını ifade eden bir terimdir. Küresel katılım, stratejik iletişimde önemli bir yere sahip olup katılımcı iletişim süreçleri ve iki yönlü etkileşimle anlam kazan- maktadır. Bu kavram, bilgi payla- şımı, kültürel anlayış ve küresel iş birliği ile birlikte, geniş bir kitleye yönelik mesajların etkin bir şekil- de iletilmesine katkıda bulunmak- tadır. Küresel dijital platformlar, sosyal medya ve diğer dijital araç- lar bu tür katılımlar için hayati önem taşır ve küresel toplulukla- rın bir araya gelmesine olanak ta- nımaktadır92. Küreselleşme Dünya çapında ekonomik, kültü- rel, sosyal ve siyasi ilişkilerin gide- rek daha fazla birbirine bağlanma- sı ve etkileşime girmesi sürecidir. Küreselleşme, teknoloji, ticaret, iletişim ve ulaşım alanlarında- ki ilerlemeler sayesinde ülkeler ve toplumlar arasında sınırların daha az belirgin hale gelmesine K STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 123 yol açmıştır. Bu süreç, hem fırsat- lar hem de eşitsizlikler yaratır ve kültürel etkileşim, ticaret, iş gücü hareketliliği ve uluslararası ilişki- ler gibi alanlarda belirgin etkiler oluşturur. Stratejik iletişimde kü- reselleşme, markaların ve iletişim stratejilerinin küresel ölçekte nasıl şekillendiğini ve kültürel farklılık- ları nasıl yönettiğini anlamak için önemli bir çerçeve sunmaktadır93. Küyerel Küresel ve yerel kavramlarının birleşimi olarak kullanılan bir te- rimdir ve özellikle kültürel, sosyal ve ekonomik bağlamda, küresel süreçlerin yerel düzeydeki etkile- rini ifade etmektedir. Küyerellik, küreselleşme ile yerel kimliklerin, kültürlerin ve toplumsal yapı- ların birbirine nasıl etkileşimde bulunarak yeni ve özgün biçimler oluşturduğunu anlatmaktadır. Bu kavram, özellikle iletişim ve med- ya çalışmaları bağlamında, global etkilerin yerel toplumlar üzerinde yarattığı dönüşümleri açıklamak için kullanılmaktadır94. 93 Manfred B. Steger. Globalization: A Very Short Introduction. 4. Baskı, Oxford University Press, Oxford, 2017. 94 Roland Robertson. “Glocalization: Time-Space and Homogeneity-Heterogeneity,” Global Modernities. SAGE Publications, Londra: 1995, s. 25–44. L 124 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ll Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü L STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 125 Ll Lagos Lagos hem bir şehir hem de bir kavram olarak genellikle sosyal, ekonomik ve çevresel sorunların çözümüne yönelik stratejilerin ve politikaların geliştirilmesinde önemli rol oynayan bir merkez- dir. Bu bağlamda, Lagos, kentsel sürdürülebilirlik, sosyal adalet ve ekonomik kalkınma konularında örnek teşkil eden bir laboratuvar olarak değerlendirilebilir. Strate- jik iletişimde Lagos gibi büyük şehirlerin dinamikleri; toplumsal etkileşim ve iletişim stratejileri üzerinde etkili olabilir. Lider İletişimi Lider iletişimi; bir liderin, ekip üyeleri ve paydaşlar ile etkili bir şekilde iletişim kurma yeteneği- 1 J. R. Hackman, ve G. R. Oldham. "Motivation through the Design of Work: Test of a Theory", Organizational Behavior and Human Performance, Vol: 16 No:2, 1976, s. 250-279. ni ifade etmektedir. Bu iletişim liderin vizyonunu, değerlerini ve hedeflerini açıkça iletmesi, dinle- me becerilerini kullanması ve geri bildirim alabilmesi gibi unsurları içermektedir. Lider iletişimi, ta- kım dinamiklerini güçlendirmek, motivasyonu artırmak ve çatışma- ları yönetmek için kritik öneme sahiptir. Stratejik iletişimde etkili lider iletişimi, organizasyonun ba- şarısını doğrudan etkileyen önem- li bir faktördür1. LinkedIn Aralık 2002 tarihinde kurulan ve Mayıs 2023 tarihinde kullanıma açılan uygulama, Meta, X ya da Instagram gibi eğlence temelli sos- yal medya uygulamalarının aksine kişilerin ve kurumların önceden belirlenmiş stratejileri dâhilin- de haberleşme, bağlantı kurma, beyaz propaganda yapma, imaj yaratma, markalaşma ve marka kültürü oluşturma adına kullan- dıkları profesyonel hayat odaklı bir uygulamadır. Yapılan araştır- malara göre LinkedIn üzerinden yapılan paylaşımların doğruluk oranı diğer platformlardakine na- zaran daha yüksektir. 13 Haziran 2016 tarihinde firmanın Microsoft tarafından satın alındığı açıklan- mıştır. Mayıs 2020 itibariyle uygu- L 126 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ lamanın 150 ülkede yaklaşık 706 milyon üyesi bulunmaktadır2. Lobicilik Lobicilik belirli bir çıkar grubunun veya organizasyonun, karar alma süreçlerinde etki sağlamak ama- cıyla kamu politikalarını ve yasa- ları şekillendirmek için yürüttüğü sistematik çabaları ifade etmekte- dir. Lobicilik, genellikle hükümet yetkilileri, yasa koyucular ve diğer etkili kişilerle doğrudan iletişim kurarak, belirli konularda görüş ve öneriler sunma yoluyla gerçek- leştirilmektedir. Lobicilik, çıkar gruplarının hedeflerine ulaşmak için iletişim stratejilerinin nasıl kullanılacağını ve kamuoyunu na- sıl etkileyebileceğini anlamak açı- sından önemlidir3. Logos Mantıklı bir argüman veya ikna edici bir söylem oluşturmak için kullanılan retorik bir kavramdır. Bu terim, Aristoteles’in “Retorik” adlı eserinde üç temel ikna etme aracından biri olarak tanımlan- maktadır. Logos mantıklı düşün- ce, akıl yürütme ve kanıtları kul- lanarak bir argümanı destekleme anlamına gelmektedir. Bir mesajın mantıklı ve tutarlı olmasını sağla- 2 Monika Lipinska. «Corporate Communication in Social Media with the Use of LinkedIn. » Social Communication, 2018. s. 27. 3 Frank R Baumgartner., ve Beth L. Leech. “Basic Interests: The Importance of Groups in Politics and in Political Science.” Perspectives on Politics, Vol: 1 (1), 1998, s. 67-92. 4 Aristoteles. Retorik. Say Yayınları, 2019. mak için mantık, veri ve bilimsel bulguların kullanılması anlamı- na gelmektedir. Bir stratejik ile- tişimci, logos’u kullanarak hedef kitlesini ikna etmeye çalışırken, genellikle somut veriler, istatistik- ler, örnekler ve mantıklı gerekçeler sunmaktadır4. L STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 127 Mm Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü M 128 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Mm Malenformasyon İngilizcede “Mal-information” ola- rak kullanılan ve dilimize malen- formasyon olarak geçmiş kavram bir kişiye, kuruluşa veya ülkeye za- rar vermek için kullanılan, gerçeğe dayalı bilgiyi ifade etmektedir. Malenformasyon, özellikle sosyal medya ve dijital platformlar aracı- lığıyla hızla yayıldığında, toplum- da kafa karışıklığına ve güvensizli- ğe neden olabilmektedir1. Manipülasyon Bir bireyin veya grubun düşünce- lerini, duygularını ve davranışla- rını bilinçli olarak yönlendirmek veya değiştirmek amacıyla bilgi ve iletişim stratejilerini kullanma eylemini ifade etmektedir. Mani- 1 John C. Merrill, ve Ralph D. W. Smith. “Misinformation and Malinformation: Definitions and Implications.” Journal of Communication, Vol:66 No:2, 2016, s. 354-372. 2 Marshall McLuhan. Understanding Media: The Extensions of Man. McGraw-Hill, New York, 1964. 3 Bill Kovach ve Tom Rosenstiel. The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and the Public Should Expect. 3. Baskı, New York, Crown Publishing Group, 2014. pülasyon, genellikle yanıltıcı veya çarpıtılmış bilgiler yoluyla gerçek- leştirilen bir süreçtir ve bu süreçte hedef kitle, manipülatörün amaç- larına hizmet eden bir şekilde yön- lendirilmektedir2. Manşet Haber Bir haber kaynağının en dikkat çekici, en önemli ve öncelikli ha- berlerinin bulunduğu başlıkların tümüdür. Manşet haberler, genel- likle geniş bir kitleye hitap eden, toplumsal, politik veya ekonomik açıdan önemli olayları yansıtan içeriklerdir. Bu tür haberler, med- yanın gündem belirlemedeki rolü açısından stratejik iletişimde kri- tik bir öneme sahiptir. Manşet haberler, gazete veya dijital plat- formların ana sayfalarında yer ala- rak, kamuoyunun ilgisini çeker ve medya tüketicilerinin ilgisini yön- lendirmektedir3. Marka Aktivasyonu Tüketiciler ile markalar arasın- da doğrudan etkileşim kurarak marka farkındalığını artırmak ve uzun vadeli sadakat ilişkileri inşa etmek amacıyla uygulanan etkile- şim odaklı pazarlama stratejilerini ifade etmektedir. Bu strateji kap- samında markalar, hedef kitleye doğrudan dokunan deneyimsel etkinlikler, örnekleme çalışma- M STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 129 ları, dijital kampanyalar ve diğer katılımcı unsurlarla tüketicilere ulaşmaktadır. Marka aktivasyonu, tüketicinin yalnızca markayı tanı- masını değil, aynı zamanda mar- ka ile duygusal bir bağ kurmasını sağlamayı amaçlayan; bu nedenle markanın mesajlarını tüketici zih- ninde kalıcı hale getirmeyi hedef- leyen, etkileşim odaklı bir strateji olarak değerlendirilmektedir4. Marka Değeri Marka Değeri bir markanın tüketi- ciler üzerindeki algısı ve markanın oluşturduğu ekonomik değerdir. Tüketicilerin markayı tanıma dü- zeyi, markaya olan sadakati ve marka ile ilişkili duygu ve düşün- celer, marka değerinin temel bile- şenlerindendir. Marka değeri, iş- letmeler için rekabet avantajı sağ- lama, satışları artırma ve pazar- daki konumlarını güçlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Mar- ka değeri aynı zamanda finansal performansı da etkilemekte; güçlü bir marka, daha yüksek fiyatlar talep edebilme, yeni ürünleri daha kolay piyasaya sürme ve müşteri tabanını genişletme fırsatları sun- maktadır5. Marka Denkliği Marka Denkliği bir markanın pa- zardaki konumunun, tüketicile- rin algılarıyla ve beklentileriyle 4 Philip Kotler ve Kevin Lane Keller. Marketing Management. 15. Baskı. Pearson Education, 2016. 5 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equ- ity. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2013. 6 A.g.e. uyumlu olmasını ifade etmekte- dir. Bu kavram markanın misyo- nu, vizyonu, değerleri ve iletişim stratejileri ile hedef kitle arasında- ki tutarlılığı içermektedir. Marka denkliği, marka sadakati oluştur- manın yanı sıra, tüketicilerin mar- kaya olan güvenini artırır ve uzun vadeli ilişkiler kurmayı sağlamak- tadır. Marka denkliği, özellikle marka iletişimi ve pazarlama stra- tejileri açısından kritik bir öneme sahiptir çünkü tüketicilerin mar- kayla olan deneyimlerinin olumlu olması, markanın algılanan değe- rini artırmaktadır. Bu durum mar- kanın pazardaki rekabet gücünü yükseltmektedir6. Marka Farkındalığı Marka Farkındalığı, tüketicilerin belirli bir markayı tanıma ve hatır- lama seviyesini ifade etmektedir. Bu kavram, bir markanın piyasa- da ne kadar bilinir olduğunu ve tüketicilerin o marka ile ilgili bilgi ve deneyimlerini kapsamakta- dır. Marka farkındalığı, markanın bilinirliğini artırarak, potansi- yel müşterilerin o markayı tercih etme olasılığını yükseltmektedir. Marka farkındalığı, iki ana bile- şene ayrılmaktadır: “Tanıma” ve “Hatırlama”. Tanıma, tüketicilerin bir marka logosunu, ismini veya diğer tanıtıcı unsurlarını gördük- lerinde markayı tanıma yeteneği- M 130 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ dir. Hatırlama ise tüketicilerin bir ürün kategorisinde markayı dü- şündüklerinde akıllarına gelen ilk markadır. Yüksek marka farkın- dalığı, rekabet avantajı sağlar ve tüketicilerin satın alma kararlarını etkilemektedir7. Marka Kimliği Marka kimliği bir markanın tüke- ticilere sunduğu değerlerin, özel- liklerin ve algıların toplamıdır. Bu kavram, markanın görünür ve somut unsurlarını (logo, renk pa- leti, tipografi) ve soyut unsurlarını (değerler, kişilik, hikâye) içermek- tedir. Marka kimliği, markanın pazardaki konumunu belirleyerek hedef kitle ile olan ilişkisini şekil- lendirmektedir. Etkili bir marka kimliği, markanın benzersizliğini vurgular ve tüketicilerin zihninde markaya dair net bir imaj oluştu- rur. Bu kimlik, marka stratejisinin temelini oluşturur ve markanın tüm iletişim ve pazarlama faali- yetlerinde tutarlılığı sağlamak için gereklidir. Güçlü bir marka kimli- ği, müşteri sadakatini artırabilir ve markanın uzun vadeli başarısına katkıda bulunabilir8. Marka Konumlandırma Marka konumlandırma, bir mar- kanın hedef kitle içindeki algısını ve rekabetçi avantajını belirleyen stratejik bir süreçtir. Bu kavram, markanın benzersiz değer önerile- 7 A.g.e. 8 A.g.e. 9 A.g.e. rini, hedef pazar içindeki konumu- nu ve rakiplerden nasıl ayrıldığını netleştirmektedir. Marka konum- landırma, tüketicilerin zihninde markanın nasıl yer alacağına dair bir çerçeve sunmakta ve markanın sunduğu ürün veya hizmetlerin belirli bir ihtiyaç veya isteğe nasıl cevap verdiğini vurgulamaktadır. Etkili marka konumlandırma, hedef kitlenin algısında güçlü ve olumlu bir yer edinmek için ge- reklidir. Bu süreç genellikle marka kimliği, değerleri ve hedef kitlenin ihtiyaçlarıyla tutarlı bir mesaj ge- liştirilerek gerçekleştirilmektedir. İyi konumlandırılmış bir marka, tüketicilerin tercihlerini etkile- mekte ve sadakati artırmaktadır9. Marka Kültürü Marka kültürü bir markanın de- ğerlerini, inançlarını, davranışları- nı ve organizasyon içindeki sosyal dinamikleri kapsayan bir kavram- dır. Marka kültürü, markanın iç yapısını ve dışa yansıttığı imajı arasında bir bağ kurarak hem ça- lışanlar hem de tüketiciler için an- lam ve kimlik oluşturmaktadır. Bu kültür, markanın misyonu ve viz- yonu doğrultusunda şekillenmek- te ve organizasyonun içindeki tüm bireylerin markayı nasıl algıladığı- nı etkilemektedir. Marka kültürü; tüketici deneyimlerini, marka sa- dakatini ve çalışan bağlılığını ar- M STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 131 tırmada önemli bir rol oynamak- tadır. Güçlü bir marka kültürü, çalışanların motivasyonunu artı- rırken tüketicilerin de markayla daha derin bir bağ kurmasını sağ- lamaktadır. Böylece, marka sadece bir ürün veya hizmet olarak değil, aynı zamanda belirli bir yaşam tarzının veya değerlerin bir temsil- cisi olarak algılanmaktadır10. Marka Sadakati Marka sadakati bir tüketicinin belirli bir markaya karşı duydu- ğu bağlılık ve bu marka ile tekrar tekrar etkileşimde bulunma iste- ğini ifade etmektedir. Bu kavram, tüketicinin markayı tercih etme eğilimini ve markaya karşı göster- diği sadakati içerir. Marka sadaka- ti, genellikle olumlu deneyimler, marka ile kurulan duygusal bağlar ve markanın sağladığı değerler ile şekillenir. Marka sadakati, iş- letmeler için kritik bir avantajdır çünkü sadık müşteriler, marka- nın ürün veya hizmetlerini tekrar satın alarak şirketin gelirini artır- makta ve pazarlama maliyetlerini azaltmaktadır11 . Marka Tutumu Marka tutumu, tüketicilerin bir markaya yönelik hissettikleri ve düşündükleri genel duygusal ve bilişsel tepkilerin toplamını ifade etmektedir. Bu kavram, bir marka- 10 Edgar H. Schein. Organizational Culture and Leadership. Jossey-Bass, San Francisco, 2010. 11 A.g.e. 12 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2013. nın algılanan değeri, imajı ve mar- kaya yönelik oluşturulan kişisel ve sosyal inançlar ile şekillenmekte- dir. Marka tutumu, tüketicilerin bir markayı tercih etme olasılıkla- rını etkileyen önemli bir faktördür. Marka tutumu genellikle üç ana bileşenden oluşur: bilişsel (mar- ka hakkında sahip olunan bilgi), duygusal (markaya yönelik hisler) ve davranışsal (markaya yönelik gelecekteki davranışlar). Olumlu bir marka tutumu, tüketicilerin markayı tercih etmelerini, marka ile daha sık etkileşimde bulunma- larını ve marka sadakatlerini artır- malarını sağlamaktadır12. Marka Yönetimi Marka yönetimi bir markanın stratejik olarak planlanması, geliş- tirilmesi ve sürdürülmesi süreci- dir. Bu kavram, markanın değerini artırmak, hedef kitle ile etkili bir iletişim kurmak ve rekabet avan- tajı sağlamak için gerekli olan tüm faaliyetleri kapsamaktadır. Marka yönetimi; marka kimliği, marka konumlandırma, marka farkında- lığı ve marka sadakati gibi unsur- ları içerir. Etkili bir marka yöneti- mi, tüketicilerin marka ile olan de- neyimlerini optimize ederek mar- kanın algılanan değerini ve pazar üzerindeki etkisini artırmaktadır. Ayrıca marka yöneticileri, pazar trendlerini, tüketici ihtiyaçlarını M 132 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ve rekabet koşullarını sürekli ola- rak analiz ederek markayı uygun stratejilerle yönlendirmekle so- rumludur13. Medya ile İlişkiler Medya ile ilişkiler bir kuruluşun veya markanın medya ile olan etkileşimlerini ve iletişim strate- jilerini kapsayan bir alandır. Bu kavram; haber değerine sahip bil- gilerin medyaya iletilmesi, medya ile olumlu ilişkilerin kurulması ve sürdürülmesi, kriz iletişimi ve medya üzerinden kamuoyuna ulaşma gibi unsurları içermekte- dir. Medya ile ilişkiler, hem gele- neksel medya (gazete, dergi, tele- vizyon) hem de dijital medya (in- ternet, sosyal medya platformları) ile yürütülen iletişim faaliyetlerini kapsamaktadır14. Etkili medya ile ilişkiler, bir markanın veya ku- ruluşun imajını güçlendirmeye, kamuoyunu bilgilendirmeye ve markanın görünürlüğünü artır- maya yardımcı olmaktadır. Bu alan, medya mensuplarıyla sürekli iletişim halinde olmayı ve onların ihtiyaçlarına uygun içerikler sun- mayı gerektirmektedir15. 13 A.g.e. 14 Julie Fawkes. Public Relations Ethics: Theory and Practice. SAGE Publications, London, 2018. 15 Dennis L. Wilcox ve Gwynne G. Wilcox. Public Relations: Strategies and Tactics. Boston, Pearson, 2018. 16 Sonia Livingstone ve Julian Sefton-Green. The Class: Living and Learning in the Digital Age. New York, NYU Press, 2016. Medya Okuryazarlığı Bireylerin medya içeriklerini anla- ması, eleştirel bir şekilde değerlen- dirmesi, medya araçlarını bilinçli şekilde kullanması ve kendi med- ya mesajlarını oluşturabilme bece- risidir. Bu kavram, modern dijital dünyada özellikle önemlidir, çün- kü medya bireylerin düşünceleri- ni, duygularını ve davranışlarını şekillendirme gücüne sahiptir. Medya okuryazarlığı, bireylerin yanıltıcı bilgilerden korunması- na, manipülasyonlara karşı daha dirençli hale gelmesine ve dijital dünyada aktif bir yurttaş olmala- rına yardımcı olmaktadır. Özellik- le sosyal medya platformlarının yaygın kullanımıyla birlikte yanlış bilgilendirme ve bilgi kirliliğiyle mücadelede kritik bir rol oyna- maktadır16. Medya Planlama Ajansı Markaların hedef kitlelerine en etkili ve verimli şekilde ulaşabil- meleri için medya kanallarını stra- tejik olarak seçen ve bu kanallara yerleştirilecek reklamların zaman- lamasını ve bütçesini planlayan uzman kuruluşlardır. Medya plan- lama ajansları, markaların iletişim hedeflerine uygun olarak, hangi M STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 133 mecralarda, ne zaman, ne sıklıkta ve hangi bütçe ile reklam yapılma- sı gerektiğini analiz eder ve buna göre bir plan oluşturur. Bu süreç- te, dijital platformlar, televizyon, radyo, basılı yayınlar ve dış me- kan reklamları gibi çeşitli medya kanalları arasında hedef kitlenin medya tüketim alışkanlıkları göz önünde bulundurularak stratejiler geliştirmektedir. Bununla birlikte, medya planlama ajansları, reklam kampanyalarının performansını analiz ederek raporlar sunmakta ve gerektiğinde stratejiyi optimi- ze etmektedir. Bu ajanslar, hedef kitlenin medya tüketim verilerini kullanarak markanın doğru za- manda ve doğru kanallarda görü- nür olmasını sağlayarak reklam etkinliğini artırmayı amaçlamak- tadır17. Merkezilik Sosyal ağ analizinde bir kişinin ya da birimin, iletişim ağındaki etki gücünü ve erişim kapasitesini be- lirlemek için kullanılmaktadır. Bu kavram, özellikle bilgi akışı, güç dinamikleri ve sosyal etki anali- zinde öne çıkmaktadır. Merkezili- ği yüksek olan kişi veya birim, bilgi akışını yönlendirmede ve başkala- rıyla bağlantı kurmada avantajlı- 17 William F. Arens, Michael F. Weigold ve Christian Arens. Contemporary Advertising and Integrated Marketing Communications. 14. Baskı. McGraw-Hill Education, 2013. 18 L. C. Freeman. “Centrality in Social Networks: Conceptual Clarification.” Social Networks, Vol:1 No:3, 1979. 19 Matthew Ball. The Metaverse and How It Will Revolutionize Everything. Liveright Publishing Corporation, New York, 2022. dır. Bu konum, bilgiye hızlı erişim, mesajların daha geniş bir kitleye ulaşması ve topluluk içinde etkin bir rol üstlenme potansiyeli sağ- lamaktadır. İletişimde merkezilik, kişinin diğer bireylerle kurduğu etkileşimlerin yoğunluğu ve çeşit- liliği ile ölçülmekte; bu da mesajla- rın daha etkili bir şekilde yayılma- sını ve topluluk üzerindeki etkinin artmasını mümkün kılmaktadır18. Metaverse Stratejileri Metaverse stratejileri, bireylerin, şirketlerin ve organizasyonların sanal dünyalarda (metaverse) varlık göstermeleri, etkileşimde bulunmaları ve değer yaratmaları için geliştirdikleri plan ve yakla- şımları ifade etmektedir. Metaver- se, artırılmış gerçeklik (AR), sanal gerçeklik (VR) ve blokzincir tek- nolojileri gibi dijital yeniliklerin birleşimiyle oluşan, sürükleyici ve kalıcı dijital ortamlardan oluşan bir evrendir. Metaverse stratejileri, şirketlerin dijital dönüşüm süreç- lerine entegre olmalarını sağla- makta ve geleceğin dijital ekono- misinde rekabet avantajı kazan- malarına yardımcı olmaktadır19. M 134 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Metin İletişimin birçok alanında kullanı- lan kavramın birden fazla anlamı bulunmaktadır. Medya alanında, radyo veya televizyonda okuna- cak yazılı metinler için kullanıl- masının yanı sıra dergi veya gaze- tede yayımlanacak makaleleri de ifade etmektedir. Reklamcılık ala- nında; reklamda sözlü veya yazılı olarak yer alan kelimeler veya ifa- deler için kullanılmaktadır. Halkla ilişkiler alanında ise basın açıkla- maları, broşürler, bültenler, rapor- lar, konuşmalar gibi çeşitli metin türleri kullanılmaktadır. Metin yazılırken kuruluşların, iletişim amaçlarını ve metnin hedef kitle- sini dikkate alması gerekmektedir. Ayrıca, metinde kullanılan dile ve yazım kurallarına özen göstermek büyük önem taşımaktadır. Met- nin doğru, kısa ve anlaşılır olması ise iletişim çalışmasının başarısını doğrudan etkilemektedir20. Mezenformasyon Mezenformasyon, yanlış veya yanıltıcı bilgilerin, kasıtlı bir ma- nipülasyon veya kötü niyet içer- meden üretilmesi veya yayılması durumudur. Genellikle doğruluk kontrolü yapılmadan paylaşılan bilgiler, eksik bağlam, yanlış çıka- rımlar veya hatalı yorumlamalar nedeniyle yanıltıcı olabilir. Mezen- 20 Robert L. Heath. Encyclopedia of Public Relations. 2. Baskı, Sage Publications, 2013. 21 Claire Wardle ve Hossein Derakhshan. Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe, 2017. formasyon, özellikle sosyal medya ve dijital platformlarda hızla yayı- labilir ve bireylerin algılarını, tu- tumlarını ve kararlarını etkileyebi- lir. Bu tür yanlış bilgiler, iyi niyetli kişiler tarafından bile bilinçsizce yayılabilir. Örneğin, eski veya bağ- lamından koparılmış bir görselin güncel bir olayla ilgiliymiş gibi paylaşılması mezenformasyonun yayılmasına neden olabilir. Bunun sonucunda toplumda yanlış anla- malar, kafa karışıklığı veya gerek- siz endişe oluşabilir21. Mikro Hedefleme Mikro hedefleme, pazarlama ve si- yaset bilimi alanlarında kullanılan bir stratejidir. Bu kavram, geniş kitleler yerine belirli ve daraltılmış hedef kitlelere odaklanarak me- sajların kişiselleştirilmesini ifade etmektedir. Mikro hedefleme, bü- yük veri analizi, istatistiksel mo- delleme ve davranışsal segmen- tasyon tekniklerini kullanarak, bireylerin veya küçük grupların ilgi alanları, tercihleri, demografik özellikleri ve davranış kalıplarına göre özelleştirilmiş içerikler sun- mayı amaçlamaktadır. Bu yakla- şım, özellikle dijital pazarlama ve siyasi kampanyalarda etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Mik- ro hedeflemenin temelinde, veri toplama ve analiz etme süreçleri M STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 135 yatmaktadır. Büyük veri teknoloji- leri sayesinde, bireylerin çevrim içi davranışları, satın alma alışkan- lıkları, sosyal medya etkileşimleri ve diğer dijital ayak izleri takip edilmektedir. Bu veriler, makine öğrenimi algoritmaları ve istatis- tiksel modeller kullanılarak analiz edilmekte ve bireylerin gelecek- teki davranışları tahmin edilme- ye çalışılmaktadır. Bu tahminler doğrultusunda, kişiselleştirilmiş reklamlar, e-postalar veya siyasi mesajlar oluşturulmaktadır22. Misyon Misyon bir organizasyonun varo- luş amacını ve temel hedeflerini tanımlayan bir ifadedir. Bu kav- ram, kuruluşun kim olduğunu, ne yaptığını ve neden var olduğunu açıklayan bir çerçeve sunmakta- dır. Misyon, bir organizasyonun stratejik yönünü belirler ve çalı- şanlar, paydaşlar ve müşteriler için bir rehber işlevi görmektedir. Misyon, organizasyonun hedef kitleye sağladığı değerleri, hizmet- lerin ve ürünlerin niteliğini, sosyal sorumluluklarını ve genel hedefle- rini içermektedir. İyi tanımlanmış bir misyon, hem iç iletişimi güç- lendirir hem de dışarıdaki paydaş- larla etkileşimde tutarlılık sağlar23. 22 Daniel Kreiss. Prototype Politics. Oxford University Press, 2016. 23 Philip Kotler ve K. L. Keller. Marketing Management. 15th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2016. 24 Dave Chaffey ve Fiona Ellis-Chadwick. Digital Marketing. 7th ed. Harlow, UK: Pearson, 2019. Mobil Pazarlama Mobil pazarlama mobil cihazlar (akıllı telefonlar, tabletler vb.) üze- rinden gerçekleştirilen pazarlama faaliyetlerini ifade etmektedir. Bu kavram, mobil cihaz kullanıcıları- na ulaşmayı ve onlarla etkileşim- de bulunmayı amaçlayan strateji- leri ve teknikleri kapsamaktadır. Mobil pazarlama; SMS ve MMS pazarlaması, mobil uygulama rek- lamları, mobil web siteleri, konum tabanlı hizmetler ve sosyal med- ya platformları gibi çeşitli araç ve yöntemleri içermektedir. Mobil pazarlama, kullanıcıların hareket halindeyken içeriklere ve hizmet- lere erişimini kolaylaştırarak daha kişiselleştirilmiş ve hedef odaklı bir deneyim sunmaktadır. Etkili mobil pazarlama, marka bilinirli- ğini artırma, müşteri etkileşimini güçlendirme ve satışları artırma gibi avantajlar sağlamaktadır24. Moda Sözcük Belirli bir bağlamda veya dönem- de aşırı derecede popülerleşen, sıkça kullanılan ancak çoğu za- man belirsiz veya genel bir anlama sahip olan terimleri ifade etmekte- dir. Bu terimler genellikle pazar- lama, iş dünyası ve sosyal medya gibi dinamik alanlarda, bir kavra- mın veya stratejinin dikkat çekici M 136 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ bir şekilde tanıtılmasını sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Moda sözcükler, toplumsal veya sektörel trendleri yansıtmakla birlikte, aşı- rı kullanıldıklarında anlamlarını kaybetme riski taşır ve iletişimin netliğini zedeleyebilmektedir. Bu sözcüklerin dikkatli kullanılması, mesajın etkinliğini artırmak açı- sından önemlidir; çünkü terim- lerin anlamlı ve doğru bir şekilde kullanılması, hedef kitle üzerinde etkili bir izlenim bırakmayı sağla- maktadır25. Monolojik Yaklaşım Monolojik yaklaşım iletişimde tek yönlü bir aktarımı ifade eder. Bu modelde, bir taraf (genellikle me- sajı ileten) bilgi veya düşünceleri diğer tarafa (alıcı) aktarırken, alıcı- nın yanıt veya geri bildirim verme imkânı sınırlıdır veya yoktur. Mo- nolojik yaklaşım, genellikle gele- neksel medya ve otoriter iletişim biçimlerinde görülmektedir. Örne- ğin televizyon yayınları, reklamlar veya resmi açıklamalar ve benze- ri durumlarda iletişim tek taraf- lı bir şekilde gerçekleşmektedir. Bu yaklaşım, alıcının etkileşimde bulunma veya mesajı sorgulama fırsatını kısıtladığı için daha etkili ve dinamik bir iletişim deneyimi sunmaktan uzaktır. Monolojik 25 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management. 4. Baskı, Pearson Education, 2013. 26 Jürgen Habermas. The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. MIT Press, Cambridge, 1991. 27 Christian Fuchs. Social Media: A Critical Introduction. SAGE Publications, London, 2017. iletişim, bilgi aktarmada basit ve hızlı olsa da derinlemesine anla- yış ve etkileşim sağlayan diyalojik yaklaşımlarla kıyaslandığında sı- nırlıdır26. Mr. Magoo Etkisi Mr. Magoo etkisi, bireylerin ya da organizasyonların, kendi yanlışla- rını ya da eksikliklerini fark etme- den olayları ve durumları yanlış bir şekilde değerlendirmelerini ifade eden bir kavramdır. Bu terim, 1949 yılında yaratılan “Mr. Magoo” adlı animasyon karakterinden gel- mektedir. Mr. Magoo, görme so- runları nedeniyle sürekli tehlikeli durumlara düşerken, kendi hata- larını ve yanlışlarını fark etmeden hayatına devam etmektedir. Bu etki, özellikle iletişim ve pazar- lama alanında, markaların ya da organizasyonların kendi strateji- lerini yanlış bir şekilde algılaması veya hedef kitlelerinin ihtiyaçları- nı göz ardı etmesi durumlarında ortaya çıkmaktadır. Mr. Magoo etkisi, bir kuruluşun çevresindeki gerçekleri ve geri bildirimleri ye- terince dikkate almadan hareket etmesinin sonuçlarına dikkat çek- mektedir27. Müzakere İki veya daha fazla taraf arasında karşılıklı bir anlaşma veya uzlaş- M STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 137 ma sağlamak amacıyla yürütülen bir iletişim sürecidir. Müzakereler, farklı çıkarlar, ihtiyaçlar veya gö- rüşler arasında bir denge kurmaya çalışır ve genellikle tartışmalar, anlaşmalar, çözüm önerileri ve uzlaşılar ile şekillenir. Bu süreç, tarafların hedeflerine ulaşabil- mesi için bilgi paylaşımını, görüş alışverişini ve stratejik iletişimi içermektedir. Müzakere, çatışma- ların çözümünde ve uluslararası ilişkilerde önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Başarılı bir müzakere, etkili iletişim, empati, dinleme becerileri ve ikna yete- neklerini gerektirmektedir. Strate- jik iletişimde müzakere, yalnızca anlaşma sağlamakla kalmaz, aynı zamanda katılımcılar arasında güven inşa etmeye ve uzun vadeli ilişkileri güçlendirmeye de katkı sunar28. 28 Roy J. Lewicki, David M. Saunders, ve John W. Minton. Negotiation. 7th ed. New York, McGraw-Hill Education, 2015. N 138 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Nn Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü N STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 139 Nn Nettlesfobi “Being NetlessFobia” şeklinde kul- lanılan ve “İnternetsiz Kalma Kor- kusu” anlamına gelen Netlessfobi, korku ve endişe hissi oluşturarak bireylerde ruhsal ve psikolojik çö- küntülere sebebiyet veren bir duy- gu kavramıdır. Bireylerin internet bağlantısı olmayan ortamlarda bulunamama durumu ve bu du- rumdan kaynaklı yoğun kaygı ve gerginlik hissetmesi olarak tanım- lanmaktadır1. Nomofobi İngilizce “No Mobile Phone Pho- bia” kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Modern çağda bi- 1 Uğur Öztürk. “Bağlantıda Kalmak ya da Kalmamak İşte Tüm Korku Bu: İnternetsiz Kalma Korkusu ve Örgütsel Yansımaları”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. Vol:8 No:37, 2015, s. 629-639. 2 A. L. King, A. E. Nardi ve A. Cardoso. “Nomophobia: The Mobile Phone in Panic Disorder with Agoraphobia”, Cognitive and Behavioral Neurology. Vol:27 No:1, 2014, s. 52-54. 3 Atilla Yücel ve Fatma Çubuk. “Nöropazarlama ve Bilinçaltı Reklamcılık Yaklaşımlarının Karşılaştırılması”, Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. Vol:6 No:2, 2013. reylerin akıllı telefonlara olan bağımlılığı nedeniyle yaygın bir kaygı bozukluğu olarak tanımlan- maktadır. Telefonun kaybolması, şarjının bitmesi veya internet bağ- lantısının kesilmesi gibi durum- lar nomofobi yaşayan bireylerde stres, huzursuzluk ve panik yara- tabilmektedir2. Nöropazarlama Tüketici davranışlarını anlamak ve pazarlama stratejilerini opti- mize etmek amacıyla psikoloji, sosyoloji, pazarlama ve nöroloji gibi farklı disiplinleri bir araya getiren bir pazarlama modelidir. Tüketicilerin irrasyonel kararları- nı inceleyen nöropazarlama, tüke- tici kararlarının yalnızca rasyonel unsurlardan etkilenmediğini, aynı zamanda irrasyonel faktörlerin de önemli bir rol oynadığını açıkla- maya çalışırken bu ilişkiyi göster- mek amacıyla beyin görüntüleme tekniklerinden yararlanmaktadır3. Numaralandırma Genellikle iletişimde bir sıralama veya sıralama düzeni oluşturmak için kullanılmaktadır. Mesajların veya bilgilerin belirli bir düzen- N 140 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ de ve belirli bir öncelik sırasıyla sunulmasını ifade etmektedir. Numaralandırma, genellikle kar- maşık bilgilerin daha anlaşılır ve erişilebilir hale getirilmesi için kullanılmaktadır. Bu tür bir dü- zen, özellikle hedef kitlenin doğ- ru ve etkili bir şekilde bilgi alması gerektiği durumlarda, stratejik ile- tişimin bir aracı olarak önemli rol oynamaktadır4. 4 Elihu Katz ve Paul F. Lazarsfeld. Personal Influence: The Part Played by People in the Flow of Mass Communications. Glencoe, Free Press, 1955. N STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 141 Oo Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü O 142 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Oo Odak Grubu İyi tanımlanmış, dikkat çeken bir konu, ürün, hizmet veya kavram hakkında derinlemesine içgörü- ler elde etmek amacıyla seçilen küçük bir katılımcı grubunun, be- lirli bir konu üzerinde tartışmaya teşvik edilmesiyle gerçekleştirilen nitel araştırma yöntemidir. Odak grubu görüşmesi, nitel araştırma- larda kullanılabilecek olan veri toplama yöntemlerinden biridir. Pazarlama ve stratejik iletişimde sıkça kullanılan odak grubu çalış- maları, hedef kitlenin duygu, dü- şünce ve davranışlarını anlamaya yardımcı olmakta ve bu sayede iletişim stratejilerinin daha etkin, isabetli hale getirilmesine katkı sağlamaktadır1. 1 Richard A. Krueger ve Mary A. Casey. Focus Groups: A Practical Guide for Applied Research. 5. Baskı, SAGE Publications, 2014. 2 J. Watson ve A. Hill. Dictionary of Media and Communication Studies. 8. Baskı, London, Blooms- bury Academic, 2012. Onaylama-Onaylamama Bireylerin kendileri veya dünya görüşleri hakkında alabilecekleri geri bildirim türlerini tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Onay- layıcı tepkiler, bireyin sunduğu imajı veya dile getirdiği görüşleri desteklemekte olup, alıcının me- sajı tasdik etmesi, içeriğini onayla- ması ve olumlu duygular ifade et- mesi gibi durumları içermektedir. Öte yandan, onaylamayan tepkiler ise ne onaylayıcı ne de reddedici olup belirsizdir. Bu belirsizlik, bi- reyin zihninde karışıklık yarata- rak tatminsizlik hissine yol açabil- mektedir. Onaylamayan mesajlar, alıcının mesajı onaylamaması, konuşmanın sonlandırılmasına izin vermemesi ve sözlü tepkiler ile beden dilinin uyumsuz olması gibi unsurları kapsamaktadır2. Otomasyon İnsan müdahalesini en aza indi- rerek belirli iş süreçlerinin ve gö- revlerin sistemler veya yazılımlar aracılığıyla otomatikleştirilmesi sürecidir. Otomasyon, özellikle pazarlama ve müşteri ilişkileri yönetiminde, tekrarlayan görevle- rin daha hızlı ve tutarlı bir şekilde yürütülmesini sağlamaktadır. Ör- neğin, e-posta gönderimi ve veri analizlerinin otomatikleştirilmesi O STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 143 sayesinde, hedef kitleye yönelik mesajlar zamanında ve düzenli bir şekilde iletilmekte, bu da etkileşi- mi artırmakta ve verimliliği yük- seltmektedir. Otomasyon, iletişim süreçlerinde hataları azaltma, ma- liyetleri düşürme ve geri bildirim toplama gibi avantajlar sunarak iletişim stratejilerinin etkinliğine katkıda bulunmaktadır3. Otoriteye Gönderim Otoriteye gönderim, bir argümanı desteklemek için bir otorite figü- rüne veya uzman kişiye başvur- mayı ifade eden bir mantık yü- rütme tekniğidir. Bu yaklaşım, bir iddianın veya görüşün geçerliliği- ni, o konuda otorite kabul edilen birinin görüşüyle güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Ancak bu tür bir argüman, sadece otoritenin kimliği ve uzmanlığına dayana- rak geçerlilik kazanmaya çalıştığı için, mantıksal bir hata da içere- bilir. Otoriteye gönderim özellikle medya, reklamcılık ve kamu ile- tişiminde sıkça kullanılmaktadır. Örneğin; bir ürünün faydalarını bir doktor, bilim insanı veya tanın- mış bir kişi aracılığıyla duyurmak, tüketicilerin güvenini artırabilir. Ancak bu yaklaşımın geçerli ola- bilmesi için başvurulan otoritenin 3 Thomas H. Davenport ve Julia Kirby. Only Humans Need Apply: Winners and Losers in the Age of Smart Machines. Harper Business, 2016. 4 Trudy Govier. A Practical Study of Argument. Belmont, CA, Wadsworth Publishing, 2010. 5 Sebastian Deterding, Dan Dixon, Rilla Khaled ve Lennart Nacke. “From Game Design Elements to Gamefulness: Defining Gamification”, Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference: Envisioning Future Media Environments. New York, ACM, 2011, s. 9-15. 6 Gabe Zichermann ve Christopher Cunningham. Gamification by Design: Implementing Game Mechanics in Web and Mobile Apps. Sebastopol, CA, O’Reilly Media, 2011. gerçekten konu hakkında uzman olması ve argümanın sağlam bir temele dayanması gereklidir4. Oyunlaştırma Oyunlaştırma, oyun tasarımı un- surlarının, oyun dışı bağlamlarda (örneğin, iş, eğitim veya pazarla- ma gibi alanlarda) kullanılmasını ifade etmektedir. Bu yaklaşım, kullanıcıların motivasyonunu ar- tırmak, etkileşimi güçlendirmek ve belirli hedeflere ulaşmalarını sağlamak amacıyla oyunların eğ- lenceli ve çekici özelliklerini en- tegre etmektedir.5 Oyunlaştırma; puan, rozet, seviye atlama gibi oyun mekaniklerini içerir ve bu unsurların kullanıcılar üzerinde olumlu bir etki yaratması hedefle- nir. Özellikle dijital platformlarda ve mobil uygulamalarda yaygın olarak kullanılan oyunlaştırma, kullanıcıların katılımını artırırken davranış değişikliği yaratma ve öğrenmeyi teşvik etme gibi amaç- lar da taşımaktadır. Oyunlaştırma, markaların müşteri bağlılığını artırma ve ürün veya hizmetleri daha cazip hale getirme stratejile- rinde de önemli bir rol oynamak- tadır6. Ö 144 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Öö Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Ö STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 145 Öö Öncelik Belirleme Eldeki kaynakların etkili kullanı- mı amacıyla işlemlerin veya talep- lerin önem derecesine göre sınıf- landırılmasını ifade etmektedir. Kriz yönetimi ve müşteri ilişkileri gibi alanlarda kullanılan önce- lik belirleme, kaynakların en acil veya stratejik açıdan en önemli konulara yönlendirilmesini sağla- maktadır. Bu süreç, özellikle yo- ğun taleplerin veya hızlı müdahale gerektiren durumların söz konusu olduğu dönemlerde, iletişim stra- tejilerinin hangi konulara odak- lanacağına dair bir yol haritası çizmekte ve kurumsal hedeflerin korunmasına katkıda bulunmak- tadır1. 1 W. Timothy Coombs. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. SAGE Publications, 2015, s. 102. 2 Michelle Dawn Shumate, Yannick Atouba, Katherine R. Cooper ve Andrew Pilny. “Interorganizational Communication.” https://www.scholars.northwestern.edu/en/publications/ interorganizational-communication Erişim: 21 Kasım 2024. Örgütler Arası İletişim Örgütler arası iletişim, örgütler ve paydaşları arasında mesaj alışveri- şi ve anlamın birlikte inşa edilme- sini sağlayan yapıları, biçimleri ve süreçleri tanımlamaktadır. Örgüt- ler arası iletişim kavramı, çeşitli varlıkların ve örgütlenme eylem- lerinin incelenmesi için kullanılan bir çerçevedir2. P 146 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Pp Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü P STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 147 Pp Pathos Pathos bir iletişim veya ikna süre- cinde duygusal bir tepki yaratma amacıyla kullanılan retorik bir terimdir. Bu kavram, dinleyici- lerin veya izleyicilerin hislerine, değerlerine ve inançlarına hitap ederek, belirli bir duygusal durum oluşturmayı hedeflemektedir. Pathos, etkili bir iletişimde, dinle- yicilerin empati kurmasını sağla- mak ve ikna edici bir bağ kurmak için önemli bir araçtır. Genellikle reklam, halkla ilişkiler, politika ve sanat gibi alanlarda sıkça kul- lanılmaktadır. Duygusal bir bağ oluşturarak, dinleyicilerin bir me- saja daha duyarlı hale gelmesini ve belirli bir eylemi gerçekleştirmeye yönlendirilmesini sağlamaktadır1. 1 Aristotle. On Rhetoric: A Theory of Civic Discourse. Çev. George A. Kennedy. New York, Oxford University Press, 1991. 2 William M. Evan ve Edward S. Freeman. “A Stakeholder Theory of the Modern Corporation: Kanti- an Capitalism”, Business Ethics Quarterly. Vol:4 No:4, 1994, s. 331-349. 3 Archie B. Carroll ve Ann K. Buchholtz. Business & Society: Ethics, Sustainability, and Stakeholder Management. Mason, OH, South-Western Cengage Learning, 2014. Paydaş Bir organizasyonun faaliyetlerin- den etkilenen veya bu faaliyetle- re etki edebilen bireyler, gruplar veya kuruluşları ifade etmektedir. Paydaşlar, iç paydaşlar (çalışanlar, yöneticiler, hissedarlar gibi) ve dış paydaşlar (müşteriler, tedarikçiler, toplum, hükümet gibi) olarak iki ana gruba ayrılmaktadır. Her pay- daş grubunun, organizasyonun stratejileri, kararları ve başarıları üzerinde farklı derecelerde etkisi vardır. Paydaş yönetimi, organi- zasyonların bu grupların beklenti- lerini anlamak, ihtiyaçlarını karşı- lamak ve onlarla etkili bir iletişim kurmak için önemli bir süreçtir. Bu, organizasyonun sürdürülebi- lirliğini ve itibarını artırmaya yar- dımcı olmaktadır2. Paydaş Teorisi Paydaş teorisi, bir organizasyonun yalnızca yatırımcılar değil, aynı zamanda diğer tüm paydaşlarının (çalışanlar, müşteriler, tedarikçi- ler, toplum, çevre vb.) çıkarlarını dikkate alarak hareket etmesi ge- rektiğini savunan bir yaklaşımdır. Bu teori, organizasyonların sosyal sorumluluklarını artırmayı ve sür- dürülebilirliği teşvik etmeyi amaç- lamaktadır3. P 148 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Pazarlama Halkla İlişkileri Pazarlama halkla ilişkileri, bir organizasyonun marka imajını, itibarını ve müşteri ilişkilerini ge- liştirmek için halkla ilişkiler ve pa- zarlama stratejilerini entegre eden bir disiplindir. Bu yaklaşım, hedef kitle ile etkili bir iletişim kurarak ürün veya hizmetlerin tanıtımını yapmayı, marka bilinirliğini artır- mayı ve müşteri sadakatini sağla- mayı amaçlamaktadır. Pazarlama halkla ilişkileri; medya ilişkileri, etkinlik yönetimi, sosyal medya iletişimi ve kriz yönetimi gibi un- surları içermektedir4. Pazarlama İletişimi Pazarlama iletişimi bir ürün veya hizmetin tanıtımını yapmak ve hedef kitle ile etkili bir iletişim kurmak amacıyla kullanılan tüm iletişim araçlarını ve yöntemlerini kapsayan bir kavramdır. Bu alan; reklam, halkla ilişkiler, kişisel sa- tış, doğrudan pazarlama, sosyal medya ve dijital pazarlama gibi çeşitli stratejileri içermektedir. Pazarlama iletişimi, marka bili- nirliğini artırmak, tüketici bağlılığı oluşturmak ve satışları artırmak için kritik bir rol oynamaktadır. Etkili pazarlama iletişimi, marka- nın hedef kitleye yönelik tutarlı ve 4 Scott M. Cutlip, Allen H. Center ve Glen M. Broom. Effective Public Relations. 9. baskı. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2006. 5 George E. Belch ve Michael A. Belch. Advertising and Promotion: An Integrated Marketing Communications Perspective. 11. baskı. New York: McGraw-Hill Education, 2018. 6 Philip Kotler ve Gary Armstrong. Principles of Marketing. 17. baskı. Harlow: Pearson Education, 2021. ikna edici mesajlar iletmesini sağ- larken, aynı zamanda geri bildirim alarak stratejilerin geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Bu süreç, tü- ketici davranışlarını anlamak ve pazarlama hedeflerine ulaşmak için önemli bir araçtır5. Pazarlamanın 4P’si (Ürün, Fiyat, Yer, Promosyon) “Pazarlamanın 4P’si”, bir işletme- nin ürün veya hizmetlerini pazara sunarken dikkat etmesi gereken temel unsurları tanımlayan bir pazarlama karması modelidir. Bu model, pazarlama stratejilerinin oluşturulmasında önemli bir kı- lavuz görevi görmektedir. Model; ürün, fiyat, yer ve promosyon ol- mak üzere dört temel ögeden oluş- maktadır. Bu dört öge birlikte, bir işletmenin pazarlama stratejisini ve müşteriyle etkileşim kurma bi- çimini şekillendirir6. 4P modeli, pazarlama stratejilerinin oluştu- rulmasında kritik bir rol oynar. Markalar, bu unsurları dikkatlice değerlendirerek etkili pazarlama kampanyaları geliştirebilmekte- dirler. Performans Pazarlaması Performans pazarlaması, reklam verenlerin yalnızca gerçekleşen belirli sonuçlar için ödeme yaptığı P STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 149 bir dijital pazarlama stratejisidir. Bu sonuçlar genellikle tıklama, dönüşüm, satış veya başka bir kullanıcı etkileşimi gibi ölçüle- bilir performans göstergeleridir. Performans pazarlaması, özellikle dijital reklamcılıkta yaygın olarak kullanılan ve yüksek dönüşüm oranlarına ulaşmayı amaçlayan bir stratejidir7. Bu pazarlama mo- deli şirketlere ve reklam verenlere doğrudan sonuçları izleme ve op- timize etme imkânı sunmaktadır. Performans pazarlaması reklam verenler için daha fazla hesap ve- rebilirlik ve ölçülebilirlik sunarak, pazarlama bütçelerinin daha etkili bir şekilde kullanılmasını sağla- maktadır. Personel İletişimi Organizasyon içindeki çalışanlar arasındaki bilgi ve duygu alışveri- şini ifade etmektedir. Bu iletişim türü, işyeri etkileşimini güçlendir- mekte, çalışanların motivasyonu- nu artırmakta ve organizasyonel hedeflere ulaşılmasına katkı sağ- lamaktadır. Hem yatay hem de dikey iletişim kanalları (e-posta, toplantılar, anketler vb.) kullanı- larak yürütülen etkili personel iletişimi, çalışanların aidiyet duy- gusunu artırmakta, verimliliği yükseltmekte ve açık, şeffaf bir ça- 7 Dave Chaffey ve Fiona Ellis-Chadwick. Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice. 7. baskı. Harlow: Pearson, 2019. 8 Philip G. Clampitt ve Craig L. DeKoch. “Embracing Uncertainty: The Essence of Leadership Com- munication”. New York: M.E. Sharpe, 2013. 9 Harold Kerzner. Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling, and Controlling. 12. baskı. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2017. lışma ortamı yaratmaktadır. Aynı zamanda, kriz ve değişim süreçle- rinde çalışanları bilgilendirmekte ve motive etmektedir. Duygusal zekâ ve empati, çalışanların bek- lentilerini anlamak ve organizas- yonel bağlılıklarını güçlendirmek için kritik bir rol oynamaktadır8. PERT Tablosu PERT (Program Evaluation and Review Technique) tablosu, proje yönetimi ve planlamada kullanı- lan bir araçtır. 1950’lerin ortaların- da, özellikle askeri projelerin yöne- timinde karmaşıklıkları azaltmak ve projelerin zamanında tamam- lanmasını sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Proje görevlerinin tamamlanma sürelerini tahmin etmeye ve bu görevler arasındaki ilişkileri belirlemeye yardımcı ol- maktadır. PERT yöntemi, özellikle belirsizliklerin yüksek olduğu pro- jelerde zaman yönetimini optimi- ze etmek amacıyla geliştirilmiştir. PERT tablosu; görevlerin tanım- lanması, görevler arası ilişkiler, za- man tahminleri ve kritik yol anali- zi unsurlarını içermektedir9. PERT tablosu, mühendislik projeleri, inşaat projeleri, yazılım geliştirme ve diğer karmaşık projelerde yay- gın olarak kullanılmaktadır. Proje yöneticileri, bu tabloyu kullana- P 150 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ rak kaynakları daha verimli kul- lanabilmekte, zaman çizelgelerini optimize edebilmekte ve riskleri azaltabilmektedir. PESO Modeli PESO modeli, stratejik iletişim ve halkla ilişkiler alanında kullanı- lan, iletişim kanallarını dört ana kategoriye ayırarak daha etkili bir strateji geliştirmeyi amaçlayan bir çerçevedir. Bu model, Paid (Öden- miş),  Earned  (Kazanılmış),  Sha- red  (Paylaşılan) ve  Owned  (Sa- hip Olunan) medya kanallarını içermektedir. Ödenmiş medya, reklam gibi doğrudan ücret öde- nen içerikleri; kazanılmış medya, üçüncü taraflardan gelen tanınırlı- ğı; paylaşılan medya, sosyal med- ya gibi etkileşimli platformlardaki içerikleri; sahip olunan medya ise markanın kendi kontrolündeki içerikleri ifade etmektedir. PESO modeli, entegre iletişim kampan- yalarının tüm kanallarda tutarlı ve etkili bir şekilde yürütülmesini sağlamaktadır10. PEST Analizi PEST analizi, politik, ekonomik, sosyal ve teknolojik açılardan iş- letmenin faaliyetlerini etkileyebi- lecek dış çevresel faktörleri değer- lendiren bir analiz yöntemidir. Bu analiz yöntemi, ihtiyaçların belir- lenmesinde ve elde edilen sonuç- 10 Marcia W. DiStaso ve Denise S. Bortree. Ethical Practice of Social Media in Public Relations, 85. Routledge, 2014. 11 Ian Worthington ve Chris Britton. The Business Environment. 7. baskı. Harlow: Pearson Education, 2015. larla işletmelerin stratejik planla- masında ve geleceğe yönelik karar almasında önemli bir rol oyna- maktadır. İşletmeler açısından tek başına kullanılabilmekte olduğu gibi diğer tekniklerle birlikte de kullanılabilmektedir. PEST ana- lizi ile analiz edilen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkileri ortaya koyulmaktadır. İşletmeler analiz sonucunda elde edilen veriler ile fırsatları avantaja çevirebilmekte veya tehdit, risk faktörlerini en aza indirebilmektedir11. Phishing (Oltalama) Siber güvenlik bağlamında kulla- nılan bir terim olup, kötü niyetli kişilerin, genellikle e-posta, mesaj veya sahte web siteleri yoluyla, kullanıcıların hassas bilgilerini ele geçirme amacıyla yaptığı dolandı- rıcılık faaliyetini ifade etmektedir. Türkçe de Oltalama olarak ad- landırabileceğiz terim, genellikle finansal bilgiler, kimlik bilgileri veya parolalar gibi hassas verilerin ele geçirilmesi için kullanılmakta- dır. Bu dolandırıcılık yönteminde, saldırganlar, güvenilir bir kurulu- şun veya kişinin kimliğine bürü- nerek, hedef kişileri kandırıp bil- gilerini paylaşmalarını sağlamak- tadır. Stratejik iletişim açısından phishing, hem bireylerin hem de kurumların güvenlik farkındalığı- nın artırılması ve korunma yön- P STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 151 temlerinin geliştirilmesi açısından önemlidir. Phishing saldırıları, modern iletişim araçlarının yay- gın kullanımı ile birlikte giderek artmakta ve bu da işletmelerin ve bireylerin siber güvenlik konusun- da daha bilinçli olmasını zorunlu kılmaktadır. İletişimde güvenlik zafiyetlerini hedefleyen bu saldı- rılar, özellikle stratejik iletişim yö- neticileri tarafından titizlikle ele alınmaktadır12. Plan Plan, belirli bir hedefe ulaşmak için izlenecek yolun ve kullanıla- cak kaynakların sistematik bir şe- kilde önceden belirlenmesi süreci- dir. Plan kavramı; hedef belirleme, strateji geliştirme, zamanlama ve kaynak yönetimi gibi unsurları içermektedir. Bu bağlamda plan- lama süreci, organizasyonların he- deflerine ulaşmalarını sağlamak için kritik bir rol oynamaktadır. Plan, belirsizlikleri azaltma, yön belirleme ve kaynakların verimli kullanımını sağlama açısından önemlidir13. Platformlar Arası Pazarlama Bir markanın, hedef kitlesine ulaş- mak için farklı medya kanalları ve dijital platformları entegre bir şe- 12 Glen M. Broom ve Bey-Ling Sha. Cutlip and Center’s Effective Public Relations. 11. baskı. Boston, Munich: Pearson, 2013. 13 John M. Bryson. Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. 4. baskı. San Francisco: Jossey-Bass, 2011. 14 Gerard Goggin. Global Mobile Media, 117. Routledge, 2012. 15 Siobhán McHugh. “How Podcasting is Changing the Audio Storytelling Genre.” The Radio Journal: International Studies in Broadcast & Audio Media, Vol: 14, No: 1, 2016, ss. 65-82. kilde kullanarak aynı veya uyum- lu mesajları iletmesini sağlayan pazarlama stratejisidir. Bu yakla- şım, tüketicinin çeşitli platform- larda tutarlı bir marka deneyimi yaşamasını sağlarken markanın görünürlüğünü ve etkileşimini ar- tırmaktadır. Örneğin, televizyon, sosyal medya, mobil uygulamalar ve e-posta pazarlama gibi kanal- lar arasında uyumlu mesajların iletilmesi, tüketiciye çoklu temas noktalarından ulaşılmasını müm- kün kılmaktadır. Platformlar arası pazarlama, özellikle dijital çağda markaların iletişim stratejilerinin geniş bir kitleye erişmesine yar- dımcı olmaktadır14. Podcast Podcast, internet üzerinden dijital olarak yayımlanan ve genellikle bir dizi halinde sunulan sesli içe- rik formatıdır. Podcast’ler genel- likle bilgi paylaşımı, eğlence, eği- tim veya tartışma amacıyla üretilir ve dinleyiciler istedikleri zaman, istedikleri yerden bu içeriklere eri- şebilir. Podcast’ler, dijital çağda bi- reylerin ve kurumların sesli içerik aracılığıyla hedef kitlelerine ulaş- malarını sağlayan etkili bir strate- jik iletişim aracıdır15. P 152 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Podcast Yayıncılığı Dijital ses dosyalarının internet üzerinden abonelik temelli veya indirilebilir bir şekilde kullanıcı- lara sunulması yoluyla yapılan yayıncılık biçimidir. Podcasting markaların, organizasyonların veya bireylerin hedef kitlelerine düzenli, kolay erişilebilir ve etkile- şimli içerik sunmalarına imkân ta- nımaktadır. Bilgi paylaşımı, mar- ka bilinirliği oluşturma, uzmanlık alanlarını tanıtma veya sadık bir dinleyici kitlesi yaratma gibi stra- tejik amaçlarla kullanılan podcas- ting, özellikle dijital pazarlama stratejilerinde popüler bir araçtır. Kullanıcıların mobil cihazlar üze- rinden istedikleri zaman erişim sağlamaları, podcasting’i çok yön- lü ve esnek bir iletişim aracı haline getirmektedir16. Politika Politika bir organizasyon, hükü- met veya toplumsal grup tarafın- dan belirlenen kurallar, ilke ve yö- nergeler bütünüdür ve genellikle belirli bir hedefe ulaşmak veya belirli bir sorunu çözmek ama- cıyla oluşturulmaktadır. Politika, stratejik bir rehber işlevi görerek karar alma süreçlerine ve eylem- lere yön vermektedir. Stratejik iletişim bağlamında politika, ile- tişim stratejilerinin geliştirilmesi 16 Richard Berry. “Will the iPod Kill the Radio Star? Profiling Podcasting as Radio.” Convergence, Cilt 12, Sayı 2, 2006, ss. 143-62. 17 Thomas R. Dye. Understanding Public Policy. 15. baskı. Boston: Pearson, 2017. 18 Robert L. Heath ve Michael J. Palenchar. Strategic Issues Management: Organizations and Public Policy Challenges. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2009. ve uygulanmasında önemli bir rol oynamaktadır17. Proaktif İletişim Proaktif iletişim, bir organizasyo- nun ya da bireyin olası sorunları önceden tahmin ederek ve bun- lara yönelik stratejiler geliştirerek iletişim süreçlerini yönetme yak- laşımını ifade etmektedir. Pro- aktif iletişim, reaktif iletişimden (durum ortaya çıktıktan sonra tepki verme) farklı olarak iletişim fırsatlarını önceden belirleyerek, hedef kitleyle olan etkileşimi güç- lendirmeyi ve olumsuz durumları minimize etmeyi amaçlamakta- dır. Özellikle dijital dünyada per- formans pazarlaması, işletmele- rin büyüme ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarında önemli bir rol oynamaktadır18. Program Program, belirli hedeflere ulaşmak için tasarlanmış planlı bir dizi faa- liyet veya etkinliktir. Stratejik ileti- şimde “program,” genellikle hedef kitlenin belirli davranışlar veya tutumlar sergilemesini sağlamak amacıyla planlanmış sistematik bir iletişim sürecini ifade etmek- tedir. Bu süreç, iletişim stratejileri ve taktiklerini içermekte ve belirli bir zaman diliminde uygulanacak adımları tanımlamaktadır. Bu tür programlar, uzun vadeli iletişim P STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 153 hedeflerine ulaşmak için oluştu- rulmakta ve genellikle bir orga- nizasyonun kurumsal iletişim, halkla ilişkiler veya pazarlama he- deflerine hizmet etmektedir. Prog- ramlar, daha geniş bir stratejinin parçası olarak belirlenen hedef kitleye yönelik mesajların, doğru zamanda ve doğru kanallar aracı- lığıyla iletilmesini amaçlamakta- dır19. Propaganda Propaganda, stratejik iletişim bağ- lamında bir fikri, inancı, politikayı veya ideolojiyi yaymak ve destek- lemek amacıyla kullanılan siste- matik bilgi veya fikir yayma süre- cidir. Bu süreçte belirli bir amaca yönelik olarak kamuoyunu etkile- mek, algı ve tutumları değiştirmek veya güçlendirmek için manipüla- tif veya seçici bilgi sunumu yapıl- maktadır. Propagandanın amacı, hedef kitlenin belirli bir düşünceyi kabul etmesini veya belirli bir şe- kilde davranmasını sağlamaktır. Bu bağlamda, propaganda ço- ğunlukla taraflı veya abartılmış bilgiler kullanarak mesajını etkili kılmayı amaçlar ve bazen yanıltı- cı veya tek yönlü bilgi sunumu da içerebilmektedir. Propaganda kav- ramının ilk kullanımı dini bir bağ- lama sahip olup ilk olarak Katolik Kilisesi tarafından 1622 yılında 19 Ronald D. Smith. Strategic Planning for Public Relations. New York: Routledge, 2017. 20 Garth S. Jowett ve Victoria O’Donnell. Propaganda and Persuasion. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2018. 21 Frank L. Goldstein ve Benjamin F. Findley Jr. Psychological Operations: Principles and Case Studies. Air University Press, Maxwell AFB, AL: 1996. Papa XV. Gregory tarafından ku- rulan Congregatio de Propaganda Fide (İnanç Yayma Cemaati) adlı bir kurumun isminde kullanılmış- tır20. Psikolojik Operasyonlar (PSYOPS) Özellikle askeri ve istihbari bağ- lamda kullanılan, hedef kitlele- rin tutumlarını, davranışlarını ve karar alma süreçlerini etkilemek amacıyla yürütülen stratejik ileti- şim faaliyetleridir. Bu operasyon- lar düşman güçleri demoralize etmek, müttefikleri desteklemek veya tarafsız kitleleri belirli bir mesaj doğrultusunda yönlendir- mek gibi çeşitli amaçlar taşımak- tadır. PSYOPS kavramının temel unsurları arasında hedef kitle analizi, mesaj tasarımı, medya ve dağıtım kanalları ile sonuçla- rın ölçümü yer almaktadır. Savaş sırasında propaganda broşürleri dağıtmak veya düşman askerle- rine moral bozmaya yönelik me- sajlar göndermek, klasik PSYOPS yöntemi olarak verilebilmektedir. Temel amaç, hedef kitlenin veya grupların tutum ve davranışlarını operasyonu yürüten tarafın çıkar- larına uygun bir şekilde değiştir- mek veya güçlendirmektir21. R 154 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Rr Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü R STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 155 Rr Reaktif İletişim Reaktif iletişim, stratejik iletişim bağlamında, bir organizasyonun veya bireyin dış etkenlere veya olaylara yanıt olarak gerçekleş- tirdiği iletişim faaliyetlerini ifade etmektedir. Reaktif iletişim; ge- nellikle bir kriz, eleştiri veya bek- lenmedik bir durumun ardından ortaya çıkan tepkilerle ilişkilidir. Bu tür iletişim, mevcut duruma anında cevap vermeyi ve sorun- ları çözmeyi amaçlamakta, ancak genellikle önceden planlanmış bir stratejiye dayanmayan kısa vadeli tepkileri içermektedir. Reaktif ile- tişimde, mesajlar ve eylemler ge- nellikle olayın gelişimine ve etkisi- ne göre şekillenmekte, bu nedenle kriz yönetiminde önemli bir rol oynamaktadır. Reaktif iletişim, or- ganizasyonların kriz yönetiminde 1 Kathleen Fearn-Banks. Crisis Communications: A Casebook Approach. New York: Routledge, 2017.. 2 Michael E. Porter. Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors, 2008. önemli bir araç olarak görülmekte ve genellikle hasar kontrolü yapa- rak organizasyonun itibarını ko- rumaya çalışmaktadır. Bu tür ileti- şim, hem kurum içi hem de kurum dışı paydaşlara yönelik olabilmek- te ve genellikle kamuoyunun endi- şelerini veya sorularını ele almayı amaçlamaktadır1. Rekabet Analizi Bir markanın pazardaki konumu- nu güçlendirmek amacıyla rakip- lerinin stratejilerini, güçlü ve zayıf yönlerini, ürünlerini ve hedef kit- lesini inceleme sürecidir. Rekabet analizi; pazarlama kampanyala- rının daha etkin bir şekilde plan- lanmasına, rakiplerden farklılaş- ma yollarının belirlenmesine ve sektördeki trendlerin izlenmesine katkı sağlamaktadır. Bu analizde kullanılan veriler, pazardaki reka- bet dinamiklerinin daha iyi anla- şılmasına ve markanın stratejik avantaj elde etmesine yardımcı olmaktadır. Sonuç olarak, rekabet analizi ile elde edilen bilgiler mar- kanın stratejilerini geliştirmesi için önemli bir temel sunmakta- dır2. Reklam Reklam ürün, hizmet veya fikir- lerin belirli bir hedef kitleye tanı- tılması ve bu kitlenin belirli bir tutum veya davranış geliştirmesi amacıyla para ile yer satın alınan R 156 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ bir mecrada yapılan planlı iletişim faaliyetidir. Reklamcılık tüketicile- rin dikkatini çekmek, onları bilgi- lendirmek ve ikna etmek için çe- şitli medya araçlarını (televizyon, radyo, internet, basılı medya gibi) kullanarak mesajları yaymayı içermektedir. Reklamın amacı yal- nızca ürün ve hizmetleri tanıtmak değil, aynı zamanda marka farkın- dalığını artırmak, marka sadakati oluşturmak, tüketici davranışla- rını etkilemek ve rekabet avantajı elde etmektir. Stratejik iletişimde reklam, hedef kitleyi etkilemek ve markanın algısını şekillendirmek için kullanılan önemli bir araçtır3. Reklam Eşdeğeri Bir markanın kazandığı medya görünürlüğünün aynı miktarda reklam alanı veya zamanı satın almak için gereken maliyeti ile ölçülen değeridir. Halkla ilişkiler ve stratejik iletişimde kullanılan bu metrik, bir medya haberinin, makalenin veya sosyal medya gö- rünürlüğünün parasal karşılığını belirlemek için uygulanmaktadır. Reklam değer eşdeğeri, bir marka- nın medya kanallarında ücretsiz elde ettiği görünürlüğün etkisini parasal terimlerle ifade etme ça- basıdır. Ancak bu değer tek başı- na etkinliği değerlendirmek için 3 William F. Arens, Michael F. Weigold ve Christian Arens. Contemporary Advertising. 15. baskı. New York: McGraw-Hill Education, 2017. 4 Tim Watson. Evaluating Public Relations: A Guide to Planning, Research and Measurement, 103. Kogan Page, 2012. 5 Kevin Lane Keller. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. Pearson Education, 2013. yeterli olmayıp, çoğunlukla ölçüm ve değerlendirme alanında sınırlı bir yöntem olarak kabul edilmek- tedir4. Reklamlardan Etkilenen Topluluk Reklamcılık ve pazarlama faaliyet- lerinin etkisi altında kalan geniş kitleleri tanımlamak için kullanı- lan bir terimdir. Bu kavram, birey- lerin ve grupların reklam mesajla- rına nasıl tepki verdiğini, tüketim alışkanlıklarını nasıl şekillendir- diğini ve bu etkilerin toplumsal dinamikler üzerindeki yansımala- rını incelemektedir. Reklamlardan etkilenen topluluklar, markaların hedef kitlelerine ulaşma strate- jilerini geliştirmek için kritik bir öneme sahiptir. Reklamlar, bu toplulukların değerlerini, normla- rını ve davranışlarını etkileyerek sosyal algıyı ve tüketici kültürünü yönlendirme potansiyeline sa- hiptir. Bu nedenle reklamlardan etkilenen topluluklar, pazarlama kampanyalarının başarısını de- ğerlendirmek için önemli bir ölçüt oluşturmaktadır5. Reklam Yayını Hedef kitleye ulaşmak amacıyla belirli medya kanallarında planlı bir şekilde reklam içeriklerinin ya- yımlanması sürecidir. Reklam ya- R STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 157 yını; televizyon, radyo, dijital plat- formlar ve sosyal medya gibi farklı kanallarda yapılabilmekte ve belirli zaman dilimlerinde, belirli frekanslarla hedeflenen mesajla- rın iletilmesini amaçlamaktadır. Ayrıca markanın bilinirliğini artır- mak, ürün veya hizmetleri tanıt- mak ve tüketicinin davranışlarını etkilemek gibi amaçlarla kullanıl- maktadır. Etkili bir reklam yayını stratejisi, medya planlaması ile uyumlu olarak belirlenen hedef kitleye, doğru zamanda ve doğru kanallar aracılığıyla ulaşmayı sağ- lamaktadır6. Resmî İletişim Kanalları Resmî iletişim kanalları, organi- zasyon içindeki bilgilere ve me- sajlara dair kurallar ve protokoller dahilinde, genellikle yazılı veya sözlü olarak yürütülen iletişim bi- çimleridir. Bu kanallar, yöneticiler, çalışanlar veya iş birliği yapılan dış paydaşlarla yapılan etkileşimlerde düzeni sağlamak, bilgi güvenliğini korumak ve işlevselliği artırmak için kullanılmaktadır. Resmî ile- tişim sistemleri, e-posta, toplan- tılar, raporlar, telefon görüşmeleri ve yazılı belgeler gibi araçları kap- samaktadır. Bu tür iletişim, orga- nizasyonların karar almasını, iç süreçlerini düzenlemesini ve dı- 6 George E. Belch ve Michael A. Belch. Advertising and Promotion: An Integrated Marketing Communications Perspective. McGraw-Hill Education, 2017. 7 Cal W. Downs ve Allyson D. Adrian. Assessing Organizational Communication: Strategic Communication Audits. Mahwah, NJ: The Guilford Press, 2004. 8 Glynis M. Breakwell. The Psychology of Risk. 2. baskı. Cambridge: Cambridge University Press, 2014. şarıya karşı daha tutarlı bir mesaj vermesini sağlamaktadır7. Risk Risk, belirsizlik ve potansiyel teh- like içeren durumların, süreçlerin veya olayların olumsuz sonuçlar doğurma olasılığını ifade etmekte- dir. Risk, tanımı gereği gelecekteki belirsizlik veya bilgisizliğe işaret etmektedir. Risk, stratejik karar alma süreçlerinde dikkate alınma- sı gereken önemli bir faktördür ve iletişim stratejilerinin planlanma- sı sırasında potansiyel tehditle- rin ve olumsuz etkilerin önceden değerlendirilmesini gerektirmek- tedir. Stratejik iletişimde risk yö- netimi, olası krizlerin önlenmesi veya etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla yapılan planlı ve proaktif çalışmaları içermektedir. Bu süreç, potansiyel risklerin belirlenmesini ve uygun iletişim stratejileri ile yö- netilmesini kapsamaktadır8. Risk Algılaması Risk algılaması, bireylerin potan- siyel tehlikeleri, bu tehlikelerin olasılıklarını ve sonuçlarını değer- lendirme sürecidir. Bireyler, yaşa- dıkları toplumsal ve kültürel bağ- lam, kişisel deneyimler, medya et- kileri ve sosyal normlar gibi fak- törlerden etkilenerek riskleri algı- lamaktadır. Bu süreçte bazı insan- R 158 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ lar, belirli bir olayın riskini yüksek veya düşük olarak algılarken, di- ğerleri farklı bir değerlendirme ya- pabilmektedir. Bu farklılık, insan- ların dünyayı nasıl gördüğünü ve riskle ilgili durumlara nasıl yaklaş- tığını göstermektedir. Risk algıla- ması, çeşitli bileşenler tarafından şekillendirilmektedir. Bu bileşen- ler arasında olayın olasılığı, sonuç- ları ve bireylerin duygusal tepkile- ri yer almaktadır. Bireyler, düşük olasılıklı ancak yüksek etkili olay- ları (örneğin, büyük bir doğal afet) genellikle daha korkutucu bulabil- mektedir. Aynı zamanda toplum- sal bağlam ve kültürel geçmiş de risk algısını etkileyen önemli fak- törlerdir9. Risk İletişimi Risk iletişimi, bireyler veya top- luluklar arasında risk bilgisi ve algısı ile ilgili bilgi alışverişi süre- cini ifade etmektedir. Bu kavram, potansiyel risklerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve bu risklerin etkili bir şekilde iletilmesi amacıy- la çeşitli stratejilerin ve araçların kullanılmasıyla ilgilidir. Risk ile- tişimi genellikle sağlık, çevre, gü- venlik ve kriz yönetimi gibi alan- larda önem kazanmaktadır çünkü insanların riskler hakkında bilgi sahibi olmaları, bu risklere karşı nasıl tepki vereceklerini belirle- mektedir. Risk iletişiminin amacı, 9 Paul Slovic. The Perception of Risk. London: Earthscan, 2000. 10 M. Granger Morgan, Baruch Fischhoff, Ann Bostrom ve Cynthia J. Atman. Risk Communication: A Mental Models Approach. Cambridge University Press, 2001. 11 Heath, a.g.e., s. 836. bireylerin ve toplulukların riskler hakkında bilinçlenmelerini sağla- mak, onları bilgilendirmek ve bi- linçli kararlar almalarına yardımcı olmaktır10. Riskin Sosyal Artırımı Sistemsel olarak riskin hem tek- nik değerlendirmesini hem de sos- yo-kültürel geçmişini bütünleşti- rerek ifade eden teoridir. Bu teoriyi oluşturan Roger E. Kasperson ve arkadaşları “psikolojik, sosyal ve kültürel süreçlere bağlı olarak risk olaylarının toplumun risk algısını ve buna bağlı olarak davranışları- nı artırabileceğini veya daraltabi- leceğini” ifade etmektedir11. Risk Toplumu Ulrich Beck’in “risk toplumu” kav- ramı, modern toplumların karşı- laştığı yeni tür riskleri anlamak ve bu risklerle başa çıkma yollarını incelemek amacıyla geliştirilmiş bir teoridir. Beck, bu kavramı ilk olarak 1992’de yayımlanan Risk Society: Towards a New Modernity adlı eserinde ortaya koymuştur. Risk Toplumu, modern toplum- ların, geleneksel toplum yapıla- rından farklı olarak, risklerle dolu bir dünyada yaşamaya başladık- larını ifade etmektedir. Bu kav- ram, bireylerin ve toplulukların risk algısının, sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarda nasıl değişti- R STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 159 ğini incelemektedir. Beck’e göre, endüstriyel toplumların sağladığı refah ve güvenlik, yeni ve bilinme- yen risklerle birlikte gelmektedir. Bu bağlamda risk, modern toplu- luklara özgü bir özelliktir ve risk toplumu, bireylerin karşılaştığı riskleri ve bu risklerle başa çıkma yollarını analiz etmektedir. Beck, risklerin yalnızca doğal olaylardan değil, aynı zamanda insan faaliyet- lerinin bir sonucu olarak da ortaya çıktığını savunmaktadır. Çevresel felaketler, teknolojik kazalar ve sağlık krizleri gibi durumlar, mo- dern toplumların karşılaştığı yeni risklerdir12. Risk Yönetimi Risk yönetimi, potansiyel riskle- rin tanımlanması, değerlendiril- mesi ve yönetilmesi sürecidir. Bu kavram, özellikle işletmelerde, projelerde ve organizasyonlarda karşılaşılabilecek belirsizlikleri minimize etmek amacıyla geliş- tirilmiştir. Risk yönetimi, çeşitli yöntemler ve stratejiler kullana- rak organizasyonların hedefleri- ne ulaşmasına yardımcı olur ve olumsuz durumlara karşı daha da- yanıklı hale getirir. Risk yönetimi, belirsizlikleri azaltma ve organi- zasyonların hedeflerine ulaşma- sını sağlama açısından kritik bir 12 Ulrich Beck. Risk Society: Towards a New Modernity. London: SAGE Publications, 1992. 13 Chris Chapman ve Stephen Ward. Project Risk Management: Processes, Techniques and Insights. Wiley, 2011. 14 Encyclopedia. “Interview.” https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/political- science-and-government/military-affairs-nonnaval/interview#1O88interview Erişim: 21 Kasım 2024. rol oynamaktadır. Risk yönetimi, finansal sektörle sınırlı kalmayıp sağlık, mühendislik, proje yöne- timi ve çevre yönetimi gibi birçok alanda uygulanmaktadır. Her sek- törde, risk türlerine uygun özel yönetim stratejileri geliştirilmesi gerekmektedir13. Stratejik iletişim, risk yönetiminin bir parçası ola- rak, organizasyonun hedefleriyle uyumlu bir şekilde riskleri yönet- me yaklaşımını desteklemektedir. İyi bir iletişim stratejisi, organi- zasyonun risk alma kararlarını ve bunların sonuçlarını etkili bir şe- kilde paylaşmasını sağlamaktadır. Röportaj Görüşme, görüşmeci olarak bili- nen bir katılımcının sorular sordu- ğu ve görüşülen kişi olarak adlan- dırılan diğer katılımcının cevaplar verdiği yapılandırılmış bir konuş- madır. Bu format, iş başvuruları, medya etkileşimleri ve araştırma dahil olmak üzere çeşitli bağlam- larda yaygın olarak kullanılmak- tadır14. S 160 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ss Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 161 Ss Saha Araştırması Saha araştırması, belirli bir konu hakkında bilgi toplamak amacıy- la belirli bir alanda yapılan sis- tematik gözlem, anket, görüşme veya deneysel çalışmalardır. Bu tür araştırmalar, genellikle sosyal bilimler, pazarlama, sağlık hiz- metleri ve çevre bilimi alanlarında yoğun şekilde kullanılmaktadır. Saha araştırmasının temel amacı, teorik bilgilerle desteklenen pratik veriler elde etmektir. Saha araştır- ması, belirli bir problem veya hi- potez üzerine odaklanarak, araş- tırmacıların gerçek dünyada veri toplamasını sağlamaktadır. Bu veriler, araştırmanın sonucunda elde edilen bulguların geçerliliği- ni artırmakta ve gerçek dünya ile bağdaştırılmasını sağlamaktadır1. 1 Uwe Flick. An Introduction to Qualitative Research. SAGE Publications, 2018. 2 Sophie C. Boerman, Sanne Kruikemeier ve F. J. Zuiderveen Borgesius. “Online Behavioral Advertising: A Literature Review and Research Agenda.” Journal of Advertising 46, no. 3, 2017. Sahte Ağ Günlüğü Sahte ağ günlüğü, gerçekte bir pa- zarlama veya reklam amacı güden ancak organik içerik gibi görünen ağ günlükleridir. Bir ürün, hizmet veya marka hakkında olumlu yo- rumlar yaparak veya sahte de- neyimler paylaşarak okuyucuyu yanıltmayı amaçlamaktadırlar. Bu tür ağ günlükleri, markaların veya bireylerin daha fazla görünürlük elde etmesine yardımcı olmak için kullanılsa da genellikle etik olma- yan bir yöntem olarak kabul edil- mektedir. Sahte ağ günlüğü yazarı aynı zamanda bağımsız bir içerik üreticisi gibi görünürken reklam- sal içerikleri daha az belirgin hale getirmektedir. Bu uygulama, özel- likle sosyal medya platformları ve arama motorları tarafından tespit edildikçe cezai yaptırımlara neden olabilmektedir2. Sahte Takipçiler Sahte takipçiler, bir sosyal medya hesabının takipçi sayısını yapay yollarla artırmak amacıyla satın alınan, genellikle gerçek olmayan ya da aktif olmayan hesaplardan oluşan takipçilerdir. Bu tür he- saplar, markaların veya bireyle- rin, sosyal medya etkileşimlerini manipüle etmelerine yardımcı olmakta ancak organik etkileşimi yansıtmamaktadır. Sahte takipçi sayısı, bir profilin görünüşte daha S 162 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ popüler olmasını sağlasa da, etki- leşim oranları düşük kalmaktadır. Ayrıca, platformlar sahte takipçi- leri tespit etmek için algoritmalar kullanmakta ve bu tür hesapları silmektedir. Sahte takipçilerin kul- lanımı, sosyal medya pazarlama stratejilerinde etik sorunlara yol açmaktadır ve uzun vadede itibar kaybına neden olabilmektedir3. Sanal Basın Gezisi Sanal basın gezisi, belirli bir ürün, hizmet veya destinasyonu tanıt- mak amacıyla dijital ortamda dü- zenlenen etkinliklerdir. Bu geziler, özellikle medya mensupları, blog yazarları ve sosyal medya etkile- yicileri için tasarlanmaktadır. Ka- tılımcılar, video konferans uygu- lamaları veya sanal tur platform- ları aracılığıyla gerçekleştirilen etkinliklerde tanıtılan mekan veya ürün hakkında bilgi alabilmekte, uzmanlarla etkileşime geçebil- mekte ve sunumları izleyebilmek- tedir. Özellikle COVID-19 pande- misi sırasında fiziksel basın gezi- lerinin kısıtlanmasıyla popülerlik kazanmış ve sektördeki tanıtım stratejileri açısından önemli bir araç haline gelmiştir. Sanal basın gezileri, seyahat ve turizm endüst- risi için yenilikçi bir iletişim aracı olarak ortaya çıkmaktadır. Sanal basın gezileri, kurumların ve mar- 3 Zeynep Tufekci. Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. New Haven: Yale University Press, 2017. 4 “Media Tour: What Is a Virtual Media Tour Exactly? - Article.” Author Learning Center. https:// www.authorlearningcenter.com/marketing/events/w/book-tours/2956/media-tour-what-is-a- virtual-media-tour-exactly---article, Erişim: 24 Kasım 2024. kaların hedef kitlelerine ulaşma- larını sağlarken coğrafi engelleri ortadan kaldırarak daha geniş bir katılımcı kitlesine hitap etme im- kanı sunmaktadır. Bu tür geziler; video konferanslar, sanal turlar ve etkileşimli içerikler aracılığıy- la gerçekleştirilmektedir, böylece katılımcılar, deneyimleri uzaktan yaşayarak daha fazla bilgi edine- bilmektedir. Ayrıca sanal geziler, daha geniş kitlelere ulaşma ve daha az maliyetle tanıtım yapma fırsatı sunmakta, bu sayede onla- rı hem işletmeler hem de medya profesyonelleri için cazip hale ge- tirmektedir​ 4. Sanal Basın Odası Sanal basın odası, dijital ortamda medya mensuplarına ve halkla ilişkiler profesyonellerine bilgi sağ- lamak için oluşturulan, şirketler veya kuruluşlar tarafından yöne- tilen bir online platformdur. Sanal basın odaları, genellikle bir web sitesi veya şirketin ana sayfasının bir bölümü olarak düzenlenmek- tedir ve 7/24 erişilebilir olmasıyla öne çıkmaktadır. Bu odalar, gaze- tecilerin haber yazma süreçlerini hızlandırmaktadır ve doğru bilgi- ye doğrudan ulaşmalarını kolay- laştırmaktadır. Sanal basın oda- larının bir diğer önemli avantajı, güncel ve geçmişe dönük medya S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 163 materyallerine aynı anda erişim imkanı sunmasıdır. Bu odalarda yer alan belgeler, şirketin halka açık iletişimlerini destekleyecek şekilde düzenlenmekte ve medya mensuplarının ihtiyaç duyduğu kaynakları tek bir yerde toplamak- tadır. Ayrıca, sanal basın odaları genellikle kriz dönemlerinde veya önemli duyurular sırasında daha aktif kullanılmaktadır. Şirketlerin medya ilişkilerini yönetirken etkili bir iletişim stratejisi oluşturmasına katkıda bulunmakta ve haberlerin doğru, güncel ve hızlı bir şekilde yayılmasını sağlamaktadır. Bu ne- denle sanal basın odaları, dijital çağda şirketlerin medya ile olan etkileşimlerinde temel bir araç ola- rak kabul edilmektedir5. Sanal Gerçeklik (VR) Kullanıcıların bilgisayar tarafın- dan üretilen bir ortamda etkile- şimde bulunmalarını sağlayan bir teknoloji ve deneyim alanıdır. Sa- nal gerçeklik (VR), genellikle özel gözlükler veya başlıklar kullanı- larak görsel ve işitsel uyarıcılarla zenginleştirilmiş, tamamen sanal bir dünya sunmaktadır. Sanal gerçeklik, markaların hedef kitle- leriyle daha etkili ve ilgi çekici bir bağ kurmalarını sağlayarak dene- yimsel pazarlama, eğitim simü- 5 “The Online Media Room: A Terrific Place to Market Directly to Buyers.” Pragmatic Institute. https://www.pragmaticinstitute.com/resources/articles/product/the-online-media-room-a- terrific-place-to-market-directly-to-buyers-yes-buyers/, Erişim: 21 Kasım 2024. 6 Paul Milgram ve Fumio Kishino. “A Taxonomy of Mixed Reality Visual Displays.” IEICE Transactions on Information and Systems Cilt E77-D, Sayı 12, 1994. 7 Mustafa Aydemir ve Vedat Fetah. “İletişim Teknolojilerinde Veri Güvenliği ve Uzaktan Erişim: VPN Kullanımı Üzerine Bir Vaka Çalışması.” Bilgi Yönetimi 6, no. 2 (2023): 376-392. lasyonları ve ürün tanıtımları gibi alanlarda yaygın olarak kullanıl- maktadır. Sanal gerçeklik, tüketi- cilere bir ürün veya hizmetle ilgili benzersiz bir deneyim sunarak, marka bağlılığını artırmakta ve bi- linçli bir tüketim sürecine katkıda bulunmaktadır6. Sanal Özel Ağ Sanal Özel Ağ, internet üzerinden kullanıcıların verilerini şifrele- yerek güvenli bir şekilde bir ağa bağlanmalarını sağlayan bir tek- nolojidir. Bu teknoloji, internet bağlantılarını güvenli hale getire- rek kullanıcıların kişisel verilerini korumakta ve çevrim içi işlemler (eğitim, alışveriş, sistem izleme vb.) sırasında gizliliği artırmakta- dır. İngilizce kısaltması VPN (Vir- tual Private Network) olan sanal özel ağ, kullanıcının coğrafi konu- munu gizleyerek IP adresinin tes- pit edilmesini engellemekte ve bu sayede anonimlik sağlamaktadır7. Sanal Topluluklar Belirli bir ilgi alanı veya ortak bir amaç etrafında, internet ve dijital platformlar aracılığıyla bir araya gelen bireylerin oluşturduğu sosyal gruplardır. Bu topluluklar; forum- lar, sosyal medya, oyun platformla- rı ve diğer çevrim içi ortamlar üze- S 164 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ rinden etkileşimde bulunarak bilgi alışverişi, deneyim paylaşımı ve üyelerine sosyal destek sağlamak- tadır. Sanal topluluklar, markaların hedef kitleleri ile daha derin ilişki- ler kurmasına, tüketici geri bildi- rimlerini toplamasına ve marka sadakatini artırmasına olanak ta- nımaktadır. Ayrıca bu topluluklar, kullanıcıların ürün veya hizmetler- le ilgili deneyimlerini paylaşmala- rına ve marka algısını etkilemeleri- ne yardımcı olmaktadır8. Satış Geliştirme Satış geliştirme, bir işletmenin sa- tışlarını artırmak amacıyla uygu- ladığı taktikler ve stratejiler bütü- nünü ifade etmektedir. Bu kavram, doğrudan satış faaliyetlerinin yanı sıra satış sürecini destekleyen tüm aktiviteleri kapsamaktadır. Satış geliştirme; potansiyel müşterilerin dikkatini çekmek, mevcut müşte- rilerle ilişkileri güçlendirmek ve satın alma sürecini hızlandırmak için çeşitli promosyonlar, teşvikler ve eğitimler gibi pazarlama araçla- rının kullanılmasını içermektedir. Bu tür faaliyetler, müşteri kitlesi- nin genişletilmesi ve satış hacmi- nin artırılması amacıyla uygulan- maktadır. Satış geliştirme yalnızca yeni müşteriler kazanmayı değil, aynı zamanda mevcut müşterile- 8 Howard Rheingold. The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier. MIT Press, 2000. 9 Philip Kotler ve Kevin Lane Keller. Marketing Management. 15th ed. Upper Saddle River, NJ: Pear- son Prentice Hall, 2016. 10 Robert L. Heath ve W. Johansen, eds. The International Encyclopedia of Strategic Communication. Boston: John Wiley & Sons, 2018. rin sadakatini artırmayı ve onları uzun vadeli ilişkilere dönüştür- meyi hedeflemektedir. Dijital dö- nüşüm ve e-ticaretin yükselişi ile birlikte, satış geliştirme aktivitele- ri de giderek daha yenilikçi ve çok kanallı hale gelmektedir 9. Savunuculuk Bireylerin veya grupların belirli bir amaç veya çıkarı desteklemek, yaymak veya korumak amacıyla gerçekleştirdikleri faaliyetlerdir. Bu kavram, genellikle toplumsal adalet, insan hakları, çevre koru- ma veya politik değişim gibi konu- larda, belirli bir topluluğun sesini etkili bir şekilde duyurmayı hedef- lemektedir. Savunuculuk; bir mar- kanın veya kuruluşun, hedef kitle ile iletişim kurarak çeşitli konular- da farkındalık yaratma, kamuoyu- nu bilgilendirme ve harekete ge- çirme stratejilerini içermektedir. Savunuculuk faaliyetleri; medya, sosyal medya kampanyaları, lobi- cilik ve topluluk etkinlikleri gibi çeşitli iletişim araçlarıyla destek- lenmektedir10. Savunuculuk Reklamcılığı Belirli bir sosyal, politik veya çev- resel konuyu desteklemek ama- cıyla yapılan reklam faaliyetleri- dir. Bu tür reklamlar; bir markanın veya organizasyonun, belirli bir S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 165 görüşü savunduğunu veya top- lumsal bir soruna dikkat çekmek istediğini ifade etmektedir. Savu- nuculuk reklamcılığı, tüketicilere veya kamuoyuna, bir markanın değerlerini, inançlarını ve toplu- ma katkı sağlama çabasını ilet- mek için önemli bir araçtır. Bu tür kampanyalar, genellikle markalar için toplumda olumlu bir imaj ya- ratma ve marka bağlılığını artırma amacı taşımaktadır. Bu kampan- yalar aynı zamanda bir sorunun görünürlüğünü artırarak, sosyal değişim için farkındalık yaratma potansiyeline de sahiptir11. Sembol Bir kavramı, nesneyi veya durumu temsil eden, belirli bir anlam veya duygu taşıyan işaret veya işlevsel bir gösterimdir. Semboller, dilin ötesinde iletişim kurmanın bir yoludur ve birçok alanda, özellikle kültürel, sosyal ve psikolojik bağ- lamlarda önemli bir rol oynamak- tadır. Semboller, markaların kim- liğini oluşturma, tüketici algısını şekillendirme ve mesajları daha etkili bir şekilde iletme amacıyla kullanılmaktadır. Örneğin; logo- lar, sloganlar ve renk paletleri gibi görsel semboller, bir markanın değerlerini ve misyonunu temsil ederken aynı zamanda hedef kitle üzerinde duygusal bir etki yarat- ma potansiyeline sahiptir. Sem- 11 Kottler ve Keller, a.g.e. 12 Julia Watson ve Anthony Hill. Dictionary of Media and Communication Studies. Bloomsbury Publishing USA, 2015. boller, toplumsal normlar ve de- ğerlerle bağlantılı olarak, bireyle- rin ve grupların kimliklerini ifade etmelerine yardımcı olmaktadır12. Sert Güç Sert güç, uluslararası ilişkilerde bir devletin veya aktörün hedeflerine ulaşmak için askeri güç veya eko- nomik yaptırımlar gibi zorlayıcı araçlar kullanmasını ifade etmek- tedir. Bu kavram, genellikle savaş, tehdit, ekonomik yaptırımlar ve diğer zorlayıcı diplomatik araçlar gibi doğrudan güç uygulamalarını kapsamaktadır. Sert güç, bir dev- letin diğer devletler veya gruplar üzerinde istediği sonucu elde et- mek amacıyla zorlayıcı strateji- ler benimsemesini içermekte ve çoğunlukla savunma ve güvenlik politikaları bağlamında ele al- maktadır. Joseph Nye tarafından ortaya konan sert güç kavramı, bir ülkenin maddi gücünü ve kaynak- larını, diğer ülkeleri kendi çıkarları doğrultusunda etkilemek için kul- lanmasını ifade etmaktedir. Askeri müdahaleler, ekonomik yaptırım- lar ve diplomatik baskılar bu güç türünün en belirgin araçlarıdır. Nye, sert gücün etkili olabilmesi için hedef alınan ülkenin veya ak- törün korkutulması veya cezalan- dırılması gerektiğini savunmak- tadır. Buna karşın, sert güç tek başına uzun vadeli olumlu sonuç- S 166 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ lar doğuramayabilir ve genellikle yumuşak güç gibi daha ikna edici yöntemlerle birleştirilmesi öneril- mektedir 13. Sessizlik Komplosu Belirli bir olay, sorun veya bilgi hakkında toplumun veya belirli bir grubun sessiz kalmayı tercih etmesi veya bu konuda konuş- maktan kaçınması durumunu tanımlayan bir terimdir. Sessizlik komplosu genellikle toplumsal veya kurumsal düzeyde olumsuz algılanabilecek bir durumu örtbas etme, kamuoyunun dikkatinden uzak tutma veya konuşulmasını önleme çabalarıyla ilgilidir. Bu terim, medya veya kamuoyunda büyük etkisi olan ancak hakkında konuşulmayan veya tartışılmayan konular için kullanılabilmekte- dir. Sessizlik komplosu genellikle sansür, algı yönetimi veya toplum baskısıyla birleşerek belirli bilgi- lerin yayılmasını önlemeyi amaç- lamakta ve bu durum, toplumsal şeffaflık ve hesap verebilirlik için potansiyel bir tehdit oluşturmak- tadır14. Siber Dezenformasyon Dijital ortamda kasıtlı olarak yan- lış veya yanıltıcı bilgi yayılması sü- 13 Joseph S. Nye. Soft power: the evolution of a concept. In Essays on Evolutions in the Study of Political Power. Routledge, 2021, s. 196-208. 14 Elisabeth Noelle-Neumann. The Spiral of Silence: Public Opinion – Our Social Skin. University of Chicago Press, 1993. 15 Wardle, Claire, ve Hossein Derakhshan. Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Strasbourg: Council of Europe, 2017. 16 David Bordwell ve Kristin Thompson. Film Art: An Introduction. McGraw-Hill, 2008. recine verilen addır. Siber dezen- formasyon, toplumları manipüle etmek, kamuoyunu yönlendirmek ve güven sarsmak için kullanıla- bilmektedir. Sosyal medya plat- formları, bot hesaplar ve sahtelik üzerine oluşan teknolojiler dezen- formasyonun yayılmasını hızlan- dırmaktadır.15 Sinopsis Bir hikâye, film, kitap veya diğer anlatı yapılarının ana hatlarını özetleyen kısa ve özlü bir açık- lamadır. Sinopsis, genellikle ana karakterleri, temel olay örgüsünü ve önemli olayları kapsayarak ese- rin genel akışını aktarmaktadır. Sinopsis hazırlama, bir projenin veya kampanyanın ana mesajını kısa ve etkili bir şekilde iletmek için kullanılan bir teknik olup hedef kitleye sunulacak içeriğin özünün hızlıca kavranmasına yar- dımcı olmaktadır. Sinopsis, potan- siyel okuyucular, izleyiciler veya yatırımcılar için karar verme süre- cini kolaylaştırmakta ve ilgi çekici bir ilk izlenim yaratmaktadır16. Sivil Toplum Devlet kurumlarının dışında ka- lan, bireylerin ortak ilgi alanları, değerleri ve amaçları doğrultusun- da örgütlenerek toplumda etkile- S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 167 şimde bulundukları sosyal yapı- lardır. Sivil toplum; dernekler, va- kıflar, sendikalar ve diğer gönüllü organizasyonlardan oluşmakta ve vatandaşların toplumsal konulara aktif katılımını sağlamaktadır. Bu kuruluşlar, toplumun genel yararı için çalışmalar yaparak sosyal so- runların çözümüne katkıda bulun- makta ve bireylerin seslerini du- yurmalarını kolaylaştırmaktadır17. Sivil Toplum Kuruluşları Toplumsal sorunlara çözüm bul- mak, kamu yararına çalışmak ve belirli bir konuda farkındalık ya- ratmak amacıyla kurulmuş, kâr amacı gütmeyen organizasyonlar- dır. STK’lar; çevre koruma, insan hakları, eğitim, sağlık ve sosyal adalet gibi alanlarda faaliyet gös- termekte ve bu amaç doğrultusun- da toplulukları bir araya getirmek- tedir. Özellikle medya aracılığıyla yaptıkları savunuculuk faaliyetleri ve kampanyalar, toplumsal deği- şim ve sosyal sorumluluk bilinci- nin güçlenmesini sağlamaktadır. Bu kuruluşlar, bireylerin daha ak- tif vatandaşlar olmalarına katkıda bulunarak demokrasiye ve kamu politikalarının şekillendirilmesine destek olmaktadır18. 17 Michael Edwards. Civil Society. Polity Press, 2004. 18 Helmut K. Anheier. Nonprofit Organizations: Theory, Management, Policy. Routledge, 2005. 19 S. Deneçli ve C. Deneçli. Propagandada İknanın Yeri, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 11, Sayı 28, 2014. 20 İ. U. Erkış ve M. E. Summak, Propaganda ve Dış Politika, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, Cilt 14, Sayı 1-2, 2014. Siyah Propaganda Bir kaynağın gerçek kimliğini ve niyetini gizleyerek hedef kitleyi yanıltma amacı güden, kasıtlı ola- rak yanlış bilgi veya çarpıtılmış gerçeklerin yayıldığı propaganda türüdür. Siyah propagandada ger- çek kaynağın gizlenmesi nedeniy- le hedef kitlenin etki altına alın- ması kolaylaşmaktadır19. İkinci Dünya Savaşı esnasında Hitler ve Stalin’in kullandığı propaganda türü siyah propaganda olup özel- likle savaş dönemlerinde psikolo- jik baskı aracı olarak kullanıldığı görülmektedir20. Siyasi Poster Bir siyasi mesajı, ideolojiyi veya li- deri tanıtmak ve kamuoyunu etki- lemek amacıyla kullanılan görsel araçlardır. Bu posterler, genellikle seçim kampanyaları, toplumsal hareketler veya politik propagan- da kapsamında kullanılarak geniş kitlelere ulaşmayı ve kamuoyu üzerinde etki yaratmayı hedefle- mektedir. Siyasi posterler, kısa ve güçlü mesajlar ile görsel öğelerin bir araya gelmesiyle dikkat çek- mekte ve mesajın kolay bir şekil- de anlaşılmasını sağlamaktadır. Tarih boyunca posterler, ideolojik fikirleri yaymak, halkın desteğini S 168 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ kazanmak ve siyasi bilinç oluştur- mak amacıyla kullanılmıştır21. Snapchat 2011 yılında Evan Spiegel, Bobby Murphy ve Reggie Brown tara- fından geliştirilen ve kullanıcıla- rın anlık fotoğraf, video ve mesaj paylaşmasına olanak tanıyan bir sosyal medya platformudur. Uy- gulama, belirli kişi ve kişilere özel içerik paylaşımı seçeneği ve görsel içeriğin belirli bir süre sonra oto- matik olarak kaybolması özelliği ile tanınmaktadır22. Snapchat’in sunduğu özellikler arasında ar- tırılmış gerçeklik (AR) filtreleri, Bitmoji avatarları ve kullanıcıların yüzlerini çeşitli dijital efektlerle değiştiren lensler de bulunmak- tadır. Bu özellikler, uygulamanın eğlenceli ve yaratıcı bir ortam sun- masını sağlamış ve kullanıcıların içerik üretme deneyimini zengin- leştirmiştir23. Soğuk Arama Potansiyel müşteriler veya ilgilen- mesi muhtemel kişilerle önceden bir bağlantı veya ilişki olmadan doğrudan iletişime geçme yönte- midir. Bu teknik; satış, pazarlama ve halkla ilişkilerde, özellikle ürün 21 T. Paine. Graphic Agitation: Social and Political Graphics Since the Sixties. Phaidon Press, 2008. 22 Tolga Kara. “Gençler Neden Snapchat Kullanıyor? Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı Üzerinden Bir Araştırma”. Intermedia International e-Journal, 2017, s. 266. 23 Joseph B. Bayer, Nicole B. Ellison, Sarita Y. Schoenebeck, ve Emily B. Falk. “Sharing the Small Moments: Ephemeral Social Interaction on Snapchat.” Information, Communication & Society, Vol: 19, No: 7, 2016, s. 956-977. 24 Philip Kotler ve Kevin Lane Keller. Marketing Management. Pearson, 2016. 25 Bernardo Borges. Marketing 2.0: Bridging the Gap Between Seller and Buyer through Social Media Marketing. Wheatmark, 2009. ve hizmet tanıtımı için kullanıl- maktadır. Dijital çağda soğuk ara- ma, kişiselleştirilmiş dijital pazar- lama tekniklerinin gerisinde kalsa da belirli alanlarda hedef kitlenin dikkatini çekmek ve yeni iş fırsat- ları yaratmak için etkili bir yol ola- bilmektedir24. Sohbet Pazarlaması Markaların hedef kitleleriyle ger- çek zamanlı ve kişisel etkileşim- ler kurarak ürün veya hizmet ta- nıtımı yapmalarını sağlayan bir pazarlama stratejisidir. Genellikle anlık mesajlaşma uygulamaları, sohbet botları ve sosyal medya platformları üzerinden yürütülen bu yaklaşım, müşterilerle birebir diyalog kurarak onların ihtiyaç- larını anlamayı ve hızlı çözümler sunmayı hedeflemektedir. Sohbet pazarlaması, müşteri deneyimini iyileştirmenin yanı sıra müşteri sadakati oluşturmak ve geri bildi- rim toplamak için de stratejik bir araç olarak kullanılmaktadır25. Sorun Sorun kavramı, genel anlamda çö- züm bekleyen, rahatsızlık veren veya zorluk çıkaran bir durum ya da problem olarak tanımlanmak- S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 169 tadır. Sosyolojik ve felsefi bağlam- da ise, toplumun ya da bireylerin karşılaştığı çatışmalar, ihtiyaçlar ve gerilimler olarak değerlendiril- mektedir. Sorunlar, bireysel veya toplumsal düzeyde ortaya çıkabi- lir ve farklı çözüm yolları gerekti- rebilmektedir. Bireysel sorunlar genellikle kişisel ilişkiler, iş yaşa- mı, sağlık sorunları veya finansal sıkıntılar gibi alanlarda ortaya çıkmaktadır. Bu kavram, gündelik yaşamdan akademik çalışmalara kadar geniş bir yelpazede ele al- makta ve her disiplin kendi bakış açısıyla “sorun” kavramını tanım- lamakta ve analiz etmektedir26. Sosyal Girişimcilik Toplumsal sorunlara yenilikçi çö- zümler üreten ve sosyal değişimi teşvik eden, pozitif etki oluşturma- yı amaçlayan ve kâr amacı gütme- yen çalışma modelidir. Sosyal giri- şimciler, kâr amacını ikinci planda tutarak başta eğitim, sağlık, çevre ve toplumsal eşitsizlikler olmak üzere çeşitli alanlarda sürdürülebi- lir bir etki yaratmayı hedeflemek- tedir. Sosyal girişimler, iş dünyası ile sosyal fayda odaklı yaklaşımları bir araya getirerek, yerel ve küresel ölçekte kalıcı değişiklikler yapma- yı amaçlamaktadır27. 26 Chris Barker. Cultural Studies: Theory and Practice. London: Sage Publications, 2004. 27 David Bornstein ve Susan Davis. Social Entrepreneurship: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press, 2010. 28 Manuel Castells. The Rise of the Network Society. 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishers, 2010. Sosyal Medya Sosyal medya, kullanıcıların içerik üretip paylaşabildiği ve karşılıklı etkileşimde bulunabildiği dijital platformlar bütünüdür. Sosyal medya, internet tabanlı teknolo- jiler kullanarak bilgi paylaşımı, iletişim, sosyal ağ oluşturma, ve içerik üretimi için kullanılan çeşit- li web tabanlı uygulamalar ve si- telerden oluşmaktadır. Temel ola- rak, kullanıcıların metin, fotoğraf, video gibi çeşitli medya türlerini paylaşmalarını ve bu içerikler üze- rinden etkileşimde bulunmalarını sağlamaktadır. Sosyal medya, bi- reyler, topluluklar, ve organizas- yonlar arasında doğrudan iletişim olanağı sunarak hem kişisel hem de kamusal alanı etkilemekte- dir. Sosyal medyanın en önemli özelliklerinden biri, kullanıcıların içerik üreticisi ve tüketicisi olarak hareket edebilmesidir. Bu, gele- neksel medya araçlarından fark- lı olarak bilgi akışının tek yönlü değil, çok yönlü olduğu anlamına gelmektedir. Ayrıca, sosyal medya kriz yönetimi, halkla ilişkiler, pa- zarlama ve siyasal iletişim gibi pek çok alanda stratejik bir araç olarak kullanılmaktadır28. Sosyal Medya Pazarlaması Sosyal medya pazarlaması, ürün- lerin, hizmetlerin veya markala- S 170 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ rın tanıtımını ve satışını artırmak amacıyla sosyal medya platform- ları üzerinden stratejik olarak içerik paylaşımı, reklam verme ve kullanıcı etkileşimi oluştur- ma süreçlerini ifade etmektedir. Bu, tüketicilerin sosyal medya üzerinden marka veya ürünle doğrudan etkileşim kurmasını sağlayarak, geleneksel pazarlama yöntemlerinden farklı bir yakla- şım sunmaktadır. Sosyal medya pazarlamasının temel amacı, mar- ka bilinirliğini artırmak, müşteri sadakati oluşturmak, web sitesi trafiğini artırmak ve nihayetinde satışları desteklemektedir. Bu sü- reç, tüketici davranışları hakkında veri toplama ve analiz etme im- kânı sunarak pazarlama strateji- lerinin daha etkili hale getirilme- sini sağlamaktadır. Sosyal medya pazarlaması, içerik pazarlaması, influencer pazarlaması ve ücretli reklamcılık gibi çeşitli yöntemleri içermektedir. Bu pazarlama türle- ri, markaların sosyal medya kul- lanıcılarının ilgisini çeken yaratıcı ve etkileyici içerikler oluşturarak daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağlamaktadır29. Sosyal Oyun Sosyal oyun, kullanıcıların çevrim içi platformlar üzerinden birbirle- riyle etkileşimde bulunarak oyun 29 Tracy L. Tuten ve Michael R. Solomon. Social Media Marketing. 3. baskı. Thousand Oaks, CA: Sage, 2018. 30 Juho Hamari, Jonna Koivisto ve Harri Sarsa. “Does Gamification Work? - A Literature Review of Empirical Studies on Gamification.” Proceedings of the 47th Hawaii International Conference on System Sciences, 2014, 1-10. oynadıkları dijital bir eğlence bi- çimidir. Bu tür oyunlar genellikle çok oyunculu olup oyuncuların birlikte oynamasını ve birbirle- riyle sosyal bağlar kurmasını teş- vik etmektedir. Sosyal oyunlar Facebook ve X gibi sosyal medya platformlarında yaygın olarak yer almakta ve arkadaşlar arasında re- kabet, iş birliği veya sohbet gibi et- kileşimlere olanak tanımaktadır. Oyunlar sanal dünyalarda farklı karakterlerle etkileşime girme, yeni dünyalar keşfetme ve dijital ödüller kazanma fırsatları sun- maktadır. Özellikle mobil cihazlar ve PC oyunları, sosyal oyunların hızla popülerleşmesinde önemli bir rol oynamaktadır30. Sosyal Sürdürülebilirlik Sosyal sürdürülebilirlik, toplumla- rın uzun vadeli refahını sağlamak amacıyla insan hakları, eşitlik, adalet, yaşam kalitesi ve sosyal uyum gibi unsurları göz önünde bulundurarak toplumsal sistem- lerin sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi anlamına gelmek- tedir. Bu kavram, bireylerin ve toplulukların temel ihtiyaçlarının karşılanması, toplumsal dayanış- manın güçlendirilmesi ve sosyal sermayenin korunması gibi un- surları içermektedir. Sosyal sürdü- rülebilirlik, ekonomik ve çevresel S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 171 sürdürülebilirlik ile birlikte sür- dürülebilir kalkınmanın üç temel ayağından biri olarak kabul edilir ve tüm bireylerin yaşam kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Sosyal sürdürülebilirliğin temel amacı, toplumların refahını sağlamak ve uzun vadeli sosyal istikrarı ko- rumaktır. Bu bağlamda, sosyal adalet ve kapsayıcılık önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal sürdü- rülebilirlik, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde sosyal serma- yenin korunmasını ve geliştiril- mesini teşvik etmektedir. Ayrıca, toplulukların kendi potansiyelle- rini gerçekleştirmeleri ve yaşam kalitesini artırmaları için fırsatlar sunmaktadır31. Sözlü İletişim İnsanların düşüncelerini, fikirleri- ni ve duygularını kelimeler aracılı- ğıyla aktardıkları iletişim türüdür. Bu tür iletişim; sözlü ifadeler, dil ve ses tonlarını kullanarak gerçekleş- mektedir. Etkin bir sözlü iletişim, kelimelerin doğru seçilmesi, ses tonunun ve dilin uygun kullanımı gibi faktörlere bağlıdır. Bu şekilde kurulan bir sözlü iletişim, ilişkile- ri güçlendirirken anlaşmazlıkları azaltmakta ve iş birliğini teşvik etmektedir. Sözlü iletişim strate- 31 Missimer, Merlina, Karl-Henrik Robèrt, ve Göran Broman. “A Strategic Approach to Social Sustainability – Part 1: Exploring the Social System.” Journal of Cleaner Production, Vol: 140, No: 1, 2017, s. 32-41. 32 Julia T. Wood. Interpersonal Communication: Everyday Encounters. Wadsworth Cengage Learning, 2010. 33 Goodman, Joseph, and Stephen D. Gossett. Spam: Understanding the Unwanted Email Problem. New York: Springer, 2006. jik hedeflere ulaşmada önemli bir araçtır, çünkü sözlü mesajlar hızla iletilmekte ve anında geri bildirim alınabilmektedir32. Spam İzin alınmadan gönderilen, ge- nellikle reklam amaçlı ve rahatsız edici dijital mesajlar veya e-posta- lara verilen ad. Spam mesajlar, ço- ğunlukla ticari veya dolandırıcılık amaçlı olup, e-posta, kısa mesaj (SMS), sosyal medya ve diğer di- jital platformlar aracılığıyla yayı- lır. Spam içerikleri arasında sahte kampanyalar, kötü amaçlı yazılım içeren bağlantılar ve kimlik avı girişimleri bulunabilir. Özellikle otomatik botlar ve toplu e-posta sistemleri ile büyük ölçekli spam gönderimleri yapılmaktadır33. Sponsorluk Sponsorluk, bir kişinin, kuruluşun veya etkinliğin mali veya ayni ola- rak desteklenmesi ve karşılığında destek sağlayan tarafa tanıtım veya ticari fayda sağlanması an- lamına gelmektedir. Sponsorluk, genellikle pazarlama ve halkla iliş- kiler stratejilerinin bir parçası ola- rak kullanılmakta ve sponsor olan kuruluş veya markanın adının, logosunun ve ürünlerinin etkin- likler, spor takımları, televizyon S 172 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ programları veya sosyal projelerle ilişkilendirilmesiyle tanıtım yapıl- masını içermektedir. Bu şekilde, sponsor olan taraf, hedef kitle- siyle daha yakın bir ilişki kurarak marka bilinirliğini ve imajını güç- lendirme fırsatı yakalamaktadır. Sponsorluk, pazarlama iletişimi ve halkla ilişkilerin önemli bir par- çasıdır ve genellikle marka değeri- ni artırmak, ürün veya hizmetle- rin tanıtımını yapmak veya sosyal sorumluluk davranışı göstermek için kullanılmaktadır. Sponsorluk türleri arasında spor sponsorluk- ları, kültürel etkinlik sponsorluk- ları, sağlık sponsorlukları, çevre sponsorlukları, kurumsal spon- sorluklar ve medya sponsorlukları yer almaktadır34. Stereotipleştirme Stereotipleştirme, belirli bir grup, topluluk veya birey hakkında genelleştirilmiş ve basmakalıp özelliklerin yaygın olarak kabul edilmesi ve bu özelliklerin grubun tüm üyelerine atfedilmesi süreci- dir. Bu kavram sosyal psikolojide, bireylerin diğer gruplar hakkında bilgi oluşturma ve anlamlandır- ma sürecini açıklamaktadır. Ste- reotipler genellikle belirli bir grup hakkında olumlu ya da olumsuz basmakalıp düşünceleri içerir ve bu düşünceler gruptaki bireyle- rin farklılıklarını göz ardı ederek, 34 T. Bettina Cornwell. Sponsorship in Marketing: Effective Partnerships in Sports, Arts, and Events. Taylor & Francis Group, 2020. 35 Perry R. Hinton. Stereotypes, Cognition and Culture. New York: Psychology Press, 2017. 36 David J. Schneider. The Psychology of Stereotyping. New York: Guilford Press, 2004. 37 Robert L. Heath, Encyclopedia of Public Relations. SAGE Publications,Thousand Oaks, CA: 2013, s. 866. onların homojen bir şekilde al- gılanmasına neden olmaktadır. Stereotipleştirme, ayrımcılığa, ön- yargıya ve sosyal dışlanmaya yol açabilecek bir süreçtir35. Sosyal psikologlar, stereotipleştirmenin bireylerin çevresini anlamaya ve düzenlemeye yönelik bir bilişsel işlev olduğunu öne sürmektedir. Stereotipler, çevredeki karmaşık sosyal bilgiyi basitleştirerek daha kolay ve anlaşılır hale getirmek için kullanılmaktadır36. Stil Rehberi Profesyoneller, akademisyenler ve öğrenciler tarafından kullanılmak üzere hazırlanan ve yayınlanan basılı materyallerin nasıl üretile- ceğine ilişkin kurallar ve yöner- geler içeren bir kaynaktır. Stil ki- tapları, yazı stilinin sürekliliğini, kelimelerin, dilbilgisinin ve alıntı- ların tutarlı kullanımını sağlamayı amaçlamaktadır. Örneğin, Associ- ated Press Stylebook, kelimeler ve ifadeler, noktalama işaretleri, telif hakkıyla korunan materyaller, ga- zete yazıları ve çeşitli diğer yayın- cılık kuralları hakkında yönergeler sağlamaktadır37. Strateji Kurumsal iletişim bağlamında strateji, bir kuruluş ile dış çevresi arasındaki etkileşimi yönetmek için yöneticiler tarafından alınan S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 173 genel tedbirlere işaret etmektedir. Kurumsal iletişimde strateji oluş- turma süreci; stratejik analiz, stra- tejik amaç, stratejik eylem ve de- ğerlendirme aşamalarından oluş- maktadır38. Kerin ve diğerlerine göre, stratejinin altı temel boyutu bulunmaktadır. İlk olarak, strateji organizasyonun amacını ortaya koyarak uzun vadeli hedefleri ve kaynak tahsisi önceliklerini belir- ler. İkinci olarak, organizasyonun rekabet alanını tanımlar; bu da organizasyonun faaliyet göster- diği iş alanını belirlemek anlamı- na gelmektedir. Üçüncü olarak, strateji, dış fırsatlar ve tehditlere, içsel güçlü ve zayıf yönlere sürek- li ve uyumlu bir yanıt olmalıdır. Dördüncü olarak, strateji, rekabet avantajı sağlamanın merkezî ara- cıdır. Beşinci olarak, kurumsal, iş birimi ve işlevsel düzeyler de dahil olmak üzere tüm organizas- yonel hiyerarşiyi kapsamaktadır. Son olarak, strateji, organizas- yonun eylemlerinden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenen iç ve dış paydaşlar için motive edici bir güçtür39. Stratejik İletişim Süreci Sürekli yineleme ve geri bildirim- den oluşan döngüsel bir süreci ifade etmektedir. Stratejik iletişim süreci; analiz, planlama, uygula- 38 Joep Cornelissen. Corporate Communication. Thousand Oaks: SAGE, 2017. 39 Roger A. Kerin, Vijay Mahajan, ve P. Rajan Varadarajan, Contemporary Perspectives on Strategic Market Planning. Allyn & Bacon, Needham Heights, MA: 1990. 40 Christopher Paul, Strategic Communication : Origins, Concepts, and Current Debates. Bloomsbury Academic: 2011, s. 156–157. 41 Federico De Andreis, “The Principles behind a Strategic Plan”, Open Journal of Applied Sciences, Cilt 9, Sayı 4, 2019, s. 240–245. ma ve değerlendirme olmak üze- re dört aşamadan oluşmaktadır. Analiz aşamasında olası hedef kitleler, kültürel bağlamlar ve iste- nilen değişikliğin nasıl tanımlanıp ölçüleceği belirlenmektedir. Plan- lama aşamasında iletişim strate- jisi geliştirilirken yürütme aşama- sında mesajlar iletilmektedir. De- ğerlendirme aşamasında ise hem eylemler ve bu eylemlerin sonucu hem de stratejik iletişim sürecinde kullanılan çeşitli kriterler incelen- mektedir40. Stratejik Plan Bir kuruluşun orta ve uzun vadede ulaşmayı hedeflediği amaçları be- lirleyen ve bu amaçlara ulaşmak için kullanılacak araçları ve ey- lemleri tanımlayan bir planlama sürecidir41. Stratejik Planlama Bir kuruluşun ne olduğunu, ne yaptığını ve niçin yaptığını şekil- lendiren temel kararları belirle- meye yönelik bilinçli ve disiplinli girişimi ifade etmektedir. Stratejik planlama, kuruluşların misyon- larını gerçekleştirmeye hazırlan- malarında önem taşımaktadır. Başarılı bir stratejik planlama sü- reci, kurumsal kaynakların nasıl tahsis edileceği, zorlukların nasıl ele alınacağı ve yol boyunca ortaya S 174 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ çıkan fırsatlardan nasıl yararlanı- lacağı konusunda kararlar almak için bir çerçeve sunmaktadır. Stra- tejik planlama özel sektörde kâr, pazar payı ve iş ile ilgili diğer çık- tılar açısından kuruluşun etkilili- ğini en üst düzeye çıkarmak ama- cıyla yapılırken; kamu sektöründe hedeflerin birbiri ile uyumlu hale getirilmesi, çalışmaların sürekli- liğinin sağlanması ve performans etkililiği hedeflenmektedir42. Suni Gündem Oluşturma (Astroturfing) “Astroturf” isimli yapay çim mar- kasından türetilen kavram, bir kampanya, hareket veya fikrin, toplumsal bir tabandan geldiği izlenimini yaratmak amacıyla suni olarak oluşturulması sürecini ifade etmektedir. Türkçede “Suni Gündem Oluşturma” olarak da ifa- de edilen astroturfing, genellikle bir şirket, siyasi örgüt ya da çıkar grubu tarafından, kendi günde- mini halka mal etmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu yolla kamu- oyunda geniş bir kitlenin fikri desteklediğine dair yanıltıcı bir iz- lenim oluşturmaktadır. Astrotur- fing, sosyal medyada sahte hesap- lar kullanılarak, sahte yorumlar ve geri bildirimler oluşturularak, kurgulanmış basın bültenleri ya 42 John M. Bryson, Lauren Hamilton Edwards, ve David M. Van Slyke, “Getting Strategic about Strategic Planning Research”,  Public Management Review, Vol:20(3), 2018, s. 317–339.; Federico De Andreis, “The Principles behind a Strategic Plan,” Open Journal of Applied Sciences, Cilt 9, Sayı 4, 2019: 240–245. 43 Darren G. Lilleker ve Nigel A. Jackson. Political Communication and Social Media: Campaigning, Consumption and Change in the Digital Age. London: Routledge, 2016. 44 Bilgehan T. Gürlek. SWOT Analizi. Gebze: Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), 2002. da sözde bağımsız uzmanlar ara- cılığıyla yayılabilmektedir. Bu tür manipülasyonlar, ortaya çıkarıl- dığında toplumsal güven kaybına neden olabilmekte ve ilgili kam- panya ya da kurumun itibarını ze- deleyebilmektedir43. SWOT Analizi Bir kurumun faaliyet sahasıyla ilgili güçlü yönleri (Strenghts), za- yıf yönleri (Weaknesses), fırsatları (Opportunities) ve tehditleri (Th- reats) belirlemesine yönelik bir planlama tekniğidir. Güçlü ve za- yıf yönlerin tespiti içsel analiz; fır- satlar ve tehditlerin belirlenmesi ise dışsal analiz olarak tanımlan- maktadır. İçsel analizde kaynak- lar, süreçler ve ürünler dikkate alı- nırken dışsal analizde rakiplerin ve ortakların örgütsel özellikleri- nin yanı sıra ilgili sosyal, teknolo- jik, ekonomik, çevresel ve politik eğilimler de dahil olmak üzere çevreyi karakterize eden faktörler incelenmektedir44. S STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 175 Şş Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Ş 176 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Şş Şeffaflık Şeffaflık, bilgiye erişim, açıklık ve hesap verebilirlik gibi ilkeleri içe- ren bir yönetim ve etik anlayışıdır. Şeffaflık, özellikle hükümetler, ku- rumlar, şirketler ve diğer örgütler- de, faaliyetlerin ve kararların açık bir şekilde paylaşılması ve bilginin kolayca ulaşılabilir olması anlamı- na gelmektedir. Bu kavram, halkın ve paydaşların, karar alma süreç- lerini ve uygulamaları anlamala- rını sağlayarak güven inşa etmeyi ve sorumlu yönetimi teşvik et- mektedir. Şeffaflık, demokrasi ve iyi yönetişim için temel bir unsur olarak kabul edilmektedir. Bu ilke, yolsuzluğun azaltılmasına, halkın karar alma süreçlerine katılımının 1 Ann Florini. The Right to Know: Transparency for an Open World. New York: Columbia University Press, 2007. 2 William Stallings. “Cryptography and Network Security: Principles and Practice”. 7th ed. Boston: Pearson, 2016. artırılmasına ve kurumların meş- ruiyetinin güçlendirilmesine yar- dımcı olmaktadır1. Şifreleme İletişimde kullanılan bilgilerin, yalnızca yetkili alıcılar tarafından anlaşılabilir hale gelmesini sağla- mak amacıyla, verilerin belirli bir algoritma veya şifreleme yönte- miyle dönüştürülmesi işlemidir. Şifreleme, bilgilerin gizliliğini ko- rumak ve dış müdahalelere kar- şı güvenliği artırmak için yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Özellikle dijital iletişimde, şifrele- me, verilerin güvenliğini sağlamak ve gizli bilgilerin korunması için kritik bir rol oynamaktadır. Bu, bi- reyler ve kurumlar arasında yapı- lan yazışmaların, ticari işlemlerin veya hassas verilerin korunmasını sağlamaktadır. Şifreleme genellik- le, bir mesajın içeriğinin yalnızca belirli bir alıcı veya grup tarafın- dan okunabilmesini sağlamak için kullanılmaktadır. Özellikle inter- net üzerinden yapılan iletişimde, şifreleme teknikleri, verilerin izin- siz kişiler tarafından erişilmesini engelleyerek güvenliği artırmak- tadır. Aynı zamanda, şifreleme, bir organizasyonun, müşteri veri- lerini ve ticari sırları koruma so- rumluluğunu yerine getirmesinde önemli bir araçtır2. Ş STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 177 Şok Etkisi Bir olayın ya da durumun birey veya toplum üzerindeki ani ve güç- lü bir tepki oluşturma gücüdür. Bu etki, beklenmedik, dramatik veya sarsıcı bir durumun, algıyı değişti- ren, duygu durumunu etkileyen ve genellikle davranışları tetikleyen bir özelliğe sahiptir. Şok etkisi, me- sajın, olayın ya da bir iletişim stra- tejisinin, hedef kitlenin dikkatini çekmesi ve belirli bir hedefe yöne- lik davranış değişikliğine yol aç- ması için kullanılan bir yöntemdir. Şok etkisi genellikle kriz iletişimi, reklam, halkla ilişkiler veya sosyal medya kampanyalarında, mesa- jın etkisini artırmak için bir araç olarak kullanılmaktadır. İletişim- ciler, şok etkisini, hedef kitlenin mevcut tutumlarını sorgulama- larını veya yeni bir bakış açısı ge- liştirmelerini sağlamak amacıyla kullanabilmektedir. Bu etki, doğru bir şekilde yönetildiğinde, güçlü bir farkındalık yaratabilmekte ve insanların eyleme geçmelerini te- tikleyebilmektedir3. 3 W. Lippmann. Public Opinion. New York: Harcourt, Brace and Company, 1922. T 178 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Tt Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü T STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 179 Tt Taktik Belirli bir amaç veya hedefe ulaş- mak için kullanılan kısa vadeli ve durumsal stratejiler veya planlar bütünüdür. Genellikle savaş, spor, iş dünyası ve politika gibi çeşitli alanlarda kullanılır ve her zaman belirli bir koşul veya bağlama göre şekillenmektedir. Taktikler, stra- tejiyle karıştırılmamalıdır. Strateji uzun vadeli hedefleri belirler ve genel yönü tanımlamaktadır. An- cak taktikler, bu hedeflere ulaşma yolunda izlenecek belirli adımları içermektedir. Taktik, askeri alan- da tarih boyunca önemli bir kav- ram olmuştur. Ayrıca, taktiklerin iş dünyası ve pazarlamada kulla- nımı yaygındır. Örneğin, medya ilişkiler stratejisinin taktiği basın bültenidir1. 1 Lawrence Freedman. Strategy: A History. New York: Oxford University Press, 2013. 2 Revathy Chandran ve Balaji Pitchandi, “Role Of Teaser Advertisements In Customer Purchase Decisions: An Empirical Investigation”, The Online Journal of Distance Education and e-Learning, Cilt 11, Sayı 2, 2023, s. 2538-2547 3 Mark Brosnan. Technophobia: The Psychological Impact of Information Technology. Routledge, 1998. Teaser Ürün veya hizmetin kimliğini veya tanıtım yapan markayı hemen açık etmeksizin, yalnızca bazı ipuçları sunarak tüketicilerin ilgi- sini çekmeye yönelik kısa reklam- lardır. Bu reklamcılık türü, hedef kitlenin dikkatini çekmenin yanı sıra, ürünün konumlandırmasını ve faydalarını ima ederek ilgiyi ar- tıran etkili bir iletişim aracı olarak işlev görmektedir2. Teknofobi Bireylerin yeni teknolojilere karşı duyduğu yoğun korku veya endi- şe halini ifade eden psikolojik bir fenomendir. Bu durum, özellikle dijital ve bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimiyle daha belirgin hale gel- miştir. Teknofobik bireylerde, tek- nolojik cihazları kullanmak veya dijital platformlarla etkileşimde bulunmak kaygı, stres ve hatta ka- çınma davranışları yaratabilmek- tedir3. Teknoloji Düşkünü Teknolojik yeniliklere ilgi duyan, yeni cihazları ve uygulamaları hızla benimseyen ve teknolojiyi günlük hayatının bir parçası hali- ne getiren bireyleri ifade eden bir kavramdır. Teknoloji düşkünleri, dijital cihazları ve yazılımları kul- T 180 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ lanmada yüksek bir rahatlık se- viyesine sahiptir ve teknolojinin sunduğu yenilikleri ve faydaları topluma aktarma eğilimindedir. Araştırmalara göre, bu kişiler yeniliklere açık olup, dijital dö- nüşüm süreçlerinde önemli bir rol oynamaktadırlar4. Teknoloji düşkünleri aynı zamanda “erken benimseyenler” olarak da anıla- bilmekte ve bu gruptaki bireylerin teknolojiye yatkınlıkları, topluma yeni teknolojilerin yayılmasında kritik rol oynamaktadırlar5. Teledemokrasi Teknolojinin gelişmesi ve yayıl- masıyla ortaya çıkan bilgiye erişi- min kolaylaşması, bilginin yaygın- laşması, tartışma ve etkileşim or- tamlarının çoğalması gibi sonuç- ların demokrasinin ilerlemesine ve yaygınlaşmasına yol açacağını öne süren teorileri tanımlamak için kullanılan terimdir. İnterne- tin, vatandaşların yerel, ulusal, bölgesel ve küresel meseleler hak- kında bilgilenmesini sağlayarak demokratik eylemlerde daha fazla yer alacağı fikrinden hareket edil- mektedir6. 4 David Glen Mick ve Susan Fournier, “Paradoxes of Technology: Consumer Cognizance, Emotions, and Coping Strategies”, Journal of Consumer Research, Cilt 25, Sayı 2, Eylül 1998, s. 123–143. 5 Everett M Rogers, Diffusion of Innovations, Free Press, New York: 2003. 6 James Watson ve Anne Hill, Dictionary of Media and Communication Studies, Bloomsbury Academic, New York: 2012, s. 299–300. Televizyon Bir istasyondan yayınlanan sinyal- leri kullanarak görüntüleri ve ses- leri elektromanyetik yollarla ileten bir mecradır. Temelde dört adet televizyon istasyonu tipi vardır. Bunlardan ilki olan ticari televiz- yonlar, işletme masraflarını karşı- lamak ve kâr elde etmek amacıyla reklam süresi satan istasyonlardır. Başlıca yayınları komedi dizile- ri, pembe diziler, aksiyon içerikli dramalar, haber programları, spor programları, yarışma programları, talk showlar, çocuk programları, belgeseller, reality şovlardan oluş- maktadır. İkinci olarak kamu te- levizyonları kâr amacı gütmeyen kanallardır ve reklama bağımlı ol- madığından genellikle daha eğitici ve kültürel programlar sunmak- tadır. Üçüncü olarak kablolu te- levizyonlar, televizyon yayınının kablo, cam iletken vb. bir fiziksel ortam üzerinden abonelere ulaş- tırıldığı televizyon türüdür. Uydu Televizyonu ise sinyalleri iletmek için uzay uydularını kullanan ya- yın türüdür. Kablolu televizyona göre daha fazla yayın sunar ve bu yayınlara dünyanın her yerinden erişmek mümkündür. Aboneler, T STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 181 doğrudan yayın uydularına eriş- mek için çanak şeklinde antenler kullanmaktadır7. Temel Anlam – Yan Anlam Temel anlam ve yan anlam dilbili- mi, anlam bilimi ve iletişim çalış- maları gibi çeşitli akademik alan- larda ele alınmaktadırlar. Temel anlam, kelime, sembol ve benzeri bir işaretin açık veya ortak algıya sahip anlamını tanımlarken, yan anlam aynı işaretin çağrıştırdığı anlam veya anlamları ifade et- mektedir. Reklam materyallerinde ve medya metinlerinde, yan an- lam sıkça kullanılmaktadır. Rek- lam çalışmalarında, kelimeler ve görseller aracılığıyla yan anlamlar kullanılarak hedef kitlenin hayal gücünden yararlanılmasının başa- rıyı artırdığı belirtilmektedir8. Teori Bir olguyu açıklamaya çalışan var- sayım ya da fikirler sistemini ifade etmektedir. Öncelikle tanıma göre teoriler olguların nasıl ve neden oldukları gibi olduklarına dair açık- lamalar sunmaktadır. İkincisi, teo- riler genel olarak olgulara dair açık- lama sunmayı amaçlamakla birlik- te açıklayamadıkları durumlara da 7 Marcel Danesi, Encyclopedia of Media and Communication, University of Toronto Press: 2012, s. 633-634. 8 Marcel Danesi, Encyclopedia of Media and Communication, University of Toronto Press: 2012, s. 229–231. 9 Jim Stewart, Victoria Harte, ve Sally Sambrook, “What Is Theory?”, Journal of European Industrial Training,  Cilt 35, Sayı 3, 2011, s. 221–229. 10 Dictionary of Media Studies. A & C Black, Londra: 2006, s. 240. işaret etmektedir. Üçüncüsü ise bir teorinin, bir olgunun sadece belirli bir örneğini değil tüm örneklerini açıklayabilmesidir9. Tercüme Bir dildeki herhangi bir materya- lin diğer bir dile kelimesi kelimesi- ne çevrilmesini ifade etmektedir10. TikTok TikTok, kısa video içeriklerinin oluşturulması ve paylaşılması için kullanılan popüler bir sosyal medya platformudur. 2016 yılın- da Çin merkezli teknoloji şirketi ByteDance tarafından piyasaya sürülmüştür. Uygulama, özellik- le müzik, dans, komedi ve çeşitli zorluklar (challenge) gibi eğlen- celi içeriklerle tanınmaktadır. Bu uygulama ile kullanıcılar video- larına müzik ekleyebilir, filtreler ve efektler kullanabilir, metin ve çıkartmalar ekleyebilir. Uygulama, kullanıcıların içeriklerini “keşfet” sekmesinde paylaşmasına olanak tanır ve hazırlanan içeriklerin vi- ral hale getirilmesine yardımcı olmaktadır. TikTok, sadece bi- reysel kullanıcılar için değil, aynı zamanda markalar ve işletmeler için de bir pazarlama aracı haline T 182 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ gelmiştir. Markalar, TikTok üze- rinden hedef kitlelerine ulaşmak için etkileyici içerikler oluşturarak reklam kampanyaları düzenle- mektedir. TikTok, yaratıcı reklam çözümleri sunarak, markaların kullanıcı etkileşimini artırmaları- na olanak tanımakta ve yeni pa- zarlama stratejileri geliştirmeleri- ni sağlamaktadır11. Tiraj Basılı bir yayının satış adedini ifa- de etmektedir12. Dijital medyada ise tiraj, sayfa görüntüleme, tıkla- ma ve erişim oranlarına işaret et- mektedir. Tiraj, medyanın erişim gücünü ve etkisini değerlendirme- de önem taşımaktadır. Topluluk İlişkileri Halkla ilişkiler alanında kullanı- lan “topluluk ilişkileri” teriminin literatürde birçok tanımı bulun- maktadır. Bonita Dostal Neff’e göre, topluluk ilişkileri kuruluşla- rın faaliyet göstermek istedikleri toplulukların desteklerini sağla- mak amacıyla yönetim ve iletişim odaklı yürütülen halkla ilişkiler faaliyetlerini ifade etmektedir. John Doorley ve Helio Fred Garcia ise uzun vadede itibar ve güven kazanmayı hedefleyen kuruluşla- 11 Christina Bucknell Bossen ve Kottasz, Rita. “Uses and Gratifications Sought by Pre-Adolescent and Adolescent TikTok Consumers”. Young Consumers, 2020, Vol: 21, s. 463. 12 Dictionary of Media Studies. A & C Black, Londra: 2006, s. 40. 13 Heath, a.g.e., s. 169; Neeltje du Plessis. “Community Relations,” Robert L. Heath ve Winni Johansen (Eds.), The International Encyclopedia of Strategic Communication, içinde. John Wiley & Sons, 2018. 14 Stephen Lucas, The Art of Public Speaking. McGraw-Hill: 2011. rın stratejik biçimde topluluklarla karşılıklı faydalı ilişkiler geliştir- mesi olarak tanımlamaktadır13. Topluluk Önünde Konuşma Bir bireyin fikirlerini, bilgilerini veya duygularını bir grup insana etkili bir şekilde aktarma süreci- dir. Topluluk önünde konuşma, yalnızca bilgi vermek değil, aynı zamanda dinleyicinin ilgisini çek- mek, onları ikna etmek veya ha- rekete geçmelerini sağlamak için yapılan bir iletişim sanatı olarak da tanımlanmaktadır. Bu bece- ri, konuşmacının beden dili, ses tonu, vurgu, mimikler ve etkili an- latım teknikleri gibi unsurları kul- lanarak mesajını en etkili biçimde iletmesini gerektirmektedir14. Toplumsal Farkındalık Yaratma Belirli bir sosyal mesele veya konu hakkında halkın bilgi düzeyini artırmayı ve bilinç oluşturmayı amaçlayan iletişim faaliyetlerini ifade etmektedir. Bu süreç, bi- reylerin ve grupların toplumsal sorunlara karşı duyarlılığını artır- mak, bu konulardaki bilgileri pay- laşmak ve bu bilgilerin toplumsal davranış ve tutumlar üzerindeki T STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 183 etkisini ortaya çıkarmak için stra- tejiler geliştirmektedir. Toplumsal farkındalık yaratma, genellikle kampanyalar, medya çalışmaları, eğitim programları ve sosyal med- ya aracılığıyla gerçekleştirilmek- tedir. Bu tür girişimler, toplumsal değişim için motivasyon sağlama- yı, insanları eyleme geçmeye teş- vik etmeyi ve kamuoyunda tartış- ma başlatmayı hedeflemektedir. Sonuç olarak, toplumsal farkında- lık yaratma, daha sağlıklı, adil ve bilinçli toplumlar inşa etmek için kritik bir araçtır15. Trol Özellikle çevrim içi ortamlarda, tartışmaları provoke etmek, in- sanları kışkırtmak veya bir grubu rahatsız etmek amacıyla kasıtlı olarak rahatsız edici ya da yanıltı- cı mesajlar gönderen kullanıcıları ifade etmektedir. Sosyal medya, forumlar, haber siteleri ve bloglar gibi dijital platformlarda etkinlik gösteren troller, çoğunlukla sahte kimlikler veya anonim hesaplar kullanılmaktadırlar. Troller çev- rim içi topluluklarda çatışma ya- ratmayı, insanları duygusal açıdan etkilemeyi ve bazen de yanlış bil- giler yaymayı amaçlamaktadır16. 15 Everett M. Rogers. Diffusion of Innovations. 5th ed. New York: Free Press, 2003. 16 Erin E. Buckels, Paul D. Trapnell, ve Delroy L. Paulhus, “Trolls Just Want to Have Fun,” Personality and Individual Differences, Cilt 67, 2014, ss. 97–102. 17 Claire Wardle. Information Disorder: The Essential Glossary.  https://www.globacademy.org/ wp-content/uploads/2023/03/infoDisorder_glossary.pdf. Erişim: 21 Kasım 2024. 18 Paul. (a.g.e.); Sally Ray, Strategic Communication in Crisis Management : Lessons from the Airline Industry. Bloomsbury Academic: 1999.; Lluís Mas-Manchón (ed.), Innovation in Advertising and Branding Communication. Routledge: 2020. Trollemek Çevrim içi bir ortamda, okuyu- cuları kışkırtmak veya rahatsız etmek amacıyla kasıtlı bir şekil- de saldırgan ve kışkırtıcı içerikler paylaşma eylemidir17. Tutarsız Mesajlar İletişimde, göndericinin alıcıya ilettiği birbirleriyle çelişen me- sajları ifade etmektedir. Kriz du- rumlarında, kuruluşların koordi- nasyon eksikliği tutarsız mesaj- ların dolaşıma girmesi sonucunu doğurabilmektedir. Bu durum, kuruluşun iletişiminin etkisinin azaltmasına ve imajının zede- lenmesine neden olabilmekte- dir. Ayrıca, reklam ve pazarlama alanlarında, şirketlerin eylem ve söylemleri arasındaki tutarlılık ile güvenilirlikleri arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Bu nedenle, şirketlerin tutarsız mesajlardan kaçınmaları ve müşterileri ile tu- tarlı ilişkiler kurması, marka imajı açısından büyük önem taşımakta- dır18. Tutumlar İletişim bağlamında, bireylerin belirli kişi, nesne, fikir veya du- rumlara yönelik geliştirdikleri T 184 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ duygusal ve bilişsel eğilimleri ifa- de etmektedir. Tutumlar, bireyin çevresine nasıl tepki vereceğini, bilgiyi nasıl değerlendireceğini ve mesajları nasıl yorumlayacağını etkilemektedir. İletişim sürecinde, insanların belirli bir konuya yö- nelik sahip olduğu olumlu ya da olumsuz tutumlar, gönderilen me- sajın algılanması ve ikna ediciliği- ni doğrudan şekillendirmektedir19. Tüm Tehlikelere Yönelik Yaklaşım Acil durum yönetimi ve afet plan- laması alanında kullanılan bir stratejidir. Bu yaklaşım, herhan- gi bir tehlike veya tehditle başa çıkmak için kapsamlı bir hazırlık yapılmasını, müdahale edilmesini ve iyileştirme süreçlerinin gelişti- rilmesini amaçlamaktadır. Tüm tehlikelere yönelik yaklaşım, do- ğal afetlerden (depremler, kasırga- lar, sel) insan kaynaklı felaketlere (terörizm, sanayi kazaları) kadar geniş bir yelpazede meydana gele- bilecek olaylara yönelik hazırlan- mayı kapsamaktadır20. Türkiye İletişim Modeli Türkiye İletişim Modeli, Cum- hurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından geliştirilen ve Türki- 19 Richard E. Petty ve John T. Cacioppo. Communication and Persuasion: Central and Peripheral Routes to Attitude Change. Springer-Verlag: 1986. 20 FEMA. Developing and Maintaining Emergency Operations Plans. https://www.fema.gov/sites/ default/files/2020-05/CPG_101_V2_30NOV2010_FINAL_508.pdf Erişim: 21 Kasım 2024. 21 Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, https://www.iletisim.gov.tr/turkce/ haberler/detay/iletisim-baskani-altun-turkiye-iletisim-modeli-hakikatin-aydinlik-yuzunu- savunan-bir-kaledir Erişim: 11 Şubat 2025. ye’nin ulusal ve uluslararası ileti- şim stratejilerini şekillendiren ye- nilikçi bir yaklaşımdır. Bu model, ekonomiden kültür ve sanata, dış politikadan turizme, sanayi ve tek- nolojiden eğitime kadar geniş bir yelpazede ülkemizin potansiyelini göz önünde bulunduran 360 dere- ce bir iletişim anlayışını benimse- mektedir21. T STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 185 Uu Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü U 186 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Uu Ulusa Sesleniş Devletin en üst düzeydeki yöne- ticisinin halka hitap etmek için yaptığı konuşmalardır. Bu tür ko- nuşmalar, genellikle önemli bir olay, kriz, kutlama veya ulusal bir dönüm noktasında yapılmakta- dır. Ulusa sesleniş konuşmaları- nın amacı, halkı bilgilendirmek, birleştirmek, moral vermek, bir politikayı açıklamak ya da bir du- rumu değerlendirmektir. Bu tür konuşmalar, genellikle devletin otoritesini ve liderliğini pekiştiren sembolik bir anlam taşımakta ve toplumun geniş kesimlerine hitap etmektedir1. Ulus Markalama Bölgelerin markalanması konusu 1990’ların başında gündeme gel- 1 Harold D. Lasswell. Propaganda Technique in the World War. Martino Fine Books, New York:2013. 2 Lee Hudson Teslik. Nation Branding Explained. Council on Foreign Relations. https://www.cfr. org/backgrounder/nation-branding-explained. Erişim: 6 Kasım 2024. 3 Şakir Özüdoğru ve A. Haluk Yüksel. “Ulus Markalama ve Beslendiği Kaynaklar: Bir Derleme”, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2019, s. 333. miştir. Ulus markalama kavramı ise ilk kez 1996’da Simon Anholt tarafından kullanılmıştır2. Ulus markalama, marka oluşturma ve pazarlama iletişimi tekniklerinin ulusların prestijinin artırılması ve belirlenen imajın inşasına yöne- lik çalışmaları ifade etmektedir. Uluslararası arenada ülke tanınır- lığının ve etkisinin artırılmasına yönelik yapılan ulus markalama çalışmaları, özellikle gelişmekte olan ülkeler için oldukça önemli- dir. Ülke vatandaşlarından, sektö- rel organizasyonlara, sivil toplum örgütlerinden devlet kurumlarına kadar pek çok aktör, ulus marka- lama çalışmalarının bir parçasıdır. Ulus markalama; menşe ülke ça- lışmaları, yer pazarlaması, kamu diplomasisi ve ulusal kimlik ça- lışmaları olmak üzere dört temel alandan beslenmektedir3. Uluslararası Stratejik İletişim Forumu (Stratcom Forum) Uluslararası Stratejik İletişim Forumu, 2021 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı İletişim Baş- kanlığı tarafından, stratejik ileti- şim alanında her yıl farklı tema- larda düzenlenen uluslararası bir etkinliktir. Stratcom Forum stra- tejik iletişimi şekillendiren küresel başlıkların tartışıldığı bir platform U STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 187 olarak öne çıkmaktadır. Stratejik İletişim Forumu stratejik iletişim ekosistemindeki politika yapıcıla- rı, uzmanları ve liderleri bir araya getirerek, uluslararası iş birliğini ve deneyim paylaşımını artırmayı hedeflemektedir. Yıl boyunca ger- çekleştirilen çeşitli etkinlikler, ya- yınlar ve projeler aracılığıyla ulus- lararası Stratcom Forum stratejik iletişim alanında bir marka haline gelmiştir. Yeni medya, kriz iletişi- mi, kamu diplomasisi, dezenfor- masyonla mücadele ve 2024’te ana tema olarak belirlenen yapay zekâ gibi stratejik iletişimin tüm yönlerini kapsayan konularda dü- zenlenen paneller ve konuşmalar, katılımcıların bilgi ve becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır4. Uygulama Yazılım mühendisliği literatürün- de genellikle belirli bir kullanıcı kitlesinin ihtiyaçlarını karşılamak için tasarlanmış yazılım sistemleri olarak tanımlanmaktadır. Bu ya- zılımlar, bir veya daha fazla işlevi yerine getiren, kullanıcı etkileşimi için geliştirilmiş programlardır. Uygulamalar, bilgisayar, mobil cihazlar veya internet üzerinde çalışan yazılımlar olabilmekte ve genellikle bir iş sürecini kolaylaş- tırmak, otomatikleştirmek veya verimli hale getirmek amacıyla geliştirilmektedir5. İngilizce “app- 4 “Stratcom - İletişim Başkanlığı - Hakkında.” 2021. Stratcomsummit.com. https://www. stratcomsummit.com/tr/hakkinda. Erişim: 25 Aralık 2024. 5 Ian Sommerville. Software Engineering. 9. Baskı, Addison-Wesley, Boston, 2011.. 6 JJ Geewax. API Design Patterns. 2. Baskı, Manning Publications, New York, 2021. lication” kelimesinin kısaltması olan “app” şeklinde yaygın bir kul- lanıma sahiptir. Uygulama Programlama Arayüzü (API) Yazılım uygulamalarının birbirle- riyle etkileşimde bulunabilmesini sağlayan bir set olarak tanımlan- maktadır. API, farklı yazılım sis- temleri arasında veri ve fonksi- yonel bilgi paylaşımını mümkün kılmaktadır. Stratejik iletişim bağlamında API’ler, işletmelerin yazılımlarının dış dünyaya açılan kapıları olarak hizmet etmektedir- ler. Bu, bir işletmenin dış kaynak- lardan veri almasını, hizmetleri dışarıya sunmasını veya başka bir yazılım ile entegre olmasını sağla- maktadır. API’ler, stratejik iletişim bağlamında, işletmelerin iş süreç- lerini dışa açmalarını, iş birlikleri geliştirmelerini, yenilikçi çözüm- lerle hızlıca adapte olmalarını ve ölçeklenebilirliklerini artırmala- rını sağlamaktadır. Bu, dijital dö- nüşüm süreçlerinde kritik bir rol oynamakta ve işletmelere rekabet avantajı kazandırmaktadır6. Uzmanlaşmış Halkla İlişkiler Genel halkla ilişkiler faaliyetle- rinin ötesine geçen ve belirli bir konu, sektör veya kitleye odakla- nan uzmanlaşmış halkla ilişkiler U 188 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ uygulamalarını ifade eder. Bu iş- levler, kuruluşların daha spesifik hedeflere ulaşmasına yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş stra- tejileri kapsar ve genellikle özel uzmanlık gerektiren alanlarda kullanılır. Halkla ilişkilerdeki bu özel işlevler, farklı alanlarda çeşitli stratejilerle uygulanabilir. Başlıca halkla ilişkiler özel işlevleri arasın- da şunlar yer almaktadır: Finan- sal Halkla İlişkiler, Kriz Yönetimi, Kamu İşleri (Public Affairs), Ku- rumsal Sosyal Sorumluluk (CSR) İletişimi, İç İletişim, Lobicilik. Bu özel işlevler, halkla ilişkilerin farklı alanlarında derinlemesine uzmanlık gerektiren ve hedef kit- lelere yönelik daha odaklı strateji- ler geliştiren uygulamaları temsil eder. Her bir işlev, farklı iletişim araçları ve teknikler kullanarak belirli bir hedefi gerçekleştirmeyi amaçlar7. 7 Scott M. Cutlip, Allen H. Center, ve Glen M. Broom. Effective Public Relations. 11. baskı. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2012. Ü STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 189 Üü Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Ü 190 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Üü Üçlü Kâr Hanesi Yaklaşımı Üçlü kâr hanesi yaklaşımı (Triple Bottom Line - TBL), sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde ekonomik, çevresel ve sosyal faktörlerin bir arada değerlendirilmesini öngö- ren bir yaklaşımdır. Bu kavram, 1994 yılında John Elkington tara- fından geliştirilmiştir ve şirketle- rin yalnızca ekonomik kazançları- na değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal etkilerine de önem verme- leri gerektiğini vurgular. Üçlü kâr hanesi, işletmelerin başarılarını değerlendirirken ekonomik sür- dürülebilirlik, çevresel sürdürüle- bilirlik ve sosyal sürdürülebilirlik unsurlarını dikkate alır. Bu yak- laşım, şirketlerin stratejik planla- ma süreçlerine dahil edilerek tüm paydaşların ihtiyaçlarını karşıla- 1 John Elkington. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. New Society Publishers, 1998. 2 Semih Yünlü. “Üretici Yapay zekâ Kaynaklı Norm ve Kişi Bazlı Hukuki Sorumluluk”. Adalet Dergisi, 2024, s. 502. mayı ve uzun vadeli değer yarat- mayı hedefler. Üçlü Kâr Hanesi, sadece finansal başarının yeterli olmadığını, sosyal ve çevresel so- rumlulukların da dikkate alınması gerektiğini ortaya koyar1. Üretici Yapay Zekâ Üretici Yapay Zekâ, geniş veri kü- meleri üzerinde eğitilmiş, kulla- nıcıların doğal dilde yazdığı ko- mutlara yanıt olarak yeni içerikler oluşturabilen bir yapay zekâ türü- dür. Üretici yapay zekâ, metin, ses, görüntü ve video gibi çeşitli med- ya formatlarını işleyerek yeni içe- rikler üretir. Bu teknoloji, otomas- yon süreçlerini geliştirmek, verim- liliği artırmak ve yaratıcı süreçleri desteklemek amacıyla birçok en- düstride kullanılmaktadır​. Üretici yapay zekâ, sadece belirli görevleri yerine getirmekle kalmayıp, kulla- nıcıların ihtiyaçlarına göre yeni ve yaratıcı çözümler sunma kapasite- sine sahiptir 2. Üye ve Takipçilere Yönelik Haber Bülteni Üye ve takipçilere yönelik haber bülteni, bir organizasyonun veya bireyin, takipçilerine veya üye- lerine düzenli olarak gönderdiği bilgilendirme ve tanıtım amaçlı e-posta bültenleridir. Bu bültenler, genellikle haberler, güncellemeler, yeni ürün tanıtımları veya özel Ü STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 191 teklifler sunmak amacıyla hazır- lanmaktadır. Bir haber bülteni, takipçilerin ilgisini çekmek için ki- şiselleştirilmiş içerikler sunmakta ve markalar ile takipçileri arasın- daki bağları güçlendirmektedir. Etkili bir haber bülteni, abone kit- lesinin ihtiyaçlarına hitap ederek ve değerli bilgiler sunarak onları etkileşime teşvik etmektedir. İçe- rikler görsellerle desteklenerek kullanıcı deneyimi artırılmakta- dır3. 3 Dave Chaffey. Digital Marketing: Strategy, Implementation, and Practice. 7th ed. Harlow: Pearson Education, 2019. V 192 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Vv Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü V STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 193 Vv Vahşet/Zulüm Propagandası Vahşet ve zulüm propagandası, şiddet eylemleri, işkenceler, insan hakları ihlalleri ve diğer insan- lık dışı davranışların yayılmasını veya meşrulaştırılmasını içeren her türlü iletişim faaliyetini kapsa- maktadır. Tarihsel olarak, savaşlar ve etnik çatışmalar sırasında vah- şet ve zulüm propagandası yaygın bir şekilde kullanılmıştır. Örneğin, Nazi Almanyası, 2. Dünya Savaşı sırasında Yahudi soykırımını meş- rulaştırmak için propagandayı kullanmıştır. Benzer şekilde, etnik çatışmalar ve iç savaşlar sırasın- da da, belirli grupların diğerlerine karşı uyguladığı zulüm, medya aracılığıyla manipüle edilerek hal- 1 Stacey Scriver. “War Propaganda”, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Second Edition, Cilt: 25. 2 Veysel Sönmez ve F. Gürol Alacapınar, Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Anı Yayıncılık, Ankara, 2014, s. 91. kın bu eylemleri desteklemesi sağ- lanabilmiştir1. Vaka Çalışması Vaka analizi yöntemi, karmaşık, özel ve ilginç bir olgunun, duru- mun kendi koşulları içerisinde incelenmesi olarak tanımlanabi- lir. Bu yöntemde güncel bir olgu, olay, durum, birey ya da grupların derinlemesine incelenmesi gerek- mektedir2. Aynı zamanda vaka ça- lışması terimi kampanyanın ya da bir organizasyonun iletişim faali- yetlerinin nasıl işlediğini, ne gibi sonuçlar doğurduğunu ve bu so- nuçların daha geniş bir bağlamda nasıl değerlendirilebileceğini an- lamak amacıyla yapılan bir incele- me olarak tanımlanabilmektedir. Varış Sayfası Dijital pazarlama ve stratejik ile- tişimde, bir kullanıcının tıkladığı bir bağlantı sonucu doğrudan eriş- tiği web sayfasıdır. Varış sayfası, genellikle belirli bir kampanya, teklif veya hedefli içerik ile ilişkili- dir ve ziyaretçiyi belirli bir eyleme yönlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu sayfalar, kullanıcı etkileşimini artırmak ve dönüşüm oranlarını yükseltmek için optimize edilir, örneğin form doldurma, ürün sa- V 194 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ tın alma veya hizmete abone olma gibi. Stratejik iletişimde varış say- fası, markaların dijital pazarlama stratejileri kapsamında önemli bir araçtır3. Vatandaş Diplomasisi Kendilerine atfedilen herhangi bir resmi görev olmamasına rağmen ilgili ülke vatandaşları tarafından yürütülen kamu diplomasisi fa- aliyetidir. Vatandaş diplomasisi, bireylerin kendi ülkelerinin imajı- nı, değerlerini, tarihini, kültürünü ve politikalarını yansıtarak, bu- lundukları ülke ile kendi ülkeleri arasındaki ilişkileri geliştirmeye yönelik bir kamu diplomasisi fa- aliyeti olarak öne çıkmaktadır. Vatandaşların aktif katılımıyla gerçekleştirilen bu tür diplomasi, toplumlar arasındaki önyargıları ortadan kaldırmayı ve ülkeler ara- sında karşılıklı anlayışın güçlen- mesini hedeflemektedir4. Vatandaş Diplomat Kendilerine atfedilen resmi bir görev ve sorumluluk olmamasına rağmen insandan insana kamu diplomasisi faaliyeti yürüten ki- şidir5. Yabancı toplumlar ile bir 3 Dave Chaffey. Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice. 6. Baskı, Pearson Education, Harlow, UK: 2015. 4 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Kamu Diplomasisi Nedir?, 1. Baskı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2022. 5 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Vatandaş Diplomat El Kitabı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2024. 6 Age. şekilde teması olan öğrenci, aka- demisyen, sanatçı, sporcu ya da bilim insanı vatandaş diplomattır. Vatandaş diplomat, etkileşimde olduğu toplumlara vatandaşı ol- duğu ülkenin tarihini, kültürü- nü, politikalarını ve değerlerini doğrudan aktarmaktadır. Diğer yandan, “Vatandaş Diplomat Pro- jesi”, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından geliştirilen bir kamu diplomasisi girişimidir. Proje, yurt dışında temas kuran her vatandaşımızı, Türkiye’nin tarihini, kültürünü ve değerlerini doğrudan aktarabilen bireysel el- çiler hâline getirmeyi hedeflemek- tedir6. Vatandaş Gazeteciliği Vatandaş gazeteciliği, geleneksel gazeteciliğin profesyonel gazete- ciler tarafından yapılan faaliyetle- rinin ötesine geçerek bireylerin de haber üretim sürecine dâhil olma- larını ifade eden bir kavramdır. Va- tandaş gazeteciliği, dijital teknolo- jilerin ve sosyal medya platformla- rının etkisiyle, bireylerin haberleri toplama, yazma, düzenleme ve yayımlama konusunda aktif bir rol oynamalarını sağlamaktadır. V STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 195 Bu süreç, insanların sadece medya tüketicisi olmakla kalmayıp, aynı zamanda içerik üreticisi ve pay- laşımcısı olmalarına imkân tanı- maktadır7. Veri Dumanı Veri Dumanı, bilginin aşırı yük- lenmesi durumunu ifade eder ve bu durum, bireylerin doğru bilgiye ulaşmasını zorlaştırarak iletişim- de belirsizlik yaratır. Michael Levi- ne’in geliştirdiği bu kavram, birey- lerin düşünme ve yorumlama ye- tilerini olumsuz yönde etkileyebi- leceğini belirtir. Bu etki, bireylerin seçim yapma süreçlerini karmaşık hale getirir ve genellikle iletişim stratejilerinin etkinliğini düşürür. Veri Dumanı, organizasyonlar ve markalar açısından pazarlama ve halkla ilişkiler stratejilerini etki- leyebilir. Yüksek bilgi akışı, hedef kitlenin dikkatini dağıtabilir ve mesajların netliğini azaltabilir. Dolayısıyla veri dumanı, günü- müzün dijital ve bilgi yoğun orta- mında, etkili iletişim stratejileri oluşturmak için dikkate alınması gereken bir meseledir8. 7 Jasna Licitar, Citizen Journalism, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Spomenka Bogdanic, Zagreb, University of Zagreb, 2018. 8 Michael Levine, Guerrilla PR 2.0: Wage an Effective Publicity Campaign without Going Broke, Chicago Review Press, 2008. 9 Merriam-Webster.com Dictionary, s.v. “video.” https://www.merriam-webster.com/dictionary/vi- deo Erişim: 14 Kasım 2024. 10 Collins English Dictionary, “Vlog.” https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/vlog Erişim: 7 Kasım 2024. Video Hareketli görsel görüntülerin kay- dedilmesi, tekrar edilmesi ya da yayınlanmasıdır9. Video, ses ve görüntülerin bir arada kullanıldı- ğı dijital ya da analog formatlarda olabilir. Çoğu zaman, televizyon, sinema, bilgisayar ve mobil cihaz- larda izlenebilir. Video Günlüğü (Vlog) Vlog, bir kişinin düzenli olarak internette yayınladığı, düşüncele- rini veya deneyimlerini kaydettiği veya bir konu hakkında konuş- tuğu bir dizi videodur10. Video ve blog kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Vloglar genellikle sosyal medya platformlarında ve video paylaşım sitelerinde yayın- lanmaktadır. Viral Kampanya Viral kampanya, bir mesajın, içe- rik veya reklamın, hızla ve orga- nik bir şekilde geniş bir kitleye yayılmasını sağlayan pazarlama stratejisidir. Bu tür kampanyalar, kullanıcıların içerikleri kendi sos- yal ağlarında ve çevrelerinde pay- laşması ile viral hale gelmektedir. Yani, kampanyaların başarılı ola- V 196 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ bilmesi için içeriklerin, insanların doğal olarak paylaşma isteğini tetiklemesi gerekmektedir. Viral kampanyalar genellikle özgün, dikkat çekici ve duygusal açıdan etkileyici içerikler sunmaktadır. Bu içerikler, paylaşıldıkça daha fazla kişi tarafından görülmek- te ve bu süreç, “viral” bir yayılma etkisi yaratmaktadır. Kampanya- ların hızla yayılarak milyonlarca kişiye ulaşması, ağ etkileri veya topluluk dinamikleri tarafından desteklenmektedir. İçeriklerin paylaşılması, dijital platformlar aracılığıyla hızla yayılmakta ve bazen kontrol edilemeyen şekilde daha fazla kişiye ulaşmaktadır11. Vizyon Vizyon, bir organizasyonun ge- lecekte olmak istediği durumun tanımlanmasıdır. Genel olarak, bir işletmenin yönünü belirle- yen, onun kimliğini ve amacını netleştiren bir ifadedir. Vizyon, işletmelerin stratejik planlama süreçlerinde kritik bir rol oynar ve çalışanların ortak hedeflere yönelmelerine yardımcı olur. Viz- yon, organizasyonun uzun vadeli hedeflerini ve bu hedeflere ulaşma yolunda atılacak adımları belirler. Ayrıca, organizasyonun değerleri ve kültürü ile de uyum içinde ol- 11 Lada A. Adamic, Rajan M. Kamath ve Jennifer S. Snider, “Viral Marketing”, Proceedings of the International Conference on Information Systems, 2001. 12 Ali Akdemir. Liderlik ve Vizyon Yönetimi. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2018. malıdır. İyi tanımlanmış bir viz- yon, şirketin büyümesine ve geliş- mesine katkı sağlar. Vizyonun net bir şekilde belirlenmesi ile hem çalışanlar hem de müşteriler için önemli bir rehber oluşturulur.Viz- yonun önemi, hem iç motivasyonu artırması hem de dış paydaşlara bir yön gösterici olması açısından büyüktür. Vizyon, çalışanlar için ortak bir hedef oluştururken orga- nizasyonun gelecekteki başarısını da şekillendirir12. V STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 197 Ww Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü W 198 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Ww Web 2.0 Web 2.0, 3.0, 4.0 terimleri inter- netin evrimsel süreçlerinde farklı aşamaları tanımlamaktadır. Her bir aşama, internetin kullanımını, işlevselliğini ve kullanıcı etkile- şimini farklı şekillerde etkileyen teknolojik gelişmeleri yansıtmak- tadır. Web 2.0, sosyal medya plat- formları, bloglar, çevrim içi söz- lükler gibi etkileşimli araçların or- taya çıkmasına olanak tanıyarak internetin sosyal bir platform ha- line gelmesine katkıda bulunmuş- tur. Web 2.0, internetin işlevselliği- ni ve kullanım alanlarını derinden etkileyerek günümüz internetinin temelini oluşturmuştur​. Web 3.0 Web 3.0, “Semantik Web” veya “Akıllı Web” olarak da adlandırılır 1 Hackl, Cathy, Dirk Lueth, ve Tommaso Di Bartolo. Navigating the Metaverse: A Guide to Limitless Possibilities in a Web 3.0. World. John Wiley and Sons, 2022. ve internetin evriminin üçüncü aşamasını ifade eder. Bu aşama, kullanıcıların veri üzerinde daha fazla kontrol sahibi olduğu, ki- şiselleştirilmiş ve etkileşimli bir deneyim sunan bir internet an- layışını temsil eder. Web 3.0’ın temel özellikleri arasında dağıtık sistemler, blok zincir teknolojisi, yapay zekâ ve veri gizliliği yer al- maktadır. Bu yeni nesil internet, kullanıcıların kendi verilerini yö- netmelerine ve paylaşmalarına olanak tanırken merkezi otoritele- rin rolünü azaltır. Web 3.0, kullanı- cıların içerik oluşturma ve paylaş- ma süreçlerine daha aktif katılımı- nı teşvik eder. Kullanıcılar, kendi verilerini kontrol edebilir, dijital varlıklarını güvenli bir şekilde de- polayabilir ve yönetebilir. Bunun yanı sıra Web 3.0, makine öğreni- mi ve doğal dil işleme gibi yapay zekâ teknolojilerini kullanarak, daha anlamlı ve bağlamsal bir bil- gi sunmayı amaçlar. Bu aşamada internet daha akıllı, daha bağlı ve daha kullanıcı odaklıdır1. Web 4.0 Web 4.0, internetin gelişiminin en son aşamasını temsil eder ve genellikle “Akıllı Web” olarak ad- landırılır. Bu aşama, yapay zekâ, büyük veri, bulut bilişim ve nes- nelerin interneti (IoT) gibi ileri teknolojileri entegre ederek daha W STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 199 bağlı, akıllı ve veri odaklı bir dijital ortam oluşturmayı amaçlamak- tadır. Web 4.0’ın temel özellikleri arasında, kullanıcı deneyimlerini kişiselleştirme, otomasyonu ar- tırma ve daha iyi karar verme ye- tenekleri yer almaktadır. Web 4.0, sağlık hizmetleri, ulaşım ve sosyal ağlar gibi birçok sektörde önem- li değişiklikler yaratma potan- siyeline sahiptir. Uzaktan hasta izleme sistemleri ve akıllı ulaşım sistemleri, bu teknolojilerin bazı örnekleridir. Web 4.0, bireyler ve işletmeler için daha akıllı, bağlan- tılı ve kişiselleştirilmiş deneyimler sunmayı hedeflemektedir2. Web Semineri (Webinar) “Webinar” terimi, web üzerinden gerçekleştirilen bir sunum, ders, atölye çalışması veya seminerin kısaltmasıdır. Bu terim, özellik- le belirli bir tür web konferansı- nı tanımlamak için kullanılan, “web” ve “seminer” kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Mer- riam-Webster çevrim içi sözlüğü- nün daha sınırlı olan benzer tanı- mına göre webinar, katılımcıların soru sorup yorum yapabildiği can- lı bir çevrim içi eğitim oturumunu ifade etmektedir3. 2 Sareh Aghai, Mohammad Ali Nematbakhsh ve Hadi Khosravi Farsani, “Evolution of the World Wide Web: From Web 1.0 to Web 4.0”, International Journal of Web & Semantic Technology, 2012, s. 1-10. 3 Zieliński Krzysztof, Jaruga Anna, Hofmann Reinhold, Marinova Teodora, Plewczynski Michal ve Kerler Monira, Webinar Methodology, European Commission, Brüksel, 2021. 4 Merriam-Webster.com Dictionary, s.v. “website.” https://www.merriam-webster.com/dictionary/ website Erişim: 14 Kasım 2024. 5 Dave Chaffey ve Fiona Ellis-Chadwick, Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice, 6. Baskı, Pearson Education, 2016. Web Site Genellikle köprüler (hyperlink) içeren ve bir birey, şirket, eğitim kurumu, hükümet veya kuruluş tarafından çevrim içi olarak kul- lanıma sunulan Dünya Çapında Ağ’daki (www) sayfalar grubu- dur4. Web sitesi, bilgi sunabilir, et- kileşimli olabilir veya hizmet sağ- layabilir ve genellikle metin, gör- sel, video, grafik gibi çeşitli medya formatları içerir. Web Trafiği Web trafiği, internet üzerindeki bir web sitesine veya çevrim içi platforma gelen veri ve kullanıcı akışını ifade etmektedir. Bu kav- ram, bir web sitesine yapılan zi- yaretlerin sayısını, kullanıcıların site içindeki etkileşimlerini, sayfa görüntülemelerini, tıklamaları ve ziyaret süresini kapsamaktadır. Web trafiği, bir web sitesinin kul- lanıcıları ile etkileşimde bulunma ve bu etkileşimlerden elde edilen sonuçları analiz etme fırsatı sun- maktadır5. Woozle Etkisi Daha önceki yayınlardan sık sık alıntı yapılmasının, bir şehir efsa- nesine yol açan, hiçbir kanıtı olma- W 200 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ yan bir şeye yanlış bir halk inancı- na yol açması anlamına gelmekte- dir. Bu olgu kökenini, İngiliz yazar A. A. Milne’nin Winnie-the-Pooh ve Piglet karakterlerinin karda kendi izlerini takip ederek hayali “Woozle” izleri olduğuna inandık- ları Winnie-the-Pooh (1926) adlı kitabından almaktadır6. 6 Your Dictionary, “Woozle Effect,” 2024. https://www.yourdictionary.com/woozle-effect, Erişim: 14 Kasım 2024. X STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 201 Xx Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü X 202 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Xx X Twitter 2006 yılında kurulan ve hızlı bilgi paylaşımı için tasarlan- mış bir sosyal medya platformu- dur. Twitter, 2023 yılında Elon Musk’ın sahipliğinde “X” olarak yeniden markalaşmıştır. X, birey- lerin ve markaların geniş kitlelere ulaşmasına olanak tanırken sos- yal hareketler ve kampanyalar için de etkili bir platform görevi gör- mektedir. Kişisel kullanım dışında birçok şirket ve kuruluş, müşteri etkileşimini artırmak ve marka bi- linirliğini geliştirmek için X’i etkin bir şekilde kullanmaktadır. Kulla- nıcılar, takip ettikleri hesapların paylaşımlarını görebilir, yorum yapabilir ve paylaşımda bulunabi- 1 Chris Stokel-Walker. “Why is Twitter Becoming X?” New Scientist, 2023, s. 9. lirler. Tüm bu özellikler X’i sosyal medya dünyasında önemli bir ko- numa taşımaktadır​1. X Faktörü Bir şeyin başarısını ya da etkisini belirleyen, ancak kolayca tanım- lanamayacak olan özel bir nite- lik ya da faktörü ifade etmek için kullanılmaktadır. X faktörü, bir organizasyonun veya iletişim stra- tejisinin başarısını artıran ve onu diğerlerinden ayıran, tanımlan- ması zor ama önemli bir öğedir. Bu faktör, genellikle bir organizas- yonun markasının farklılaştırıcı özelliğini, hedef kitle ile kurduğu güçlü duygusal bağı, yenilikçi bir strateji ya da tutkulu bir liderlik gibi unsurları içerebilmektedir. X faktörü organizasyonun hedef kitlesine ne kadar etki edebilece- ğini belirleyen kritik bir bileşendir. Bu faktör, doğru mesajların doğru zamanda ve doğru kitleye ulaş- masını sağlayacak bir etkiye sahip olabilmektedir. X faktörü, etkili bir kriz iletişimi stratejisinden, bir markanın toplumla olan ilişki- lerini şekillendirmeye kadar pek çok alanda rol oynayabilmektedir. Aynı zamanda, bir organizasyo- nun toplum içindeki konumunu X STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 203 güçlendirmeye yardımcı olan, öz- gün ve sürdürülebilir iletişim stra- tejilerinin geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Bu kavram, daha çok stratejik iletişimde kullanılan bir içgörü olarak, bir marka ya da mesajın öne çıkmasını sağlayan unsurları temsil etmektedir. X fak- törü, markanın ya da organizasyo- nun şeffaflık, güven, etkileyicilik ya da kültürel uygunluk nitelikle- rini içerebilmektedir.2 2 McQuail, Denis. McQuail’s Mass Communication Theory, 6. baskı, London: Sage, 2010. Y 204 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Yy Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Y STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 205 Yy Yabancı Düşmanlığı Yabancı düşmanlığı, yabancılara veya “yabancı” olarak tanımla- nan her şeye karşı duyulan korku ve küçümseme duygusudur. Bu kavram, bazı yabancı bireyle- rin ve kültürlerin, bulundukları ulus-devletin özgün kimliğine tehdit oluşturduğuna ve yerel topluma sorunsuz bir şekilde en- tegre olamayacaklarına dair bir inancı yansıtmaktadır. “Yabancı düşmanlığı” terimi, eski Yunanca xenos (yabancı) ve phobos (korku) kelimelerinden türetilmiştir. Bu kavram, yabancı olarak tanımla- nan kişilerin sadece toplumlara entegrasyonunun imkânsız oldu- ğu değil, aynı zamanda bu bireyle- rin o toplumun bütünlüğüne zarar vereceği şeklindeki algıyı da içer- mektedir1. 1 Encyclopaedia Britannica. Xenophobia. https://www.britannica.com/science/xenophobia Erişim: 8 Kasım 2024. 2 Cinellia, Matteo, Gianmarco De Francisci Moralesb, Alessandro Galeazzic, Walter Quattrociocchid, ve Michele Starninib. “The Echo Chamber Effect on Social Media”. Proceedings of the National Academy of Science, 2021: 1-8. Yankı Odası Bireylerin sosyal medya ve dijital platformlarda benzer düşüncele- re sahip kişilerle etkileşimde bu- lunduğu ve karşıt görüşlerin dış- landığı bir iletişim ortamını ifade eder. Bu kavram, bireylerin kendi inanç ve fikirlerini sürekli olarak destekleyen bir çevrede bulunma- larını ve alternatif bakış açıları ile hiç karşılaşmamalarını ifade eder. Dolayısıyla, yankı odaları kişilerin düşünce dünyalarını daraltarak, çok boyutlu bir tartışma ortamı- nın oluşmasını engeller. Yankı odaları genellikle, algoritmalar ta- rafından şekillendirilen kişiselleş- tirilmiş içerikler aracılığıyla oluş- turulur. Bu çerçevede, bireylerin sosyal medya platformlarındaki beğenileri, ilgi alanları ve önceki etkileşimlerine göre, sadece belirli içeriklerle karşılaşmaları sağlanır. Yankı odası kavramı, bireylerin bilgiye erişim ve fikir alışverişi süreçlerini nasıl etkilediğini anla- mak için kritik bir araçtır2. Yapay Zekâ Yapay zekâ, insan benzeri zekâ gösteren makinelerin ve yazılım- ların oluşturulmasını ifade eder. Bu kavram, makinelere düşünme, öğrenme, problem çözme, dil an- lama ve hatta duygusal tepkiler verme gibi insana özgü yetenek- Y 206 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ler kazandırmayı amaçlar. Yapay zekâ karmaşık algoritmalar ve veri analizi teknikleri kullanarak belirli bir görev veya problem üze- rinde akıl yürütme, karar verme, algılama, doğal dil işleme ve oto- matik öğrenme gibi beceriler ser- gileyebilir. Bu teknoloji, hem dar alanlarda belirli görevleri yerine getiren sistemleri hem de daha geniş bir anlayışa sahip, insan benzeri genel zekâ gösterebilen sistemleri kapsamaktadır. Yapay zekâ, bilgisayar bilimlerinin bir alt dalı olarak kabul edilir ve makine öğrenimi, doğal dil işleme, robotik ve görüntü işleme gibi çeşitli alt alanları içerir3. Yapay Zekâ Okuryazarlığı Yapay zekâ okuryazarlığı, bireyle- rin yapay zekâ (YZ) teknolojilerini, bu teknolojilerin nasıl çalıştığını, potansiyel etkilerini ve sınırlama- larını anlayabilme yeteneğini ifa- de eder. Bu kavram, yapay zekânın bireyler ve toplum üzerindeki etki- lerini değerlendirebilmeyi, etik so- runları fark edebilmeyi ve yapay zekâ tabanlı sistemlerin doğru bir şekilde kullanılmasını içeren bir dizi beceriyi kapsar. Yapay zekâ okuryazarlığı, sadece yapay zekâ- nın teknik yönlerini değil, aynı zamanda bu teknolojilerin sosyal, ekonomik ve etik boyutlarını da 3 Russell, Stuart J. ve Norvig, Peter. Artificial Intelligence: A Modern Approach, 4. baskı, Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2020. 4 Kate Crawford. Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. New Haven: Yale University Press, 2021. 5 Philip M. Napoli. Social Media and the Public Interest: Media Regulation in the Disinformation Age. New York: Columbia University Press, 2019. anlamayı gerektirir. Yapay zekâ okuryazarlığının yaygınlaştırılma- sı bazı zorlukları da beraberinde getirir. Bu teknolojilerin karmaşık- lığı ve hızla değişen doğası, geniş kitleler tarafından anlaşılmasını zorlaştırabilir4. Yemleme İnternet dünyasında yemleme, kullanıcıların ilgisini çekmek ve belirli bir içeriği veya ürünü tıkla- malarını sağlamak için cazip veya yanıltıcı başlıklar, görseller veya tanıtımların kullanılmasını ifade eder. En yaygın biçimi “tık tuzağı” (clickbait) olarak bilinen yemle- me, kullanıcılarda merak duygusu uyandırarak belirli bir web sayfa- sını ziyaret etmelerini sağlamayı amaçlar ancak genellikle sunu- lan içerik, başlıkta vaat edilen- den daha az anlamlı veya tatmin edicidir. Yemleme, kullanıcıların yanıltılmaması ve medyanın doğ- ru bilgi sunma sorumluluğu gibi konularla ilgili tartışmalara yol açar. Clickbait ve diğer yemleme türleri, kısa vadede sayfa görüntü- lemelerini artırsa da, uzun vadede okuyucu güvenini zedeleyebilir ve medyanın güvenilirliğini azaltabi- lir5. Y STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 207 Yeşil Pazarlama İlk olarak 1975 yılında Amerikan Pazarlama Birliği’nin ekolojik pazarlama konulu düzenlediği seminerde tartışılmıştır. Buna göre yeşil pazarlama, pazarlama faaliyetlerinin çevre kirliliği, ener- ji tüketimi ve diğer kaynakların tüketimi üzerine olumlu veya olumsuz etkileriyle ilgili çalışma- lardır6. Yeşil pazarlama faaliyetleri tüketici ihtiyaçlarını karşılamak için her türlü çevre ve doğa dostu faaliyetleri içermektedir. Tüketici gereksinimleri karşılanırken do- ğal çevreye en az miktarda zarar verilmesine özen gösterilmelidir7. Yeşil Yıkama “Yeşil yıkama” (Greenwashing), bir şirketin ya da kuruluşun, çevre dostu olduğunu iddia ederek as- lında çevresel etkilerini gizlemeye çalıştığı bir tür pazarlama strateji- sidir. Bu kavram, “yeşil” veya “eko- lojik” ürün veya hizmetler sundu- ğunu belirten, ancak gerçekte çev- reye zarar vermeye devam eden şirketlerin, tüketicileri yanıltmak için kullandığı yanıltıcı veya abar- tılı reklam ve bildirimleri tanımla- maktadır. Terim ilk kez 1986 yılın- da çevreci Jay Westerveld tarafın- dan kullanılmıştır8. 6 Gazenfer Erbaşlar. “Yeşil Pazarlama”, Mesleki Bilimler Dergisi, 2012. 7 A.g.e. 8 Yener Coşkun. “Yeşil Yıkama”, Bilim ve Teknik Dergisi, Aralık 2023. 9 Ada Nesrin, İpek Alver, ve Fatma Atlı. “Örgütsel İletişimin Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisi: Manisa Organize Sanayi Bölgesinde Yer Alan ve İmalat Sektörü Çalışanları Üzerinde Yapılan Bir Araştırma.” Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8, no. 2 (2008): 487-518. Yukarıdan Aşağıya İletişim Bilgi ve mesajların bir organizas- yonun hiyerarşik yapısı boyun- ca üst seviyelerden alt seviyelere doğru iletilmesi sürecidir. Diğer bir deyişle, mesajlar ve talimatlar organizasyonun üst kademele- rinden başlayarak alt kademelere doğru aktarılmaktadır. Bu iletişim türüne verilen yanıtlar ise aynı yol boyunca yukarıya doğru hareket etmektedir9. Yumuşak Güç Yumuşak güç, bir ülkenin diğer devletler ve toplumlar üzerindeki etkisini zorlayıcı olmayan yollar- la artırma yeteneğini ifade eden bir kavramdır. Kavram, genellikle askeri veya ekonomik yaptırımlar gibi zorlayıcı güç unsurlarının ak- sine, kültürel, ideolojik, diploma- tik ve ahlaki değerler yoluyla nü- fuz kazanmayı ve istenilen sonuç- lara ulaşmayı amaçlar. Yumuşak güç terimi, Amerikalı siyaset bi- limci Joseph Nye tarafından 1990 yılında ortaya atılmış ve özellikle uluslararası ilişkilerde devletlerin ve kurumların etkili bir şekilde politika yürütmesi için önemli bir araç olarak değerlendirilmiştir. Yumuşak güç, doğrudan askeri veya ekonomik baskı içermeyen bir etki aracı olarak sert güçten Y 208 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ayrılır. Sert güç, askeri müdahale, yaptırımlar veya ekonomik baskı- lar gibi zorlayıcı unsurları içerir- ken, yumuşak güç daha çok ikna, çekicilik ve karşılıklı fayda sunma üzerine kurulu bir yaklaşımdır10. 10 Nye, J. S. Soft Power: The Evolution of a Concept. In Essays on Evolutions in the Study of Political Power, Routledge, 2021, s. 196-208. Z STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 209 Zz Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü Z 210 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Zz Zamansal Strateji Bir stratejik iletişim planının za- manlamasının doğru şekilde kur- gulanması ve uygulanmasını ifa- de eder. Özellikle kriz yönetimi, kampanya planlaması ve halkla ilişkiler çalışmalarında kritik öne- me sahiptir. Zamanlama, mesajın etkisi ve hedef kitlenin tepkisi açı- sından belirleyici bir faktördür1. Zayıf Bağlantılar İletişim ve sosyal ağ kuramında bireyler arasındaki düşük yoğun- luklu, ancak stratejik öneme sahip bağları ifade eder. Stratejik ileti- şimde, zayıf bağlantılar sayesinde bilgi ve fikirler geniş bir alana ya- yılabilir. Bu kavram özellikle sos- 1 Scott M. Cutlip, Allen H. Center, ve Glen M. Broom, Effective Public Relations, 9th ed. (Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, 2006) 2 Mark S. Granovetter, “The Strength of Weak Ties,” American Journal of Sociology 78, no. 6 (1973): 1360–1380, https://doi.org/10.1086/225469. 3 Tony Buzan, The Mind Map Book: Unlock Your Creativity, Boost Your Memory, Change Your Life (London: BBC Active, 2006). 4 Robert M. Entman, “Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm,” Journal of Communication 43, no. 4 (1993): 51–58, https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x. yal medya ve dijital iletişim strate- jilerinde etkili bir şekilde kullanıl- maktadır2. Zihin Haritalama Zihin haritalama, stratejik iletişim süreçlerinde fikirlerin ve kavram- ların görselleştirilerek organize edilmesini sağlayan bir tekniktir. Bu yöntem, bilgi düzenleme, beyin fırtınası ve yaratıcı strateji geliştir- me aşamalarında etkili bir araç olarak kullanılmaktadır. Dijital çağda zihin haritalarının, görsel araçlar ve yazılımlar aracılığıyla daha erişilebilir hale geldiği söyle- nebilir3. Zihinsel Çerçeveleme   Stratejik iletişimde hedef kitlenin belirli bir konuya dair algısını şe- killendirmek için kullanılan bir tekniktir. Çerçeveleme, belirli ke- lime seçimleri, görseller veya an- latı yapıları aracılığıyla insanların olaylara nasıl yaklaşacağını etkile- yebilir. Örneğin, bir krizin “fırsat” olarak çerçevelenmesi, hedef kit- lenin daha olumlu bir algı geliştir- mesine yol açabilir4. Zihinsel Manipülasyon Stratejik iletişim bağlamında bi- reylerin ya da toplulukların dü- Z STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 211 şünce, algı ve davranışlarını iste- nilen yönde değiştirmek amacıyla bilinçli olarak kullanılan bir yön- tem olarak ifade edilebilmektedir. Zihinsel manipülasyon, genellikle doğrudan veya dolaylı olarak bil- gi akışını kontrol etme, yanıltıcı bilgiler yayma veya duygusal tep- kileri tetikleme gibi stratejilerle gerçekleştirilmektedir. Zihinsel Manipülasyon yöntemi, kriz ileti- şimi, propaganda ve siyasi kam- panyalar gibi alanlarda etkili bir araç olarak kullanılmaktadır5. Zincirleme İletişim Bir mesajın bir kaynaktan başla- yarak birçok kişiye, genellikle bir dizi aracı veya katman üzerinden iletildiği bir süreçtir. Zincirleme iletişim genellikle organizasyonel iletişim, sosyal medya kampan- yaları veya viral pazarlama bağla- mında ele alınmaktadır6. Zirve Diplomasisi Devlet başkanları, başbakanlar veya diğer üst düzey liderlerin bir araya gelerek uluslararası ilişki- lerde önemli sorunları tartıştığı ve çözüm önerileri geliştirdiği diplo- matik toplantılar olarak tanımlan- maktadır. Zirve diplomasisi, mü- zakere süreçlerinin hızlanmasına, liderlerin doğrudan etkileşim kur- 5 Jacques Ellul, Propaganda: The Formation of Men’s Attitudes (New York: Vintage Books, 1973). 6 Claude E. Shannon ve Warren Weaver, The Mathematical Theory of Communication (Urbana: University of Illinois Press, 1949). 7 David Reynolds, Summits: Six Meetings That Shaped the Twentieth Century (London: Penguin Books, 2008). 8 Robert J. Art ve Patrick M. Cronin, The United States and Coercive Diplomacy (Washington, DC: United States Institute of Peace Press, 2003). masına ve uluslararası kamuoyu- na güçlü sembolik mesajlar veril- mesine olanak tanımaktadır7. Zorlayıcı Diplomasi Bir devletin stratejik iletişim araç- larını kullanarak başka bir aktöre istenen bir davranışı benimset- mek için baskı uyguladığı bir yön- temdir. Bu yaklaşım, genellikle ekonomik yaptırımlar, askeri teh- ditler veya diplomatik izolasyon gibi stratejilerle desteklenmekte- dir. Amaç, hedefin karşı tarafın taleplerini yerine getirmesini sağ- lamaktır8. 212 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ Kaynakça Stratejik İletişim Terimleri Sözlüğü STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 213 Kaynakça • Abratt, Russell. “A New Approach to Corporate Brand Management.” Journal of Brand Management 1, No:4,1989 • Ada, Nesrin, İpek Alver, ve Fatma Atlı. “Örgütsel İletişimin Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisi: Manisa Organize Sanayi Bölgesinde Yer Alan ve İmalat Sektörü Çalışanları Üzerinde Yapılan Bir Araştırma.” Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8, No:2, 2008. • Adamic, Lada A., Rajan M. Kamath, ve Jennifer S. Snider. “Viral Marketing”. Proceedings of the International Conference on Information Systems, 2001. • Adeyemo, Saheed O. Adeyemi, Mutiu Adekunle Ganiyu, ve Rosli Bin Muhammad. “Assessing Communication Apprehension And Implication For Employability Among Mass Communication Students.” IOSR Journal Of Humanities And Social Science, 2017: 78-84. • Adolescent TikTok Consumers”, Young Consumers , Vol:21, 2020, s. 463. • Afife Esra Peker. Kentin Markalaşma Sürecinde Çağdaş Sanat Müzelerinin Rolü: Kent Markalaşması ve Küresel Landmark. Yüksek Lisans Tezi., Danışman: Nur Esin, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2006. • Aghai, Sareh, Mohammad Ali Nematbakhsh, ve Hadi Khosravi Farsani. “Evolution of the World Wide Web: From Web 1.0. to Web 4.0”. International Journal of Web& Semantic Technology, 2012: 1-10. • Akçay, Ebru. “Aktivist halkla ilişkilerin kapsamı ve boyutları üzerine teorik bir tartışma.” Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, No:64, 2023, s. 249-270. • Akdemir, A. Liderlik ve Vizyon Yönetimi. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2018. 214 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Aktaş, Hasret ve Zengin, Mücahid. “DAGMAR Modeli: Deterjan Reklamları Örneğinde Görsel Bir Çözümleme”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol:24, 2010, s. 33. • Akinyemi, A. A., ve Olubunmi, O. A. “Urbanization and Sustainable Development: A Case Study of Lagos City, Nigeria.” Sustainable Development 27, no. 2, 2019, s. 290-298. • Aktel, Mehmet, Süleyman Öğrekçi ve Bedrettin Özmen. “E-Devlet ve Yönetim İlişkileri.” Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 9, no. 3 (2017): 768-769. • Alexander, David. Principles of Emergency Planning and Management. Oxford University Press, New York, 2002. • Allen, Mike. Communication Research Methods. 2017. • Althusser, Louis. Lenin and Philosophy and Other Essays. Translated by Ben Brewster. New York: Monthly Review Press, 1971. • Andreis, Federico De. “The Principles behind a Strategic Plan.” Open Journal of Applied Sciences. Vol: 9(4), 2019, 240–245. • Anheier, Helmut K. Nonprofit Organizations: Theory, Management, Policy. Routledge, 2005. • Arens, William F., Weigold, Michael F., ve Arens, Christian. Contemporary Advertising. 15th ed. New York: McGraw-Hill Education, 2017. • Aristoteles. Retorik. Çeviren: Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları, 2019. • Aristotle. On Rhetoric: A Theory of Civic Discourse. Translated by George A. Kennedy. New York: Oxford University Press, 1991. • Arpan, Laura M., Raney, Michael C., ve Graf, Amara. “Stealing Thunder: An Analysis of the Effects of Proactive Disclosure of Crisis Information”, Public Relations Review 29, no. 3, 2003, s. 217-234. • Assmann, Jan. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 215 • Art, Robert J., ve Patrick M. Cronin. The United States and Coercive Diplomacy. Washington, DC: United States Institute of Peace Press, 2003. • Aydemir, Mustafa, ve Vedat, Fetah. “İletişim Teknolojilerinde Veri Güvenliği ve Uzaktan Erişim: VPN Kullanımı Üzerine Bir Vaka Çalışması.” Bilgi Yönetimi 6, no. 2 (2023): 376-392. • Aydin, E. Dijital Pazarlama ve Sosyal Medya Yönetimi. Istanbul: Ekin Basım Yayın, 2022. • Baba, Çoşkun. “Retorikte Ethosun Yeri.” Felsefe Dünyası 67 (2018): 203- 219. • Babbie, E. The Practice of Social Research. 14th ed. Belmont, CA: Cengage Learning, 2016. • Bachrach, Peter ve Morton S. Baratz. “Two Faces of Power.” The American Political Science Review, cilt 56, sayı 4 (1962): 947-952. • Backhaus, K., ve Tikoo, J. “Conceptualizing and Researching Employer Branding”, Career • Ball, James. Post-Truth: How Bullshit Conquered the World. London: Biteback Publishing, 2017. • Ball, Matthew. The Metaverse and How It Will Revolutionize Everything. New York: Liveright Publishing Corporation, 2022. • Bak, Per. How Nature Works: The Science of Self-Organized Criticality. New York: Copernicus, 1999. • Banner. 2024. https://www.datamarket.com.tr/sozluk/banner/ (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Barker, Chris. Cultural Studies: Theory and Practice. London: Sage Publications, 2004. • Barker, David C. Political Communication and Citizenship: The Construction of Political Identity. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2005. • Barthes, Roland. Image, Music, Text. Translated by Stephen Heath. New York: Hill and Wang, 1977. 216 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Baudrillard, Jean. Simulacra and Simulation. Ann Arbor: The University of Michigan Press, 1994. • Baumgartner, Frank R., ve Leech, Beth L. “Basic Interests: The Importance of Groups in Politics and in Political Science”, Perspectives on Politics 1, no. 1, 1998, s. 67-92. • Bayer, Joseph B., Ellison, Nicole B., Schoenebeck, Sarita Y., ve Falk, Emily B. “Sharing the Small Moments: Ephemeral Social Interaction on Snapchat”, Information, Communication & Society 19, no. 7, 2016, s. 956- 977. • Baym, N. K. Personal Connections in the Digital Age. Polity Press, 2015. • Beck, Ulrich. Risk Society: Towards a New Modernity. London: SAGE Publications, 1992. • Belch, George E., ve Belch, Michael A. Advertising and Promotion: An Integrated Marketing Communications Perspective. 11th ed. New York: McGraw-Hill Education, 2018. • Bennett, Michelle. “A Quick Guide to the Avoiding Conflict Style.” https://www.niagarainstitute.com/blog/avoiding-conflict- style/#:~:text=The%20avoiding%20conflict%20style%20is,by%20 others%20without%20your%20involvement (Erişim: 21 Kasım 2024). • Bennett, W. Lance, ve Paletz, David L. Communication and Democracy: Exploring the Intellectual Frontiers in Agenda-Setting Theory. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2001. • Bennett, W. Lance. Communicating Global Climate Change. Cambridge University Press, Cambridge, 2012. • Benoit, William L. Accounts, Excuses, and Apologies : A Theory of Image Restoration Strategies. Albany: State University of New York Press, 1994. • Bergman, Mats, Kęstas Kirtiklis, ve Johan Siebers. Models of Communication: Theoretical and Philosophical Approaches. New York: Routledge, 2019. • Berners-Lee, Tim. Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by Its Inventor. New York: HarperSanFrancisco, 2000. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 217 • Berners-Lee, Tim. Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by Its Inventor. New York: HarperSanFrancisco, 2000. • Berry, R. Will the iPod Kill the Radio Star? Profiling podcasting as radio. Convergence. Vol: 12, No: 2, 2006. • Berscheid, E. ve Walster, E. Interpersonal Attraction. Addison-Wesley, 1978. • Bimber, Bruce. Information and American Democracy: Technology in the Evolution of Political Power. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. • Bloomsbury Publishing. Dictionary of Media Studies . A&C Black Business Information, 2006. • Boerman, Sophie C., Sanne Kruikemeier ve F. J. Zuiderveen Borgesius. “Online Behavioral Advertising: A Literature Review and Research Agenda.” Journal of Advertising, cilt 46, sayı 3 (2017): 1-10. • Borchard, Gregory A., ed. Encyclopedia of Journalism. 2nd ed. Thousand Oaks: SAGE Publications, 2022. • Bordwell, David ve Kristin Thompson. Film Art: An Introduction, 10. baskı. New York: McGraw-Hill, 2010. • Borges, Bernardo. Marketing 2.0: Bridging the Gap Between Seller and Buyer through Social Media Marketing. Wheatmark, 2009. • Bornstein, David, and Susan Davis. Social Entrepreneurship: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press, 2010. • Bossen, C.B., ve Kottasz, R. “Uses and Gratifications Sought by Pre- Adolescent and • Boulianne, Shelley. “Social Media Use and Participation: A Meta- Analysis of the Effects of Social Media on Political Participation”, Political Communication, Vol: 36, No: 3, 2019. • Bourdieu, Pierre. The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.) Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. New York: Greenwood, 1986. 218 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Bovens, Mark, Goodin, Robert E., ve Ravindran, Thomas H. G. The Oxford Handbook of Public Accountability. Oxford: Oxford University Press, 2014. • Boyce, Caroline ve Neale, Palena. Conducting In-Depth Interviews: A Guide for Designing and Conducting In-Depth Interviews for Evaluation Input. Watertown, MA: Pathfinder International, 2006. • Breakenridge, Deirdre K. Social Media and Public Relations: Eight New Practices for the PR Professional. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, 2012. • Breakwell, Glynis M. The Psychology of Risk. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2014. • Broom, Glen M., ve Sha, Bey-Ling. Cutlip and Center’s Effective Public Relations. 11th ed. Boston; Munich: Pearson, 2013. • Bromley, D. B. Reputation, Image and Impression Management. John Wiley & Sons Incorporated, 1993. • Brosnan, Mark. Technophobia: The Psychological Impact of Information Technology. Routledge, 1998. • Brown, Duncan, ve Hayes, Nick. Influencer Marketing. 1st ed. Oxford: Routledge, 2008. • Bryson, John M., Edwards, Lauren Hamilton, ve Van Slyke, David M. . “Getting Strategic about Strategic Planning Research.”. Public Management Review. Cilt 20, Sayı 3, 2018, s. 317–339. • Bryson, John M. Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. 4. baskı. San Francisco: Jossey-Bass, 2011. • Buckels, Erin E., Trapnell, Paul D., ve Paulhus, Delroy L. “Trolls Just Want to Have Fun”. Personality and Individual Differences. Cilt 67, 2014, s. 97–102. • Burgess, J., ve Green, S. YouTube: Online Video and Participatory Culture. Cambridge: Polity Press, 2009. • Buzan, Tony. The Mind Map Book: Unlock Your Creativity, Boost Your Memory, Change Your Life. London: BBC Active, 2006. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 219 • Cambridge Dictionary. White Paper https://dictionary.cambridge. org/ tr/s%C3%B6zl%C3%BCk/ingilizce/white-paper. Erişim tarihi: 5 Kasım 2024. • Cambridge Dictionary. 2024. https://dictionary.cambridge.org/ dictionary/english/announcer (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Cambridge Dictionary. 2024. https://dictionary.cambridge.org/ dictionary/english/ghostwriter (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Cambridge Dictionary. 2024. https://dictionary.cambridge.org/ dictionary/english/island-position (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Canary, Daniel J. ve Dainton, Marianne. Maintaining Relationships Through Communication. Routledge, 2002. • Carroll, Archie B., ve Buchholtz, Ann K. Business & Society: Ethics, Sustainability, and Stakeholder Management. Mason, OH: South- Western Cengage Learning, 2014. • Carroll, Archie B. “The Pyramid of Corporate Social Responsibility: Toward the Moral Management of Organizational Stakeholders.” Business Horizons 34, no. 4 (1991): 39–48 • Castells, Manuel. The Rise of the Network Society. 2nd ed. Cambridge: Blackwell, 2010. • Castells, Manuel. The Rise of the Network Society. 2nd ed. Chichester, UK: Wiley-Blackwell, 2010. • Chaffey, Dave, and Fiona Ellis-Chadwick. Digital Marketing. 7th ed. Harlow, England: Pearson, 2019. • Chaffey, Dave, ve Ellis-Chadwick, Fiona. Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice. 6. Baskı. Pearson Education, 2016. • Chaffey, Dave, ve Ellis-Chadwick, Fiona. Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice. 7. baskı. Harlow: Pearson, 2019. • Chaffey, Dave, ve Ellis-Chadwick, Fiona. Digital Marketing. 7th ed. Harlow, UK: Pearson, 2019. • Chaffey, Dave, ve Ellis-Chadwick, Fiona. Digital Marketing. 7th ed. Harlow: Pearson Education Limited, 2019. 220 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Chaffey, Dave. Digital Marketing: Strategy, Implementation, and Practice, 7. baskı. Harlow: Pearson Education, 2019. • Chaffey, Dave. Digital Marketing: Strategy, Implementation and Practice. 6th ed. Harlow, UK: Pearson Education, 2015. • Chandler, Daniel, ve Rod Munday. The Dictionary of Media and Communication. Oxford University Press, 2012. • Chapman, Chris, ve Ward, Stephen. Project Risk Management: Processes, Techniques and Insights. Wiley, 2011. • Choudhury, N. “World Wide Web and Its Journey from Web 1.0 to Web 4.0”, International Journal of Computer Science and Information Technologies, Vol: 5, No: 6, 2014, s. 8096-8100. • Cinelli, M., De Francisci Morales, G., Galeazzi, A., Quattrociocchi, W., ve Starnini, M. “The Echo Chamber Effect on Social Media”, Proceedings of the National Academy of Sciences , Vol: 118, No: 9, 2021, s. e2023301118. • Clampitt, Philip G., and Craig L. DeKoch. Embracing Uncertainty: The Essence of Leadership Communication. New York: M.E. Sharpe, 2013. Coombs, W. Timothy. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. 4th ed., Thousand Oaks: SAGE Publications, 2014. • Collins English Dictionary. Vlog. https://www.collinsdictionary.com/ dictionary/english/vlog. • Coombs, W. Timothy. Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2014. • Cornelissen, Joep. Corporate Communication: A Guide to Theory and Practice. 6th ed. London: SAGE Publications, 2020. • Cornelissen, Joep. Corporate Communication. Thousand Oaks: SAGE, 2017. • Cornwell, T. Bettina. Sponsorship in Marketing: Effective Partnerships in Sports, Arts, and Events. Taylor & Francis Group, 2020. • Coşkun, Yener. “Yeşil Yıkama”. Bilim ve Teknik Dergisi, Aralık 2023. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 221 • Couldry, N. ve Mejias, U. A. The Costs of Connection: How Data Is Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford University Press, 2019. • Crawford, Kate. Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. New Haven: Yale University Press, 2021. • Cull, Nicholas J. “Public Diplomacy: Taxonomies and Histories”, The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, Vol: 616, No: 1, 2008, s. 31-54. • Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Vatandaş Diplomat El Kitabı, 2024. • Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. Kamu Diplomasisi Nedir? 1. Baskı. İstanbul: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, 2022. • Cutlip, Scott M., Center, Allen H., ve Broom, Glen M. Effective Public Relations. 11th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2012. • Cutlip, Scott M., Center, Allen H., ve Broom, Glen M. Effective Public Relations. 9. baskı. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2006. • Dacko, Scott. The Advanced Dictionary of Marketing: Putting Theory to Use . Oxford University Press, 2008. • Dahl, R. A. Democracy and Its Critics. Yale University Press, 1989. • Dahlen, Micael, Lange, Fredrik, ve Smith, Terry. Marketing Communications: A Brand Narrative Approach. Wiley, 2010. • Danesi, Marcel. Dictionary of Media and Communication Studies. New York, 2012. • Danesi, Marcel. Encyclopedia of Media and Communication. University of Toronto Press, 2012. • Danesi, Marcel (Ed.). Encyclopedia of Media and Communication. University of Toronto Press, 2013. • Daugherty, Terry, Matthew S. Eastin, and Laura Bright. “Exploring Consumer Motivations for Creating User-Generated Content.” Journal of Interactive Advertising 8, no. 2 (2008): 16–25. 222 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Davenport, T. H., ve Kirby, Julia. Only Humans Need Apply: Winners and Losers in the Age of Smart Machines. Harper Collins, 2016. • Deneçli S. ve Deneçli C. Propagandada İknanın Yeri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 11, Sayı 28, 2014. • Derks, Daantje, et al. “The Role of Emojis in Communication: A Review of the Literature.” Computers in Human Behavior 32 (2014): 452–463. • Deterding, Sebastian, Dixon, Dan, Khaled, Rilla, ve Nacke, Lennart. “From Game Design Elements to Gamefulness: Defining ‘Gamification”, In Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference: Envisioning Future Media Environments, 9-15. New York: ACM, 2011. • Development International 9, no. 5, 2004, s. 501-517. • Dhir, Rajeev. Interactive Media: Definition, Types, and Examples. 25 07 2024. https://www.investopedia.com/terms/i/interactive-media.asp (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Dictionary of Media Studies. A & C Black, Londra: 2006. • Dindar, Serhan. “İletişim ve Çeviri: Kitle İletişim Kuramlarına Çeviri Açısından Bir Yaklaşım”. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 2021, s. 1012-1026. • Diplo Foundation. “Crisis Diplomacy.” Diplo. Erişim linki: https://www. diplomacy.edu/topics/crisis-diplomacy/. • DiStaso, M. W. Ve Bortree, D. S. Ethical Practice Of Social Media In Public Relations. Routledge, 2014. • Donovan, Joan, ve Boyd, Danah. “Stop the Presses? Moving from Strategic Silence to Strategic Amplification in a Networked Media Ecosystem.” American Behavioral Scientist. Cilt 65, Sayı 2, 2019, s. 333–350. • Downs, Cal W. ve Allyson D. Adrian. Assessing Organizational Communication: Strategic Communication Audits. Mahwah, NJ: The Guilford Press, 2004. • Duchowski, Andrew T. Eye Tracking Methodology: Theory and Practice. 2nd ed. London: Springer, 2007 • Dye, Thomas R. Understanding Public Policy. 15. baskı. Boston: Pearson, 2017.E. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 223 • Eco, Umberto. Açık Yapıt: Biçim ve Belirsizlik Üzerine. Çev. Şadan Karadeniz, Can Yayınları, İstanbul, 1994. • Eder, Klaus. “The Rise of Counterculture Movements Against Modernity: Nature as a New Field of Class Struggle”. Theory, Culture &Society, 1990, s. 21-47. • Edwards, Michael. Civil Society. Polity Press, 2004. • Eğridere, Ece. E-ticaret İş Modelleri. 10 09 2019. https://medium.com/@ eegridere/e-ticaret-i%C5%9F-modelleri-10cdb2aa4277 (Erişim: 21 Kasım 2024). • Elkington, John. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 1997. • Elkington, John. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Gabriola Island, BC: New Society Publishers, 1999. • Elkington, John. Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. New Society Publishers, 1998. • Ellul, Jacques. Propaganda: The Formation of Men’s Attitudes. New York: Vintage Books, 1973. • Encyclopaedia Britannica. Wikipedia. https://www.britannica.com/ topic/Wikipedia. • Encyclopaedia Britannica. Xenophobia. https://www.britannica.com/ science/xenophobia • Encyclopedia. “Hacktivism.” encyclopedia.kaspersky.com. https:// encyclopedia.kaspersky.com/glossary/hacktivism/ (Erişim: 21 Kasım 2024). • Entman, Robert M. “Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm.” Journal of Communication, cilt 43, sayı 4 (1993): 51-58. • Enyclopedia. Interview. https://www.encyclopedia.com/social-sciences- and-law/political-science-and-government/military-affairs-nonnaval/ interview#1O88interview (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Erbaşlar, Gazenfer. “Yeşil Pazarlama”, Mesleki Bilimler Dergisi, 2012. • Erkış, İ. U. ve Summak, M.E. Propaganda ve Dış Politika. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, Cilt 14, Sayı 1-2, 2014. 224 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Evan, William M., ve Freeman, Edward S. “A Stakeholder Theory of the Modern Corporation: Kantian Capitalism”, Business Ethics Quarterly, Vol: 4, No: 4, 1994, s. 331-349. • Fairclough, Norman. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Routledge, 2010. • Fawkes, Julie. Public Relations Ethics: Theory and Practice. London: SAGE Publications, 2018. • Fearn-Banks, Kathleen. Crisis Communications: A Casebook Approach. Routledge, New York, 2017. • Featherstone, Mike. Undoing Culture: Globalization, Postmodernism and Identity. London: SAGE Publications, 1995. • Federal Emergency Management Agency (FEMA). Glossary of Related Terms. Erişim tarihi: 5 Kasım 2024. https://training.fema.gov/emiweb/ is/icsresource/assets/glossary%20of%20related%20terms.pdf. • Federal Emergency Management Agency (FEMA). National Response Framework. Washington, D.C.: U.S. Department of Homeland Security, 2016. • Fishkin, Rand, ve Høgenhaven, Thomas. Inbound Marketing and SEO: Insights from the Moz Blog. New York: John Wiley & Sons, 2013. • FEMA. Developing and Maintaining Emergency Operations Plans. https://www.fema.gov/sites/default/files/2020-05/CPG_101_ V2_30NOV2010_FINAL_508.pdf Erişim: 21 Kasım 2024. • Fitzgerald, Brian. “The Transformation of Open Source Software”, MIS Quarterly, Cilt: 30, Sayı: 3, 2006. • Fitzpatrick, Katharine R. “Public Diplomacy: The Evolution of a Concept”, Public Relations Review, Vol: 36, No: 1, 2010, s. 42-47. • Fitzpatrick, K. R. ve Gauthier, R. L. “Public Relations and Perception Management”. Public Relations Review. Cilt 27, Sayı 2, ss. 145-159. • Flick, Uwe. An Introduction to Qualitative Research. SAGE Publications, 2018. • Florini, Ann. The Right to Know: Transparency for an Open World. New York: Columbia University Press, 2007. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 225 • Fombrun, Charles J. Reputation: Realizing Value from the Corporate Image. Harvard Business Review Press, 1996. • Franklin, Bob. Key Concepts in Journalism Studies. London: Sage Publications, 2005. • Freedman, Lawrence. Strategy: A History. New York: Oxford University Press, 2013. • Freeman, L. C. “Centrality in social networks conceptual clarification”. Social Networks, Vol:1 (3), 1998, s. 215-239. • Frege, Gottlob, ve Geach, Peter Thomas. “On Concept and Object”. Mind, 1951, s. 168-180. • Friedman, Milton. Capitalism and Freedom. Chicago: University of Chicago Press, 1962. • Fuchs, Christian. Social Media: A Critical Introduction. London: SAGE Publications, 2017. • Gantt, Henry Laurence. “Work, Wages, and Profits: Their Influence on the Cost of Living.” Engineering Magazine, 1919. • gcs.civilservice.gov.uk. 2024. https://gcs.civilservice.gov.uk/about-us/ what-we-do/ (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Geertz, Clifford. The Interpretation of Cultures: Selected Essays. New York: Basic Books, 1973. • Geewax, JJ. API Design Patterns. 2. Baskı. New York: Manning Publications, 2021. • Geodemographics. 2024. https://www.precisely.com/glossary/what-is- geodemographics (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Getz, Donald. Event Management & Event Tourism. 2nd ed. New York: Cognizant Communication Corporation, 2007. • Gibson, James L., John M. Ivancevich, James H. Donnelly, and Robert Konopaske. Organizations: Behavior, Structure, Processes. New York: McGraw-Hill, 2011. • Giroux, Henry A. Theory and Resistance in Education : Towards a Pedagogy for the Opposition. 2. Baskı. Praeger Publishers, 2001. 226 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Gleick, James. Chaos: Making a New Science. Penguin Books, 2008. • Goodman, Joseph, and Stephen D. Gossett. Spam: Understanding the Unwanted Email Problem. New York: Springer, 2006. • Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. Garden City, NY: Doubleday. • Goggin, Gerard. Global Mobile Media. Routledge, 2012. • Goldstein, Frank L., ve Benjamin F. Findley Jr. Psychological Operations: Principles and Case Studies. Maxwell AFB, AL: Air University Press, 1996. • Goleman, D. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books, 1995. • Goodland, Robert. “The Concept of Environmental Sustainability”, Annual Review of Ecology and Systematics, Vol: 26, 1995, s. 1-24. • Govier, Trudy. A Practical Study of Argument. Belmont, CA: Wadsworth Publishing, 2010. • Granovetter, Mark S. “The Strength of Weak Ties.” American Journal of Sociology 78, no. 6 (1973): 1360–1380. https://doi.org/10.1086/225469. • Granovetter, Mark S. “The Strength of Weak Ties.” American Journal of Sociology 78, no. 6 (1973): 1360–1380. https://doi.org/10.1086/225469. • Gray, Edmund R., and John M.T. Balmer. “Managing Corporate Image and Corporate Reputation.” Long Range Planning 31, no. 5 (1998): 695– 702. • Grunig, James E., ve Hunt, Todd. Managing Public Relations. New York: Holt, Rinehart & Winston, 1984. • Güleroğlu, Selin. “Dilin Anlam Dünyası: Alegori, Metafor, Mecaz ve Benzetme.” Turkish Academic Research Review. 2024. • Gürlek, B. T. SWOT Analizi. Gebze: Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), 2002. • Habermas, Jürgen. The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge: MIT Press, 1991. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 227 • “Hackathon Nedir? Şirketler Neden Hackathon Düzenler?” 2023. Eleman.net. https://www.eleman.net/is-rehberi/ik-surecleri/ hackathon-nedir-sirketler-neden-hackathon-duzenler-h1282. (Erişim: 25 Kasım 2024). • Hackl, C., Lueth, D., ve Di Bartolo, T. Navigating the Metaverse: A Guide to Limitless Possibilities in a Web 3.0 World. John Wiley & Sons, 2022. • Hackman, J. R., ve Oldham, G. R. “Motivation through the Design of Work: Test of a Theory”, Organizational Behavior and Human Performance, Vol: 16, No: 2, 1976, s. 250-279. • Bullock, Jane, Haddow, George, ve Coppola, Damon. Introduction to Emergency Management, 7th Edition. Burlington, Butterworth- Heinemann, 2017. • Hallahan, Kirk, et al. “Defining Strategic Communication.” International Journal of Strategic Communication Vol 1, No: 1 (2007). • Hamari, Juho, Jonna Koivisto, ve Harri Sarsa. “Does Gamification Work? - A Literature Review of Empirical Studies on Gamification.” Proceedings of the 47th Hawaii International Conference on System Sciences, 2014. • Harcup, Tony. A Dictionary of Journalism. Oxford University Press, 2014. • Harris,Paul G. “Collective Action on Climate Change: The Logic of Regime Failure” . Natural Resources Journal, 47, no. 1 (Winter 2007), s. 195-224. • Hart, C. Doing a Literature Review: Releasing the Social Science Research Imagination. London: Sage Publications, 1998. • Heath, R., ve H. Dan O’Hair. Handbook of Risk and Crisis Communication. New York, Routledge, 2009. • Heath, Robert L., ed. Encyclopedia of Public Relations. Thousand Oaks: Sage Publications, 2005. • Heath, Robert L., ed. Encyclopedia of Public Relations. Thousand Oaks: Sage Publications, 2005. 228 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Heath, Robert L., ve Palenchar, Michael J. Strategic Issues Management: Organizations and Public Policy Challenges. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2009. • Heath, Robert L. Encyclopedia of Public Relations. 2. Baskı. Sage Publications, 2013. • Heath, Robert L. Encyclopedia of Public Relations. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2013. • Heath, Robert L. ve Johansen, Winni. The International Encyclopedia of Strategic Communication. John Wiley & Sons, 2018. • Herman, Edward S., and Noam Chomsky. Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media. New York: Pantheon Books, 1988. • Herman, Edward S., ve Chomsky, Noam. Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media. New York: Pantheon Books, 1988. • Hinton, Perry R. Stereotypes, Cognition and Culture. New York: Psychology Press, 2017. • Holladay, Sherry J. «Communication Literacy.» The International Encyclopedia of Strategic Communication içinde, yazan Robert L. Heath. 2018. • Horkheimer, Max, and Theodor W. Adorno. Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Edited by Gunzelin Schmid Noerr. Translated by Edmund Jephcott. Stanford: Stanford University Press, 2002. • Horkheimer, Max, ve Adorno, Theodor W. Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Stanford: Stanford University Press, 2002. • Hudson Teslik, Lee. Nation Branding Explained. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/backgrounder/nation-branding- explained. • Hutton, John G. “Defining the Relationship between Public Relations and Marketing”, Journal of Marketing Communications, Vol: 7, No: 1, 2001, s. 17-32. • Institute, U.S. Army War College, 2001. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 229 • Integrated Marketing Communications. 2024. https://www. managementstudyguide.com/integrated-marketing-communications. htm (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Interactive Communication. 2024. https://www.collinsdictionary.com/ dictionary/english/interactive-communication (Erişim: 21 Kasım 2024). • Irmak, Halit, ve Ecevit Satı, Zümrüt. “Covid-19 Pandemisi Döneminde Öğrencilerin Uzaktan Eğitimde Yaşadıkları Sorunların Kelime Bulutu ve Gizli Anlamsal Dizinleme Yöntemleriyle Tespit Edilmesi”. Uluslararası Yönetim Bilişim Sistemleri ve Bilgisayar Bilimleri Dergisi, 6, No. 2 (2022), s. 162-171. • Janis, Irving. Victims of Groupthink: A Psychological Study of Foreign- Policy Decisions and Fiascoes. Boston: Houghton Mifflin, 1972. • Johnson, Gerry, Richard Whittington, and Kevan Scholes. Exploring Strategy: Text and Cases. 9th ed. Harlow: Pearson Education, 2011. • Jones, H. Managing Your Digital Footprint: Creating a Digital Identity for the New Economy. Oxford University Press, 2010. • Journalism Fandom. “Wire service.” journalism.fandom.com. 2024. https://journalism.fandom.com/wiki/Wire_service (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Journalists’ Resource. “Information Disorder: A Glossary of Terms Related to Fake News.” Erişim tarihi: 5 Kasım 2024. https:// journalistsresource.org/politics-and-government/information- disorder-glossary-fake-news/. • Jowett, Garth S., ve O’Donnell, Victoria. Propaganda & Persuasion. 7th ed. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2019. • Jowett, Garth S., ve O’Donnell, Victoria. Propaganda and Persuasion. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2018. • Jowett, Garth S., ve Victoria O’Donnell. Propaganda & Persuasion. 6. Baskı. Thousand Oaks: Sage Publications, 2015. • Kalburan, Çetin. “E-Kitap Çağı ve Türkiye’de E-Kitap Sektörü.” Pamukkale İşletme ve Bilişim Yönetimi Dergisi Vol:1, No:1 (2014): 25-26. 230 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Kane, K. Instagram: A Guide to Social Media Marketing. New York: Routledge, 2021. • Kaplan, Andreas M., and Michael Haenlein. “Users of the World, Unite! The Challenges and Opportunities of Social Media.” Business Horizons 53, no. 1 (2010): 59–68. • Kara, Tolga. “Gençler Neden Snapchat Kullanıyor? Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı Üzerinden Bir Araştırma”. Intermedia International e-Journal, 2017: 262-277. • Katz, Elihu, and Paul F. Lazarsfeld. Personal Influence: The Part Played by People in the Flow of Mass Communications. Glencoe: Free Press, 1955. • Kaya, Bülent, İnan,Sabri ve Taşkıran,Gül. “Ülkemizde Kıyaslamanın (Benchmarking) Bilinirlik ve Kullanım Düzeyi”. Verimlilik Düzeyi, 2009, s. 7-33. • Keller, K. L. Strategic Brand Managment: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. 4. Baskı. Pearson Education, 2013. • Keller, Kevin Lane. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. 4th ed. Pearson, 2013. • Keller, Kevin Lane. Strategic Brand Management: Building, Measuring, and Managing Brand Equity. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2013. • Kent, Michael L. “Using Social Media Dialogically: Public Relations Role in Reviving Democracy”, Public Relations Review, Vol: 39, No: 4, 2013, s. 337-345. • Kenton, W. ve Uysal, M. “Ethical Perception Management in Public Relations”. Journal of Business Ethics. Cilt 162, Sayı 4, ss. 809-823. • Keohane, Robert O. ve Nye, Joseph S. Power and Interdependence. 4. Baskı. Pearson, 2011. • Kerin, Roger A., Mahajan, Vijay ve Varadarajan, P. Rajan. Contemporary Perspectives on Strategic Market Planning. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon, 1990. • Kerzner, Harold. Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling, and Controlling. 12. baskı. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2017. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 231 • Kingdon, John W. Agendas, Alternatives, and Public Policies. 2nd ed. New York: Longman, 2003. • King, A. L., Nardi, A. E. ve Cardoso, A. “Nomophobia: The Mobile Phone in Panic Disorder with Agoraphobia”, Cognitive and Behavioral Neurology. Vol:27 No:1, 2014, ss. 52-54. • Kirkpatrick, David. The Facebook Effect: The Inside Story of the Company That Is Connecting the World. New York: Simon & Schuster, 2010. • Kitchen, Philip J, ve Tourky, Marwa E. Integrated Marketing Communications : A Global Brand-Driven Approach. Springer, 2022. • Kolandai-Matchett, Komathi, ve Armoudian, Maria. “Message Framing Strategies for Effective Marine Conservation Communication”. Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems, 2020, s. 2441-2463. • Kotler, P. ve Keller, K. L. Marketing Management. 15. Baskı. Pearson Education, 2016. • Kotler, Philip, Kevin Lane Keller, and Shalini Agarwal. Principles of Marketing. 17th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2018. • Kotler, Philip, ve Armstrong, Gary. Principles of Marketing. 17. baskı. Harlow: Pearson Education, 2021. • Kotler, Philip, ve Armstrong, Gary. Principles of Marketing. 17th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, 2018. • Kotler, Philip, ve Lee, Nancy. Corporate Social Responsibility: Doing the Most Good for Your Company and Your Cause. Hoboken, NJ: Wiley, 2005. • Kotler, Philip ve Kevin Lane Keller. Marketing Management, 13. baskı. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2009. • Kovach, Bill, and Tom Rosenstiel. The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and the Public Should Expect. 3rd ed. New York: Crown Publishing Group, 2014. • Kreiss, Daniel. Prototype Politics. Oxford University Press, 2016. • Kress, Gunther, and Theo van Leeuwen. Reading Images: The Grammar of Visual Design. 2nd ed. New York: Routledge, 2006. 232 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Krewski, Daniel. Acceptable Risk. 2024. https://www.encyclopedia. com/education/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ acceptable-risk (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Krueger, R. A., & Casey, M. A. Focus Groups: A Practical Guide for Applied Research. 5. Baskı. SAGE Publications, 2014 • Knuth, Donald. The Art of Computer Programming. Volume 1: Fundamental Algorithms. 3. Baskı. Reading, MA: Addison-Wesley, 1997. • Kuss, D. J. ve Griffiths, M. D. “Internet Addiction and Problematic Internet Use: A Systematic Review of the Literature”. International Journal of Environmental Research and Public Health. Cilt 14, Sayı 3, s. 311. • Lakoff, G., & Johnson, M. (2005). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press. • Lambert, Joe. Digital Storytelling: Capturing Lives, Creating Community. New York: Routledge, 2013. • Landow, George P. Hypertext 3.0 : Critical Theory and New Media in an Era of Globalization. Baltimore (Md): Johns Hopkins University Press, 2006. • Lasswell, Harold D. Propaganda Technique in the World War. New York, Martino Fine Books,2013. • Lauterborn, Robert F. “New Marketing Litany: Four P’s Passe, C’s in.” Advertising Age, cilt 61, sayı 41 (1990): 26-32. • Lazer, D. M. ve diğerleri. “The Science of Fake News”. Science. Cilt 359, Sayı 6380, ss. 1094-1096. • Ledingham, John A., and Sandra C. Bruning. Public Relations as Relationship Management: A Relational Approach to the Study and Practice of Public Relations. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2000. • Lester, Mark. E-mail Marketing: An Hour a Day. 2nd ed. Indianapolis: Wiley Publishing, 2010. • Levine, M. Guerrilla PR 2.0: Wage an Effective Publicity Campaign Without Going Broke. 2008. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 233 • Levinson, Jay Conrad. Guerrilla Marketing: Easy and Inexpensive Strategies for Making Big Profits from Your Small Business. New York: Hachette Books, 2007. • Lewandowsky Stephan ve diğerleri. “Misinformation and Its Correction: Continued Influence and Successful Debiasing”. Psychological Science in the Public Interest. Cilt 18, Sayı 3, ss. 76-102. • Lewicki, Roy J., David M. Saunders, and John W. Minton. Negotiation. 7th ed. New York: McGraw-Hill Education, 2015. • Libicki, Martin C. “Conquest in Cyberspace: National Security and Information Warfare.” Cambridge: Cambridge University Press, 2007. • Licitar,Jasna, Citizen Journalism, University of Zagreb, Danışman: Spomenka Bogdanic, Zagreb, 2018. • Lilleker, Darren G., ve Jackson, Nigel A. Political Communication and Social Media: Campaigning, Consumption and Change in the Digital Age. London: Routledge, 2016. • Lipińska, Monika. “Corporate Communication in Social Media with the Use of LinkedIn”. Social Communication, 2018: 23-29. • Lippmann, Walter. Public Opinion. New York: Harcourt, Brace and Company, 1922. • Livermore, David. LEADING with CULTURAL INTELLIGENCE : The Real Secret to Success. Amacom, 2021. • Livingstone, Sonia, ve Julian Sefton-Green. The Class: Living and Learning in the Digital Age. New York: NYU Press, 2016. • London, Manuel. “Job Feedback: Giving, Seeking, and Using Feedback for Performance Improvement.” Academy of Management Review, cilt 29, sayı 3 (Temmuz 2004): 512. • Mallin, Christine A. Corporate Governance. 6th ed. Oxford: Oxford University Press, 2018. • Manheim, Jarol B. Strategy in Information and Influence Campaigns: How Policy Advocates, Social Movements, Insurgent Groups, Corporations, Governments, and Others Get What They Want. Routledge, New York, 2011. 234 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Mas-Manchón, Lluís (Ed.). Innovation in Advertising and Branding Communication. Routledge, 2020. • Mayer, Roger C., James H. Davis ve F. David Schoorman. “An Integrative Model of Organizational Trust.” Academy of Management Review, cilt 20, sayı 3 (1995): 709-734. • Mayer, Roger C. ve Michael B. Gavin. “Trust in Management and Performance: Who Minds the Shop While the Employee’s Away?” Academy of Management Journal, cilt 48, sayı 5 (2005): 874-888. • Mayer-Schönberger, V. ve Cukier, K. Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work, and Think. Houghton Mifflin Harcourt, 2013. • McCarthy, Edmund Jerome. Basic Marketing: A Managerial Approach. Homewood, IL: Irwin, 1960. • McChesney, Robert Waterman. Rich Media, Poor Democracy: Communication Politics in Dubious Times. New York: The New Press, 2015. • McHugh, Siobhán. “How Podcasting is Changing the Audio Storytelling Genre”, The Radio Journal: International Studies in Broadcast & Audio Media, Vol: 14, No: 1, 2016, s. 65-82. • McLuhan, Marshall. Understanding Media: The Extensions of Man. New York:McGraw-Hill, 1964. • McNair, Brian. An Introduction to Political Communication. 5th ed. London: Routledge, 2011. • McQuail, Denis. Mass Communication Theory: An Introduction. London: Sage Publications, 2010. • Mcquail, Denis. McQuail’s Mass Communication Theory. Los Angeles: Sage Publ., 2012. • McQuail, Denis. Mass Communication Theory. 6th ed. London: Sage Publications, 2010. • Merriam-Webster.com Dictionary, s.v. video, https://www.merriam- webster.com/dictionary/video STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 235 • Merriam-Webster.com Dictionary, s.v. website, https://www.merriam- webster.com/dictionary/website • Merrill, John C., ve Smith, Ralph D. W. “Misinformation and Malinformation: Definitions and Implications”, Journal of Communication, Vol: 66, No: 2, 2016, s. 354-372. • Merskin, Debra L. (ed.). The Sage Journal of Mass Media and Society. Sage Publications INC, 2019. • Metz, Steven, ve Douglas V. Johnson II. Asymmetry and U.S. Military Strategy: Definition, Background, and Strategic Concepts. Carlisle Barracks, PA: Strategic Studies Institute, U.S. Army War College, 2001. • Mick, David Glen, ve Fournier, Susan . “Paradoxes of Technology: Consumer Cognizance, Emotions, and Coping Strategies.” Journal of Consumer Research. Cilt 25, Sayı 2, Eylül 1998, s. 123–143. • Milgram, P. ve Kishino, F. A Taxonomy of Mixed Reality Visual Displays. IEICE Transactions on Information and Systems. Vol: 77, No: 12, 1994. • Miller, Katherine. Organizational Communication: Approaches and Processes. 7th ed. Boston: Cengage Learning, 2015. • Milliyet. Köşe Yazısı Nedir? Köşe Yazısının Özellikleri Nelerdir? https:// www.milliyet.com.tr/egitim/kose-yazisi-nedir-kose-yazisinin- ozellikleri-nelerdir-6526093. • Milton, John. Areopagitica: A Speech for the Liberty of Unlicensed Printing to the Parliament of England. 1644. • Missimer, Merlina, Robèrt, Karl-Henrik, ve Broman, Göran. “A Strategic Approach to Social Sustainability – Part 1: Exploring the Social System”, Journal of Cleaner Production, 140, no. 1, 2017, s. 32-41. • Mitroff, Ian I., Anagnos, Gus. “Managing Crises Before They Happen: What Every Executive and Manager Needs to Know About Crises Management”, New York: AMACOM, 2009. • Moore, Christopher W. The Mediation Process: Practical Strategies for Resolving Conflict. 4th ed. Jossey-Bass, San Francisco, 2014. 236 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Morgan, M. Granger, Fischhoff, Baruch, Bostrom, Ann, ve Atman, Cynthia J. Risk Communication: A Mental Models Approach. Cambridge University Press, 2001. • Morsing, M., ve Schultz, M. “Corporate Social Responsibility Communication: Stakeholder Information, Response and Involvement Strategies”, Business Ethics: A European Review, Vol: 15, No: 4, 2006, s. 323-338. • Mutlu, Erol. İletişim Sözlüğü. Ankara: Ütopya, 2017. • Nakamoto, Satoshi. “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.” Bitcoin.org. 2008. https://bitcoin.org/bitcoin.pdf. • Napoli, Philip M. Social Media and the Public Interest: Media Regulation in the Disinformation Age. New York: Columbia University Press, 2019. • Narayanan, A., Bonneau, J., Felten, E., Miller, A. ve Shamir, A. Bitcoin andCryptocurrency Technologies. Princeton University Press, 2016. • NBC News. What Is WikiLeaks? Everything You Need to Know. https:// www.nbcnews.com/storyline/smart-facts/what-wikileaks-everything- you-need-know-n869556. • Newsom, Doug, ve Haynes, Jim. Public Relations Writing: Form and Style. Cengage Learning, Boston, 2014. • Nie, N. H. “Sociability, Interpersonal Relations, and the Internet: Reconciling Sentiment and Structure”. American Behavioral Scientist. Cilt 45, Sayı 3, ss. 420-435. • Nisan, Fatma ve Şentürk Kara, Eylem. Haberde İçerik Çözümlemesi. Akademisyen Kitabevi, 2019. • Nisan, Fatma ve Şentürk Kara, Eylem. Haberde İçerik Çözümlemesi. Akademisyen Kitapevi, 2019. • Noelle-Neumann, E. The spiral of silence: Public opinion-our social skin. University of Chicago Press, 1993. • Norman A. P. Govoni. Dictionary of Marketing Communications. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2004. • Nye, J. S. “Soft Power: The Evolution of a Concept.” In Essays on Evolutions in the Study of Political Power, Routledge, 2021. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 237 • Nye, Joseph S. Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs, 2004. • Nye, Joseph S. Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: Public Affairs, 2004. • Nye, Joseph S. The Future of Power. New York: PublicAffairs, 2011. • Oberg, K. (1960). Cultural Shock: Adjustment to New Cultural Environments. Practical Anthropology, os-7(4), 177 182. https://doi. org/10.1177/009182966000700405 • Office of Counterintelligence(DCX) Defense CI & Humint Center Defense Intelligence Agency. TERMS & DEFINITIONS OF INTEREST FOR DoD COUNTERINTELLIGENCE PROFESSIONALS. Erişim: 25.11.2024. • Okumuş, Abdullah., Çetintürk, Naim ve Çetin, Eyüp. “Geleneksel ilan ve advertorial (tanıtıcı reklam) uygulamalarının reklam ve reklamı yapılan ürünün algısına ilişkin değerlemelerinin faktör analizi temelli incelenmesi.” İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 40(2), 176- 194. • Oliver, Sandra. Public Relations Strategy. London: Kogan Page, 2007. • OpenAI. ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue. https:// openai.com Erişim: 24 Kasım 2024. • Oxford English Dictionary. 2024. https://www.oed.com/search/ dictionary/?scope=Entries&q=public+interest&tl=true (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Özdemir, İlker. 2011. “Kültürler arası İletişimin Önemi.” Folklor/ Edebiyat, 17(66): 29-38. • Özel, Aybike Pelenk. “Çevresel Aktivizm, Halkla İlişkiler ve Yeşil Aklama Üzerine Kuramsal Bir Bakış”. Selçuk İletişim Dergisi, 2015, s. 73-89. • Özer, Nuri Paşa. “Propagandada Yöntemler, Araçlar ve Bir Propaganda Modeli Olarak; Herman ve Chomsky Propaganda Modeli.” Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, cilt 1, sayı 1 (2019): 15-30. • Özüdoğru, Şakir, ve Yüksel, A. Haluk . “Ulus Markalama ve Beslendiği Kaynaklar: Bir Derleme”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2019, s. 329-349. 238 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Paine, T. Graphic Agitation: Social and Political Graphics Since the Sixties. Phaidon Press, 2008. • Paltacı, M. Bahtiyar. “Dijital Dünya’nın Tehditleri : Siber Zorbalık ve Siber İstismar.” Orta Doğu ve Orta Asya Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (ODAK), t.y, s. 4. • Pariser, Eli. The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. New York: Penguin Press, 2011. • Paul, Christopher, ve Matthews, Miriam. The Russian “Firehose of Falsehood” Propaganda Model: Why It Might Work and Options to Counter It. CA: RAND Corporation, Santa Monica, 2016. • Paul, Christopher. Strategic Communication : Origins, Concepts, and Current Debates. Bloomsbury Academic, 2011. • Pehlivanlı, Hamit. “Çanakkale Muharebeleri Sırasında Müttefiklerin Propagandası ve Karşı Propaganda”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1991, s. 535-552. • Öztürk Göçmen, Pelin. “Artırılmış Gerçeklik Uygulamaları ile Yeni Medya Reklam Tasarımı.” Sanat ve Tasarım Dergisi. Vol:22, 2018. • Peltier, J. B. Information Security: Principles and Practices. 3rd ed. Boston: Cengage Learning, 2016. • Pennycook, G. ve Rand, D. G. “Fighting Misinformation on Social Media Using Crowdsourced Judgments of News Source Quality”. Proceedings of the National Academy of Sciences. Cilt 115, Sayı 9, ss. 2047-2052. • Peppers, D., ve Rogers, M. Managing Customer Relationships: A Strategic Framework. 2nd ed. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2011. • Petty, Richard E., ve Cacioppo, John T. Communication and Persuasion: Central and Peripheral Routes to Attitude Change. Springer-Verlag, 1986. • Pickton, David ve Amanda Broderick. Integrated Marketing Communications, 2. baskı. Harlow, England: Pearson Education, 2005. • Porter, M. E. Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. Free Press, 2008. • Racoto, Andre D., ve Rauchfuss, Gary. Counterinsurgency a Generic Reference Curriculum. NATO, 2017. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 239 • Ramaswamy, V. ve Ozcan, K. “The Co-Creation Paradigm”. Journal of Marketing. Cilt 78, Sayı 6, ss. 52-65. • Ray, Sally. Strategic Communication in Crisis Management : Lessons from the Airline Industry. Bloomsbury Academic, 1999. • Reynolds, David. Summits: Six Meetings That Shaped the Twentieth Century. London: Penguin Books, 2008. • Rheingold, H. The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier. MIT Press, 2000. • Richelson, Jeffrey T. A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century. Oxford University Press, New York, 1995. • Rigby, Darrell K, Sutherland, Jeff ve Takeuchi, Hirotaka. Doing Agile Right: Transformation Without Chaos. Boston: Harvard Business Review Press, 2020. • Ritzer, George, ve Michael, J. Ryan (ed.). The Concise Encyclopedia of Sociology. Wiley Blackwell, 2011. • Robertson, Roland. Globo-localization: Time-Space and Homogeneity- Heterogeneity. İçinde Global Modernities, Düzenleyen Mike Featherstone, Scott Lash, and Roland Robertson, 25-44. London: SAGE Publications, 1995. • Rogers, Everett M. Diffusion of Innovations. 5. Baskı. New York: Free Press, 2003. • Rogers, Everett M. ve Kincaid, D Lawrence. Communication Networks : Toward a New Paradigm for Research. New York: Free Press, 1988. • Rose, Joe, ve Robert McKee. Killing Marketing: How Innovative Businesses Are Turning Marketing Cost into Profit. New York: McGraw- Hill, 2017. • Rousseau, Jean-Jacques. The First and Second Discourses. Çeviren Roger D. Masters ve Judith R. Masters. 1964 (1750). • Russell, Stuart J. ve Peter Norvig. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 4th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2020. • Sam,Roberts, The Digital Generation and Web 2.0. New York: HarperCollins, 2019. 240 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Sayılgan, Şevket. “Türkiye’de Sermaye Piyasası ve Kamuyu Aydınlatma”, Marmara İletişim Dergisi, Vol:4, No:4, 1993, s. 111-112. • Schauer, Frederick. Free Speech: A Philosophical Enquiry. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. • Schmalstieg, Dieter, ve Hollerer Tobias. Augmented Reality : Principles and Practice. Boston: Addison-Wesley, 2016. • Schmitt-Beck, Rüdiger. Bandwagon Effect. https://www. oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199756841/obo- 9780199756841-0113.xml. Erişim: 21 Kasım 2024. • Schollon, Ron & Suzanne Wong Scollon. Intercultural Communication: A Discourse Approach. 3rd ed., Blackwell Publishing, 2001. • Schudson, Michael. The Sociology of News. New York: W.W. Norton & Company, 2003. • Schultz, Don E., ve Heidi F. Schultz. IMC: The Next Generation: Five Steps for Delivering Value and Measuring Returns Using Integrated Marketing Communications. New York, McGraw-Hill, 2004. • Schwartz, Shalom H. “An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values.” Online Readings in Psychology and Culture, Vol: 2, No: 1, 2012. • Scott, C., Wolfe, P. ve Erwin, M. Virtual private networks. O’Reilly Media, Inc, 1999. • Scriver, Stacey. “War Propaganda”, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Second Edition, Cilt:25. • Seital, Fraser P. The Practice of Public Relations. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2017. • Shannon, Claude E., ve Warren Weaver. The Mathematical Theory of Communication. Urbana: University of Illinois Press, 1949. • Sharma, D.Vishal. “Regulatory Mechanism for Electronic Media: Protecting Freedom of Speech from the Onslaught of Uncontrolled Media”. ILI Law Review, 2018, s. 16-30. • Shumate, Michelle Dawn, Yannick Atouba, Katherine R. Cooper, ve Andrew Pilny. “Interorganizational Communication.” https://www. scholars.northwestern.edu/en/publications/interorganizational- communication (Erişim: 21 Kasım 2024 ). STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 241 • Skinner, B. F. Science and Human Behavior. New York: Macmillan, 1953. • Smith, Ronald D. Strategic Planning for Public Relations. 5th ed. New York: Routledge, 2020. • Sommerville, Ian. Software Engineering. 9. Baskı. Boston: Addison- Wesley, 2011. • Sönmez, Veysel, ve Füsun Gülderen Alacapınar. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 7. baskı. Ocak 2021. Ankara: Anı Yayıncılık. • Spitzberg, Brian H. ve Cupach, William R. The Dark Side of Interpersonal Communication. New York : Routledge, 2007. • Stallings, William. Cryptography and Network Security: Principles and Practice. 7th ed. Boston: Pearson, 2016. • Steger, Manfred B. Globalization: A Very Short Introduction. 4th ed. Oxford: Oxford University Press, 2017. • Stell, Jon. The Perfect Pitch: How to Sell Yourself and Your Winning Business. New York: Wiley, 2006. • Stewart, Jim, Harte, Victoria, ve Sambrook, Sally. “What Is Theory?” Journal of European Industrial Training. Cilt 35, Sayı 3, 2011, s. 221–229. • Storey, John. Cultural Theory and Popular Culture: An Introduction. 8th ed. New York: Routledge, 2018. • “Stratcom - İletişim Başkanlığı - Hakkında.” 2021. Stratcomsummit. com. 2021. https://www.stratcomsummit.com/tr/hakkinda (Erişim: 25 Aralık 2024). • Swedish Civil Contingencies Agency. Countering Information Influence Activities: The State of Art. • Sweet, Paige L. “The Sociology of Gaslighting”. American Sociological Review, 2019, s. 851-875. • Target Audience: Why to Define It, How to Classify and Segment It. https://altcraft.com/glossary/target-audience-why-to-define-it-how-to- classify-and-segment-it (Erişim: 21 Kasım 2024 ). 242 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • Telci, Burcu Akkaya. “Simgeler Evreninde İletişim: Kodlama ve Kod Açımında Teknolojik/Kültürel Etkenler ve Medyatik İletişim Kazaları”. Intermedia International E-Journal, 2016, s. 358-371. • Timisi Nilüfer. Dijital Kavramlar, Olanaklar, Deneyimler. Kalkedon, 2016. • Tomlinson, John. Cultural Imperialism: A Critical Introduction. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1991. • Transparency International. “Whistleblowing.” Erişim tarihi: 5 Kasım 2024. https://www.transparency.org/en/our-priorities/whistleblowing. • Turan, Durmuş Gökhan. “Dijital Aktivizm.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Vol:26, 2017, s.27. • TÜBİTAK. “Kültürleşme.” Tübitak Ansiklopedisi, erişim tarihi: Kasım 6, 2024. • Tüfekçi, Zeynep. “Google, the ‘Information Superhighway,’ and the ‘Age of Google.’” Internet Policy Review, cilt 5, sayı 1 (2016): 1-11. • Tufekci, Z. Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. Yale University Press, 2015. • Tüfekçi, Zeynep. Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. New Haven: Yale University Press, 2017. • Tufte, Thomas ve Paolo Mefalopulos. Participatory Communication: A Practical Guide. Washington, D.C.: World Bank, 2009. • Turkish Academic Research Review. Dilin Anlam Dünyası: Alegori, Metafor, Mecaz ve Benzetme. 2024, s. 171-172. • Turkle, Sherry. Life on the Screen: Identity in the Age of the Internet. Simon & Schuster, 1995. • Türk Standartları Enstitüsü. Bilişim Terimleri Sözlüğü. Ankara, 2006. • Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, https:// www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/iletisim-baskani-altun- turkiye-iletisim-modeli-hakikatin-aydinlik-yuzunu-savunan-bir- kaledir Erişim: 11 Şubat 2025. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 243 • U.S. Department of Homeland Security. National Response Framework: Emergency Support Function Annexes. Washington, D.C.: U.S. Department of Homeland Security, 2016. • Uğur, Ufuk ve İlkay Uğur. “Küreselleşmenin Kültüre Etkileri.” Pearson Journal of Social Sciences and Humanities 8, no. 27 (2024): 1157-1171. https://doi.org/10.5281/zenodo.10852685. • United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Developing Early Warning Systems: A Checklist. UNDRR, 2006. https://www.unisdr. org/2006/ppew/info-resources/ewc3/checklist/English.pdf. • van Dijk, J. A. The Digital Divide: The Internet and Social Inequality in International Perspective. SAGE Publications, 2020. • Waltz, Kenneth. Theory of International Politics. 1. Waveland Press, 2010 • Wardle, Claire ve Derakhshan, Hossein. Information Disorder: The Essential Glossary. https://www.globacademy.org/wp-content/ uploads/2023/03/infoDisorder_glossary.pdf. Erişim: 21 Kasım 2024. • Watson, J., ve Hill, A. Dictionary of Media and Communication Studies. 8th Ed. London: Bloomsbury Academic, s. 121, 145. • Watson, James, ve Hill, Anne. Dictionary of Media and Communication Studies. New York: Bloomsbury Academic, 2012. • Watson, Julia ve Anthony Hill. Dictionary of Media and Communication Studies. Bloomsbury Publishing, 2015. • Watson, T. Evaluating Public Relations: A Guide to Planning, Research and Measurement. Kogan Page, 2012. • Westat. “Conceptualizing Capacity Building.” https://www.ed.gov/ sites/ed/files/about/offices/list/osers/osep/rda/cipp2-conceptualizing- capacity-building-2-10-15.pdf (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Wilcox, Dennis L., Glen T. Cameron, Bryan H. Reber, and Jae-Hwa Shin. Public Relations: Strategies and Tactics. 11th ed. Pearson, Boston, 2015. • Wood, Julia T. Interpersonal Communication: Everyday Encounters. Wadsworth Cengage Learning, 2010. • WordStream, Geo-Targeting https://www.wordstream.com/geo- targeting Erişim: 5 Kasım 2024. 244 STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ • www.bbc.co.uk. 2024. https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zg24frd/ revision/3 (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • www.comm.pitt.edu. 2024. https://www.comm.pitt.edu/oral-comm-lab/ audience-analysis (Erişim: 21 Kasım 2024 ). • Yetkin Özbük, Meltem ve Aksoy, Şafak. “Elektronik Ağızdan Ağıza İletişimin Pazarlama Literatüründeki Önemi”, Akdeniz İİBF Dergisi, Vol 35, 2017, s. 83. • Your Dictionary. Woozle Effect. https://www.yourdictionary.com/ woozle-effect. • Yücel, Atilla, ve Fatma Çubuk. “Nöropazarlama Ve Bilinçaltı Reklamcılık Yaklaşımlarının Karşılaştırılması”. Niğde Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. Cilt 6, Sayı 2, Ağustos 2013, s. 172-83. • Yılmaz, Hasan Kâmil. Din Hizmetlerinde İletişim ve Tebliğ. İstanbul: Ensar, 2021. • Yılmaz, Özgür, “Web 1.0, 2.0, 3.0 ve 4.0’ın Tarihi”, Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2021. • Zaller, John. The Nature and Origins of Mass Opinion. Cambridge University Press, Cambridge, 1992. • Zieliński Krzysztof, Jaruga Anna, Hofmann Reinhold, Marinova Teodora, Plewczynski Michal, ve Kerler Monira. Webinar Methodology, Brüksel: European Commission, 2021. • Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs, 2019. STRATEJİK İLETİŞİM TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ 245